Tiểu luận KỸ NĂNG ĐỌC TÀI LIỆU_ Hướng Dẫn và Phương Pháp Đọc Hiệu Quả môn Phương pháp học - Trường Đại học Văn Hiến.

KỸ NĂNG ĐỌC TÀI LIỆU
Bên cạnh kỹ năng viết và lập luận, kỹ năng đọc là một trong số những hoạt động
quan trọng nhất mà sinh viên cần làm quen. Đó là thực tế, và thực tế thật đáng tiếc
là đa số sinh viên đều gặp vấn đề trong việc đọc. Có vẻ như sinh viên phải đọc quá
nhiều và không bao giờ đủ thời gian để đọc. Danh sách những gì cần đọc thường
rất dài, và giảng viên đưa ra nhiều hướng dẫn khác và ngay cả khi bạn chỉ đơn giản
là tìm đọc những gì mình quan tâm thì sẽ sớm nhận thấy (nếu vẫn chưa làm như
vậy) rằng có quá nhiều thông tin cần tiếp nhận và có quá ít thời gian để tiếp nhận chúng.
1. Khái niệm về kỹ năng đọc tài liệu
Kỹ năng đọc là một loại kỹ năng mềm, phương thức giúp người đọc có thể tiếp
nhận thông tin một cách nhanh nhất. Cùng với nhu cầu đọc, hứng thú đọc thì kỹ
năng đọc là yếu tố quan trọng cấu thành văn hóa đọc. Kỹ năng đọc là thành tố quan
trọng nhất trong cấu trúc văn hóa đọc, là khả năng hiểu, lĩnh hội và cảm thụ tác
phẩm, biến tri thức, kinh nghiệm trong sách thành tri thức, kinh nghiệm của bản
thân để có thể vận dụng một cách nhuần nhuyễn, sáng tạo trong khi tiến hành các
hoạt động sống khác nhau.
Kỹ năng đọc phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tri thức, kinh nghiệm, năng lực và
mục đích đọc của mỗi cá nhân. Trong đó, mục đích đọc là yếu tố quan trọng trong
việc lựa chọn phương pháp đọc phù hợp với yêu cầu đọc. Từ đó sẽ giúp các bạn
tránh được đọc tràn lan, tốn công sức và quản lý thời gian đọc sách hợp lý.
Kỹ năng đọc là năng lực của chủ thể thực hiện thuần thục một chuỗi hành động
trên cơ sở hiểu biết (kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm đạt được mục đích đọc. Kỹ
năng đọc bao gồm phương pháp đọc, kỹ thuật đọc - Phương pháp đọc
Phương pháp đọc chính là những cách thức đọc giúp chủ thể đạt được mục đích
đọc. Phương pháp đọc tuỳ thuộc vào mục đích đọc và loại tài liệu và hoàn toàn do
mục đích đọc quy định. Qua nghiên cứu, tác giả xin trình bày khái quát một số
cách đọc và nội dung chính của các cách đọc đó:
Đọc lướt: Bao gồm hai bước: Đọc lướt có hệ thống và đọc lướt toàn bộ.
+ Đọc lướt có hệ thống: Mục đích là để nắm được hình thức và cấu trúc của tài
liệu. Cách đọc là: xem trang đầu và phần giới thiệu, mục lục, tóm tắt của tài liệu,
đọc các đề mục chính và phụ trong bài để tạo một mối liên hệ chung giữa toàn bộ
các khái niệm quan trọng, các từ khoá mô tả phạm vi giới hạn và trọng tâm của tài
liệu, đọc những câu tóm lược trong phần mở đầu hay kết thúc chương để nắm được
luận điểm chính của tài liệu, đọc ngẫu nhiên một vài đoạn hoặc một vài trang, đặc biệt là lời kết.
+ Đọc lướt toàn bộ: Mục đích là để bước đầu hiểu và nắm nội dung tài liệu. Cách
đọc là: đọc hết tài liệu, không dừng lại khi đọc và không đọc thụt lùi kể cả khi
người đọc thấy có những chi tiết khó hiểu.
Đọc lướt yêu cầu tốc độ đọc nhanh, thời gian đọc ngắn, không nên cố gắng hiểu tất
cả các từ, trang hay toàn bộ tài liệu. Cách đọc này nhằm đánh giá sơ bộ nội dung
và xác định mức độ phù hợp của tài liệu với nhu cầu để quyết định sẽ đọc chi tiết hay bỏ qua tài liệu.
Đọc phân tích: Sau khi đọc lướt tài liệu, nếu người đọc xác định cần đọc chi tiết thì
sẽ vận dụng cách đọc phân tích. Mục đích đọc phân tích nhằm làm sáng tỏ nội
dung tài liệu, gồm các bước:
+ Phân loại tài liệu đọc theo thể loại và chủ đề; Tóm tắt nội dung tài liệu; Phác thảo
dàn ý (lập đề cương) cho từng phần chính và toàn bộ nội dung.
+ Diễn giải lại được các vấn đề chính mà tác giả đề cập
+ Trả lời được các câu hỏi và tìm ra hướng giải quyết vấn đề của tác giả
Đọc phân tích đòi hỏi tốc độ đọc chậm, thời gian đọc lâu hơn đọc lướt. Trình tự
đọc tùy thuộc vào mức độ hiểu của người đọc và có ghi chép, sử dụng ký kiệu để
đánh dấu những phản ứng, suy nghĩ trong quá trình đọc.
Đọc hiểu sâu: Sau khi đọc phân tích mới tiến hành đọc hiểu sâu. Trình tự đọc phụ
thuộc vào người đọc. Yêu cầu của đọc hiểu sâu là:
+Đọc có ghi chép dưới dạng phân tích, tổng hợp, đánh giá
+Đọc có phê bình (phản đối hay đồng tình với lập luận của tác giả), có tái hiện lại
những tri thức cũ khi đọc
+Hệ thống hóa lại các tri thức đã biết
+ Đọc thêm nhiều tài liệu khác có cùng chủ đề để so sánh, đối chiếu, hiểu sâu hơn
các khía cạnh của vấn đề đang đọc
+Tự đặt ra các câu hỏi và tìm ra hướng giải quyết vấn đề bằng cách ứng dụng tri thức mới đọc được
+Trích rút thông tin cần thiết để tái cấu trúc và diễn đạt lại bằng ngôn ngữ riêng của mình
+ Diễn giải, thuyết phục và truyền đạt được kiến thức tiếp thu được cho người khác hiểu
+ Có thể đề xuất những tri thức, ý tưởng mới từ kiến thức đã đọc được. Những
nguyên tắccần thiết cho các phương pháp đọc hiệu quả là:
Đọc nhiều không có nghĩa là đọc hiệu quả. Đọc là một quá trình khám phá độc lập.
Khi đọc phải tập trung cao độ, sắc sảo trong quan sát, luôn sử dụng trí nhớ, trí
tưởng tượng và rèn luyện trí tuệ để phân tích và phản ánh. Đọc phải đi đôi với ghi
chép, suy nghĩ và đặt câu hỏi, trả lời câu hỏi trong quá trình đọc.
Biết áp dụng các phương pháp đọc khác nhau cho các hình thức, thể loại, nội dung
tài liệu khác nhau. Đọc sách văn học khác đọc sách khoa học, đọc sách lý thuyết
khác với đọc sách hướng dẫn thực hành…
Không áp dụng một tốc độ đọc duy nhất cho mọi quyển sách mà cần biết dùng tốc
độ phù hợp. "Mọi cuốn sách nên được đọc không chậm hơn mức mà nó đáng đọc
và không nhanh hơn mức mà bạn có thể đọc để thông hiểu và thấy hài lòng" [1,
tr.43]. Bởi vì đọc bằng trí óc chứ không phụ thuộc vào tốc độ di chuyển của đôi mắt.
Đọc những tài liệu khó cần phải chuẩn bị trước kiến thức nền để có thể hiểu sâu
sắc những vấn đề được trình bày.
Để nâng cao kỹ năng đọc không thể đọc tràn lan, sách nào cũng đọc. Đọc để giải
trí hoặc lấy thông tin không giúp nâng cao kỹ năng đọc. Người đọc cần có quá
trình đọc từ thấp đến cao, đọc sách nằm trong khả năng đến sách vượt khả năng,
giúp họ động não nhiều hơn, học được nhiều điều hơn.
2. Những yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ đọc tài liệu - Do bản thân tài liệu
: Được in chữ to hay chữ nhỏ? Có nhiều hình ảnh
không? Có rõ ràng, dễ đọc không? Có được một tác giả uy tín viết không?
- Do nhu cầu của bản thân
: Bản thân cần hiểu rõ tài liệu ở mức độ nào? Chỉ
cần hiểu chung chung về nó thôi phải không? Hay muốn hiểu rõ từng chi tiết
và cần phải phân tích nó? - Do kiến thức nền
: Thường thì một nhà khoa học có thể đọc một quyển sách
chuyên môn nhanh hơn người thường vì tài liệu đó đòi hỏi một số kiến thức nền và nội dung - Do hoàn cảnh đọc
: Khi đọc bạn có tỉnh táo không? Ánh sáng, không khí
trong phòng như thế nào? Lúc đó bạn đang khỏe khoắn hay mệt mỏi? Bạn
ngồi đọc ở loại bàn, ghế nào? Không phải ai cũng biết cách đọc hiệu quả vì
việc đọc đòi hỏi một số kỹ năng nhất định. Nếu học được cách đọc tốt hơn,
bạn sẽ không còn phải e sợ khi đọc sách nữa.
Đặt ra các mục tiêu giúp tập trung
Với ý thức tốt hơn về mục đích, bạn sẽ dép sang một bên những thứ mà bạn
không cần đọc để tránh làm lãng phí thời gian quý báu của bạn
Khi đã xác định rõ mục đích đọc, chúng ta sẽ làm gia tăng đáng kể khả năng
hoàn thành nó. Mục đích giúp chúng ta tập trung hơn và có động cơ hơn.
Thật vậy, mục đích là một lực đẩy mạnh mẽ đằng sau tất cả quá trình đọc
Một số thói quen xấu khi đọc sách
Lẩm bẩm thành tiếng khi đọc.
Đọc chậm và kỹ, đọc từng từ, bất kể với mục tiêu đọc là gì, vì thói quen của
bạn là như thế. Bạn ghét đọc nhanh. Tệ hơn nữa là đọc mà không biết dừng
lại cho trọn ý nghĩa của một câu.
Hay thỉnh thoảng bạn phải quay trở lại đọc những phần đã đọc mà chẳng
hiểu để làm gì. Đơn giản đó chỉ là thói quen
Thói quen đó có thể xuất phát từ sở thích của bạn khi đọc truyện trinh thám.
Bạn thích đọc ngược từ cuốn sách lên vì tò mò muốn biết trước kết cục của
câu chuyện. Dần dần theo thời gian nó trở thành thói quen xấu.
3. Rèn luyện kỹ năng đọc tài liệu
Đọc tài liệu, sách, báo là cần thiết, có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao trình độ, tự
hoàn thiện bản thân. Song không phải ai đọc tài liệu, sách cũng thu được kết quả
như mong muốn, để nâng cao chất lượng và hiệu quả đọc sách, cần phải có phương
pháp và kỹ năng đọc. Cần hiểu rằng: phương pháp và kỹ năng đọc do kết quả học
tập, rèn luyện và kinh nghiệm rút ra của từng người từ thực tế mà hình thành nên,
bởi kết quả của kỹ năng và phương pháp đọc phụ thuộc vào khả năng nhận thức,
tình hình sức khỏe, thói quen lao động của mỗi người là khác nhau. Nhưng nếu tự
bản thân mỗi người cố gắng và luyện tập thì sẽ đọc tốt thu được nhiều kết quả.
Xác định mục đích của việc đọc
Mục đích chung của việc đọc tài liệu (sách) là nâng cao nhận thức, hiểu biết về
những vấn đề nào đó trong đời sống, chính trị xã hội …. Ngoài mục đích chung, có
mục đích riêng do nhu cầu của từng người đọc. Vì vậy việc xác định mục đích giúp
người đọc tập trung được chú ý vào những vấn đề mình cần khai thác, có thể diễn
ra các khả năng cụ thể sau:
Tìm hiểu toàn bộ nội dung tài liệu, cuốn sách, bài báo đó
Tìm hiểu một vấn đề, một khía cạnh nào đó của tài liệu, cuốn sách
Sưu tầm tư liệu, tài liệu bổ sung cho công việc đang tìm hiểu nghiên cứu, giảng dạy
Tìm hiểu khái niệm, định nghĩa về vấn đề nào đó…
Đọc để giải trí, thư giãn … điều gì cần thì đọc, lúc nào rỗi thì đọc….
Như vậy, khi đọc cần xác định rõ mục đích, cũng có thể đọc với một mục đích
nhưng có khi đọc với nhiều mục đích cùng một lúc (điều này tùy thuộc vào hoàn
cảnh cụ thể, yêu cầu, mục đích của từng người đọc).
Lựa chọn tài liệu, sách đọc
Hãy lựa chọn tài liệu, sách phù hợp và có giá trị
Trong tình hình hiện nay, sách vở ngày càng nhiều thì việc chọn sách lại càng
không dễ. Người đọc không những không biết lựa chọn sách hay mà thiên hướng
đọc sách cũng có nhiều sai lệch. Trước tình hình đó, Chu Quang Tiềm chỉ ra hai
thiên hướng sai lầm thường gặp khi chọn sách. Một là, sách nhiều khiến người ta
không chuyên sâu, dễ sa vào lối “ăn tươi nuốt sống”, không kịp tiêu hoá. Hai là,
sách nhiều khiến người đọc lạc hướng, khó chọn lựa, lãng phí thời gian. Từ đó ông
cũng chỉ ra cách lựa chọn sách và cách đọc đúng đắn nhất để phát huy cái lợi của
việc đọc sách đối với con người.
Trước hết, người đọc phải chọn cho tinh. Nghĩa là chọn những quyển sách thực sự
có giá trị, có lợi cho mình. Chọn cuốn sách thuộc lĩnh vực chuyên môn, chuyên sâu
với sách phổ thông kế cận với chuyên môn.
Khi chọn sách, phải đảm bảo nguyên tắc “vừa rộng, vừa chuyên”. Rộng trước,
chuyên sau. Trong khi đọc tài liệu chuyên sâu, cần chú ý các loại sách thường thức,
kế cận với chuyên môn: “không biết rộng, thì không thể chuyên sâu, không thông
thái thì không thể nắm gọn”.
Chon sách phải phù hợp với lứa tuổi, sở thích, trình độ tiếp nhận. Chớ tiện đâu đọc
đấy. Đọc như thế chỉ hao tổn thời gian chứ chẳng giúp ích gì. Tài liệu tham khảo :
https://www.ucan.vn/thu-vien/ky-nang-doc-tai-lieu-cho-sinh-vien-3530.html
Nguyễn Thị Thảo (Ngày 13/06/2018)
https://kqtkd.duytan.edu.vn/Home/ArticleDetail/vn/88/4040/ky-nang-doc
Ban Quản Trị Tiếp Bước Thành Công (20/12/2019)
https://tiepbuocthanhcong.vn/ky-nang-doc-tai-lieu-va-ghi-chep-trong-hoc-tap/ Dương Lê (17/10/2019)
https://theki.vn/cach-chon-lua-sach-va-phuong-phap-doc-sach-hieu-qua/