Kế hoạch bài thực hành Giới thiệu và trải nghiệm nghề nghiệp Thực vật - dược liệu - dược học cổ truyền | Đại học Phenika

KẾ HOẠCH BÀI THỰC HÀNH

GIỚI THIỆU VÀ TRẢI NGHIỆM NGHỀ NGHIỆP

THỰC VẬT - DƯỢC LIỆU - DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN

Đối tượng: Sinh viên K19 - Khoa Dược, Trường Y Dược Phenikaa, Đại học Phenikaa

Thời lượng: 01 buổi (270 phút)

Chủ đề: Hành trình từ Cây thuốc đến Vị thuốc

I. MỤC TIÊU HỌC TẬP

Sau khi kết thúc buổi thực hành, sinh viên có khả năng:

1. Kiến thức: Phân biệt được phạm vi nghiên cứu của 3 môn học: Thực vật học, Dược liệu học và Dược học cổ truyền.
2. Kỹ năng:

• Sử dụng ứng dụng AI (Google Lens) để hỗ trợ nhận diện cây thuốc và tra cứu tài liệu để xác nhận thông tin loài thực vật.
• Thao tác đúng quy trình vận hành kính hiển vi quang học, lấy được vi trường rõ nét.
• Mô tả được hình thái đại cương của một vị dược liệu.

1. Thái độ: Rèn luyện tính cẩn thận, trung thực trong khoa học và tuân thủ an toàn phòng thí nghiệm.

II. CHUẨN BỊ

1. Địa điểm:
   • Vườn Dược liệu (hoặc khuôn viên cây xanh Phenikaa có gắn thẻ tên cây).
   • Phòng thực hành Dược liệu/Thực vật (có kính hiển vi).
2. Dụng cụ & Mẫu vật:
   • Kính hiển vi quang học (1 kính/2-3 SV).
   • Lam kính, lamen, nước cất, kim mũi mác.
   • Mẫu bột dược liệu: Tinh bột Hoài sơn hoặc bột Quế.
   • Mẫu dược liệu khô nguyên vẹn: 22 vị dược liệu.
3. Yêu cầu sinh viên:
   • Áo Blouse (bắt buộc).
   • Điện thoại thông minh có cài sẵn app nhận diện cây (Google Lens).
   • Vở ghi chép/Báo cáo thực hành.

III. NỘI DUNG CHI TIẾT VÀ TIẾN TRÌNH (4 TIẾT)

Phần 1: Giới thiệu chung (30 phút)

• Giảng viên: Giới thiệu ngắn gọn mối liên hệ logic:
  • Thực vật học: Nghiên cứu cây tươi, đặc điểm sinh học, phân loại họ thực vật.
  • Dược liệu học: Nghiên cứu bộ phận dùng, thành phần hóa học, tiêu chuẩn chất lượng (soi bột, định tính).
  • Dược cổ truyền: Nghiên cứu tính vị, quy kinh và cách sử dụng thuốc để chữa bệnh.
• An toàn: Nhắc lại quy định an toàn PTN.

Phần 2: Trải nghiệm Thực vật học (60 phút)

• Địa điểm: Vườn dược liệu.
• Hoạt động:
  • Sinh viên chia nhóm nhỏ.
  • Chọn 5 cây thuốc bất kỳ trong vườn.
  • Chụp ảnh rõ nét (toàn cây, lá, hoa/quả).
  • Sử dụng App AI để định danh sơ bộ, sau đó đối chiếu với biển tên tại vườn hoặc tài liệu online (trang tracuuduoclieu.vn hoặc mplant.ump.edu.vn).
• Yêu cầu báo cáo: Tên Việt Nam, Tên khoa học, Họ thực vật, Công dụng chính.

Phần 3: Trải nghiệm Dược liệu học (60 phút)

• Địa điểm: Phòng thực hành.
• Hoạt động: Soi bột dược liệu (Ví dụ: Bột Hoài sơn).
• Mục tiêu kỹ thuật:
  • Làm tiêu bản ép (lamen/lam kính) không có bọt khí.
  • Điều chỉnh ốc vĩ cấp/vi cấp, tụ quang, chắn sáng để lấy được vi trường.
  • Nhận diện được hạt tinh bột hoặc đặc điểm chính (chưa yêu cầu vẽ chi tiết cấu trúc phức tạp, chỉ cần thấy rõ hình ảnh).
• Yêu cầu báo cáo:
• Chụp ảnh vi trường qua thị kính bằng điện thoại.
• Thực hiện được việc lấy vi trường của một tiêu bản trên 3 vật kính 4, 10, 40x

Phần 4: Trải nghiệm Dược cổ truyền (45 phút)

• Địa điểm: Phòng thực hành (Khu vực mẫu khô).
• Hoạt động: Quan sát 01 vị dược liệu khô được phát.
• Phương pháp: Quan sát bằng mắt thường (Màu sắc, hình dáng, thể chất), Ngửi (Mùi), Nếm (Vị - chỉ thực hiện với dược liệu an toàn như Cam thảo, Kỷ tử).
• Tra cứu: Tìm kiếm thông tin về Tính - Vị - Quy kinh - Công năng - Chủ trị của vị thuốc đó.

Phần 5: Tổng kết & Viết báo cáo (45 phút)

• Sinh viên hoàn thiện báo cáo tại chỗ.
• Chia sẻ cảm nhận, giải đáp thắc mắc về lộ trình học tập ngành Dược.

BÁO CÁO THỰC HÀNH

GIỚI THIỆU VÀ TRẢI NGHIỆM NGHỀ NGHIỆP

THỰC VẬT - DƯỢC LIỆU - DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN

HỌ TÊN SV: ........................................................ MSSV: ...................................................

LỚP: ......................................................................................................................................

1. HOẠT ĐỘNG 1: KHẢO SÁT THỰC VẬT

Yêu cầu: Dán 5 ảnh chụp cây thuốc và điền thông tin.

2. HOẠT ĐỘNG 2: SOI BỘT DƯỢC LIỆU (KÍNH HIỂN VI)

• Mẫu bột: .......................................................................................................................
• Mô tả lại quy trình lấy vi trường khi soi tiêu bản qua kính hiển vi:

........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

• Đánh giá kỹ năng (Tự đánh giá):
  [ ] Tôi đã biết cách chỉnh ánh sáng.
  [ ] Tôi đã lấy được hình ảnh rõ nét.
  [ ] Tôi gặp khó khăn ở: ..................................................................................................
• Hình ảnh vi trường:
  (Dán ảnh chụp qua kính hiển vi tại đây. Yêu cầu ảnh rõ nét, độ sáng phù hợp, soi được 1 chủ thể trên vi trường).

3. HOẠT ĐỘNG 3: NHẬN THỨC DƯỢC LIỆU (MÔ TẢ)

• Tên vị thuốc: .................................................................................................................
• Hình ảnh:

• Mô tả đặc điểm:
  • Hình dạng/Kích thước: ............................................................................................
  • Màu sắc (mặt ngoài/mặt cắt): ..................................................................................
  • Mùi: ..................................................................................................................................
  • Vị: ............................................................................................................................
• Thông tin Dược cổ truyền (Tra cứu):
  • Bộ phận dùng: ..........................................................................................................
  • Tính vị (Hàn/Nhiệt/Ôn...): .......................................................................................
  • Công dụng chính: ....................................................................................................

4. KẾT LUẬN & CẢM NHẬN

4.1. Tổng hợp kiến thức:

Qua buổi thực hành, em hiểu sự khác biệt cơ bản giữa 3 môn học là:

• Thực vật học tập trung vào: .........................................................................................
• Dược liệu học tập trung vào: .........................................................................................
• Dược cổ truyền tập trung vào:........................................................................................

4.2. Góc chia sẻ:

• Điều em thích nhất trong buổi hôm nay:
  ........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

• Những lo lắng/băn khoăn của em đối với các môn chuyên ngành DL-DHCT sắp tới:
  ........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

........................................................................................................................................