Töù dieän vuoâng vaø öùng
duïng
Sưu tầm và Biên soạn: Phạm Minh Tuấn
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
PHẦN 1 – ĐỊNH NGHĨA TỨ DIỆN VUÔNG
VÀ MỘT SỐ TÍNH CHẤT CƠ BẢN
A – ĐỊNH NGHĨA TỨ DIỆN VUÔNG:
Tứ diện OABC được gọi là tứ diện vuông khi tứ diện đó có OA, OB, OC đôi một vuông
góc với nhau.
Chú ý:
Tứ diện trực tâm là tứ diện có các cạnh đối vuông góc nhau. Như thế ta thấy rằng tứ diện
vuông cũng l| một loại tứ diện trực t}m đặc biệt. Chính vì vậy tứ diện trực t}m có đầy đủ tính
chất của tứ diện trực tâm.
B. CÁC TÍNH CHẤT CỦA TỨ DIỆN VUÔNG:
Cho tứ diện vuông SABC đỉnh S. Khi đó ta có:
1. Kẻ đường cao SH. Khi đó H l| trực tâm của tam giác ABC.
2.
2 2 2 2
1 1 1 1
SH SA SB SC

.
3. = ( Định lí Pytago trong không gian).
4. Tam giác ABC là tam giác nhọn.
Và rất nhiều các tính chất khác mà các bạn sẽ được tìm hiểu trong phần bài tập về tứ diện vuông
mà chúng tôi trình bày ở phần sau.
Chứng minh các tính chất nêu trên:
A
O
C
B
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Tính chất 1:
AH kéo dài cắt BC tại M, CH kéo dài cắt AB tại P.
Do
(1)
SA SB
SA SBC SA BC
SA SC
Vì
(2)SH ABC SH BC
Từ (1) và (2) suy ra
BC SAH BC AM
.
Ho|n to|n tương tự ta chứng minh được CP vuông góc AB.
Từ đó ta có đpcm.
Tính chất 2:
Được chứng minh trong phần III.
Tính chất 3:
Trong (SBC) ta hạ SM vuông góc với BC.
Ta thấy rằng A, H, M thẳng hàng.
Tam giác SAM vuông tại S ta có:

Suy ra:
Hay ta có:
Lý luận ho|n to|n tương tự ta có:
A
S
C
B
H
P
M
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
2
2
. (2)
. (3)
SAB HAB ABC
SAC HAC ABC
S S S
S S S
Cộng từng vế (1), (2) v| (3) ta có đpcm.
Tính chất 4:
Thật vậy trong ta gi{c ABC theo định lí hàm cosin ta có:
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2
cos 0
2 . 2 . .
a b a c b c
AB AC BC a
A
AB AC AB AC AB AC

Suy ra A nhọn.
Tương tự cho B và C.
PHẦN II – CÁC BÀI TẬP VỀ TỨ DIỆN VUÔNG
+ Vẽ MM’//OC (
'M OB
), ta có: OC//(AM’M)
+ Vẽ
'OH AM
( ')OH AMM
+ Vẽ HI//OC (
I AM
), vẽ IJ//OH (
J OC
) ta có IJ l| đoạn vuông góc chung của OC và AM.
Tam gi{c OAM’ vuông có OH l| đường cao nên:
2 2 2
1 1 1
'OH OA OM

Suy ra
22
4
ab
IJ OH
ab

Bài 1:
Cho tứ diện OABC có OA, OB, OC vuông góc nhau từng đôi một với
,OA a OB b
. Gọi M là trung điểm BC. Vẽ và tính đoạn vuông góc chung của OC
và AM.
J
I
M'
M
C
O
A
B
H
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
a) Gọi K l| trung điểm AC, ta có AB//(SKI). Do đó, khoảng cách giữa SI và AB bằng khoảng
cách từ A đến (SKI)
Vẽ
AH SK
.Do
()AB SKA
nên
AB AH
Mà KI//AB nên
AH KI
. Từ đó ta được
()AH SKI
Vậy khoảng cách giữa SI v| AB l| đoạn AH
Áp dụng hệ thức lượng trong tam gi{c vuông SAK,đường cao AH
2 2 2 2 2
1 1 1 4 1
AH AK AS b h
Vậy khoảng cách cần tìm là
22
4
bh
AH
bh
b) Ta có
..
BMIJ
BSCA
V
BM BI BJ
V BS BC BA
Vẽ
AL MJ
.Vì IJ//AC,mà
()AC SAB
nên
()IJ SAB
Ta có AL nằm trong mp(ASB) nên
IJ AL
Vậy
()AL MIJ
Mà AC//(MIJ) nên AL là khoảng cách giữa AC và MJ
Bài 2:
Trong mặt phẳng (P) cho tam giác ABC vuông tại A có AB=c, AC=b. Trên đường
vuông góc với (P) tại A lấy điểm S sao cho SA=h (h>0).M là điểm di động trên
SB. Gọi J,I lần lượt là các trung điểm của BC và AB .
a) Tính độ dài đoạn vuông góc chung của SI và AB.
b) Tính tỉ số thể tích các hình MBIJ và BSCA khi độ dài đoạn vuông góc chung
của AC và MJ đạt giá trị lớn nhất
K
I
J
S
A
B
C
M
L
H
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Mặt khác tam giác ALJ vuông tại L nên
AL AJ
Khi đó
AB MJ
Suy ra M l| trung điểm AB
Vậy
1 1 1 1
..
2 2 2 8
BMIJ
BSCA
V
V

a)
3
' ' . ' ' ' ' ' ' '
3
12
A BB C ABC A B C AA BC A B C C
d
V V V V
b) Thiết diện l| hình thang A’B’FE. Gọi M,M’ lần lượt l| trung điểm AB v| A’B’.
Ta có :
22
39
''
6
d
M G MM MG
Diện tích thiết diện là
2
' ' 5 39
'
2 36
EF A B d
S M G

Gọi
12
,VV
lần lượt là thể tích phần trên (chứa A) và phần dưới (chứa C’) thiết diện hình lăng trụ
Ta thấy
2
'3
' ' 3
JI EC
JC d
JC A C
Bài 3:
Cho lăng trụ tam giác đều ABC.A’B’C’ có tất cả các cạnh đều bằng d
a) Tính thể tích tứ diện A’BB’C
b) Tính diện tích thiết diện do mp
đi qua A’B’ và trọng tâm G của
ABC
và
tính tỉ số thể tích 2 phần của khối lăng trụ do
chia cắt ra.
M'
G
J
F
M
C'
A
C
A'
B
B'
E
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
' ' '
8
..
' ' ' 27
JEFC
JA B C
V
JE JF JC
V JA JB JC

Từ đó
1
2
19
8
V
k
V

Gọi I l| trung điểm của AB, suy ra I là tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.
Vẽ
()SAB
tại I, khi đó
là trục của tam giác SAB
Trong mặt phẳng tạo bởi
và SC (do
//SC), vẽ trung trực của SC cắt
tại O, ta có
OA=OB=OC=OD nên O chính là tâm mặt cầu ngoại tiếp SABC
Ta có bán kính mặt cầu là
O
M
I
C
A
B
S
Bài 4:
Cho hình chóp SABC có SA, SB, SC vuông góc nhau đôi một với SA=a, SB=b,
SC=c. Hãy xác định tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp SABC.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
22
2 2 2 2 2
1
4 4 2
AB SC
R SO SI IO a b c
a) Ta có
11
. . ( . . . . . . )
66
1
OABC IOAB IOCA IOBC
V V V V
OAOB OC OAOB c OB OC a OAOC b
a b c
OA OB OC
b)Vì I cố định nên a,b,c không đổi
do ta có
nên suy ra
..
a b c
OA OB OC
đạt giá trị lớn nhất khi
1
3
a b c
OA OB OC
(bất đẳng thức Cô-si)
Bài 5:
Cho tam diện Oxyz có Ox, Oy,Oz vuông góc nhau từng đôi một.Gọi I là điểm
trong tam diện và a,b,c, là khoảng cách từ I đến các mặt (Oyz),(Oxz), (Oxy),. Mặt
phẳng
di động qua I cắt Ox,Oy,Oz lần lượt tại A, B, C.
a.chứng minh
b. Tìm giá trị nhỏ nhất của
OABC
V
và cho biết vị trí I đối với tam giác ABC lúc đó
z
y
x
O
I
A
B
C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
lúc đó
..OAOB OC
abc
đạt giá trị nhỏ nhất , tức l| OA.OB.OC đạt giá trị nhỏ nhất
Mà
1
..
6
OABC
V OAOB OC
Nện thể tích OABC đạt giá trị nhỏ nhất là
9
2
abc
khi OA=3a, OB=3b, OC=3c
Khi đó I l| trọng tâm của tam giác ABC
a)Vẽ
OH AB
,định lý 3 đường vuông góc cho ta
CH AB
Ta có:
22
2 2 2 2 2
1 1 1 ab
OH a b a b
22
2 2 2 2
22
ab
CH OC OH c
ab
2 2 2 2 2 2
22
a b b c c a
CH
ab

Bài 6:
Cho Ox, Oy, Oz vuông góc với nhau đôi một
Lấy A
Ox, B
Oy, C
Oz sao cho OA=a, OB=b, OC=c
a) Tính diện tích tam giác ABC theo a, b, c
b) Giả sử A, B, C thay đổi nhưng luôn luôn có OA + OB + OC + AB + AC +
BC = k không đổi .
Hãy xác định giá trị lớn nhất của thể tích tứ diện OABC
H
O
C
A
B
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vậy
2 2 2 2 2 2
11
.
22
ABC
S AB CH a b b c c a
b)Ta có:
2 2 2 2 2 2
k a b c a b b c c a
3
33
3 2 2 2 3 3 2 2 2abc ab bc ac abc ab ac ca
suy ra
3 3 3
3 3 2 3(1 2)k abc abc abc
3
3(1 2)
k
abc
3
3
27(1 2)
k
abc
Do đó
3
3
1
6
162(1 2)
OABC
k
V abc
Vậy giá trị lớn nhất của thể tích OABC là
3
3
162(1 2)
k
khi a = b = c
Khi đó AB = AC = BC =
2a
thay v|o ta được
3 3 2k a a
3(1 2)
k
abc
Vậy GTLN của thể tích OABC là
3
3
162(1 2)
k
khi
3(1 2)
k
abc
Bài 7:
Cho góc tam diện ba góc vuông Oxyz.Trên Ox, Oy, Oz lần lượt lấy các điểm
A,B,C
a)Tính khoảng cách từ A đến (ABC) theo OA = a, OB = b, OC = c
b)Cho A cố định, B và C di động thoả OA+OC = OA. Hãy định vị trí của B và C
sao cho thể tích tứ diện OABC đạt GTLN. Chứng minh rằng khi đó bán kính mặt
cầu ngoại tiếp tứ diện OABC lại nhỏ nhất.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
a)Gọi H là hình chiếu của O trên ABC
Ta có
2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
1 1 1 1 abc
OH
OH a b c
a b b c c a

b)
23
1 1 1
()
6 6 2 24
OABC
bc
V abc a a
Thể tích tứ diện OABC đạt giá trị lớn nhất là
3
1
24
a
khi
bc
2
a
Xét hình hộp chữ nhật có 3 kích thước bằng OA, OB, OC, đường chéo hình hộp n|y l| đường
kính của mặt cầu ngoại tiếp OABC, do đó
2 2 2 2 2
1 1 1 3
( ( )
2 2 2
22
a
R a b c a b c
R đạt giá tri nhỏ nhất khi và chỉ khi
bc
2
a
Gọi M l| giao điểm của AG với BC .Trên tia DG ta lấy điểm
O sao cho OM//AD
Vì AD vuông góc (BCD) nên OM vuông góc (BCD)
Lại có MB=MC=MD nên OB=OC=OD
Trong tam giác OBD cân tại có
c
b
a
z
y
x
H
O
A
B
C
Bài 8:
Tứ diện ABCD có 3 góc phẳng vuông tại D. Kí hiệu
,,
là góc tạo bởi các tia
DA, DB, DC với tia DG trong đó G là trọng tâm tam giác ABC.CMR
γ
β
α
O
M
G
A
D
B
C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
BDO
nên
2BOD


Tam giác OCD cân tại O có
CDO
nên
2COD


Hai tam giác OMD và OMB bằng nhau
BOM DOM

Vì OM là phân giác của tam giác OBC, ta có
2BOC
Trong tứ diện OBCD tổng các góc phẳng tại đỉnh O thoả mãn điều kiện
2 2 2
(đpcm).
Gọi
,,
tương ứng với số đo c{c góc
OCA
,
OCB
,
ACB
Đặt OA=a, OB=b, OC=c
Ta có
22
sin
a
ac
,
22
sin
b
bc
Và
22
cos
c
ac
,
22
cos
c
bc
Từ đó ta có
2
2 2 2 2
sin( )
c
a c b c



Theo định lí hàm cosin với tam giác ABC ta có
2
2 2 2 2
cos
c
a c b c

sin( ) cos
Mặt khác các số đo
,,
nằm trên khoảng
00
(0 ;90 )
nên
0
90
(đpcm)
Đặt x=OA, y=OB, c=OC
Ta có thể tích V của OABC là
6
xyz
V
Bài 10:
Trong số các tứ diện OABC có 3 góc phẳng tại O vuông và cùng diện tích mặt
ABC, tứ diện nào có thể tích lớn nhất?
Bài 9:
Cho tứ diện OABC có các góc phẳng tại đỉnh O vuông và thoả mãn điều kiện
OC=OA+OB.CMR tổng các góc phẳng tại đỉnh C bằng
0
90
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Diện tích tam giác ABC là
2 2 2
( ) ( ) ( )xy yz zx
Gọi k là diện tích của tam giác BAC, ta có
2 2 2 2 2
3
( ) ( ) ( ) 3 ( )k xy yz zx xyz
3
33
k
xyz
3
18 3
k
V
Vậy max
3
18 3
k
V
khi
3
k
x y z
Vì c{c đường tròn ngoại tiếp các
DAB
và
ABC
có dây cung chung AB nên tồn tại duy nhất 1
hình cầu đi qua của tứ diện DABC.Gọi M l| trung điềm của cạnh AB, khi đó M l| t}m đường
tròn ngoại tiếp
ABD
. Đường thẳng
()d ABD
tại M là trục của đường tròn .
Theo giả thiết d//CD và nếu O là tâm hình cầu ngoại tiếp thì O nằm trong mặt phẳng (CDM).
Gọi
K MD OC
Vì
CDM D
nên OD=OC=OK. Điều này chứng tỏ K nằm trên mặt cầu ngoại tiếp tứ diện.
Trong tam giác
CDK
vuông ta có:
22
,2CD c DK DM AB a b
Gọi R là bán kình của hình cầu O thì
2 2 2
22
CK a b c
R


Bài 12:
Cho tứ diện vuông ABC đỉnh O. P là điểm nằm trong đáy ABC. Đặt
AP
u
AO
,
BP
v
BO
,
CP
w
CO
. Gọi
là góc tạo bởi đường thẳng OP với (ABC). Chứng minh
rằng
2 2 2 2
2 cotu v w
.
Bài 11:
Tứ diện ABCD có các góc phẳng vuông tại đỉnh D và DA=a, DB=b, DC=c.Chứng
minh rằng tứ diện nội tiếp trong hình cầu và tìm bán kính hình cầu đó.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Xét hệ trục tọa độ Đề Các vuông góc nhận O làm gốc tọa độ, các trục tọa độ chứa OA, OB, OC,
HPO
. Giả sử trong hệ tọa độ ấy, tọa độ c{c đỉnh A,B,C tương ứng là:
A(a,0,0); B(0,b,0); C(0,0,c)
Giả sử tọa độ điểm P là P(x0,y0,z0)
Ta có:
2 2 2
222
222
u v w
AP BP CP
AO BO CO

222
2 2 2
AP BP CP
a b c
(1)
Ta có
2 2 2 2
0 0 0
2 2 2 2
0 0 0
2 2 2 2
0 0 0
( ) ;
( ) ;
( ) ;
AP x a y z
BP x y b z
CP x y z c
Nếu đặt
2 2 2 2
0 0 0
p x y z
thì ta có thể viết
2 2 2 2 2 2 2
0
0 0 0 0
2
21
x
AP x y z a x a p a
a



Tương tự ta có:
2 2 2
0
2 2 2
0
2
1
2
1
y
BP p b
b
z
CP p c
c






O
x
B
y
H
P
C
A
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Thay vào (1) , có:
2 2 2 2
0 0 0
2 2 2
1 1 1
32
x y z
u v w p
a b c a b c



(2)
Theo phương trình đoạn chắn thì mặt phẳng ABC có phương trình
1
x y z
a b c
mà P(x0,y0,z0) thuộc (ABC)
0 0 0
1
x y z
a b c
(3)
Kẻ
()OH ABC
, ta có hiển nhiên công thức sau:
2 2 2 2
1 1 1 1
a b c OH
(4)
Thay (3)(4) vào (2) có:
2
2 2 2
2
1
p
u v w
OH
(5)
Chú ý là
2 2 2 2 2
0 0 0
p x y z OP
2
2 2 2 2
22
1
1 1 1 cot 1
sin
OP
u v w
OH
Vậy
2 2 2 2
2 cotu v w
Chú ý:
1. Xét trường hợp đặc biệt khi
PH
, H là trực tâm
()ABC OH ABC
Khi đó từ công thức đã chứng minh, ta có
222
2
AH BH CH
AO BO CO
222
cos cos cos 2OAH OBH OCH
(6)
Chú ý nếu gọi
M AH BC
AMO
là gó tạo bởi (OBC) với đ{y (ABC) v| ta có
22
cos sinOAH AMO
O
A
B
C
M
H
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vì vậy nếu gọi
,,
là 3 góc tạo bởi ba mặt OBC, OAC, OAB với đ{y ABC, thì từ (6) ta có:
2 2 2
sin sin sin 2
hay
cos2 cos2 cos2 1abc
(7)
Vậy công thức:
2 2 2 2
2 cotu v w
là mở rộng của công thức quen thuộc (7)
2. Công thức (4) có thể chứng minh bằng phương ph{p tọa độ như sau:
Phương trình mặt phẳng (ABC) là
1
x y z
a b c
,
Hay
0acx acy abz abc
(8)
Khi đó theo công thức tính khoảng c{ch điểm O(0,0,0) xuống mặt phẳng (8) ta có
2 2 2 2 2 2
2 2 2
2 2 2 2 2 2
1
abc
b c a c a b
OH
OH a b c
b c a c a b


hay
2 2 2 2
1 1 1 1
OH a b c
Dễ thấy H là trực tâm của
ABC
và
ABC
là tam giác nhọn. AH kéo dài cắt BC tại J
AJ BC
.
Vì
()OA OBC
, nên theo định lí 3 đường vuông góc ta có
OJ BC
.
Ta có
2
2
2
sin
AH
OA
(1)
Xét
vuông OAJ đỉnh O. Theo hệ thức lượng trong tam giác vuông ta có
2
.OA AH AJ
, vậy từ
(1) có
2
sin
AH
AJ
Bài 13:
Cho tứ diện vuông OABC đỉnh O. Vẽ chiều cao OH của tứ diện. Đặt
, , , , ,A CAB B ABC C BCA AOH BOH COH
. Chứng minh rằng:
2 2 2
sin sin sin
sin 2 sin2 sin 2A B C

Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vẽ đường tròn ngọai tiếp
ABC
, và gọi I l| t}m đường tròn ngoại tiếp. G là trọng tâm
ABC
.
Theo đường thẳng Euler thì H, G, I thẳng hàng và
22HG IG AH IM
và
A CAB BIM
Ta có:
sin 2 2sin cos 2 .
BM IM
A A A
IB IB

2
.
2. .
2 2 2
BC AH BC AH
IB IB R

(2)
Với R l| b{n kính đường tròn ngoại tiếp
ABC
Từ (1)(2) suy ra
2 2 2
sin 2
sin 2 .
RR
A BC AJ S

; ở đ}y S l| diện tích
ABC
Do sự bình đẳng của các cặp
, , ,BC

, ta cũng có
2 2 2
sin sin
sin 2 sin2
R
B C S


. Từ đó suy ra điều phải chứng minh.
α
G
M
H
J
J
A
I
B
C
A
O
H
B
C
Bài 14:
Cho tứ diện vuông OABC đỉnh O, và giả sử OA = a, OB = b, OC = c. Đặt
1 2 3
,,
OAB OBC OAC
S S S S S S
và
AABC
SS
. Gọi r là bán kính hình cầu nội tiếp trong
tứ diện OABC. Chứng minh
.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Áp dụng công thức
3
tp
V
r
S
(1)
Với V, Stp tương ứng là thể tích và diện tích toàn phần của tứ diện.
Thay
1
V abc
abc
(do OABC là tứ diện vuông đỉnh O) vào (1)
và có
1 2 3
abc
r
a S S S S
1 2 3
2
2
1 2 3
()
2
abc S S S S
S S S S


(2)
Theo định lý Pytago trong không gian thì
2 2 2 2
1 2 3
S S S S
, vì thế
2
2
1 2 3 1 2 2 3 1 3
2 4 4 4S S S S S S S S S S


2 2 2
ab c abc a bc
()abc a b c
(3)
Thay (3) vào (2) có
1 2 3
S S S
r
abc


Đó l| điều phải chứng minh.
Bài 14:
Cho tứ diện vuông DABC đỉnh D. Giả sử
, , ,DA a DB b DC c a b c
. M là
một điểm tùy ý trong đáy ABC. Gọi l là tổng các khoảng cách từ A,B,C xuống DM.
Chứng minh rằng
l a b
c
b
a
O
A
B
C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Đặt
,,ADM BCM CDM
thì ta có ngay
sin sin sinl a b c
Vì góc tam diện đỉnh D là vuông nên ta luôn dựng được 1 hình hộp chữ nhật có DM l| đường
chéo, còn DA, DB, DC l| phương của các cạnh bên.
Vậy ra có:
2 2 2 2 2 2
sin sin sin 3 (cos cos cos ) 2
Do
0 sin ,sin ,sin 1

2 2 2
sin sin sin sin sin sin
sin sin sin 2
hay
sin sin 1 1 sin
(1)
Ta có
ba
(2)
Nên từ (1) và (2) có
(sin sin 1) (1 sin )ba
(3)
sin sin sina b b a b
Lại do
sin sinc b c b

(4)
1 sin sin sina b c a b
. Đó chính l| điều phải chứng minh.
Dấu bằng xảy ra
2 2 2
sin sin ,sin sin ,sin sin
v| đồng thời có dấu bằng trong (3) và
(4), tức là
90 , 0
o
MC
Bài 15:
Cho tứ diện vuông OABC đỉnh O. Gọi R, r, h, V tương ứng là bán kính mặt cầu
ngoại tiếp, nội tiếp, đường cao hạ từ O và thể tích của tứ diện. Chứng minh rằng:
2
2
3
V h r
R rh
c
b
a
O
A
B
C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Đặt
,,OA a OB b OC c
, chiều cao
OH h
Ta thấy ngay
33
;
tp ABC
VV
rh
SS

Ở đ}y Stp và SABC tương ứng là diện tích toàn phần và diện tích đ{y ABC của tứ diện đã cho. Vì
thế
22
2
33
..
( .3 3 . )
33
.3 .3
..
ABC tp tp ABC
ABC tp
VV
V
S S V S V V S
V h r
VV
R rh R V V
R
SS

22
32
tp ABC xq
S S S
RR

(1)
Ở đ}y Sxq là diện tích xung quanh của tứ diện O.ABC đỉnh O, và dễ thấy:
2
xq
ab bc ca
S

(2)
Vì OABC là tứ diện vuông đỉnh O, nên bán kính hình cầu ngoại tiếp R được tính bằng công thức
2 2 2
1
2
R a b c
(3)
Từ (1)(2)(3) suy ra bất đẳng thức cần chứng minh tương đương với bất đẳng thức sau:
2 2 2
2
2
3
3
ab bc ca
abc


2 2 2
ab bc ca a b c
2 2 2
0a b b c c a
(4)
Do (4) hiển nhiên đúng
dpcm. Dấu bằng xảy ra
abc
OABC là tứ diện vuông cân
đỉnh O.
Chú ý:
C
B
A
O
H
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Với mọi tứ diện ABCD, thì bán kính hình cầu nội tiếp r
của nó được tính bằng công thức sau:
3
tp
V
r
S
Ở đ}y V, Stp tương ứng là thể tích và diện tích toàn phần
của tứ diện.
Thật vậygọi I là tâm hình cầu nội tiếp của tứ diện, thì
. . . .I BCD I ACD I ABD I ABC
V V V V V
hay
11
.
33
3
BCD ACD ABD ABC tp
tp
V r S S S S r S
V
r
S

a. Đặt OA = a, OB = b, OC = c
Theo tính chất của tứ diện vuông đỉnh O, ta có:
Bài 16:
Cho tứ diện vuông OABC đỉnh O. Kẻ đường cao OH=h. Gọi R,r tương ứng là bán
kính hình cầu ngoại tiếp và nội tiếp tứ diện.
a. Chứng minh rằng
13
h
r

b. Chứng minh rằng
3 3 3
2
R
r
D
C
B
A
I
c
b
a
r
O
A
B
C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
2 2 2 2
1 1 1 1
h a b c
(1)
Ta có:
31
tp
tp
S
V
S r V

(*)
Do
1 2 3 4
1 2 3 4
1 1 1 1
3
tp
S
S S S S
V V h h h h
(Ở đ}y h1, h2, h3, h4 là bốn chiều cao tứ diện).
Vì thế từ (*) , và do O.ABC là tứ diện vuông đỉnh O, với OA = a, OB = b, OC = c, nên ta có:
1 1 1 1 1
r a b c h
(2)
Hiển nhiên ta có
2
2 2 2
1 1 1 1 1 1
3
a b c a b c
(3)
Dấu bằng trong (3) xảy ra
abc
. Từ (1) và (3) có:
2
2
1 1 1 3
a b c h



hay
1 1 1 3
a b c h
(4)
Từ (2) và (4) suy ra:
1 1 3
r h h

hay
11
31
rh

31
h
r
Đó l| đpcm. Dấu bằng xảy ra
trong (3) có dấu bằng
abc
O.ABC là tứ diện vuông
c}n đỉnh O.
b. Đặt OA = a, OB = b, OC = c. từ cách dựng tâm hình cầu ngoại tiếp I (xem hình bên) suy ra:
22
R OI OM MI
22
2 2 2
1
4 4 2
BC OA
abc
Lại áp dụng công thức:
3
3
6
2 2 2
tp
ABC
abc
V
r
ab bc ac
S
S

Có thể tính được ngay:
2 2 2 2 2 2
1
2
ABC
S a b b c a c
Từ đó suy ra
2 2 2 2 2 2
abc
r
ab bc ca a b b c c a
Như vậy ta có:
2 2 2 2 2 2
2 2 2
2
R ab bc ac a b b c c a
abc
abc
(1)
Áp dụng bất đẳng thức Côsi, từ (1) suy ra:
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
33
2 2 2 4 4 4
3
2 2 2
33
3
2
R a b c a b c
abc
r abc
(2)
Sau khi rút gọn, dễ thấy
3 3 3
(2)
2
VF
Vậy từ (2) có:
3 3 3
2
R
r
Đó l| đpcm. Dấu bằng xảy ra
trong (2) có dấu bằng
a = b = c
OABC là tứ diện vuông
c}n đỉnh O.
Đặt AB = a; AC = b; AD = c; như vậy
,a b a c
.
Áp dụng công thức:
3
2
2 2 2
tp
V abc
r
ab ac bc
S
S




Ở đ}y S = SBCD, ta thấy
3 3 3 3
2
abc
a r a
ab ac bc S
2 3 3ab ac bc S bc
2 2 3S ab ac bc bc
(2)
Do a = max(a,b,c)
ab + ac
2bc (3)
(Dấu bằng trong (3)
a = b = c)
Bài 17:
Cho tứ diện vuông ABCD đỉnh A. Gọi A là cạnh lớn nhất của tứ diện xuất phát từ
A và r là bán kính hình cầu nội tiếp tứ diện. Chứng minh rằng
33ar
c
b
a
A
B
C
D
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Theo định lý Pytago:
2 2 2 2 2 2
;;BC a b CD b c BD a c
. Từ đó ta thấy cả ba góc của
ABC đều nhọn vì bình
phương mỗi cạnh đều bé hơn tổng bình phương 2 cạnh còn lại. Có thể cho là BC là cạnh lớn
nhất của
BCD
BDC
là góc lớn nhất.
Ta có
2 2 2 2
2 . .sin . sinS BD CD BDC b c b c BDC
(vì
32
BDC


)
3bc
(4)
(Dấu bằng trong (4) có
abc
)
Từ (3) và (4)
(2) đúng đpcm.
Dấu bằng có
AB AC AD
.
Gọi I là tâm hình cầu nội tiếp.Ta có:
. . . .
. . . .
1
1
I ABC I OAB I OBC I OCA
I ABC I OAB I OBC I OCA
V V V V V
V V V V
V V V V
r r r r
h c b a
1 1 1 1
1
h a b c
(1)
Bài 18:
Cho OABC là tứ diện vuông đỉnh O, với
,,OA a OB b OC c
. Gọi r là bán kính
hình cầu nội tiếp tứ diện.
Chứng minh
1 1 1 1 3 3
r a b c a b c

r
c
b
a
O
A
B
C
I
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Từ (1) suy ra bất đẳng thức đã cho có dạng tương đương sau:
1 3 3
h a b c

(2)
Do OABC là tứ diện vuông đỉnh O, nên theo b|i cơ bản ta có
2 2 2 2
1 1 1 1
h a b c
(3)
Từ (3) và theo bất đẳng thức Côsi, ta có:
3
2 2 2 2 2 2 2
1 1 1 1 1
3
h a b c a b c
(4)
2
3
2 2 2
9a b c a b c
(5)
Từ (3)(4)(5) suy ra:
1 3 3
h a b c

Vậy (2) đúng
đpcm. Dấu bằng xảy ra
abc
OABC
là tứ diện vuông c}n đỉnh O.
Bài 19:
Cho góc tam diện vuông Oxyz đỉnh O. Lấy A, B, C lần lượt trên Ox, Oy, Oz sao
cho
OA OB OC AB AC BC l
, trong đó I là một đại lượng dương cho trước.
Gọi V là thể tích của tứ diện OABC.
Chứng minh
3
3
21
162
l
V
(1)
Xác định vị trí của A, B, C để có dấu bằng trong (1)
c
b
O
x
y
C
z
B
A
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Đặt OA = a, OB = b, OC = c
Ta có theo bất đẳng thức Bunhicopski
22
22
22
2
2
2
a b a b
a c a c
c b c b
Từ đó suy ra
2 2 2 2 2 2
2 a b c a b a c b c
Hay
2 2 2 2 2 2
1 2 1a b c a b c a b a c b c
(1)
Dấu bằng trong (1) xảy ra
abc
Theo bất đẳng thức Côsi ta có
3
3a b c abc
Mà
3
36
6
OABC
abc
V V a b c V
(2)
Dấu bằng trong (2) có
abc
. Từ (1) và (2) suy ra
3
3 1 2 6lV
hay
3
3
3
21
3
162 2 1
l
l
V

(Điều đó suy ra phương trình
3 3 2 1aa
).
1) Gọi các mặt phẳng qua A vuông góc với Sx, qua B vuông góc với Sy, qua C
Bài 20:
1) Cho góc tam diện vuông S
xyz
. A, B, C là ba điểm trên Sx, Ay, H là trực tâm
tam
giác ABC. SH cắt mặt phẳng qua A vuông góc với Sx, mặt phẳng qua B vuông
góc với Sy, mặt phẳng qua C vuông góc với Sz lần lượt tại K, L, M. Tìm quỹ tích
H khi A, B, C di động nhưng thỏa mãn điều kiện.
1 1 1 1
SK KL SM l
(với l là một độ dài cho trước)
2) A, B, C di động nhưng
3SA SB SC k
, k là độ dài cho trước. Tìm quỹ
tích trọng
tâm G của tam giác ABC.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
vuông góc với Sz lần lượt là (P), (Q), (R). Ba mặt n|y cũng với ba mặt của tam diện vuông tạo
thành hình hộp chữ nhật ADBS.A’D’B’C. Giả sử
CH AB I
và mặt phẳng (CSI) cắt (P), (Q), (R)
theo các giao tuyến EF, GN, CF.
SH kéo dài cắt các giao tuyến này lần lượt tại K, L, M (chúng chính l| giao điềm của SH với (P),
(Q), (R)
Theo hệ thức lượng trong tam giác vuông, ta có:
2
2
2
1 1 1
.
1 1 1
.
1 1 1
.
SA SH SK
SB SH SL
SC SH SM
Từ đó suy ra
2 2 2
1 1 1
1 1 1 1
SA SB SC
SH SK SL SM




Vì
2 2 2 2
1 1 1 1
SA SB SC SH
nên từ đó ta có
1 1 1 1 1
SH l
SH SK SL SM l
Vậy suy ra quỹ tích H là
1
8
mặt cầu tâm S, bán kính l nằm trong góc tam diện vuông (bỏ các
1
4
đường trỏn giao tuyến của 3 mặt tam diện vuông với mặt cầu vì điều kiện SA, SB, SC
0)
2) Xét hình hộp chữ nhật có 3 kích thước l| SA, SB, SC. Đường chéo SD’ cắt mặt
chéo ABC của hình hộp tại trọng tâm G của tam giác ABC và
1
'
3
SG SD
Để tìm quỹ tích G, ta chỉ cần tâm quỹ tích của D.
Từ
3
' ' ' ' ' 3
SA SB SC l
D B D A D D l
Ta tìm quỹ tích D’ sao cho tổng khoảng cách từ D’ tới ba mặt tam diện vuông bằng 3l không đổi.
Gọi P,Q,R l| ba điểm trên Sx, Sy, Sz sao cho
3SP SQ SR l
.
Ta có
' ' ' 'SPQR D SPQ D SQR D SRP D PQR
V V V V V
(1)
Ta có
3
3
19
3
62
SPQR
l
Vl
, và
2
9
2
SPQ SQR SRP
l
S S S
Thay vào (1) suy ra
32
9 1 9 1
. ( ' ' ' ' ') . .
2 3 2 3
PQR
ll
D D D B D A d S
(2)
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
ở đ}y d l| khoảng cách từ D’ tới (PQR)
Vì
' ' ' 3D B D D D A l
nên từ đó suy ra
. 0 0
PQR
d S d
. Vậy D’
tam giác PQR
Đảo lại nếu D’ thuộc tam giác PQR
d=0
' ' ' ' ' 3DD D A D B l
Vậy quỹ tích D’ l| tam gi{c PQR.
Do
1
,
3
'
HS
DH



nên quỹ tích G l| tam gi{c đều
0 0 0
PQ R
(trong đó
0 0 0
PQ R
là ảnh của PQR trong
phép vị tự tâm S tỷ số
1
3
, ở đ}y
0 0 0
1SR SP SQ
)
1/Áp dụng định lí hàm số cosin trong tam giác ABC,ta có
2 2 2
2 2 2 2 2
cos
2.
( ) ( )
2.
AB AC BC
AB AC
a SB a SC BC
AB AC

do
2 2 2
BC SB SC
nên từ (1) ta có
2
()
cos
..
a SA SB SC SA SB SA SC
AB AC AB AC AC AB AB AC
Hay ta có
0
cos cos sin cos sin
cos sin( )
90 .const

2/ Trong (P) dựng hình chữ nhật SCDB.Gọi I là trung
điểm của SD.Do ASD,ABD,ACD đều là các tam giác
vuông chung đường huyền AD, nên có ngay
IA=IB=IC=IS(vì cùng =
1
2
AD
)
Bài 21:
Trong mặt phẳng (P) cho góc vuông
xSy
=
0
90
,đỉnh S cố định .Đoạn SA vuông
góc với (P). Trên Sx và Sy lần lượt lấy B,C sao cho SB+SC= a. Xét tứ diện vuông
SABC đỉnh S. Đặt
,,ASB BSC CSA
1.CMR khi B,C di động thì
const
.
2.Tìm quỹ tích tâm I hình cầu ngoại tiếp tứ diện SABC.
3.CM
max min
SBC
VR
(ở đây R là bán kính hình cầu ngoại tiếp tứ diện SABC.
4.CMR khi B,C di động luôn tồn tại 1 điểm J cố định cách (ABC) 1 khoảng không
đổi.
I
S
C
B
D
A
C
*
B
*
C'
D
D'
S
x
y
B'
B
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vậy I chính là tâm hình cầu ngoại tiếp tứ diện vuông SABC đỉnh S
Xét phép vị tự
1
( , )
2
HA
Trong phép vị tự này
DI
Vậy bài toán tìm quỹ tích I quy về bài toán quỹ tích phẳng sau đ}y:
Cho góc vuông
0
90xSy
cố định
Trên Sx, Sy lần lượt lấy B,C di động sao cho SB+SC=a.
Dựng hình chữ nhật SCDB.Tìm quỹ tích đỉnh thứ tư D của
hình chữ nhật nói trên.
Lấy B* trên Sx sao cho SB* = a.Nối B*D cắt Sy tại C*.
Do SB + SC = a, mà SB + BB* = a
*
BB SC BD
B*BD là tam giác vuộng cân
B*SC* cũng l| tam gi{c vuông c}n
SC*=a
B* và C* cố định
Như vậy D nằm trên đoạn B*C*
Đảo lại lấy D’ bất kì trên B*C*.Ta phải chứng minh tồn tại
' , 'B Sx C Sy
, sao cho SB’+SC’=a v|
SC’D’B’ l| hình chữ nhật.Gọi B’,C’ lần lượt là hình chiếu của D’ trên Sx v| Sy.Tương tự như
chứng minh trên suy ra B’,C’ có c{c tính chất như nêu ở trên.
Vậy quỹ tích D l| đoạn B*C*.
Do
1
( , )
2
HA
,
DI
Vậy quỹ tích của tâm I hình cầu ngoại tiếp tứ diện SABC l| đường trung bình B2C2 của tam giác
AB*C* với B*,C* tương ứng nằm trên Sx,Sy sao cho SB* = SC* = a
3/Ta có
2 2 2 2 2
1 1 1
2 2 2
R AD SA SD SA SB SC
2 2 2 2 2 2
1 1 1
( ) 2 2( )(2)
2 2 2
P a b c a b c bc a bc
Do a=const, nên từ (2) suy ra Rmin
bc max
Do b + c = a = const nên bc max
b=c=
2
a
Mặt khác
11
.
36
SABC SBC
V S SA abc
Do vậy
max max
SABC
V bc
Từ đó suy ra
max min
2
SABC
a
V R b c
Đpcm.
4/
a
a
a
C
1
B
1
C
*
B
*
A
S
x
y
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Gọi E l| trung điểm của B
*
C
*
.Kẻ Et//SA, trên đó lấy J sao cho EJ=
2
a
Giả sử OB+OC=a OB=CC
*
Khi đó ta có d(D
*
,(SMN))=2d(J,(SMN)), ở đ}y D
*
l| đỉnh thứ 4 của hình chữ nhật SC
*
D
*
B
*
, còn
dùng ký hiệu d(D
*
,(SMN)), d(J,(SMN)) tương ứng chỉ khoảng cách từ D
*
, J tới (SMN).
Ta có
**
*
*
.
1
3
1
( , )).
3
ABCD BCD
ABC
D ABC
V aS
V d D SMN S
*
. . (*)
ABC
BCD
a S h S
( 1,( )h d D SMN
Do SB+SC=a =>SB=CC* và SC=BB*
Xét 2 tam giác vuông ASC và B*D*B, ta có BB*=SC;B*D* = SO (vì
cùng = a)
=>
* * *
.ASC D B B AC BD
Tương tự , ta có AB=CD*.Từ đó suy ra
*
BCD ABC
Từ (*) suy ra a=h =>d(J,(SMN))=
2
a
=const
Đpcm.
D
*
C
*
B
*
E
C
A
S
y
x
t
B
J
Bài 22:
Cho tứ diện vuông DABC tại D,gọi H là trực tâm tam giác ABC
Đặt
, , , .DAH DBH DCH AHB
CMR :
sin
sin ,cos
cos cos
tg tg

D
*
C
*
B
*
E
A
S
B
C
J
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Do H là trực tâm của tam giác ABC =>
()DH ABC
.Kéo dài AH cắt BC tại
1
H
.Từ đó
1
DH AA
Trong tam giác vuông
1
ADH
,ta có
2
1
.DH AH HH
Do
0
11
cos cos(180 )HH BH BHH BH
2
. .cos
cos
cos
DH AH BH
DH DH
AH BH
tg tg
Giả sử CH kéo dài cắt AB tại K.Vì
()CD ABD
mà
CK AB
DK AB
(định lí 3 đường vuông
góc)
DKC
là góc tạo bởi 2 mặt phẳng ADB và ABC.Dễ thấy HAB là hình chiếu của DAB trong
phép chiều vuông góc DAB xuống ABC
.cos (1)
HAB DAB
S S DKC
Dễ thấy trong tam gi{c vuông KDC đỉnh D, thì
cos sinDKC
Vậy từ (1) có
11
. sin . sin
22
HA HB DA DB

sin .sin
DA DB
HA HB

hay
sin
sin
cos cos

.
đpcm.
α
β
γ
φ
H
1
H
A
D
C
B
K
Bài 23:
Cho tứ diện ABCD vuông ở D . gọi
,,
lần lượt là góc giữa đường cao DH với
các cạnh DA,DB,DC. Chứng minh rằng:
36
cos
coscos
cos
coscos
cos
coscos
222
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Đặt T=
222
cos
coscos
cos
coscos
cos
coscos
Và
DC
DH
z
DB
DH
y
DA
DH
xcótazyx ,,:,cos,cos,cos
Ta được:
1
222
zyx
(vì trong tứ diện ABCD vuông ở D ta có hệ thức
)
1111
2222
DHDCDBDA
Trong đó
1,,0 zyx
do đó c{c góc
,,
đều nhọn, ta có:
)()1(186
3
1
222
3
1
)()(
2
2
2
2
2
222
kiBu nhiacôpsCauchyBĐĐth eo
z
yx
y
xz
x
zy
x
y
y
x
z
x
x
z
y
z
z
y
z
yx
y
xz
x
zy
z
yx
y
xz
x
zy
z
yx
y
xz
x
zy
zyxTzyx
Mặt kh{c, cũng theo BĐT Cauchy thì :
)2(3)(30
222
zyxzyx
Từ (1),(2) ta được :
36
3
18
T
Đẳng thức xảy ra
DCDBDAzyx
tứ diện ABCD vuông cân ở D.
Ta chứng minh được :
2
3
2
2
2
1
2
SSSS
D
A
C
B
H
Bài 24:
Cho tứ diện OABC trong đó OA,OB,OC vuông góc với nhau từng đôi một.
Gọi
.,,
31 OACOBCABC
SSSSSS
Chứng minh rằng:
(*)
4
3
2
3
2
2
3
2
2
2
2
2
2
1
2
2
1
SS
S
SS
S
SS
S
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Áp dụng BĐT Cauchy cho 3 số dương ta có :
)1(9)(
111
zyx
zyx
(với x,y,z dương)
Áp dụng(1) ta có:
4
3
4
9
1
1
4
9
4
91
9
1
4
9
111
3
1
22
2
3
1
22
2
2
1
2
2
22
2
3
1
22
2
3
1
222
3
1
22
2
2
3
22
2
22
1
2
2
3
22
2
22
1
2
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
SS
S
SS
S
rasuy
SS
S
SS
S
mà
SS
S
SSS
rasuy
SS
S
SSSSSS
SSSSSS
Dấu “=” xảy ra cho (*)
OABCOCOBOASSSSSSSSS
321
2
3
22
2
22
1
2
là tứ diện vuông cân ở
O
Giả sử: AB = a; CD = d
BC = b; AD = e
BD = c; AC =f
Dễ dàng thấy rằng mọi thiết diện của tứ diện song song với cặp cạnh a,d là hình bình hành
MNPQ
Đặt
AC
AM
= x (0< x < 1)
Bài 25:
Các cặp cạnh chéo nhau của tứ diện ABCD là a,d;b,e;c,f. Gọi S
1
là diện tích lớn
nhất của thiết diện song song với cặp cạnh a,d. Tương ứng gọi S
2
, S
3
là diện tích
lớn nhất của các thiết diện song song với cặp cạnh b,e và c,f. Chứng minh rằng :
1/ S
1
+ S
2
+ S
3
4
1
(ad + be + cf)
2/ Chứng minh rằng dấu bằng xảy ra trong bất đẳng thức trên khi và chỉ khi ABCD
là tứ diện trực tâm.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
CD
AM
=
AC
AM
= x
MQ = xd
Do
AC
AM
= x
AC
CM
= 1 – x
AB
MN
=
AC
CM
= 1 – x
MN = (1 – x)a
Gọi
= (AC,CD)
PNM
ˆ
=
SMNPQ = x(1 – x)adsinx
Vậy S1 = maxSMNPQ =
)10(
max
x
sin)1( adxx
=
4
sin
ad
(max n|y đạt được
M l| trung điểm của AC)
Tương tự gọi
,
lần lượt là góc giữa các cặp cạnh chéo nhau b,c và c,f thì ta có
S2 =
4
sin
be
; S3 =
4
sin
cf
S1 + S2 + S3 =
4
1
(adsin
+ besin
+ cfsin
)
Vậy bất đẳng thức S1 + S2 + S3
4
1
(ad + be + cf)
là hiển nhiên đúng. Dấu bằng xảy ra
sin
= sin
= sin
= 1
AB
CD, BC
AD, BD
AC
ABCD là tứ diện trực t}m. Đó l| đ.p.c.m
Bài 26:
Cho một tam diện vuông đỉnh O. Trên 3 cạnh của tam diện, lấy 3 điểm A, B, C sao
cho AC = 2.OB, BC = 2.OA
1) M,N là chân các đường vuông góc kẻ từ O xuống AC và BC. Chứng minh
rằng MN vuông góc với OC
2) Tính cos
NOM
ˆ
3) Gọi D là điểm giữa của đoạn AB.
Chứng minh:
)
ˆ
(
)
ˆ
(
4
4
ACOtg
DCOtg
+
AB
MN
= 1
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
1) Ta có: OC
OA,OB
OC
(OAB)
OC
MN
Vậy: MN
OC
2) Để cho gọn, đặt OA = a
OB = b, OC = c
AC = 2b; BC = 2a
OAC vuông ở O
a
2
+ c
2
= 4b
2
OBC vuông ở O
b
2
+ c
2
= 4a
2
Do đó ta có: a
2
– b
2
= 4b
2
– 4a
2
b
2
= a
2
b = a; c=
3a
và AB =
2a
OAC =
OBC (cgc)
OM = ON =
b
ac
2
=
2
c
=
2
3a
Ta có: CM = CN =
AC
OC
2
=
a
c
2
2
=
a
a
2
3
2
=
2
3a
C{c tam gi{c c}n CMN v| CAB đồng dạng. Ta có:
AB
MN
=
CA
CM
=
a2
2
=
4
3
MN =
4
3
AB =
4
23a
Vận dụng định lý hàm cosin vào
OMN, ta có:
cos
NOM
ˆ
=
ONOM
MNONOM
.2
222
=
4
1
2
3
16
18
2
3
2
22
a
aa
Vậy: cos
NOM
ˆ
=
4
1
c
b
a
D
C
A
B
O
M
N
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
3)
OAB vuông cân
OD
AB và OD =
2
AB
=
2
2a
Ta có
OC
(OAB), OD
AB
CD
AB
OCD vuông tại O
tg
DCO
ˆ
=
OC
OD
=
3
2
a
=
6
1
OCA vuông tại O
tg
ACO
ˆ
=
OC
OA
=
3a
a
=
3
1
Ta lại có:
AB
MN
=
4
3
Do đó:
)
ˆ
(
)
ˆ
(
4
4
ACOtg
DCOtg
+
AB
MN
=
4
3
1
6
1
+
4
3
=
36
9
+
4
3
= 1
Vậy:
)
ˆ
(
)
ˆ
(
4
4
ACOtg
DCOtg
+
AB
MN
= 1
PHẦN III – BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1:
Cho tứ diện vuông SABC đỉnh S và các mặt bên (SAB), (SBC), (SCA) lần lượt hợp với đ{y góc
,,
.chứng minh
2 2 2 2 2 2
15
cot cot cot
2
tg tg tg g g g
Bài 2:
Cho điểm M cố định ở trong góc tam diện Oxyz,cố định các mặt phẳng qua M và song song với
các mặt tam diện cắt Ox, Oy, Oz tại
1 1 1
,,A B C
.Mặt phẳng (
) di động qua M và cắt Ox, Oy, Oz
lần lượt tại A, B, C khác O.
a)chứng minh
1 1 1
1
OA OB OC
OA OB OC
b)Tìm vị trí của (
) sao cho :
1 1 1
OMAB OMBC OMCA OABC
e
V V V V
đạt GTLN.
Bài 3:
Cho 3 điểm A, B, C lần lượt trên 3 cạnh Ox, Oy, Oz của tam diện vuông Oxyz sao cho
2 2 2 2
OA OB OC K
(K > 0 cho trước).Gọi D l| đỉnh thứ 4 của hình chữ nhật OADB và M di
động trên CD.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
a)Với mỗi vị trí của A, B, C ,gọi d =MA + MB.Hãy tìm giá trị nhỏ nhất của (d)
b)X{c định vị trí của A, B, C để d đạt GTLN
Bài 4:
Cho tứ diện vuông OABC với OA=OB=OC=a.
a)X{c định mp(P) sao cho tổng diện tích hình chiếu của các mặt tứ diện lên (P) đạt GTLN
b)(P) hợp với các mặt (BOC), (COA), (OAB) các góc nhọn
,,
.chứng minh
Bài 5:
Cho tứ diện OABC vuông tại O.Gọi
,,
lần lượt là góc giữa đường cao OH với các cạnh OA,
OB, OC .Tìm GTNN của biểu thức
2 2 2
cos cos cos cos cos cos
cos cos cos
T
Bài 6:
Cho tứ diện OABC có ba góc phẳng ở C đều vuông. Gọi x, y, z lần lượt là các góc nhị diện cạnh
BC, CA, AB. Tìm GTNN của biểu thức
4 4 4
4 4 4
1 1 1
sin sin sin
sin sin sin
E x y z
x y z
Bài 7:
Cho tam diện Oxyz có 3 góc ở đỉnh vuông. Gọi A, B, C lần lượt l| c{c điểm nằm trên Ox,Oy, Oz.
a)Cho A, B cố định, C di động trên Oz. Tìm quỹ tích ch}n c{c đường trung tuyến vẽ từ A, B, suy
ra quỹ tích trọng tâm của tam giác ABC.
b)Cho điểm C cố định, còn 2 điểm A, B di động sao cho OA + OB = l không đổi. Tìm quỹ tích
trung điểm M của AB và suy ra quỹ tích trọng tâm tam giác ABC
PHẦN IV - ỨNG DỤNG CỦA TỨ DIỆN VUÔNG
Định nghĩa:
Tứ diện vuông là tứ diện có một góc tam diện ba mặt vuông. Trong tứ diện vuông có một tính
chất đ{ng chú ý sau đ}y.
Tính chất:
Giả sử OABC là tứ diện vuông tại O (OA
OB, OB
OC, OC
OA).
Khi đó đường cao OH của tứ diện OABC được tính theo công thức
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
2
1
OH
=
2
1
OA
+
2
1
OB
+
2
1
OC
.
Chứng minh: (h.6.1) Dựng OD
BC thì AD
BC nên CB
(AOD).
Kẻ OH
AD, lúc đó OH
(ABC). Trong các tam giác vuông OBC
và OAD có
2
1
OD
=
2
1
OB
+
2
1
OC
;
2
1
OH
=
2
1
OD
+
2
1
OA
Vì vậy
2
1
OH
=
2
1
OA
+
2
1
OB
+
2
1
OC
.
Sử dụng tính chất n|y để tính khoảng cách từ một điểm đến một mặt
phẳng troong nhiều trường hợp tỏ ra khá bất lợi. Trong bài viết, ký hiệu d(a ; b) là khoảng cách
giữa đường thẳng a v| đường thẳng b ; d(X;(YZT)) là khoảng cách từ điểm X đến mặt phẳng
(YZT).
Thí dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD có đ{y ABCD l| hình thoi t}m O, cạnh a,
DAB
ˆ
= 60
0
, SO
mp(ABCD) và SO =
4
3a
a) Tính d(O;(SBC)), d(A;(SBC)).
b) Tính d(AD;SB).
Lời giải.
a)Từ giả thiết ta tính được OB =
2
a
; OC =
2
3a
Do tứ diện OSBC vuông tại O nên
))(;(
1
2
SBCOd
=
2
1
OS
+
2
1
OB
+
2
1
OC
=
2
9
16
a
+
2
4
a
+
2
3
4
a
=
2
9
64
a
Suy ra d(O;(SBC)) =
8
3a
Lại có
))(;(
))(;(
SBCOd
SBCAd
=
CO
CA
= 2
Nên:
d(A;(SBC)) = 2d(O;(SBC)) = 2.
8
3a
=
4
3a
b) vì AD//(SBC) nên d(AD;SB) = d(AD;(SBC)) = d(A;(SBC)) =
4
3a
Thí dụ 2. Cho hình lập phượng ABCD.
''''
DCBA
có cạnh bằng a.
Tính d(AC ; DC
'
)
Lời giải.
Vì AC// (
)
''
CDA
nên
d(AC ;
'
DC
) = d(AC ; (
)
''
CDA
) = d(A ; (
)
''
CDA
) = d(
'
D
; (
)
''
CDA
)
A
O
C
B
D
H
O
A
D
C
B
S
A'
B'
A
B
C
D
C'
D'
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Tứ diện
'''
CDAD
vuông tại
'
D
nên
))(;(
1
'''2
CDADd
=
2''
1
AD
+
2''
1
CD
+
2'
1
DD
=
2
3
a
Do đó d(AC ;
'
DC
) =
3
3a
Thí dụ 3. Cho lăng trụ đứng ABC.
'''
CBA
có đ{y ABC l| tam gi{c vuông tại B, AB = BC = a, cạnh
bên
'
AA
=
2a
. Gọi M l| trung điểm của BC
a) Tính d(AM ;
CB
'
)
b) Tính d(M; (
CAB
'
))
Lời giải.
a)Gọi E l| trung điểm của
'
BB
thì
CB
'
//(AME) . Do đó
d(AM ;
CB
'
) = d(
CB
'
; (AME) ) = d(
'
B
; (AME)) = d(
B
; (AME))
Vì tứ diện BAME vuông tại B nên ta có:
))(;(
1
2
AMEBd
=
2
1
BE
+
2
1
BA
+
2
1
BM
=
2
7
a
Suy ra d(
B
; (AME)) =
7
7a
Vậy d(AM ;
CB
'
) =
7
7a
b)Ta thấy d(M; (
CAB
'
))=
))(;(
2
1
'
CABBd
.Vì tứ diện B.
CAB
'
vuông tại B, nên
))(;(
1
'2
CABBd
=
2
1
BA
+
2
1
BC
+
2
'
1
BB
=
2
1
a
+
2
1
a
+
2
2
1
a
=
2
2
5
a
Suy ra d(B; (
CAB
'
)) =
5
10a
. Do đó d(M; (
CAB
'
)) =
10
10a
E
M
C'
A'
B'
B
A
C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Thí dụ 4. Cho lăng trụ đều
'''
. CBAABC
có tất cả các cạnh bằng a. Gọi M, N lần lượt là trung
điểm của
'
AA
,
'
BB
. Tính d(
),
'
CNMB
Lời giải.
Gọi O và
'
O
lần lượu l| trung điểm của BC và
''
CB
; còn P l| giao điểm của
'
OO
với CN. Vì
MB
'
// mp(CAN) nên d(
MB
'
; CN) = d(
MB
'
; (CAN))=d(
'
B
; (CAN))= d(B ; (CAN))= 2d(O ;
(CAN))=2d(O;(CAP))
Tứ diện OACP vuông tại O nên
))(;(
1
2
CAPOd
=
2
1
OA
+
2
1
OP
+
2
1
OC
=
2
3
64
a
Vậy d(O ; (CAP)) =
8
3a
Do đó d(
),
'
CNMB
=
4
3a
Thí dụ 5. Cho hình chóp S.ABCD, có đ{y ABCD l| hình thang,
BADABC
=
0
90
,BA=BC=a, AD
= 2a. Cạnh bên SA vuông góc với đ{y SA =
2a
.Gọi H là hình chiếu vuông góc của A trên SB.
Tính d(H; (SCD))
Lời giải
Gọi M l| giao điểm của AB với Cd; K l| giao điểm của AH với
SM. Dể thấy B l| trung điểm của AM. Ta có:
BS
BH
=
2
.
BS
BSBH
=
2
2
BS
BA
=
2
2
3a
a
=
3
1
Suy ra H là trọng tâm của tam giác SAM
Từ đó
))(;(
))(;(
SCDAd
SCDHd
=
KA
KH
=
3
1
Tứ diện ASDM vuông tại A nên
))(;(
1
2
SCDAd
=
2
1
AS
+
2
1
AD
+
2
1
AM
=
2
1
a
Suy ra d(A;(SCD)) = a
P
N
M
O'
O
C
A
B
B'
A'
C'
H
S
A
M
D
B
C
K
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vậy d( H;(SCD))=
3
a
Thí dụ 6. Cho hình lập phương ABCD.
''''
DCBA
có cạnh bằng a .Gọi K l| trung điểm của
'
DD
.
Tính d(CK;
DA
'
)
Lời giải(h.6.7)
Gọi M l| trung điểm của
'
BB
Ta có
MA
'
//KC nên
d(CK;
DA
'
) = d(CK; (
MDA
'
))= d(K; (
MDA
'
))
Gọi N l| giao điểm của AK với
DA
'
P l| giao điểm của AB với
MA
'
Khi đó
))(;(
))(;(
'
'
MDAAd
MDAKd
=
NA
NK
=
2
1
Suy ra d(CK;
DA
'
) =
))(;(
2
1
'
MDAAd
=
))(;(
2
1
'
DPAAd
Tứ diện
DPAA
'
vuông tại A nên
))(;(
1
'2
DPAAd
=
2
'
1
AA
+
2
1
AD
+
2
1
AP
=
2
4
9
a
Suy ra d(A;(
DPA
'
)) =
3
2a
.Vậy d( CK;
DA
'
)=
3
a
BÀI TẬP
1.Cho hình chóp S.ABCD có đ{y ABCD l| hình vuông cạnh a, cạnh SA vuông góc với đ{y v|
SA =
2a
a) Gọi M, N lần lượt l| trung điểm của AB và CD. Tính d(SM; BN)
b) Gọi G là trọng tâm tam giác SAB. Tính d(G;(SBD))
2. Cho hình chóp S.ABCD có đ{y ABCD l| nửa lục gi{c đều nội tiết trong đường tròn đường
kính AD = 2a và SA vuông góc với đ{y, với SA = a
6
. Tính d(AD;(SBC))
3. Cho tứ diện ABCD có AD = BC = a, AC = BD = b, AB=CD=c. Tính d(A;(BCD))
4.Cho hình lập phương ABCD.
''''
DCBA
có cạnh bằng a. Gọi M, N, P lần lượt l| trung điểm của
,
'
AA
AD và
'
CC
. Gọi O l| giao điểm của AC và BD. Tính S(B;(MNP)), d(O;(MNP))
5. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.
''''
DCBA
có AB = a, AD = 2a, = a. Gọi M l| điểm chia trong
đoạn AD theo tỉ số
MD
MA
=3. Tính d( M; (
CAB
'
))
N
M
P
K
A'
D'
C'
B'
A
B
D
C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
6. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.
''''
DCBA
có AB =6 cm ,AD = 4cm và d( A; (
))
'
BDA
= 2cm . Tính
thể tích của hình hộp chữ nhật đó
7. Cho hình chóp S.ABCD có đ{y ABCD l| hình thoi t}m O, SO
mp(ABCD), AC =4, BD=2,
SO=
3
. Tính
a) d(A;(SBC)) b) d(AB;SD)
8. Cho lăng trụ đứng
'''
. CBAABC
có đ{y ABC l| tam gi{c vuông tại A. Biết
'
AA
=1, BC=2, AB =
3
.Tính d( A;(
))
'
BCA
PHẦN V - MỘT SỐ PHƢƠNG PHÁP TÌM CỰC TRỊ
TRONG HÌNH HỌC KHÔNG GIAN
Trong chương trình môn Hình học không gian lớp11, bên cạnh những b|i to{n x{c định,
tính toán các yếu tố hoặc chứng minh tính chất còn kể đến các bài toán cực trị có ứng
dụng rất lớn. Những dạng b|i to{n như vậy trong sách giáo khoa phổ thông còn ít; hơn
nữa nhiều học sinh còn gặp khó khăn khi x{c định phương ph{p giải.
1. Giải bài toán cực trị hình học liên hệ giữa các yếu tố: độ dài đoạn vuông góc chung là
khoảng cách ngắn nhất giƣã hai điểm của hai đƣờng thẳng chéo nhau
Bài toán: Cho hình lập phương ABCD.A
’
B
’
C
’
D
’
cạnh a. Xét các mặt phẳng đi qua BD
’
cắt
AA
’
ở M, cắt CC
’
ở N. X{c định vị trí của M, N sao cho diện tích thiết diện tạo thành có diện tích
nhỏ nhất.
Giải:
Hình lập phương ABCD.A
’
B
’
C
’
D
’
cạnh a.
Một mặt phẳng đi qua BD
’
cắt AA
’
ở M, cắt CC
’
ở N (như hình vẽ).
C'
B'
A'
A
B
C
D
D'
M
N
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Do các mặt bên đối diện song song với nhau, nên các cạnh đối của thiết diện song song; mặt
phẳng đi qua BD’ cắt hình hập phương theo thiết diện là hình bình hành BMD
’
N. Gọi H là hình
chiếu của M trên BD’.
Diện tích S của thiết diện bằng 2 lần diện tích của tam giác MBD
’
.
Ta có: S = MH. BD
’
.
Vì BD
’
= a.
không đổi. Suy ra S nhỏ nhất khi MH nhỏ nhất.
Do M thuộc AA
’
, H thuộc BD
’
. MH nhỏ nhất khi nó l| đường vuông góc chung của AA’ v| BD’.
Khi đó dễ chứng minh rằng H là tâm của hình lập phương v| M l| trung điểm của AA
’
, N là
trung điểm của CC
’
.
2. Giải bài toán cực trị hình không gian thông qua bài toán cực trị trong hình học
phẳng
Bài toán:
Chứng minh rằng cạnh dài nhất của một hình tứ diện là khoảng cách lớn nhất
giữa hai điểm thuộc tứ diện.
Giải:
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Trước tiên ta xét bài toán hình học phẳng: “ Chứng minh rằng trong tam giác, cạnh dài
nhất chính là khoảng cách lớn nhất giữa 2 điểm thuộc tam gi{c”.
Gọi 2 điểm bất kỳ thuộc tam gi{c l| M, N. Ta xét c{c trường hợp sau:
Trường hợp M, N trùng với hai đỉnh của tam giác ta có ngay:
MN
max (AB, AC, BC).
Trường hợp M, hoặc N trùng với 1 đỉnh của tam giác (giả sử M trùng với A). Khi đó nếu
N thuộc AB hoặc N thuộc AC thì ta có ngay lời giải. Nếu N thuộc BC thig\f tuỳ theo vị trí của
N ta có MN < AB hoặc MN < AC. Do dó MN
max (AB, AC, BC).
Trường hợp M và N không trùng với đỉnh của tam gi{c. Ta đưa về trường hợp trên bằng
cách nối NB, ta có: MN < max (AB, BN, NA)
max (AB, BC, CA).
B|i to{n trên được chứng minh. Ta sử dụng kết quả đẻ giải bài toán không gian.
Xét khoảng cách giữ M v| N l| 2 điểm bất kỳ thuộc tứ diện ABCD. Bao giờ cũng dựng
được một tam giác có 3 cạnh thuộc các mặt của tứ diện và chứa M, N (chỉ cần dựng 1 mặt phẳng
chứa MN v| 1 đỉnh của tứ diện (hình vẽ). Nối AM cắt BC ở E, nối AN cắt CD ở F.
Theo kết quả bài toán phẳng:
MN
max (AE, EF, FA).
Mà AE
max (AB, BC, CA); EF
max (BC, CD, DB); AF
max (AC, CD, DA).
Từ đó suy ra max (AE, EF, FA)
max (AB, AC, AD, BC, CD, DA).
N
A
B
C
A
B
C
A
B
C
D
M
N
F
E
M
N
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Tức là MN không lớn hơn cạnh của tứ diện.
3. Giải bài toán cực trị hình học bằng phƣơng pháp chứng minh bất đẳng thức liên hệ
giữa các yếu tố
Bài toán:
Trong các tứ diện vuông (tứ diện có 3 mặt vuông xuất phát từ một đỉnh) nằm trong một
mặt cầu bán kính R; tìm kích thước tứ diện ngoại tiếp mặt cầu có bán kính lớn nhất.
Giải:
Dễ thấy tứ dịên vuông cần tìm nội tiếp trong mặt cầu bán kính R cho trước.
Gỉa sử tứ diện vuông OABC có các mặt vuông OAB, OBC, OCA vuông ở O và OA = a ,
OB = b , OC = c; ta có: R =
2
1
222
cba
;
Thể tích tứ diện OABC là: V =
6
1
a.b.c ; (1)
Gọi r là bán kính mặt cầu nội tiếp tứ diện OABC ta có:
V =
3
r
( S OAB +SOBC + SOCA+SABC) =
6
r
( a.b + b.c + c.a +
222222
cbcaba
)
(2)
Từ (1) và (2) suy ra:
r
1
=
a
1
+
b
1
+
c
1
+
222
111
cba
Do đó :
(
2
1
222
cba
r
R
a
1
+
b
1
+
c
1
+
222
111
cba
).
j
R
k
C
A
B
O
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Ta có:
222
cba
3
222
...3 cba
3
...3 cba
, đẳng thức có khi : a = b = c;
a
1
+
b
1
+
c
1
3
..
3
cba
, đẳng thức có khi : a = b = c.
Vì
.
222
cba
222
111
cba
2
)
1
.
1
.
1
.(
c
c
b
b
a
a
= 3,
đẳng thức có khi : a = b = c;
Suy ra:
r
R
2
3.3
+
2
3
; hay r
)31.(3
2
R
=
3
)13.( R
,
đẳng thức có khi a = b = c =
3
2R
.
Vậy tứ diện vuông cần tìm có 3 cạnh a = b = c=
3
2R
, chứa mặt cầu có bán kính lớn nhất là
r =
3
)13.( R
.
4. Giải bài toán cực trị hình học bằng phƣơng pháp diện tích, thể tích
Bài toán:
Cho tứ diện 3 mặt vuông OABC đỉnh O, có OA = a , OB = b , OC = c. Gọi x, y, z là khoảng cách
từ một điểm M trên mặt ABC đến các mặt OBC, OCA, OAB. Tìm giá trị lớn nhất của tích T = x.
y. z .
Giải:
Cho tứ diện vuông OABC, có OA = a , OB = b , OC = c, vẽ hình hộp chữ nhật nội tiếp có 1
đỉnh M nằm trên mặt ABC, c{c đỉnh còn lại nằm trên các mặt vuông của tứ diện (như hình vẽ).
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Đặt c{c kích thước của hình hộp chữ nhật là OX = x, OY = y, OZ = z . Khi đó x, y, z tương
ứng bằng khoảng cách từ M đến các mặt OBC, OCA, OAB.
Ta có thể tích của hình hộp là: V = x. y. z
Vẽ CM cắt AB tại K; gọi I là hình chiếu của M trên mặt OAB v| l| đỉnh của hình hộp chữ
nhật, ta có O, I, K thẳng hàng; gọi KQ = x1 , KP = y1 tương ứng l| c{c đoạn vuông góc từ K đến
OB, OA.
Khi đó sử dụng tỷ số diện tích của hai hình chữ nhật OXIY v| OPKQ đồng dạng với hệ số
tỷ lệ là: OI/ OK = ZM/ OK = CZ/ CO = (c - z )/ c; ta được :
x. y = (c – z)
2
.
x1. y1/ c
2
.
Do đó thể tích của hình hộp chữ nhật có ba kích thước: x, y, z là
V = x. y. z = (c – z)
2
. z .
x1 .y1/ c
2
(*).
Từ đó suy ra nếu có đồng thời x1 .y1 lớn nhất và (c – z)
2
. z lớn nhất thì V đạt giá trị lớn
nhất.
Ta có hai lần diện tích tam giác OAB là a. b = x1 . b + y1 . a ; áp dụng bất đẳng thức Cô si
ta được x1. y1 lớn nhất là a. b/ 4, khi x1 = a/ 2 và y1 = b/ 2. Khi đó K l| trung điểm của AB.
Hàm số F (z) = (c – z)
2
. z đạt giá trị lớn nhất là: 4 c
3
/ 27, khi z = c / 3.
Kết hợp lại V trong (*) đạt giá trị lớn nhất là :
V = a. b. c / 27 ; khi x = a/ 3 , y = b/ 3 , z = c/ 3 (tương thích). Khi đó M l| trọng tâm của
tam giác ABC.
X
C
O
A
B
K
Q
P
Y
I
M
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vậy với M là trọng tâm của tam giác ABC, thì T = x. y .z lớn nhất là: a. b. c/ 27 với x = a/ 3 ,
y = b/ 3 , z = c/ 3.
Cách giải khác (lớp 12)
Xét hệ tọa độ trực chuẩn oyz. Ta có: A (a, 0, 0); B (0, b, 0); C (0, 0, c) (với x, y, z và a, b, c là
các số dương). Khi đó phương trình đoạn chắn của mặt phẳng đi qua A, B, C có dạng:
x/ a + y/ b + z/ c = 1.
Áp dụng bất đẳng thức Cô-si ta được: 1
3
3
3
x.y.z / a.b.c Đẳng thức có khi x/a = y/ b = z/ c
= 1/3.
Hay x. y. z
a. b. c / 27. Đẳng thức có khi với x = a/ 3 , y = b/ 3 , z = c/ 3.
Vậy giá trị lớn nhất của x. y .z là: a. b. c/ 27; với x = a/ 3 , y = b/ 3 , z = c/ 3.
5. Giải bài toán cực trị hình học ứng dụng bằng phƣơng pháp tối ƣu hoá
Bài toán:
Cho một tấm bìa hình vuông cạnh a. Cắt theo các cạnh của hình vuông 4 tam giác cân bằng
nhau; trồi gấp lên ghép lại thành một hình chóp tứ gi{c đều. Tìm kích thước hình chóp có thể
tích lớn nhất.
Giải:
Giả sử hình chóp tứ gi{c đều S.ABCD dựng được, có cạnh đ{y l| x. Trải các mặt bên trên
mặt phẳng của đ{y, ta có hình khai triển của hình chóp như hình vẽ (c{c đỉnh của hình vuông
trùng với đỉnh của hình chóp).
Bây giờ ta xét với giá trị nào của x (0 < x
a
2
/ 2), sẽ thoả mãn yêu cầu của đề bài?
Gọi V là thể tích của hình chóp S.ABCD, có đường cao là SH ta có:
V = x
2
. SH/ 3.
Gọi M l| trung điểm của AB, trong tam giác vuông SMH có:
SH
2
= SM
2
– HM
2
. Dẽ thấy SM = a
2
/ 2 – x/2 và HM = x/2.
j
D
A
B
C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vậy V = x
2
2/ x.a. - 2)2/ (a
.
Đặt t = x / (a
2
/ 2 ) ta được V =
3
1
(a
3
2
/ 4). t
2
.
t1
(với 0 < t
1).
V đạt giá trị lớn nhất khi t
2
.
t1
đạt giá trị lớn nhất. Chuyển t
2
v|o trong căn thức và áp
dụng bất đẳng thức Cô si cho 4 số t/4 và số 1-t, ta tìm được t = 4/5.
Suy ra x =
5
2
a
2
, thoả mãn c{c điều kiện đã đặt, thì V đạt giá trị lớn nhất.
Vậy hình chóp có cạnh đ{y l| x =
5
2
a
2
thỏa mãn yêu cầu của bài toán.

Preview text:

Töù dieän vuoâng vaø öùng duïng
Sưu tầm và Biên soạn: Phạm Minh Tuấn
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
PHẦN 1 – ĐỊNH NGHĨA TỨ DIỆN VUÔNG
VÀ MỘT SỐ TÍNH CHẤT CƠ BẢN
A – ĐỊNH NGHĨA TỨ DIỆN VUÔNG:
Tứ diện OABC được gọi là tứ diện vuông khi tứ diện đó có OA, OB, OC đôi một vuông góc với nhau. A O C B Chú ý:
Tứ diện trực tâm là tứ diện có các cạnh đối vuông góc nhau. Như thế ta thấy rằng tứ diện
vuông cũng l| một loại tứ diện trực t}m đặc biệt. Chính vì vậy tứ diện trực t}m có đầy đủ tính
chất của tứ diện trực tâm.
B. CÁC TÍNH CHẤT CỦA TỨ DIỆN VUÔNG:
Cho tứ diện vuông SABC đỉnh S. Khi đó ta có:
1. Kẻ đường cao SH. Khi đó H l| trực tâm của tam giác ABC. 1 1 1 1 2.    . 2 2 2 2 SH SA SB SC 3. =
( Định lí Pytago trong không gian).
4. Tam giác ABC là tam giác nhọn.
Và rất nhiều các tính chất khác mà các bạn sẽ được tìm hiểu trong phần bài tập về tứ diện vuông
mà chúng tôi trình bày ở phần sau.
Chứng minh các tính chất nêu trên:
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn A P H S B M C Tính chất 1:
AH kéo dài cắt BC tại M, CH kéo dài cắt AB tại P. SA SB Do 
SA  SBC  SA BC (1) SA SC
Vì SH   ABC   SH BC (2)
Từ (1) và (2) suy ra BC  SAH   BC AM .
Ho|n to|n tương tự ta chứng minh được CP vuông góc AB. Từ đó ta có đpcm. Tính chất 2:
Được chứng minh trong phần III. Tính chất 3:
Trong (SBC) ta hạ SM vuông góc với BC.
Ta thấy rằng A, H, M thẳng hàng.
Tam giác SAM vuông tại S ta có: Suy ra: Hay ta có: 2 SS .S (1) SBC HBC ABC
Lý luận ho|n to|n tương tự ta có:
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn 2 SS .S (2) SAB HAB ABC 2 SS .S (3) SAC HAC ABC
Cộng từng vế (1), (2) v| (3) ta có đpcm. Tính chất 4:
Thật vậy trong ta gi{c ABC theo định lí hàm cosin ta có:    2 2
a b    2 2
a c    2 2 2 2 2 b c AB AC BC  2 a cos A     0 2A . B AC 2A . B AC A . B AC Suy ra A nhọn. Tương tự cho B và C.
PHẦN II – CÁC BÀI TẬP VỀ TỨ DIỆN VUÔNG Bài 1:
Cho tứ diện OABC có OA, OB, OC vuông góc nhau từng đôi một với
OA a, OB b . Gọi M là trung điểm BC. Vẽ và tính đoạn vuông góc chung của OC và AM. C J M I O M' H A B
+ Vẽ MM’//OC ( M 'OB), ta có: OC//(AM’M)
+ Vẽ OH AM '  OH  (AMM ')
+ Vẽ HI//OC ( I AM ), vẽ IJ//OH ( J OC ) ta có IJ l| đoạn vuông góc chung của OC và AM. 1 1 1
Tam gi{c OAM’ vuông có OH l| đường cao nên:   2 2 2 OH OA OM ' ab
Suy ra IJ OH  2 2 4a b
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn Bài 2:
Trong mặt phẳng (P) cho tam giác ABC vuông tại A có AB=c, AC=b. Trên đường
vuông góc với (P) tại A lấy điểm S sao cho SA=h (h>0).M là điểm di động trên
SB. Gọi J,I lần lượt là các trung điểm của BC và AB .
a) Tính độ dài đoạn vuông góc chung của SI và AB.
b) Tính tỉ số thể tích các hình MBIJ và BSCA khi độ dài đoạn vuông góc chung
của AC và MJ đạt giá trị lớn nhất S M C H K L I A J B
a) Gọi K l| trung điểm AC, ta có AB//(SKI). Do đó, khoảng cách giữa SI và AB bằng khoảng cách từ A đến (SKI)
Vẽ AH SK .Do AB  (SK )
A nên AB AH
Mà KI//AB nên AH KI . Từ đó ta được AH  (SKI )
Vậy khoảng cách giữa SI v| AB l| đoạn AH
Áp dụng hệ thức lượng trong tam gi{c vuông SAK,đường cao AH 1 1 1 4 1     2 2 2 2 2 AH AK AS b h bh
Vậy khoảng cách cần tìm là AH  2 2 b  4h V BM BI BJ b) Ta có BMIJ  . . V BS BC BA BSCA
Vẽ AL MJ .Vì IJ//AC,mà AC  (SAB) nên IJ  (SAB)
Ta có AL nằm trong mp(ASB) nên IJ AL
Vậy AL  (MIJ )
Mà AC//(MIJ) nên AL là khoảng cách giữa AC và MJ
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Mặt khác tam giác ALJ vuông tại L nên AL AJ
Khi đó AB MJ Suy ra M l| trung điểm AB V 1 1 1 1 Vậy BMIJ  . .  V 2 2 2 8 BSCA Bài 3:
Cho lăng trụ tam giác đều ABC.A’B’C’ có tất cả các cạnh đều bằng d
a) Tính thể tích tứ diện A’BB’C
b) Tính diện tích thiết diện do mp  đi qua A’B’ và trọng tâm G của ABC  và
tính tỉ số thể tích 2 phần của khối lăng trụ do  chia cắt ra. J A E C G F M B C' A' M' B' 3 d 3 a)VVVVA' BB 'C
ABC.A' B 'C ' AA' BC
A' B 'C 'C 12
b) Thiết diện l| hình thang A’B’FE. Gọi M,M’ lần lượt l| trung điểm AB v| A’B’. d 39 Ta có : 2 2 M 'G MM '  MG  6
Diện tích thiết diện là 2
EF A' B ' 5d 39 S M 'G  2 36
Gọi V ,V lần lượt là thể tích phần trên (chứa A) và phần dưới (chứa C’) thiết diện hình lăng trụ 1 2 JI EC 2 Ta thấy 
  JC '  3d JC ' A 'C 3
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn V JE JF JC 8 JEFC  . .  V
JA' JB ' JC ' 27
JA' B 'C ' V 19 Từ đó 1 k   V 8 2 Bài 4:
Cho hình chóp SABC có SA, SB, SC vuông góc nhau đôi một với SA=a, SB=b,
SC=c. Hãy xác định tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp SABC. C M O S B I A
Gọi I l| trung điểm của AB, suy ra I là tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.
Vẽ   (SAB) tại I, khi đó  là trục của tam giác SAB
Trong mặt phẳng tạo bởi  và SC (do  //SC), vẽ trung trực của SC cắt  tại O, ta có
OA=OB=OC=OD nên O chính là tâm mặt cầu ngoại tiếp SABC
Ta có bán kính mặt cầu là
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn 2 2 AB SC 1 2 2 2 2 2
R SO SI IO   
a b c 4 4 2 Bài 5:
Cho tam diện Oxyz có Ox, Oy,Oz vuông góc nhau từng đôi một.Gọi I là điểm
trong tam diện và a,b,c, là khoảng cách từ I đến các mặt (Oyz),(Oxz), (Oxy),. Mặt
phẳng  di động qua I cắt Ox,Oy,Oz lần lượt tại A, B, C. a b c a.chứng minh    1 OA OB OC
b. Tìm giá trị nhỏ nhất của V
và cho biết vị trí I đối với tam giác ABC lúc đó OABC x A I z O C B y a) Ta có VVVV OABC IOAB IOCA IOBC 1 1  O . A O . B OC  (O . A O . B c O .
B OC.a O . A OC.b) 6 6 a b c    1 OA OB OC
b)Vì I cố định nên a,b,c không đổi a b c do ta có    1 OA OB OC a b c a b c 1 nên suy ra . .
đạt giá trị lớn nhất khi  
 (bất đẳng thức Cô-si) OA OB OC OA OB OC 3
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn O . A O . B OC lúc đó
đạt giá trị nhỏ nhất , tức l| OA.OB.OC đạt giá trị nhỏ nhất abc 1 Mà V  . OA . OB OC OABC 6 9
Nện thể tích OABC đạt giá trị nhỏ nhất là abc khi OA=3a, OB=3b, OC=3c 2
Khi đó I l| trọng tâm của tam giác ABC Bài 6:
Cho Ox, Oy, Oz vuông góc với nhau đôi một
Lấy AOx, BOy, COz sao cho OA=a, OB=b, OC=c
a) Tính diện tích tam giác ABC theo a, b, c
b) Giả sử A, B, C thay đổi nhưng luôn luôn có OA + OB + OC + AB + AC + BC = k không đổi .
Hãy xác định giá trị lớn nhất của thể tích tứ diện OABC C O B H A
a)Vẽ OH AB ,định lý 3 đường vuông góc cho ta CH AB 2 2 1 1 1 a b Ta có:    2 2 2 2 2 OH a b a b 2 2 a b 2 2 2 2
CH OC OH c  2 2 a b 2 2 2 2 2 2
a b b c c a CH  2 2 a b
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn Vậy 1 1 2 2 2 2 2 2 SA . B CH
a b b c c a ABC 2 2 b)Ta có: 2 2 2 2 2 2
k a b c a b b c c a 3 3 3
 3 abc  2ab  2bc  2ac  3 abc  3 2ab2ac2ca suy ra 3 3 3
k  3 abc  3 2 abc  3(1 2) abc k 3  abc  3(1 2) 3 kabc  3 27(1 2) Do đó 3 1 k Vabc OABC 3 6 162(1 2) 3 k
Vậy giá trị lớn nhất của thể tích OABC là khi a = b = c 3 162(1 2) k
Khi đó AB = AC = BC = a 2 thay v|o ta được k  3a  3a 2  a b c  3(1 2) 3 k k
Vậy GTLN của thể tích OABC là
khi a b c  3 162(1 2) 3(1 2) Bài 7:
Cho góc tam diện ba góc vuông Oxyz.Trên Ox, Oy, Oz lần lượt lấy các điểm A,B,C
a)Tính khoảng cách từ A đến (ABC) theo OA = a, OB = b, OC = c
b)Cho A cố định, B và C di động thoả OA+OC = OA. Hãy định vị trí của B và C
sao cho thể tích tứ diện OABC đạt GTLN. Chứng minh rằng khi đó bán kính mặt
cầu ngoại tiếp tứ diện OABC lại nhỏ nhất.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn x A a c O z b C H B y
a)Gọi H là hình chiếu của O trên ABC 1 1 1 1 abc Ta có     OH  2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 OH a b c
a b b c c a 1 1 b c 1 b) 2 3 Vabc a( )  a OABC 6 6 2 24 1 a
Thể tích tứ diện OABC đạt giá trị lớn nhất là 3
a khi b c  24 2
Xét hình hộp chữ nhật có 3 kích thước bằng OA, OB, OC, đường chéo hình hộp n|y l| đường
kính của mặt cầu ngoại tiếp OABC, do đó 1 1 1 a 3 2 2 2 2 2 R
( a b c a  (b c)  2 2 2 2 2 a
R đạt giá tri nhỏ nhất khi và chỉ khi b c  2 Bài 8:
Tứ diện ABCD có 3 góc phẳng vuông tại D. Kí hiệu ,  , là góc tạo bởi các tia
DA, DB, DC với tia DG trong đó G là trọng tâm tam giác ABC.CMR        A
Gọi M l| giao điểm của AG với BC .Trên tia DG ta lấy điểm O sao cho OM//AD
Vì AD vuông góc (BCD) nên OM vuông góc (BCD) O
Lại có MB=MC=MD nên OB=OC=OD α G
Trong tam giác OBD cân tại có γ β D C M B
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
BDO   nên BOD    2 Tam giác OCD cân tại O có
CDO   nên COD    2
Hai tam giác OMD và OMB bằng nhau
BOM DOM  
Vì OM là phân giác của tam giác OBC, ta có BOC  2
Trong tứ diện OBCD tổng các góc phẳng tại đỉnh O thoả mãn điều kiện
  2   2  2
        (đpcm). Bài 9:
Cho tứ diện OABC có các góc phẳng tại đỉnh O vuông và thoả mãn điều kiện
OC=OA+OB.CMR tổng các góc phẳng tại đỉnh C bằng 0 90
Gọi ,  , tương ứng với số đo c{c góc OCA , OCB , ACB Đặt OA=a, OB=b, OC=c Ta có a b sin  , sin   2 2 a c 2 2 b c c c Và cos  , cos   2 2 a c 2 2 b c 2 c
Từ đó ta có sin(   )  2 2 2 2 a c b c 2 c
Theo định lí hàm cosin với tam giác ABC ta có cos  2 2 2 2 a c b c
 sin(   )  cos
Mặt khác các số đo ,  , nằm trên khoảng 0 0 (0 ;90 ) nên 0
    90  (đpcm) Bài 10:
Trong số các tứ diện OABC có 3 góc phẳng tại O vuông và cùng diện tích mặt
ABC, tứ diện nào có thể tích lớn nhất? Đặt x=OA, y=OB, c=OC xyz
Ta có thể tích V của OABC là V  6
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Diện tích tam giác ABC là 2 2 2
(xy)  ( yz)  (zx)
Gọi k là diện tích của tam giác BAC, ta có 2 2 2 2 2 3
k  (xy)  ( yz) (zx)  3 (xyz) 3 kxyz  3 3 3 kV  18 3 3 k k Vậy max V
khi x y z  18 3 3 Bài 11:
Tứ diện ABCD có các góc phẳng vuông tại đỉnh D và DA=a, DB=b, DC=c.Chứng
minh rằng tứ diện nội tiếp trong hình cầu và tìm bán kính hình cầu đó.
Vì c{c đường tròn ngoại tiếp các DAB và ABC
có dây cung chung AB nên tồn tại duy nhất 1
hình cầu đi qua của tứ diện DABC.Gọi M l| trung điềm của cạnh AB, khi đó M l| t}m đường
tròn ngoại tiếp ABD . Đường thẳng d  (ABD) tại M là trục của đường tròn .
Theo giả thiết d//CD và nếu O là tâm hình cầu ngoại tiếp thì O nằm trong mặt phẳng (CDM).
Gọi K MD OC Vì C
DM D nên OD=OC=OK. Điều này chứng tỏ K nằm trên mặt cầu ngoại tiếp tứ diện. Trong tam giác CDK vuông ta có: 2 2 CD  ,
c DK  2DM AB a b 2 2 2 CK
a b c
Gọi R là bán kình của hình cầu O thì R   2 2 Bài 12: AP
Cho tứ diện vuông ABC đỉnh O. P là điểm nằm trong đáy ABC. Đặt u  , AO BP CP v  , w
. Gọi  là góc tạo bởi đường thẳng OP với (ABC). Chứng minh BO CO rằng 2 2 2 2
u v w  2  cot  .
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn C H P O y B A x
Xét hệ trục tọa độ Đề Các vuông góc nhận O làm gốc tọa độ, các trục tọa độ chứa OA, OB, OC,
HPO   . Giả sử trong hệ tọa độ ấy, tọa độ c{c đỉnh A,B,C tương ứng là: A(a,0,0); B(0,b,0); C(0,0,c)
Giả sử tọa độ điểm P là P(x0,y0,z0) Ta có: 2 2 2
u v w 2 2 2 AP BP CP    2 2 2 AO BO CO 2 2 2 AP BP CP    (1) 2 2 2 a b c Ta có 2 2 2 2
AP  (x a)  y z ; 0 0 0 2 2 2 2
BP x  ( y b)  z ; 0 0 0 2 2 2 2
CP x y  (z c) ; 0 0 0 Nếu đặt 2 2 2 2 p x
y z thì ta có thể viết 0 0 0  2x  2 2 2 2 2 2 2 0
AP x y z a  2x a p a 1 0 0 0 0    a  Tương tự ta có:  2 y  2 2 2 0
BP p b 1    b   2z  2 2 2 0
CP p c 1    c
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn Thay vào (1) , có:  1 1 1  x y z 2 2 2 2 0 0 0
u v w p    3 2     (2) 2 2 2  a b c a b c
Theo phương trình đoạn chắn thì mặt phẳng ABC có phương trình x y z
  1mà P(x0,y0,z0) thuộc (ABC) a b c x y z 0 0 0     1 (3) a b c
Kẻ OH  (ABC) , ta có hiển nhiên công thức sau: 1 1 1 1    (4) 2 2 2 2 a b c OH 2 p Thay (3)(4) vào (2) có: 2 2 2
u v w  1 (5) 2 OH Chú ý là 2 2 2 2 2 p x
y z OP 0 0 0 2 OP 1 2 2 2 2
u v w  1  1  1 cot  1 2 2 OH sin  Vậy 2 2 2 2
u v w  2  cot  Chú ý:
1. Xét trường hợp đặc biệt khi P H , H là trực tâm A
BC OH  (ABC)
Khi đó từ công thức đã chứng minh, ta có 2 2 2  AH   BH   CH     2        AO   BO   CO O 2 2 2
 cos OAH  cos OBH  cos OCH  2 (6)
Chú ý nếu gọi M AH BC
AMO là gó tạo bởi (OBC) với đ{y (ABC) v| ta có 2 2
cos OAH  sin AMO A C H M B
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vì vậy nếu gọi ,  ,  là 3 góc tạo bởi ba mặt OBC, OAC, OAB với đ{y ABC, thì từ (6) ta có: 2 2 2
sin   sin   sin   2
hay cos 2a  cos 2b  cos 2c 1 (7) Vậy công thức: 2 2 2 2
u v w  2  cot  là mở rộng của công thức quen thuộc (7)
2. Công thức (4) có thể chứng minh bằng phương ph{p tọa độ như sau: x y z
Phương trình mặt phẳng (ABC) là   1, a b c
Hay acx acy abz abc  0 (8)
Khi đó theo công thức tính khoảng c{ch điểm O(0,0,0) xuống mặt phẳng (8) ta có 2 2 2 2 2 2 abc 1
b c a c a b OH    2 2 2 2 2 2 2 2 2   OH a b c b c a c a b 1 1 1 1 hay    2 2 2 2 OH a b c Bài 13:
Cho tứ diện vuông OABC đỉnh O. Vẽ chiều cao OH của tứ diện. Đặt
A CAB, B ABC,C BC ,
A   AOH ,   BOH ,  COH . Chứng minh rằng: 2 2 2 sin  sin  sin    sin 2 A sin 2B sin 2C
Dễ thấy H là trực tâm của ABC  và ABC
là tam giác nhọn. AH kéo dài cắt BC tại J  AJ BC .
Vì OA  (OBC) , nên theo định lí 3 đường vuông góc ta có OJ BC . 2 AH Ta có 2 sin   (1) 2 OA
Xét  vuông OAJ đỉnh O. Theo hệ thức lượng trong tam giác vuông ta có 2
OA AH.AJ , vậy từ AH (1) có 2 sin   AJ
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn A O α I G H A C B J M C H J B
Vẽ đường tròn ngọai tiếp ABC
, và gọi I l| t}m đường tròn ngoại tiếp. G là trọng tâm ABC  .
Theo đường thẳng Euler thì H, G, I thẳng hàng và HG  2IG AH  2IM và A CAB BIM BM IM
Ta có: sin 2A  2sin Acos A  2 . IB IB BC AH BC.AH  2. .  (2) 2 2IB 2IB 2R
Với R l| b{n kính đường tròn ngoại tiếp ABC  2 2 2 sin  2R R Từ (1)(2) suy ra  
; ở đ}y S l| diện tích ABC  sin 2 A BC.AJ S
Do sự bình đẳng của các cặp  , B, ,C , ta cũng có 2 2 2 sin  sin  R  
. Từ đó suy ra điều phải chứng minh. sin 2B sin 2C S Bài 14:
Cho tứ diện vuông OABC đỉnh O, và giả sử OA = a, OB = b, OC = c. Đặt SS , SS , SS và S
S . Gọi r là bán kính hình cầu nội tiếp trong OAB 1 OBC 2 OAC 3 AABC
S S S S
tứ diện OABC. Chứng minh 1 2 3 r a b  . c O
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn c a b A C 3V
Áp dụng công thức r  (1) S B tp
Với V, Stp tương ứng là thể tích và diện tích toàn phần của tứ diện. 1 Thay V
abc (do OABC là tứ diện vuông đỉnh O) vào (1) abc abc
và có r aS S S S 1 2 3 
abc(S S S S) 1 2 3  (2)
2 S S S 2 2  S  1 2 3  
Theo định lý Pytago trong không gian thì 2 2 2 2 S S
S S , vì thế 1 2 3
2 S S S 2 2
S   4S S  4S S  4S S 1 2 3 1 2 2 3 1 3   2 2 2
ab c abc a bc
abc(a b c) (3)
S S S Thay (3) vào (2) có 1 2 3 r
a b c
Đó l| điều phải chứng minh. Bài 14:
Cho tứ diện vuông DABC đỉnh D. Giả sử DA a, DB  ,
b DC c, a b c . M là
một điểm tùy ý trong đáy ABC. Gọi l là tổng các khoảng cách từ A,B,C xuống DM.
Chứng minh rằng l a b
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn O c a b A C B
Đặt ADM  , BCM   ,CDM   thì ta có ngay l a sin  bsin   csin 
Vì góc tam diện đỉnh D là vuông nên ta luôn dựng được 1 hình hộp chữ nhật có DM l| đường
chéo, còn DA, DB, DC l| phương của các cạnh bên. Vậy ra có: 2 2 2 2 2 2
sin   sin   sin   3  (cos   cos   cos  )  2
Do 0  sin,sin ,sin  1 2 2 2
 sin  sin   sin  sin   sin   sin 
 sin  sin   sin  2 hay
 sin   sin 11sin (1) Ta có b a (2) Nên từ (1) và (2) có (
b sin   sin  1)  a(1 sin) (3)
a sin  b sin   b sin   a b
Lại do c b c sin   bsin  (4)
1  asin  bsin   csin  a b . Đó chính l| điều phải chứng minh. Dấu bằng xảy ra 2 2 2
 sin  sin ,sin   sin ,sin  sin  v| đồng thời có dấu bằng trong (3) và (4), tức là    90o   ,  0  M C Bài 15:
Cho tứ diện vuông OABC đỉnh O. Gọi R, r, h, V tương ứng là bán kính mặt cầu
ngoại tiếp, nội tiếp, đường cao hạ từ O và thể tích của tứ diện. Chứng minh rằng:
V h r  2  2 R rh 3
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn O A C H B Đặt OA  , a OB  ,
b OC c , chiều cao OH h 3V 3V Ta thấy ngay r  ; h S S tp ABC
Ở đ}y Stp và SABC tương ứng là diện tích toàn phần và diện tích đ{y ABC của tứ diện đã cho. Vì thế 3V 3V
V h r V . . S S
V (S .3V  3V .S ) ABC tp tp ABC   2 2 R rh 3V 3V 2 R .3V .3V R . . S S ABC tp S S S tp ABC xq   (1) 2 2 3R 2R
Ở đ}y Sxq là diện tích xung quanh của tứ diện O.ABC đỉnh O, và dễ thấy:
ab bc ca S  (2) xq 2
Vì OABC là tứ diện vuông đỉnh O, nên bán kính hình cầu ngoại tiếp R được tính bằng công thức 1 2 2 2 R
a b c (3) 2
Từ (1)(2)(3) suy ra bất đẳng thức cần chứng minh tương đương với bất đẳng thức sau:
2ab bc ca 2  3 2 2 2
a b c  3 2 2 2
ab bc ca a b c
 a b2  b c2  c a2  0 (4)
Do (4) hiển nhiên đúng dpcm. Dấu bằng xảy ra  a b c  OABC là tứ diện vuông cân đỉnh O. Chú ý:
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Với mọi tứ diện ABCD, thì bán kính hình cầu nội tiếp r 3V A
của nó được tính bằng công thức sau: r Stp
Ở đ}y V, Stp tương ứng là thể tích và diện tích toàn phần của tứ diện. I
Thật vậygọi I là tâm hình cầu nội tiếp của tứ diện, thì B D V VVVV I .BCD I . ACD I . ABD I . ABC hay C 1 V r SSSSr S BCD ACD ABD ABC  1 . 3 3 tp 3Vr Stp Bài 16:
Cho tứ diện vuông OABC đỉnh O. Kẻ đường cao OH=h. Gọi R,r tương ứng là bán
kính hình cầu ngoại tiếp và nội tiếp tứ diện. h a. Chứng minh rằng  1 3 r R 3  3 3 b. Chứng minh rằng  r 2 O b c a r A C B
a. Đặt OA = a, OB = b, OC = c
Theo tính chất của tứ diện vuông đỉnh O, ta có:
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn 1 1 1 1    (1) 2 2 2 2 h a b c 3V 1 S Ta có: tp   (*) S r V tp S    tp S S S S 1 1 1 1 Do 1 2 3 4      V 3V h h h h 1 2 3 4
(Ở đ}y h1, h2, h3, h4 là bốn chiều cao tứ diện).
Vì thế từ (*) , và do O.ABC là tứ diện vuông đỉnh O, với OA = a, OB = b, OC = c, nên ta có: 1 1 1 1 1     (2) r a b c h 2  1 1 1   1 1 1  Hiển nhiên ta có    3       (3) 2 2 2  a b c   a b c
Dấu bằng trong (3) xảy ra  a b c . Từ (1) và (3) có: 2  1 1 1  3    1 1 1 3   hay    (4) 2  a b c h a b c h 1 1 3 1 1 Từ (2) và (4) suy ra:   hay   3   1 r h h r h h   3 1 r
Đó l| đpcm. Dấu bằng xảy ra  trong (3) có dấu bằng  a b c  O.ABC là tứ diện vuông c}n đỉnh O.
b. Đặt OA = a, OB = b, OC = c. từ cách dựng tâm hình cầu ngoại tiếp I (xem hình bên) suy ra: 2 2
R OI OM MI 2 2 BC OA 1 2 2 2  
a b c 4 4 2
Lại áp dụng công thức: abc 3 3V 6 r   S ab bc ac tp    S 2 2 2 ABC 1
Có thể tính được ngay: 2 2 2 2 2 2 S
a b b c a c ABC 2 abc Từ đó suy ra r  2 2 2 2 2 2
ab bc ca a b b c c a Như vậy ta có: 2 2 2 2 2 2 R
ab bc ac a b b c c a 2 2 2 
a b c (1) 2 abc
Áp dụng bất đẳng thức Côsi, từ (1) suy ra:
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn 3 2 2 2 3 4 4 4 R
3 a b c  3 a b c 3 2 2 2 
3 a b c (2) r 2abc 3  3 3
Sau khi rút gọn, dễ thấy VF(2)  2 R 3  3 3 Vậy từ (2) có:  r 2
Đó l| đpcm. Dấu bằng xảy ra  trong (2) có dấu bằng  a = b = c  OABC là tứ diện vuông c}n đỉnh O. Bài 17:
Cho tứ diện vuông ABCD đỉnh A. Gọi A là cạnh lớn nhất của tứ diện xuất phát từ
A và r là bán kính hình cầu nội tiếp tứ diện. Chứng minh rằng a  3 3r A a c b B D C
Đặt AB = a; AC = b; AD = c; như vậy a  , b a c . Áp dụng công thức: 3V abc r   Sab ac bctp 2    S    2 2 2  Ở đ}y S = SBCD, ta thấy   abc a
3  3 r a  3 3 abac bc  2S
ab ac bc  2S  3 3bc
 2S ab ac  2bc  3bc (2)
Do a = max(a,b,c) ab + ac  2bc (3)
(Dấu bằng trong (3)  a = b = c)
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn Theo định lý Pytago: 2 2 2 2 2 2 BC
a b ;CD
b c ; BD
a c . Từ đó ta thấy cả ba góc của  ABC đều nhọn vì bình
phương mỗi cạnh đều bé hơn tổng bình phương 2 cạnh còn lại. Có thể cho là BC là cạnh lớn
nhất của  BCD  BDC là góc lớn nhất. Ta có 2 2 2 2 2S B . D C .
D sin BDC b c . b c sin BDC   
 2ac. 2bc sin (vì  BDC  )  3bc (4) 3 3 2
(Dấu bằng trong (4) có  a b c )
Từ (3) và (4) (2) đúng đpcm.
Dấu bằng có  AB AC AD . Bài 18:
Cho OABC là tứ diện vuông đỉnh O, với OA  , a OB  ,
b OC c . Gọi r là bán kính
hình cầu nội tiếp tứ diện. 1 1 1 1 3 3 Chứng minh     r a b c
a b c O a c b I r A C B
Gọi I là tâm hình cầu nội tiếp.Ta có: V VVVV I . ABC I .OAB I .OBC I .OCA V V V V I . ABC I .OAB I .OBC I . 1 OCA     V V V V r r r r 1     h c b a 1 1 1 1 1     (1) h a b c
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Từ (1) suy ra bất đẳng thức đã cho có dạng tương đương sau: 1 3 3  h a b  (2) c
Do OABC là tứ diện vuông đỉnh O, nên theo b|i cơ bản ta có 1 1 1 1    (3) 2 2 2 2 h a b c
Từ (3) và theo bất đẳng thức Côsi, ta có: 1 1 1 1 1 3     3 (4) 2 2 2 2 2 2 2 h a b c a b c
a bc2 3 2 2 2  9 a b c (5) 1 3 3 Từ (3)(4)(5) suy ra:  h
a b c
Vậy (2) đúng đpcm. Dấu bằng xảy ra  a b c
OABC là tứ diện vuông c}n đỉnh O. Bài 19:
Cho góc tam diện vuông Oxyz đỉnh O. Lấy A, B, C lần lượt trên Ox, Oy, Oz sao
cho OA OB OC AB AC BC l , trong đó I là một đại lượng dương cho trước.
Gọi V là thể tích của tứ diện OABC. l   3 3 2 1 Chứng minh V  (1) 162
Xác định vị trí của A, B, C để có dấu bằng trong (1) x A c C O z b B y
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Đặt OA = a, OB = b, OC = c
Ta có theo bất đẳng thức Bunhicopski
a b  2 2 2 a b
a c  2 2 2 a c
c b  2 2 2 c b  Từ đó suy ra     2 2 2 2 2 2 2 a b c
a b a c b c
Hay a b c   2 2 2 2 2 2 1
2  a b c a b a c b c  1 (1)
Dấu bằng trong (1) xảy ra  a b c
Theo bất đẳng thức Côsi ta có 3
a b c  3 abc abc Mà 3 VV
a b c  3 6V (2) OABC 6
Dấu bằng trong (2) có  a b c . Từ (1) và (2) suy ra l    3 3 1 2 6V hay 3 3 ll  2 1 V      3 3 162 2 1
(Điều đó suy ra phương trình 3a  3a 2  1). Bài 20:
1) Cho góc tam diện vuông S . A, B, C là ba điể xyz
m trên Sx, Ay, H là trực tâm tam
giác ABC. SH cắt mặt phẳng qua A vuông góc với Sx, mặt phẳng qua B vuông
góc với Sy, mặt phẳng qua C vuông góc với Sz lần lượt tại K, L, M. Tìm quỹ tích
H khi A, B, C di động nhưng thỏa mãn điều kiện. 1 1 1 1   
(với l là một độ dài cho trước) SK KL SM l
2) A, B, C di động nhưng SA SB SC  3k , k là độ dài cho trước. Tìm quỹ tích trọng tâm G của tam giác ABC.
1) Gọi các mặt phẳng qua A vuông góc với Sx, qua B vuông góc với Sy, qua C
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
vuông góc với Sz lần lượt là (P), (Q), (R). Ba mặt n|y cũng với ba mặt của tam diện vuông tạo
thành hình hộp chữ nhật ADBS.A’D’B’C. Giả sử CH AB I và mặt phẳng (CSI) cắt (P), (Q), (R)
theo các giao tuyến EF, GN, CF.
SH kéo dài cắt các giao tuyến này lần lượt tại K, L, M (chúng chính l| giao điềm của SH với (P), (Q), (R)
Theo hệ thức lượng trong tam giác vuông, ta có: 1 1 1  . 2 SA SH SK 1 1 1  . 2 SB SH SL 1 1 1  . 2 SC SH SM Từ đó suy ra 1 1 1   2 2 2 SA SB SC 1  1 1 1       SH SK SL SM  1 1 1 1 Vì    nên từ đó ta có 2 2 2 2 SA SB SC SH 1 1 1 1 1      SH l SH SK SL SM l 1 1
Vậy suy ra quỹ tích H là
mặt cầu tâm S, bán kính l nằm trong góc tam diện vuông (bỏ các 8 4
đường trỏn giao tuyến của 3 mặt tam diện vuông với mặt cầu vì điều kiện SA, SB, SC  0)
2) Xét hình hộp chữ nhật có 3 kích thước l| SA, SB, SC. Đường chéo SD’ cắt mặt 1
chéo ABC của hình hộp tại trọng tâm G của tam giác ABC và SG SD ' 3
Để tìm quỹ tích G, ta chỉ cần tâm quỹ tích của D. Từ
SA SB SC  3l
D ' B ' D' A' D ' D  3l
Ta tìm quỹ tích D’ sao cho tổng khoảng cách từ D’ tới ba mặt tam diện vuông bằng 3l không đổi.
Gọi P,Q,R l| ba điểm trên Sx, Sy, Sz sao cho SP SQ SR  3l . Ta có VVVVV (1) SPQR D'SPQ D'SQR D'SRP D' PQR 1 9l 2 9l Ta có Vl  , và SSSSPQR 3  3 3 6 2 SPQ SQR SRP 2 Thay vào (1) suy ra 3 2 9l 1 9l 1  .
(D ' D D ' B ' D ' A')  .d.S (2) 2 3 2 3 PQR
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
ở đ}y d l| khoảng cách từ D’ tới (PQR)
Vì D' B D' D D' A  3l nên từ đó suy ra d.S
 0  d  0 . Vậy D’ tam giác PQR PQR
Đảo lại nếu D’ thuộc tam giác PQR d=0
DD' D' A' D'B'  3l
Vậy quỹ tích D’ l| tam gi{c PQR.  1  H S ,   Do  3 D ' 
 H nên quỹ tích G l| tam gi{c đều PQ R (trong đó PQ R là ảnh của PQR trong 0 0 0 0 0 0 1
phép vị tự tâm S tỷ số
, ở đ}y SR SP SQ  1) 3 0 0 0 Bài 21:
Trong mặt phẳng (P) cho góc vuông xSy = 0
90 ,đỉnh S cố định .Đoạn SA vuông
góc với (P). Trên Sx và Sy lần lượt lấy B,C sao cho SB+SC= a. Xét tứ diện vuông
SABC đỉnh S. Đặt ASB  , BSC  ,CSA  
1.CMR khi B,C di động thì      const .
2.Tìm quỹ tích tâm I hình cầu ngoại tiếp tứ diện SABC. 3.CM V max  R min SBC
(ở đây R là bán kính hình cầu ngoại tiếp tứ diện SABC.
4.CMR khi B,C di động luôn tồn tại 1 điểm J cố định cách (ABC) 1 khoảng không đổi.
1/Áp dụng định lí hàm số cosin trong tam giác ABC,ta có A 2 2 2 AB AC BC cos     2A . B AC 2 2 2 2 2
(a SB )  (a SC )  BC  2A . B AC do 2 2 2
BC SB SC nên từ (1) ta có S C 2 a ( SA SB SC) SA SB SA SC I cos       D B . AB AC . AB AC AC AB AB AC Hay ta có x
cos   cos  sin   cos sin 
 cos   sin(   ) 0
      90  const. B*
2/ Trong (P) dựng hình chữ nhật SCDB.Gọi I là trung
điểm của SD.Do ASD,ABD,ACD đều là các tam giác D' B'
vuông chung đường huyền AD, nên có ngay D 1 IA=IB=IC=IS(vì cùng = AD ) B 2 y S C' C*
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vậy I chính là tâm hình cầu ngoại tiếp tứ diện vuông SABC đỉnh S 1
Xét phép vị tự H ( , A ) 2
Trong phép vị tự này D I
Vậy bài toán tìm quỹ tích I quy về bài toán quỹ tích phẳng sau đ}y: Cho góc vuông 0
xSy  90 cố định A
Trên Sx, Sy lần lượt lấy B,C di động sao cho SB+SC=a.
Dựng hình chữ nhật SCDB.Tìm quỹ tích đỉnh thứ tư D của
hình chữ nhật nói trên. a C1
Lấy B* trên Sx sao cho SB* = a.Nối B*D cắt Sy tại C*. B1
Do SB + SC = a, mà SB + BB* = a S a
BB SC BD  C y * *
B*BD là tam giác vuộng cân a
B*SC* cũng l| tam gi{c vuông c}n B*
SC*=a B* và C* cố định x
Như vậy D nằm trên đoạn B*C*
Đảo lại lấy D’ bất kì trên B  
*C*.Ta phải chứng minh tồn tại B ' Sx,C '
Sy , sao cho SB’+SC’=a v|
SC’D’B’ l| hình chữ nhật.Gọi B’,C’ lần lượt là hình chiếu của D’ trên Sx v| Sy.Tương tự như
chứng minh trên suy ra B’,C’ có c{c tính chất như nêu ở trên.
Vậy quỹ tích D l| đoạn B*C*. 1 Do H ( , A ) , D I 2
Vậy quỹ tích của tâm I hình cầu ngoại tiếp tứ diện SABC l| đường trung bình B2C2 của tam giác
AB*C* với B*,C* tương ứng nằm trên Sx,Sy sao cho SB* = SC* = a 3/Ta có 1 1 1 2 2 2 2 2 R AD SA SD
SA SB SC 2 2 2 1 1 1 2 2 2 2 2 2 P
a b c
a  (b c)  2bc  2(a bc) (2) 2 2 2
Do a=const, nên từ (2) suy ra Rmin  bc max a
Do b + c = a = const nên bc max  b=c= 2 1 1 Mặt khác V
S .SA abc SABC 3 SBC 6 Do vậy V max  bc max SABC a Từ đó suy ra V
max  R min  b c SABC 2 Đpcm. 4/
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn t A J C* S y C B E B* D* x a
Gọi E l| trung điểm của B*C*.Kẻ Et//SA, trên đó lấy J sao cho EJ= 2 Giả sử OB+OC=a OB=CC*
Khi đó ta có d(D*,(SMN))=2d(J,(SMN)), ở đ}y D* l| đỉnh thứ 4 của hình chữ nhật SC*D*B*, còn
dùng ký hiệu d(D*,(SMN)), d(J,(SMN)) tương ứng chỉ khoảng cách từ D*, J tới (SMN). Ta có 1 VaS A * * ABCD 3 BCD 1 * V
d(D , SMN)).S * . 3 ABC D ABC  . a S  . h S (*) * ABC BCD J h d ( 1 D , (SMN ) S C C*
Do SB+SC=a =>SB=CC* và SC=BB* B
Xét 2 tam giác vuông ASC và B E
*D*B, ta có BB*=SC;B*D* = SO (vì B* cùng = a) D* => ASC D
B B AC BD . * * * Tương tự , ta có AB=CD BCD ABC *.Từ đó suy ra * a
Từ (*) suy ra a=h =>d(J,(SMN))= =const Đpcm. 2 Bài 22:
Cho tứ diện vuông DABC tại D,gọi H là trực tâm tam giác ABC
Đặt   DAH,   DBH,  DCH,  AH . B sin  CMR : sin 
, cos  tgtg cos cos 
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn A α K H φ γ D C β H1 B
Do H là trực tâm của tam giác ABC => DH  (ABC) .Kéo dài AH cắt BC tại H DH AA 1 .Từ đó 1 2
Trong tam giác vuông ADH
DH AH.HH 1 ,ta có 1 Do 0
HH BH cos BHH BH cos(180 ) 1 1 2
DH  AH.BH.cos DH DH  cos   AH BH
 cos  tgtg
Giả sử CH kéo dài cắt AB tại K.Vì CD  (AB )
D mà CK AB DK AB (định lí 3 đường vuông
góc)  DKC là góc tạo bởi 2 mặt phẳng ADB và ABC.Dễ thấy HAB là hình chiếu của DAB trong
phép chiều vuông góc DAB xuống ABC  SS .cos DKC(1) HAB DAB
Dễ thấy trong tam gi{c vuông KDC đỉnh D, thì cos DKC  sin  1 1 DA DB sin  Vậy từ (1) có H . A HB sin   D .
A DB sin   sin  .sin  hay sin  . 2 2 HA HB cos cos  đpcm. Bài 23:
Cho tứ diện ABCD vuông ở D . gọi ,  , lần lượt là góc giữa đường cao DH với
các cạnh DA,DB,DC. Chứng minh rằng: cos  cos cos  cos cos  cos    6 3 cos2  cos2  cos2 
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn D A B H C co  s  cos co  s  cos cos  co  s Đặt T=   2 cos  2 cos  2 cos  DH DH DH
Và x  cos, y  cos , z  cos ,ta có : x  , y  , z DA DB DC Ta được: 2 2 2
x y z  1 1 1 1 1
(vì trong tứ diện ABCD vuông ở D ta có hệ thức    ) 2 2 2 2 DA DB DC DH Trong đó 0  ,
x y, z  1 do đó c{c góc  ,  , đều nhọn, ta có:
y z z x x y
(x y z)T  (x y z)   2 2 2   x y z  2 2 2 y z z x x yy z   z x   x y              x y zx   y   z  2
y z   z x   x y  1  y z z x x y                     z y   x z   y x  3  x y z  1
 2  2  2   62  18 ) 1 (
(theo BĐĐ Cauchy Bunhiacôp ki s ) 3
Mặt kh{c, cũng theo BĐT Cauchy thì :
0  x y z  ( 3 2 2 2
x y z )  3 ( ) 2 18
Từ (1),(2) ta được : T   6 3 3
Đẳng thức xảy ra  x y z DA DB DC  tứ diện ABCD vuông cân ở D. Bài 24:
Cho tứ diện OABC trong đó OA,OB,OC vuông góc với nhau từng đôi một. Gọi S S , S S , S S . ABC  1 OBC 3 OAC 2 2 2 S S S 3 Chứng minh rằng: 1 2 3    (*) 2 2 2 2 2 2 S S S S S S 4 1 2 3 Ta chứng minh được : 2 2 2 2
S S S S 1 2 3
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Áp dụng BĐT Cauchy cho 3 số dương ta có :  1 1 1   
(x y z)  9 ) 1 (   (với x,y,z dương)  x y z  Áp dụng(1) ta có:    2 2 S S
S S S S       1   2 22  2 23 1 1 1 9 2 2 2 2 2 2 S S S S S S 1 2 3  3 2 1  4S   9 2 2 iS  1 Si 3 1 9 3 2 S 9 suy ra      2 2 2 iS S S S S i i  1 4 2 2 1 4 i 2 2 S màS 1  i 2 2 2 2 S S S S i 1 3 2  S  9 3 2 S 3 suy ra  1 i    i   2 2   iS S S S i i  1 4 2 2   1 4 i
Dấu “=” xảy ra cho (*)
S 2  S 2  S 2  S 2  S 2  S 2  S S S OA OB OC OABC là tứ diện vuông cân ở 1 2 3 1 2 3 O Bài 25:
Các cặp cạnh chéo nhau của tứ diện ABCD là a,d;b,e;c,f. Gọi S1 là diện tích lớn
nhất của thiết diện song song với cặp cạnh a,d. Tương ứng gọi S2, S3 là diện tích
lớn nhất của các thiết diện song song với cặp cạnh b,e và c,f. Chứng minh rằng : 1 1/ S1 + S2 + S3  (ad + be + cf) 4
2/ Chứng minh rằng dấu bằng xảy ra trong bất đẳng thức trên khi và chỉ khi ABCD là tứ diện trực tâm. Giả sử: AB = a; CD = d BC = b; AD = e BD = c; AC =f
Dễ dàng thấy rằng mọi thiết diện của tứ diện song song với cặp cạnh a,d là hình bình hành MNPQ AM Đặt = x (0< x < 1) AC
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn AM AM = = x MQ = xd CD AC AM CM Do = x  = 1 – x AC AC MN CM =
= 1 – x  MN = (1 – x)a AB AC
Gọi  = (AC,CD)  MNˆP =   SMNPQ = x(1 – x)adsinx ad sin  Vậy S
x 1( x)ad sin  1 = maxSMNPQ = max = (0 x ) 1 4
(max n|y đạt được  M l| trung điểm của AC)
Tương tự gọi  ,  lần lượt là góc giữa các cặp cạnh chéo nhau b,c và c,f thì ta có besin  cf sin  S2 = ; S3 = 4 4  1 S1 + S2 + S3 =
(adsin + besin  + cfsin  ) 4 1
Vậy bất đẳng thức S1 + S2 + S3  (ad + be + cf) 4
là hiển nhiên đúng. Dấu bằng xảy ra  sin = sin  = sin  = 1
 AB  CD, BC  AD, BD  AC
 ABCD là tứ diện trực t}m. Đó l| đ.p.c.m Bài 26:
Cho một tam diện vuông đỉnh O. Trên 3 cạnh của tam diện, lấy 3 điểm A, B, C sao cho AC = 2.OB, BC = 2.OA
1) M,N là chân các đường vuông góc kẻ từ O xuống AC và BC. Chứng minh rằng MN vuông góc với OC 2) Tính cos MOˆN
3) Gọi D là điểm giữa của đoạn AB. 4 ˆ tg ( D C O ) MN Chứng minh: + = 1 4 ˆ tg ( ) A C O AB
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn C N c M b B a O D A 1) Ta có: OC  OA,OB  OC  (OAB)  OC  MN Vậy: MN  OC
2) Để cho gọn, đặt OA = a OB = b, OC = c  AC = 2b; BC = 2a  OAC vuông ở O  a2 + c2 = 4b2  OBC vuông ở O  b2 + c2 = 4a2
Do đó ta có: a2 – b2 = 4b2 – 4a2
 b2 = a2  b = a; c= a 3 và AB = a 2   ac c a 3
OAC =  OBC (cgc)  OM = ON = = = b 2 2 2 OC 2 c 2 a 3 2 3a Ta có: CM = CN = = = = AC 2a 2a 2
C{c tam gi{c c}n CMN v| CAB đồng dạng. Ta có: MN CM 2 3 3 3a 2 = = = MN = AB = AB CA 2a 4 4 4
Vận dụng định lý hàm cosin vào  OMN, ta có: 3 2 a 18 2  a
OM 2  ON 2  MN 2 1 cos 2 16 MOˆN = =  OM 2 ON . 3 2 a 4 2 1
Vậy: cos MOˆN = 4
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn AB a 2
3)  OAB vuông cân OD  AB và OD = = 2 2 Ta có
OC  (OAB), OD  AB CD  AB  OD 2 1
OCD vuông tại O  tg OCˆD = = = OC a 3 6  OA a 1
OCA vuông tại O  tg OCˆA = = = OC a 3 3 MN 3 Ta lại có: = AB 4 4  1    4 ˆ tg ( D C O ) MN  6  3 9 3 Do đó: + = + = + = 1 4 ˆ tg ( ) A C O AB  1  4 4   36  3  4 ˆ tg ( D C O ) MN Vậy: + = 1 4 ˆ tg ( ) A C O AB
PHẦN III – BÀI TẬP TỰ LUYỆN Bài 1:
Cho tứ diện vuông SABC đỉnh S và các mặt bên (SAB), (SBC), (SCA) lần lượt hợp với đ{y góc , , .chứng minh 15 2 2 2 2 2 2
tg   tg   tg   cot g   cot g   cot g   2 Bài 2:
Cho điểm M cố định ở trong góc tam diện Oxyz,cố định các mặt phẳng qua M và song song với
các mặt tam diện cắt Ox, Oy, Oz tại A , B ,C .Mặt phẳng ( ) di động qua M và cắt Ox, Oy, Oz 1 1 1
lần lượt tại A, B, C khác O. OA OB OC a)chứng minh 1 1 1    1 OA OB OC 1 1 1 e
b)Tìm vị trí của ( ) sao cho :    đạt GTLN. V V V V OMAB OMBC OMCA OABC Bài 3:
Cho 3 điểm A, B, C lần lượt trên 3 cạnh Ox, Oy, Oz của tam diện vuông Oxyz sao cho 2 2 2 2
OA OB OC K (K > 0 cho trước).Gọi D l| đỉnh thứ 4 của hình chữ nhật OADB và M di động trên CD.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
a)Với mỗi vị trí của A, B, C ,gọi d =MA + MB.Hãy tìm giá trị nhỏ nhất của (d)
b)X{c định vị trí của A, B, C để d đạt GTLN Bài 4:
Cho tứ diện vuông OABC với OA=OB=OC=a.
a)X{c định mp(P) sao cho tổng diện tích hình chiếu của các mặt tứ diện lên (P) đạt GTLN
b)(P) hợp với các mặt (BOC), (COA), (OAB) các góc nhọn ,  , .chứng minh        Bài 5:
Cho tứ diện OABC vuông tại O.Gọi ,  , lần lượt là góc giữa đường cao OH với các cạnh OA,
OB, OC .Tìm GTNN của biểu thức cos  cos  cos   cos  cos  cos  T    2 2 2 cos  cos  cos  Bài 6:
Cho tứ diện OABC có ba góc phẳng ở C đều vuông. Gọi x, y, z lần lượt là các góc nhị diện cạnh
BC, CA, AB. Tìm GTNN của biểu thức 1 1 1 4 4 4 E  sin x   sin y   sin z  4 4 4 sin x sin y sin z Bài 7:
Cho tam diện Oxyz có 3 góc ở đỉnh vuông. Gọi A, B, C lần lượt l| c{c điểm nằm trên Ox,Oy, Oz.
a)Cho A, B cố định, C di động trên Oz. Tìm quỹ tích ch}n c{c đường trung tuyến vẽ từ A, B, suy
ra quỹ tích trọng tâm của tam giác ABC.
b)Cho điểm C cố định, còn 2 điểm A, B di động sao cho OA + OB = l không đổi. Tìm quỹ tích
trung điểm M của AB và suy ra quỹ tích trọng tâm tam giác ABC
PHẦN IV - ỨNG DỤNG CỦA TỨ DIỆN VUÔNG Định nghĩa:
Tứ diện vuông là tứ diện có một góc tam diện ba mặt vuông. Trong tứ diện vuông có một tính
chất đ{ng chú ý sau đ}y. Tính chất:
Giả sử OABC là tứ diện vuông tại O (OA  OB, OB  OC, OC  OA).
Khi đó đường cao OH của tứ diện OABC được tính theo công thức
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn 1 1 1 1 = + + . 2 OH 2 OA 2 OB 2 OC
Chứng minh: (h.6.1) Dựng OD  BC thì AD  BC nên CB  A (AOD).
Kẻ OH  AD, lúc đó OH  (ABC). Trong các tam giác vuông OBC và OAD có H 1 1 1 1 1 1 = + ; = + 2 OD 2 OB 2 OC 2 OH 2 OD 2 OA O C 1 1 1 1 Vì vậy = + + . D 2 OH 2 OA 2 OB 2 OC B
Sử dụng tính chất n|y để tính khoảng cách từ một điểm đến một mặt
phẳng troong nhiều trường hợp tỏ ra khá bất lợi. Trong bài viết, ký hiệu d(a ; b) là khoảng cách
giữa đường thẳng a v| đường thẳng b ; d(X;(YZT)) là khoảng cách từ điểm X đến mặt phẳng (YZT).
Thí dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD có đ{y ABCD l| hình thoi t}m O, cạnh a, 3a D A B ˆ
= 60 0 , SO  mp(ABCD) và SO = 4 S
a) Tính d(O;(SBC)), d(A;(SBC)). b) Tính d(AD;SB). Lời giải. a a 3
a)Từ giả thiết ta tính được OB = ; OC = 2 2 C
Do tứ diện OSBC vuông tại O nên D 1 1 1 1 16 4 4 64 = + + = + + = O 2 d ( ; O (SBC)) 2 OS 2 OB 2 OC 2 9a 2 a 2 3a 2 9a A B 3a Suy ra d(O;(SBC)) = 8 d ( ; A (SB )) C CA Lại có = = 2 d ( ; O (SB )) C CO Nên: 3a 3a d(A;(SBC)) = 2d(O;(SBC)) = 2. = 8 4 3a
b) vì AD//(SBC) nên d(AD;SB) = d(AD;(SBC)) = d(A;(SBC)) = D' 4 C'
Thí dụ 2. Cho hình lập phượng ABCD. ' ' ' '
A B C D có cạnh bằng a. Tính d(AC ; DC ' ) A' B' Lời giải. Vì AC// ( ' ' DA C ) nên d(AC ; ' DC ) = d(AC ; ( ' ' DA C ) ) = d(A ; ( ' ' DA C ) ) = d( ' D ; ( ' ' DA C ) ) C D A B
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn Tứ diện ' ' ' D DA C vuông tại ' D nên 1 1 1 1 3 = + + = 2 d ( ' D ; ( ' ' DA C )) ' '2 D A ' '2 D C ' 2 D D 2 a a 3 Do đó d(AC ; ' DC ) = 3
Thí dụ 3. Cho lăng trụ đứng ABC. ' ' '
A B C có đ{y ABC l| tam gi{c vuông tại B, AB = BC = a, cạnh bên '
AA = a 2 . Gọi M l| trung điểm của BC
a) Tính d(AM ; B'C )
b) Tính d(M; ( AB'C )) Lời giải.
a)Gọi E l| trung điểm của '
BB thì B'C //(AME) . Do đó
d(AM ; B'C ) = d( B'C ; (AME) ) = d( '
B ; (AME)) = d( B ; (AME)) C' A'
Vì tứ diện BAME vuông tại B nên ta có: 1 1 1 1 7 B' = + + = 2 d ( ; B ( AME)) 2 BE 2 BA 2 BM 2 a a 7
Suy ra d( B ; (AME)) = 7 E a 7
Vậy d(AM ; B'C ) = 7 1 C A
b)Ta thấy d(M; ( AB'C ))= d ( ; B ( '
AB C)) .Vì tứ diện B. AB'C 2 M vuông tại B, nên B 1 1 1 1 1 1 1 5 = + + = + + = 2 d ( ; B ( ' AB C)) 2 BA 2 BC 2 ' 2 2 2 2 BB a a 2a 2a a 10 a 10
Suy ra d(B; ( AB'C )) =
. Do đó d(M; ( AB'C )) = 5 10
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Thí dụ 4.
Cho lăng trụ đều ' ' '
ABC.A B C có tất cả các cạnh bằng a. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của ' AA , ' BB . Tính d( ' B M , CN) Lời giải. C' A' O' B' M N P A C O B Gọi O và '
O lần lượu l| trung điểm của BC và ' '
B C ; còn P l| giao điểm của '
OO với CN. Vì B 'M
// mp(CAN) nên d( B'M ; CN) = d( B'M ; (CAN))=d( '
B ; (CAN))= d(B ; (CAN))= 2d(O ; (CAN))=2d(O;(CAP))
Tứ diện OACP vuông tại O nên 1 1 1 1 64 = + + = 2 d ( ; O (CAP)) 2 OA 2 OP 2 OC 2 3a a 3 Vậy d(O ; (CAP)) = 8 a 3 Do đó d( ' B M , CN) = 4
Thí dụ 5. Cho hình chóp S.ABCD, có đ{y ABCD l| hình thang, ABC BAD = 0 90 ,BA=BC=a, AD
= 2a. Cạnh bên SA vuông góc với đ{y SA = a 2 .Gọi H là hình chiếu vuông góc của A trên SB. Tính d(H; (SCD)) Lời giải
Gọi M l| giao điểm của AB với Cd; K l| giao điểm của AH với S
SM. Dể thấy B l| trung điểm của AM. Ta có: BH BH.BS 2 BA 2 a 1 = = = = BS 2 BS 2 BS 2 3a 3
Suy ra H là trọng tâm của tam giác SAM K H
d (H ; (SC )) D KH 1 Từ đó = = D d ( ; A (SC )) D KA 3 A B
Tứ diện ASDM vuông tại A nên C 1 1 1 1 1 = + + = M 2 d ( ; A (SC )) D 2 AS 2 AD 2 AM 2 a Suy ra d(A;(SCD)) = a
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn a Vậy d( H;(SCD))= 3
Thí dụ 6. Cho hình lập phương ABCD. ' ' ' '
A B C D có cạnh bằng a .Gọi K l| trung điểm của ' DD .
Tính d(CK; A'D ) Lời giải(h.6.7)
Gọi M l| trung điểm của ' BB D' C'
Ta có A'M //KC nên
d(CK; A'D ) = d(CK; ( A'MD ))= d(K; ( A'MD ))
Gọi N l| giao điểm của AK với A'D A' K B'
P l| giao điểm của AB với A'M d (K;( ' A )) MD NK 1 N Khi đó = = d ( ; A ( ' A )) MD NA 2 C M D 1 1
Suy ra d(CK; A'D ) = d ( ; A ( ' A )) MD = d ( ; A ( ' A DP)) 2 2 1 P 1 A
Tứ diện AA'DP vuông tại A nên = + B 2 d ( ; A ( ' A DP)) 2 ' AA 1 1 9 + = 2 AD 2 AP 2 4a 2a a
Suy ra d(A;( A'DP )) =
.Vậy d( CK; A'D )= 3 3 BÀI TẬP
1.Cho hình chóp S.ABCD có đ{y ABCD l| hình vuông cạnh a, cạnh SA vuông góc với đ{y v| SA = a 2
a) Gọi M, N lần lượt l| trung điểm của AB và CD. Tính d(SM; BN)
b) Gọi G là trọng tâm tam giác SAB. Tính d(G;(SBD))
2. Cho hình chóp S.ABCD có đ{y ABCD l| nửa lục gi{c đều nội tiết trong đường tròn đường
kính AD = 2a và SA vuông góc với đ{y, với SA = a 6 . Tính d(AD;(SBC))
3. Cho tứ diện ABCD có AD = BC = a, AC = BD = b, AB=CD=c. Tính d(A;(BCD))
4.Cho hình lập phương ABCD. ' ' ' '
A B C D có cạnh bằng a. Gọi M, N, P lần lượt l| trung điểm của ' A , A AD và '
CC . Gọi O l| giao điểm của AC và BD. Tính S(B;(MNP)), d(O;(MNP))
5. Cho hình hộp chữ nhật ABCD. ' ' ' '
A B C D có AB = a, AD = 2a, = a. Gọi M l| điểm chia trong MA đoạn AD theo tỉ số
=3. Tính d( M; ( AB'C )) MD
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
6. Cho hình hộp chữ nhật ABCD. ' ' ' '
A B C D có AB =6 cm ,AD = 4cm và d( A; ( ' A )) BD = 2cm . Tính
thể tích của hình hộp chữ nhật đó
7. Cho hình chóp S.ABCD có đ{y ABCD l| hình thoi t}m O, SO  mp(ABCD), AC =4, BD=2, SO= 3 . Tính a) d(A;(SBC)) b) d(AB;SD) 8. Cho lăng trụ đứng ' ' '
ABC.A B C có đ{y ABC l| tam gi{c vuông tại A. Biết ' AA =1, BC=2, AB = 3 .Tính d( A;( ' A BC))
PHẦN V - MỘT SỐ PHƢƠNG PHÁP TÌM CỰC TRỊ
TRONG HÌNH HỌC KHÔNG GIAN
Trong chương trình môn Hình học không gian lớp11, bên cạnh những b|i to{n x{c định,
tính toán các yếu tố hoặc chứng minh tính chất còn kể đến các bài toán cực trị có ứng
dụng rất lớn. Những dạng b|i to{n như vậy trong sách giáo khoa phổ thông còn ít; hơn
nữa nhiều học sinh còn gặp khó khăn khi x{c định phương ph{p giải.
1. Giải bài toán cực trị hình học liên hệ giữa các yếu tố: độ dài đoạn vuông góc chung là
khoảng cách ngắn nhất giƣã hai điểm của hai đƣờng thẳng chéo nhau
Bài toán: Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’ cạnh a. Xét các mặt phẳng đi qua BD’ cắt
AA’ ở M, cắt CC’ ở N. X{c định vị trí của M, N sao cho diện tích thiết diện tạo thành có diện tích nhỏ nhất. Giải:
Hình lập phương ABCD.A’B’C’D’ cạnh a.
Một mặt phẳng đi qua BD’ cắt AA’ ở M, cắt CC’ ở N (như hình vẽ). D' C' B' A' N M D C A B
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Do các mặt bên đối diện song song với nhau, nên các cạnh đối của thiết diện song song; mặt
phẳng đi qua BD’ cắt hình hập phương theo thiết diện là hình bình hành BMD’N. Gọi H là hình chiếu của M trên BD’.
Diện tích S của thiết diện bằng 2 lần diện tích của tam giác MBD’. Ta có: S = MH. BD’ .
Vì BD’ = a. √ không đổi. Suy ra S nhỏ nhất khi MH nhỏ nhất.
Do M thuộc AA’, H thuộc BD’. MH nhỏ nhất khi nó l| đường vuông góc chung của AA’ v| BD’.
Khi đó dễ chứng minh rằng H là tâm của hình lập phương v| M l| trung điểm của AA’, N là trung điểm của CC’.
2. Giải bài toán cực trị hình không gian thông qua bài toán cực trị trong hình học phẳng Bài toán:
Chứng minh rằng cạnh dài nhất của một hình tứ diện là khoảng cách lớn nhất
giữa hai điểm thuộc tứ diện. Giải:
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn A A M N C B N B C A M N D B E F C
Trước tiên ta xét bài toán hình học phẳng: “ Chứng minh rằng trong tam giác, cạnh dài
nhất chính là khoảng cách lớn nhất giữa 2 điểm thuộc tam gi{c”.
Gọi 2 điểm bất kỳ thuộc tam gi{c l| M, N. Ta xét c{c trường hợp sau:
Trường hợp M, N trùng với hai đỉnh của tam giác ta có ngay: MN  max (AB, AC, BC).
Trường hợp M, hoặc N trùng với 1 đỉnh của tam giác (giả sử M trùng với A). Khi đó nếu
N thuộc AB hoặc N thuộc AC thì ta có ngay lời giải. Nếu N thuộc BC thig\f tuỳ theo vị trí của
N ta có MN < AB hoặc MN < AC. Do dó MN  max (AB, AC, BC).
Trường hợp M và N không trùng với đỉnh của tam gi{c. Ta đưa về trường hợp trên bằng
cách nối NB, ta có: MN < max (AB, BN, NA)  max (AB, BC, CA).
B|i to{n trên được chứng minh. Ta sử dụng kết quả đẻ giải bài toán không gian.
Xét khoảng cách giữ M v| N l| 2 điểm bất kỳ thuộc tứ diện ABCD. Bao giờ cũng dựng
được một tam giác có 3 cạnh thuộc các mặt của tứ diện và chứa M, N (chỉ cần dựng 1 mặt phẳng
chứa MN v| 1 đỉnh của tứ diện (hình vẽ). Nối AM cắt BC ở E, nối AN cắt CD ở F.
Theo kết quả bài toán phẳng: MN  max (AE, EF, FA).
Mà AE  max (AB, BC, CA); EF  max (BC, CD, DB); AF  max (AC, CD, DA).
Từ đó suy ra max (AE, EF, FA)  max (AB, AC, AD, BC, CD, DA).
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Tức là MN không lớn hơn cạnh của tứ diện.
3. Giải bài toán cực trị hình học bằng phƣơng pháp chứng minh bất đẳng thức liên hệ giữa các yếu tố Bài toán:
Trong các tứ diện vuông (tứ diện có 3 mặt vuông xuất phát từ một đỉnh) nằm trong một
mặt cầu bán kính R; tìm kích thước tứ diện ngoại tiếp mặt cầu có bán kính lớn nhất. Giải:
Dễ thấy tứ dịên vuông cần tìm nội tiếp trong mặt cầu bán kính R cho trước.
Gỉa sử tứ diện vuông OABC có các mặt vuông OAB, OBC, OCA vuông ở O và OA = a , 1
OB = b , OC = c; ta có: R = 2 2 2
a b c ; 2 1
Thể tích tứ diện OABC là: V = a.b.c ; (1) 6 C k R O j B A
Gọi r là bán kính mặt cầu nội tiếp tứ diện OABC ta có: r r V = ( S 2 2 2 2 2 OAB +SOBC + SOCA+SABC) = ( a.b + b.c + c.a + 2
a b a c b c ) 3 6 (2) 1 1 1 1 1 1 1 Từ (1) và (2) suy ra: = + + +   r a b c 2 2 2 a b c R 1 1 1 1 1 1 1 Do đó : 2 2 2 
a b c ( + + +   ). r 2 a b c 2 2 2 a b c
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn Ta có: 2 2 2
a b c  3 2 2 2 . 3 a .b .c  3 3. . a .
b c , đẳng thức có khi : a = b = c; 1 1 1 3 + + 
, đẳng thức có khi : a = b = c. a b c 3 . a . b c 1 1 1 1 1 1 Vì 2 2 2
a b c .    2 ( . a  . b  . c ) = 3, 2 2 2 a b c a b c
đẳng thức có khi : a = b = c; R 3. 3 3 2R .( R 3  ) 1 Suy ra:  + ; hay r  = , r 2 2 3 1 .(  3) 3 2R
đẳng thức có khi a = b = c = . 3 2R
Vậy tứ diện vuông cần tìm có 3 cạnh a = b = c=
, chứa mặt cầu có bán kính lớn nhất là 3 .( R 3  ) 1 r = . 3
4. Giải bài toán cực trị hình học bằng phƣơng pháp diện tích, thể tích Bài toán:
Cho tứ diện 3 mặt vuông OABC đỉnh O, có OA = a , OB = b , OC = c. Gọi x, y, z là khoảng cách
từ một điểm M trên mặt ABC đến các mặt OBC, OCA, OAB. Tìm giá trị lớn nhất của tích T = x. y. z . Giải:
Cho tứ diện vuông OABC, có OA = a , OB = b , OC = c, vẽ hình hộp chữ nhật nội tiếp có 1
đỉnh M nằm trên mặt ABC, c{c đỉnh còn lại nằm trên các mặt vuông của tứ diện (như hình vẽ).
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn C M Y Q O B X I P K A
Đặt c{c kích thước của hình hộp chữ nhật là OX = x, OY = y, OZ = z . Khi đó x, y, z tương
ứng bằng khoảng cách từ M đến các mặt OBC, OCA, OAB.
Ta có thể tích của hình hộp là: V = x. y. z
Vẽ CM cắt AB tại K; gọi I là hình chiếu của M trên mặt OAB v| l| đỉnh của hình hộp chữ
nhật, ta có O, I, K thẳng hàng; gọi KQ = x1 , KP = y1 tương ứng l| c{c đoạn vuông góc từ K đến OB, OA.
Khi đó sử dụng tỷ số diện tích của hai hình chữ nhật OXIY v| OPKQ đồng dạng với hệ số
tỷ lệ là: OI/ OK = ZM/ OK = CZ/ CO = (c - z )/ c; ta được : x. y = (c – z)2. x1. y1/ c2.
Do đó thể tích của hình hộp chữ nhật có ba kích thước: x, y, z là
V = x. y. z = (c – z)2 . z . x1 .y1/ c2 (*).
Từ đó suy ra nếu có đồng thời x1 .y1 lớn nhất và (c – z)2. z lớn nhất thì V đạt giá trị lớn nhất.
Ta có hai lần diện tích tam giác OAB là a. b = x1 . b + y1 . a ; áp dụng bất đẳng thức Cô si
ta được x1. y1 lớn nhất là a. b/ 4, khi x1 = a/ 2 và y1 = b/ 2. Khi đó K l| trung điểm của AB.
Hàm số F (z) = (c – z)2. z đạt giá trị lớn nhất là: 4 c3/ 27, khi z = c / 3.
Kết hợp lại V trong (*) đạt giá trị lớn nhất là :
V = a. b. c / 27 ; khi x = a/ 3 , y = b/ 3 , z = c/ 3 (tương thích). Khi đó M l| trọng tâm của tam giác ABC.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn
Vậy với M là trọng tâm của tam giác ABC, thì T = x. y .z lớn nhất là: a. b. c/ 27 với x = a/ 3 , y = b/ 3 , z = c/ 3.
Cách giải khác (lớp 12)
Xét hệ tọa độ trực chuẩn oyz. Ta có: A (a, 0, 0); B (0, b, 0); C (0, 0, c) (với x, y, z và a, b, c là
các số dương). Khi đó phương trình đoạn chắn của mặt phẳng đi qua A, B, C có dạng: x/ a + y/ b + z/ c = 1.
Áp dụng bất đẳng thức Cô-si ta được: 13  33 x.y.z / a.b.c Đẳng thức có khi x/a = y/ b = z/ c = 1/3.
Hay x. y. z  a. b. c / 27. Đẳng thức có khi với x = a/ 3 , y = b/ 3 , z = c/ 3.
Vậy giá trị lớn nhất của x. y .z là: a. b. c/ 27; với x = a/ 3 , y = b/ 3 , z = c/ 3.
5. Giải bài toán cực trị hình học ứng dụng bằng phƣơng pháp tối ƣu hoá Bài toán:
Cho một tấm bìa hình vuông cạnh a. Cắt theo các cạnh của hình vuông 4 tam giác cân bằng
nhau; trồi gấp lên ghép lại thành một hình chóp tứ gi{c đều. Tìm kích thước hình chóp có thể tích lớn nhất. Giải:
Giả sử hình chóp tứ gi{c đều S.ABCD dựng được, có cạnh đ{y l| x. Trải các mặt bên trên
mặt phẳng của đ{y, ta có hình khai triển của hình chóp như hình vẽ (c{c đỉnh của hình vuông
trùng với đỉnh của hình chóp). C j D B A
Bây giờ ta xét với giá trị nào của x (0 < x  a 2 / 2), sẽ thoả mãn yêu cầu của đề bài?
Gọi V là thể tích của hình chóp S.ABCD, có đường cao là SH ta có: V = x2. SH/ 3.
Gọi M l| trung điểm của AB, trong tam giác vuông SMH có:
SH2 = SM2 – HM2. Dẽ thấy SM = a 2 / 2 – x/2 và HM = x/2.
Sƣu tầm: Phạm Minh Tuấn Vậy V = x2 (a / 2 )2 a. - x. / 2 . 1
Đặt t = x / (a 2 / 2 ) ta được V = (a3 2 / 4). t2. 1  t (với 0 < t  1). 3
V đạt giá trị lớn nhất khi t2. 1  t đạt giá trị lớn nhất. Chuyển t 2 v|o trong căn thức và áp
dụng bất đẳng thức Cô si cho 4 số t/4 và số 1-t, ta tìm được t = 4/5. 2 Suy ra x =
a 2 , thoả mãn c{c điều kiện đã đặt, thì V đạt giá trị lớn nhất. 5 2
Vậy hình chóp có cạnh đ{y l| x =
a 2 thỏa mãn yêu cầu của bài toán. 5