TOANMATH.com
Trang 1
BÀI 2. CỰC TRN CỦA HÀM SỐ
Mục tiêu
Kiến thức
+ Nắm vững định nghĩa cực trị của hàm số, khái niệm điểm cực trị, giá trị cực trị của hàm số;
điểm cực trị của đồ thị hàm số.
+ Hiểu và vận dụng được các định lí về điều kiện cần và điều ki
ện đủ để hàm số có cực trị.
+ Trình bày và vận dụng được các cách tìm cực trị của một hàm số.
+ Nhận biết được các điểm cực trị trên đồ thị hàm số.
Kĩ năng
+ Thành thạo tìm điểm cực trị, giá trị cực trị của hàm số đã biết.
+ Biết cách khai thác bảng biến thiên, b
ảng xét dấu, đồ thị để tìm cực trị.
TOANMATH.com
Trang 2
I. LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM
1. Khái niệm cực trị của hàm số
Định nghĩa
Giả sử hàm số f xác định trên
KK và
0
x
K
a)
0
x
được gọi là điểm cực đại của hàm số f nếu
tồn tại một khoảng

;ab K
chứa điểm
0
x
sao
cho
00
,;\.
f
xfx xabx
Khi đó

0
f
x được gọi là giá trị cực đại của hàm
số
f.
b)
0
x
được gọi là điểm cực tiểu của hàm số f nếu
tồn tại một khoảng

;ab K chứa điểm
0
x
sao
cho
00
,;\.
f
xfx xabx
Khi đó

0
f
x được gọi là giá trị cực tiểu của
hàm số f.
Điều kiện cần để hàm số đạt cực trị
Định lí 1
Giả sử hàm số f đạt cực trị tại điểm
0
x
. Khi đó,
nếu f có đạo hàm tại điểm
0
x
thì

0
0.fx
Chú ý:
1) Điều ngược lại có thể không đúng. Đạo
hàm
f
có thể bằng 0 tại điểm
0
x
nhưng hàm số f
không đạt cực trị tại điểm
0
x
.
Chú ý:
1) Điểm cực đại (cực tiểu)
0
x
được gọi chung là
điểm cực trị. Giá trị cực đại (cực tiểu)
0
f
x của
hàm số được gọi chung là cực trị. Hàm số có thể đạt
cực đại hoặc cực tiểu tại nhiều điểm trên tập hợp K.
2)
Nói chung, giá trị cực đại (cực tiểu)
0
f
x
không phải là giá trị lớn nhất (nhỏ nhất) của hàm số
f trên tập K;
0
f
x chỉ là giá trị lớn nhất (nhỏ nhất)
của hàm số f trên một khoảng

;ab chứa
0
x
.
3)
Nếu
0
x
là một điểm cực trị của hàm số f thì
điểm
00
;
x
fx được gọi là điểm cực trị của đồ thị
hàm số f.
Ví dụ 1: Hàm số
yfx x xác định trên . Vì
00f và
0, 0fx x nên hàm số đạt cực
tiểu tại điểm
0x dù hàm số không có đạo hàm tại
điểm x = 0, vì:
,0 1,0
.
,0 1,0
xx x
yx y
xx x






Ví dụ 2: Ta xét hàm số
3
f
xx , ta có:
2
30, 0fx x x
. Hàm số đồng biến trên
nên không có cực trị dù
00.f
TOANMATH.com
Trang 3
2)
Hàm số có thể đạt cực trị tại một điểm mà
tại đó hàm số không có đạo hàm.
Điều kiện đủ để hàm số đạt cực trị
Định lí 2
a) Nếu

f
x
đổi dấu từ âm sang dương khi x đi
qua điểm
0
x
(theo chiều tăng) thì hàm số đạt cực
tiểu tại điểm
0
x
.
b)
Nếu

f
x
đổi dấu từ dương sang âm khi x đi
qua điểm
0
x
(theo chiều tăng) thì hàm số đạt cực
đại tại điểm
0
x
.
Định lí 3
Giả sử hàm số f có đạo hàm cấp một trên
khoảng

;ab chứa điểm
00
,0xfx
và f có đạo
hàm cấp hai khác 0 tại điểm
0
x
.
a)
Nếu
0
0fx

thì hàm số f đạt cực đại tại
điểm
0
.
x
b)
Nếu
0
0fx

thì hàm số f đạt cực tiểu tại
điểm
0
.
x
Nếu
0
0fx

thì ta chưa thể kết luận được, cần
lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu đạo hàm.
TOANMATH.com
Trang 4
II. CÁC DẠNG BÀI TẬP
Dạng 1: Các bài tập nhận biết, tìm điểm cực trị, đếm số điểm cực trị
Bài toán 1: Tìm điểm cực trị của hàm số cụ thể
Phương pháp giải
Cách 1: Lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu
Bước 1.
Tìm
f
x
Bước 2. Tìm các điểm
1, 2,...
i
xi tại đó đạo
hàm bằng không hoặc hàm số liên tục nhưng
không có đạo hàm.
Bước 3. Xét dấu
f
x
. Nếu
f
x
đổi dấu khi x
qua điểm
i
x
thì hàm số đạt cực trị tại điểm
i
x
.
Cách 2: Dùng định lý 3
Bước 1:
Tìm
f
x
Bước 2: Tìm các nghiệm
1, 2,...
i
xi của phương
trình
0.fx
Bước 3: Tính
i
f
x

Nếu
0
i
fx

thì hàm số f đạt cực đại tại
điểm.
i
x
Nếu
0
i
fx

thì hàm số f đạt cực tiểu tại
điểm
.
i
x
Nếu
0
i
fx

thì ta lập bảng biến thiên
Ví dụ 1: Hàm số
32
391
f
xx x x đạt cực
tiểu tại điểm
A. 1.x  B. 3.x
C. 1.x D. 3.x 
Hướng dẫn giải
Cách 1:
Hàm số đã cho xác định trên .
Ta có
2
369.fx x x

Từ đó

1
0.
3
x
fx
x


Bảng xét dấu
f
x
Vậy hàm số đạt cực điểm tại điểm
3.x
Chọn B.
Cách 2:
Hàm số đã cho xác định trên .
Ta có:
2
369.fx x x

Từ đó:

1
0.
3
x
fx
x


Ta có:
66fx x

. Khi đó:
1 12 0; 3 12 0.ff
 

Vậy hàm số đạt cực tiểu tại điểm
3.x
TOANMATH.com
Trang 5
để xác định điểm cực trị.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Số điểm cực đại của hàm số
42
87fx x x
là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên
.
Ta có:

3
416.
f
xxx

Từ đó:




007
0229
229
xf
fx x f
xf



Bảng biến thiên:
Vậy hàm số có hai điểm cực đại.
Chọn C.
Ví dụ 2:
Số cực trị của hàm số

1
1
x
fx
x
là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên
\1
Ta có:



2
2
0, \ 1
1
fx x
x

. Vậy hàm số không có cực trị.
Chọn D.
Ví dụ 3:
Giá trị cực tiểu của hàm số

2
2
27
1
xx
fx
xx


là
A. 5.x  B.
4
.
3
y 
C.
1
.
3
x 
D. 8.y
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên
.
Ta có:


2
2
2
3165
.
1
xx
fx
xx


TOANMATH.com
Trang 6
Từ đó:

1
0.
3
5
x
fx
x



Bảng xét dấu đạo hàm:
Vậy hàm số đạt cực tiểu tại điểm

4
5, 5 .
3
CT
xyf 
Chọn B.
Ví dụ 4:
Số cực trị của hàm số

3
3
32fx x x
là
A. 2. B. 1. C. 3. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên
.
Ta có:


2
2
3
3
1
.
32
x
fx
xx

Từ đó:

2
3
1
1
10
01
1
320
2
x
x
x
fx x
x
xx
x







(
f
x
không xác định tại điểm 1
x
và 2x  ).
Bảng biến thiên:
Vậy hàm số có hai cực trị là

3
14f  và
10.f
Chọn A.
Ví dụ 5:
Giá trị cực đại của hàm số

2
21fx x x là số nào dưới đây?
A.
3
.
3
B. 3. C. 3. D.
3
.
3
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên .
TOANMATH.com
Trang 7
Ta có:

2
2
1.
1
x
fx
x

Từ đó:

2
22
20
3
012 .
3
14
x
fx x x x
xx


Bảng biến thiên:
Vậy hàm số đạt cực đại tại điểm
3
3
x
, giá trị cực đại của hàm số là
3
3.
3
f





Chọn C.
Ví dụ 6:
Các điểm cực đại của hàm số
2sin
f
xx x
có dạng (với k )
A.
2.
3
xk

B.
2.
3
x
k

C.
2.
6
xk

D.
2.
6
x
k

Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên .
Ta có:
12cosxfx
 . Khi đó
 
1
0cosx 2,
23
fx x k k

2sin
f
xx

Vì
22sin 22sin0
333
fk k




 


nên
2
3
x
k

là điểm cực tiểu.
Vì
2 2sin 2 2sin 2sin 0
3333
fk k




 


nên
2
3
x
k

là điểm cực đại
Chọn A.
Bài toán 2. Tìm cực trị của hàm số khi biết đồ thị
Phương pháp giải
+) Nếu đề cho đồ thị của hàm ( )
f
x , xem lại lý thuyết.
+) Nếu đề cho đồ thị của đạo hàm, để ý các điều sau để có thể lập được bảng xét dấu đạo hàm:
Đồ thị '( )
f
x nằm phía trên trục hoành: '( ) 0fx .
Đồ thị '( )
f
x nằm phía dưới trục hoành: '( ) 0fx .
Ví dụ mẫu
TOANMATH.com
Trang 8
Ví dụ 1: Hàm số
42
ax xybc(,, )abc
có đồ thị như hình vẽ. Số điểm cực tiểu của hàm số f là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho có hai điểm cực tiểu.
Chọn C.
Ví dụ 2:
Hàm số (x)yf có đồ thị như hình vẽ. Số điểm cực trị của hàm số f trên khoảng (3;4) là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho có bốn điểm cực trị.
Chọn D.
Ví dụ 3:
Hàm số (x)yf xác định trên và có đồ thị hàm số
'(x)yf như hình vẽ. Số điểm cực trị của hàm số
f
trên
khoảng
(;)ab là
A. 5. B. 3.
C.
6. D. 4.
Hướng dẫn giải
Cách 1:
Trong khoảng ( ; )ab , đồ thị '(x)f cắt (không tiếp xúc) trục hoành tại 5 điểm nên có 5 điểm cực
trị trên ( ; )ab .
Chọn A.
Cách 2:
Nhìn vào hình vẽ dưới đây, '(x)f đổi dấu tổng cộng 5 lần trong khoảng ( ; )ab nên có 5 điểm cực
trị trên ( ; )ab .
TOANMATH.com
Trang 9
Chọn A.
Ví dụ 4:
Cho hàm số (x)yf có đạo hàm đến cấp hai trên và có đồ thị hàm số
yfx

như hình vẽ
dưới đây (đồ thị
(x)yf

chỉ có 3 điểm chung với trục hoành như hình vẽ). Số điểm cực trị tối đa của
hàm số là
A. 1. B. 4. C. 3. D. 2.
Hướng dẫn giải
Ta có bảng biến thiên của hàm số (x)yf
như sau
Nhận thấy trục hoành cắt đồ thị hàm số (x)yf
tại tối đa 2 điểm nên (x) 0f
có tối đa 2 nghiệm phân
biệt. Vậy hàm số (x)yf có tối đa 2 điểm cực trị.
Chọn D.
Bài toán 3. Tìm (điểm) cực trị thông qua bảng biến thiên
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Cho hàm số (x)yf có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây
TOANMATH.com
Trang 10
Mệnh đề nào sau đây
sai?
A. Hàm số có hai điểm cực trị. B. Hàm số có hai cực trị.
C.
Cực đại bằng – 1. D. Cực tiểu bằng – 2.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Ví dụ 2:
Cho hàm số (x)yf có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây
Mệnh đề nào dưới đây
sai?
A. Hàm số có ba cực trị. B. Hàm số có một cực tiểu.
C.
(2) (2)
f
f . D. (1) (2)
f
f .
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Bài toán 4. Tìm (điểm) cực trị thông qua đạo hàm
Phương pháp giải
Đếm số nghiệm bội lẻ của phương trình đạo hàm.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Cho hàm số (x)yf có đạo hàm
23 2
(x) (x 1)(x 3x 2)(x 2x)f
 .
Số điểm cực trị của hàm số
(x)yf là
A. 6. B. 2. C. 3. D. 5.
Hướng dẫn giải
Ta có:
3
(x) (x 2)(x 1) x(x 1)(x 2)f
 và
(x) 0f
có 5 nghiệm bội lẻ nên có 5 điểm cực trị.
Chọn D.
Ví dụ 2:
Cho hàm số
(x)yf
có đạo hàm
22
(x) x (x 1)(x 4)f
. Tìm số điểm cực trị của hàm số
2
(x )yf .
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Ta có:
225222
(x ) 2x.f (x ) 2x (x 1)(x 4)f



Phương trình
2
(x ) 0f


có 3 nghiệm bội lẻ là x 0, x 1 nên số điểm cực trị của hàm số
2
(x )yf
là 3.
Chọn C.
TOANMATH.com
Trang 11
Chú ý: Nhắc lại:
Đạo hàm của hàm số hợp






.
f
ux f ux u x

hay
..
x
ux
f
fu

Ví dụ 3: Cho hàm số (x)yf liên tục trên , có
2
17
(x) 3x , x 0
x2
f
.
Mệnh đề nào dưới đây đúng?
A. Hàm số có đúng một điểm cực trị trên .
B.
Hàm số có ít nhất một điểm cực trị trên
(0; )
.
C.
Hàm số không có điểm cực trị nào trên
(0; )
.
D.
Hàm số có đúng hai điểm cực trị trên
.
Hướng dẫn giải
Với x0 ta có:
2
3
22
173 3 17 3 7
(x) 3x x x 3 0
x22 2 x2 2 2
f




.
Vậy hàm số không có cực trị trên (0; ) .
Chọn C.
Ví dụ 4:
Cho hàm số (x)yf liên tục trên , có đạo hàm
232
(x) (x x 2)(x 6x 11x 6) (x)
f
g
  với (x)
g
là hàm đa thức
có đồ thị như hình vẽ dưới đây (
(x)
g
đồng biến trên (;1) và
trên (2; ) . Số điểm cực trị của hàm số (x)yf là
A.
5. B. 2.
C.
3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Dựa vào đồ thị, phương trình (x) 0g có 3 nghiệm bội lẻ là x0,x1,x2và một nghiệm bội chẵn
là
x1
.
Tóm lại, phương trình ' 0y chỉ có x 1, x 0, x 2 và
x3
là nghiệm bội lẻ, nên hàm số có 4
điểm cực trị.
Chọn D.
Bài toán 5. Tìm (điểm) cực trị thông qua bảng xét dấu, bảng biến thiên của đạo hàm
Ví dụ 1:
Cho hàm số (x)yf liên tục trên và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ dưới đây. Số
điểm cực tiểu của hàm số (x)yf là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Đạo hàm đổi dấu từ âm sang dương 1 lần nên có 1 điểm cực tiểu.
TOANMATH.com
Trang 12
Chọn A.
Ví dụ 2:
Cho hàm số (x)yf liên tục trên và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ dưới đây
Số điểm cực trị của hàm số
(x)yf
là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Hướng dẫn giải
Đạo hàm đổi dấu hai lần nên có hai điểm cực trị.
Chọn C.
Ví dụ 3:
Cho hàm số
(x)yf
liên tục trên
và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ dưới đây
Số điểm cực trị của hàm số
(x)yf
là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chắc chắn hàm số có 3 điểm cực trị là
x1,x2,x3
.
Xét tại điểm
x0
, đạo hàm đổi dấu, hàm số không có đạo hàm tại điểm
x0
, nhưng theo đề bài, hàm
số liên tục trên
nên (0)
f
xác định. Vậy hàm số có tổng cộng 4 điểm cực trị.
Chọn D.
Ví dụ 4:
Cho hàm số (x)yf liên tục trên
\1 và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ dưới đây
Số điểm cực trị của hàm số
(x)yf là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Hướng dẫn giải
Hàm số có 3 điểm cực trị là x 2, x 2, x 3 (hàm số không đạt cực trị tại điểm x1 vì hàm số không
xác định tại điểm
x1 ).
Chọn B.
Ví dụ 5:
Cho hàm số (x)yf có bảng biến thiên của (x)f
như hình vẽ dưới đây
TOANMATH.com
Trang 13
Số điểm cực trị của hàm số (x)
yf là
A. 4 B. 2 C. 3 D. 5
Hướng dẫn giải
Dễ thấy phương trình (x) 0f
có ba nghiệm bội lẻ nên hàm số có 3 điểm cực trị.
Chọn C.
Bài toán 6. Tìm (điểm) cực trị thông qua đồ thị

,,
f
ff
Ví dụ 1:
Cho hàm số (x)yf là hàm đa thức. Trên hình vẽ là đồ thị hàm
số (x)
yf trên ( ; ]a (và hàm số (x)yf nghịch biến trên
;1 ),
đồ thị của hàm số
(x)yf
trên

;ab (và
0
(x ) 0f
), đồ thị của hàm số
(x)
yf

trên
;b  (và hàm số (x)yf

luôn đồng biến trên
;b  ,
1
(x ) 0f

). Hỏi hàm số
(x)yf
có tối đa bao nhiêu điểm cực trị?
Hướng dẫn giải
Bảng xét dấu bên dưới được lập từ các suy luận sau:
* Hàm số (x)
yf nghịch biến trên

;1 nên
(x) 0, x ; 1f
và đồng biến trên

1; a nên
(x) 0, x 1;
f
a
 .
* Hàm số (x)
yf
có
0
(x) 0, x ;xfa
 và
0
(x) 0, x x ;
f
b

0
(x) 0, x x ; .
f
b

* Hàm số
(x)yf

có
1
(x) 0, x ;xfb

 mà
1
() 0 (x)<0, x ;xfb f b


Lại có
1
(x) 0, x x ;f


. Vậy trong khoảng

1
x;
, phương trình (x) 0f
có tối đa 1 nghiệm,
và nếu có đúng 1 nghiệm thì (x)
f
đổi dấu khi qua nghiệm ấy.
Vậy
(x)f
có tối đa 3 nghiệm (bội lẻ) nên hàm số
(x)yf
có tối đa 3 điểm cực trị.
TOANMATH.com
Trang 14
Ví dụ 2: Cho hàm số
(x)
yf
có đạo hàm cấp hai liên tục trên
. Trên hình vẽ là đồ thị hàm số
(x)
yf trên đoạn

2; 3
, đồ thị của hàm số (x)yf
trên
;2
, đồ thị của hàm số (x)yf

trên
3; 
. Hỏi hàm số
(x)yf
có tối đa bao nhiêu điểm cực trị?
A. 7. B. 6. C. 5. D. 4.
Hướng dẫn giải
Bảng xét dấu bên dưới được lập từ các suy luận sau:
+ Đồ thị của hàm số
(x)
yf

trên
3; 
cắt trục hoành tại điểm
5, (x) 0xf


khi
x3;5
và
(x) 0f

khi
x5;.
+ Đồ thị của hàm số
()yfx
trên
;2 cắt trục hoành tại điểm
x5,(x)0f

khi
x;5 và
() 0
fx
khi
x5;2 .
+ Đồ thị hàm số
(x)yf trên đoạn

2; 3
: hàm số đồng biến trên

2; 1
và
2; 3
; hàm số nghịch biến
trên

1; 2
Từ bảng xét dấu trên, đồ thị
(x)f
cắt trục hoành tối đa tại 2 điểm trên

3;  , khi đó trên

2;  thì
(x)f
đổi dấu 2 lần, trên

;2 thì (x)f
đổi dấu 3 lần nên hàm số (x)yf có tối đa 5 điểm cực trị.
Chọn C.
Bài tập tự luyện dạng 1
Bài tập cơ bản
TOANMATH.com
Trang 15
Câu 1: Hàm số
32
2x x 5y 
có điểm cực đại là
A.
1
x = .
3
B. x = 5. C. x = 3. D. x = 0.
Câu 2: Hàm số
43
x4x5y 
A. nhận điểm x = 3 làm điểm cực tiểu. B. nhận điểm x = 0 làm điểm cực tiểu.
C.
nhận điểm x = 0 làm điểm cực đại. D. nhận điểm làm điểm cực đại.
Câu 3: Cho hàm số (x)yf liên tục trên đoạn

4; 3 và có đồ thị
trên đoạn

4; 3
như hình vẽ bên. Đồ thị hàm số có bao nhiêu
điểm cực đại?
A. 0. B. 2.
C.
1. D. 3.
Câu 4: Cho hàm số
4
(x) xf . Hàm số
2
(x) (x) 3x 6x 1gf
 đạt cực tiểu, cực đại lần lượt tại
1
x,
2
x
. Tìm
12
(x ). (x )mg g
.
A. 0m . B.
371
16
m 
.
C.
1
16
m
.
D. 11m  .
Câu 5: Cho hàm số
(x)yf
có bảng biến thiên như hình vẽ
Mệnh đề nào sau đây đúng?
A. Hàm số đã cho có một điểm cực tiểu và không có điểm cực đại.
B.
Hàm số đã cho có một điểm cực đại và có một điểm cực tiểu.
C.
Hàm số đã cho có một điểm cực đại và không có điểm cực tiểu.
D.
Hàm số đã cho không có cực trị.
Câu 6: Hàm số dạng
42
xxya b c(0)a có tối đa bao nhiêu điểm cực trị?
A. 2. B. 1. C. 4. D. 3.
Bài tập nâng cao
Câu 7:
Cho hàm số (x)yf có đạo hàm cấp hai liên tục trên . Trên hình vẽ là đồ thị hàm số (x)yf
trên đoạn
; a (và hàm số
(x)yf
nghịch biến trên
;2 ), đồ thị của hàm số
(x)yf
trên
;1a
đồ thị của hàm số
(x)yf

trên
1; 
(và hàm số
(x)yf

luôn đồng biến trên
;b 
). Hàm số
(x)yf có tối đa bao nhiêu điểm cực trị?
TOANMATH.com
Trang 16
A. 5. B. 2. C. 4. D. 3.
Câu 8: Cho hàm số
(x)yf
liên tục trên
, có đạo hàm
22
(x)=(x+1) (x 3x 2)(x sin x) (x)
f
g
 với
(x)
g
có đồ thị như hình vẽ dưới đây (
(x)
g
đồng biến trên
(;1)
và trên
(2; )
). Hàm số
(x)
yf
có
bao nhiêu điểm cực trị?
A. 1. B. 4. C. 2. D. 3.
Câu 9: Cho hàm số (x)yf có đạo hàm đến cấp 2 trên và có đồ thị hàm số (x)yf

như hình vẽ
dưới đây (đồ thị (x)
yf

chỉ có 4 điểm chung với trục hoành như hình vẽ). Số điểm cực trị tối đa của
hàm số là
A. 5. B. 3. C. 4. D. 6.
Dạng 2: Cực trị hàm bậc ba
Bài toán 1. Hàm số đạt cực đại, cực tiểu tại điểm cho trước
Phương pháp giải
Ví dụ 1:
TOANMATH.com
Trang 17
Bước 1.
Hàm số đạt cực đại (cực tiểu) tại điểm
0
x
thì
0
0fx
, tìm được tham số.
Bước 2. Với giá trị tham số tìm được, ta thế vào
hàm số ban đầu để thử lại.
Chú ý: Đối với hàm bậc ba, ta có thể làm trắc
nghiệm như sau:
+) Hàm số đạt cực tiểu tại


0
0
0
0
.
0
fx
xx
fx


+) Hàm số đạt cực đại tại


0
0
0
0
.
0
fx
xx
fx


Tìm
m để hàm số

322
1
43
3
yxmxm x
đạt
cực đại tại điểm
x = 3.
A.
1.m 
B.
5.m 
C. 5.m D. 1.m
Hướng dẫn giải
Ta có
22
2422.yx mxm y x m


Hàm số đạt cực đại tại
3x
thì

2
1
30 6 50 .
5
m
ymm
m
 
Với
1, 3 2.3 2.1 4 0my


suy ra 3x là
điểm cực tiểu.
Với
5, 3 2.3 2.5 4 0my

 suy ra
3x là điểm cực đại.
Chọn C.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Hàm số
32
5yax x xbđạt cực tiểu tại 1
x
và giá trị cực tiểu bằng 2, giá trị của
4Hablà
A. 1.H B. 1.H  C. 2.H  D. 3.H
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
325 62.yax x y ax


+) Hàm số đạt cực tiểu tại

110 1.xy a

+) Thay
1a
ta thấy
16280y


nên
1
x
là điểm cực tiểu.
+) Mặt khác ta có:
12115 2 5.ybb
Vậy
4.1 5 1.H 
Chọn B.
Ví dụ 2:
Hàm số
32
f
xaxbxcxd
đạt cực tiểu tại điểm
0, 0 0xf
và đạt cực đại tại
điểm
1, 1 1xf. Giá trị của biểu thức 23Ta b cd là
A. 2.T B. 3.T C. 4.T D. 0.T
Hướng dẫn giải
Ta có
2
32.
f
xaxbxc

TOANMATH.com
Trang 18
Do hàm số đạt cực tiểu tại điểm
0, 0 0xfvà đạt cực đại tại điểm
1, 1 1xfnên ta có hệ phương
trình



00
0
00
02
4.
320 3
10
1
11
f
c
f
da
T
ab b
f
ab
f







Chọn C.
Bài toán 2. Tìm điều kiện của tham số để hàm số có cực trị
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Giá trị của m để hàm số
3
1yx mx
có cực đại và cực tiểu là
A.
0.m
B.
0.m
C.
0.m
D.
0.m
Hướng dẫn giải
Hàm số
3
1yx mx có cực đại và cực tiểu khi và chỉ khi 0y
có hai nghiệm phân biệt hay
2
30xm
có hai nghiệm phân biệt.
Do đó
0.m
Chọn D.
Chú ý:
Do hàm bậc ba có đạo hàm là tam thức bậc hai nên các yêu cầu sau: hàm số có cực trị, hàm số có
cực đại và cực tiểu, hàm số có hai cực trị có cách làm giống nhau, tức là
0y
có hai nghiệm phân biệt.
Ví dụ 2: Với giá trị nào của m thì hàm số
32
7
3
m
yxxx có cực trị?
A.
1; 0 .m  B. 1.m
C.

;1 \ 0 .m 
D. 1.m
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
21.ymx x

+) Với
0m , hàm số trở thành
2
7yx x, đồ thị là một parabol nên hiển nhiên có cực trị.
Vậy
0m thỏa mãn yêu cầu.
+) Xét 0m , để hàm số có cực trị thì
0y
có hai nghiệm phân biệt0

10 1mm .
Hợp cả hai trưởng hợp, khi
1m
thì hàm số có cực trị.
Chọn B.
Chú ý:
Với bài toán hỏi “có cực trị” và hệ số của bậc ba (bậc cao nhất) có chứa tham số thì nên chia hai
trường hợp: Hệ số của bậc cao nhất bằng 0 và khác 0.
TOANMATH.com
Trang 19
Ví dụ 3: Tìm các giá trị của m để hàm số

32
312ymx mx m x không có cực trị.
A.
1
0.
4
m
B.
1
0.
4
m
C.
1
0.
4
m
D.
1
0.
4
m
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
36 1.ymxmxm

+) Với
0m , hàm số trở thành 2yxlà hàm đồng biến trên nên không có cực trị, nhận 0m .
+) Xét
0m , hàm số không có cực trị khi 0y
có nghiệm kép hoặc vô nghiệm

22
1
931 012300 .
4
mmm mm m

Hợp cả hai trường hợp, khi
1
0
4
m
thì hàm số không có cực trị.
Chọn C.
Bài toán 3. So sánh hai điểm cực trị với một số hoặc hai số cho trước
Phương pháp giải
Nhắc lại các kiến thức về phương trình bậc hai một Nn:
Cho tam thức bậc hai

2
f
xaxbxc. Xét phương trình

0*.fx
(*) có hai nghiệm trái dấu
0ac
hay
0P
.
(*) có hai nghiệm phân biệt cùng dấu
0
.
0P

(*) có hai nghiệm phân biệt cùng dấu dương
0
0.
0
S
P


(*) có hai nghiệm phân biệt cùng dấu âm
0
0.
0
S
P


(*) có hai nghiệm phân biệt

1212
0.xxxx


(*) có hai nghiệm phân biệt
12
12
12
0
.
2
xx
xx
xx




(*) có hai nghiệm phân biệt
12
12
12
0
.
2
xx
xx
xx




Ví dụ 1: Số giá trị nguyên của tham số

20;20m  để hàm số
TOANMATH.com
Trang 20

32 22
1
491
3
m
yxmxmx




có hai điểm cực trị trái dấu là
A. 18. B. 17. C. 19. D. 16.
Hướng dẫn giải
22 2
12 4 9.ymx m xm

Hàm số có hai điểm cực trị trái dấu khi
0y
có hai nghiệm trái dấu


2
3
190 .
13
m
mm
m



Vậy
20; 19;...; 4; 2m  , có 18 giá trị của m.
Chọn A.
Ví dụ 2:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của m để hàm số
32
111ymx mm x m x có hai điểm
cực trị đối nhau?
A. 0. B. 2. C. 1. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
32 1 1.ymx mmxm

Hàm số có hai điểm cực trị đối nhau
0y
có hai nghiệm đối nhau

2
2
0
30
013101.
0
10
m
m
mm mm m
S
m




Chọn C.
Ví dụ 3:
Giá trị của m để đồ thị hàm số

32
126
3
m
yxmxmxcó hai điểm cực trị có hoành
độ dương là
A.
1
.
4
m
B.
1
0.
4
m
C. 0.m D.
1
0.
4
m
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
21 2.ymx m xm

Đồ thị hàm số có hai điểm cực trị có hoành độ dương
0y

có hai nghiệm phân biệt dương


2
1
120
4
0
1
1
00010.
4
0
2
0
0
2
m
mmm
m
Smm
m
P
m
m
m
m










TOANMATH.com
Trang 21
Chọn B.
Ví dụ 4:
Cho hàm số
32
12 2 2yx mx mxm . các giá trị của m để đồ thị hàm số có điểm
cực đại, cực tiểu, đồng thời hoành độ của điểm cực tiểu nhỏ hơn 1 là
A.
1
.
57
45
m
m


B.
1
.
58
45
m
m


C.
1
.
57
45
m
m


D.
2
.
35
22
m
m


Hướng dẫn giải
Ta có:
2
32(12)2yx mx m
 .
Đồ thị hàm số có điểm cực đại, cực tiểu khi phương trình
0y
có hai nghiệm phân biệt
22
1
(1 2 ) 3( 2 ) 0 4 5 0 .
5
4
m
mmmm
m


Khi đó, giả sử
1
x
,
2
x
(với
12
x
x
) là hai nghiệm của phương trình
0
y
.
Bảng biến thiên
Khi đó, yêu cầu bài toán trở thành:
2
2
2
214 5
114542
3
mmm
x
mm m

 
22
2
42 0
7
.
7
5
4541616
5
m
m
m
m
mm m m




Kết hợp điều kiện có cực trị thì
1m  và
57
45
m thỏa mãn yêu cầu.
Chọn A.
Chú ý:
Có thể dùng Vi-ét để lời giải đơn giản hơn như sau:
Xét
12
1xx
12
12
2
(1)( 1)0
xx
xx


213
22(12)30
m
mm


TOANMATH.com
Trang 22
2
7
7
5
5
m
m
m

Ví dụ 5: Tìm các giá trị thực của tham số m sao cho điểm cực tiểu của đồ thị hàm số
32
1yx x mx
nằm bên phải trục tung.
A. 0m . B.
1
0
3
m.
C.
1
3
m .
D. Không tồn tại.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
32yx xm

.
Đồ thị hàm số có điểm cực tiểu khi phương trình
0y
có hai nghiệm phân biệt
1
13 0 (1).
3
mm

Khi đó, giả sử
1
x
,
2
x
(với
12
x
x ) là hai nghiệm của phương trình
0y
thì
12
12
2
3
.
.
3
xx
m
xx

Bảng biến thiên
Do
12
2
0
3
xx nên điểm cực tiểu của đồ thị hàm số
32
1yx x mx nằm bên phải trục tung
12
.0 0 0
3
m
xx m(2).
Từ (1), (2) ta có
0m
Chọn A.
Ví dụ 6:
Có bao nhiêu số nguyên m để hàm số
32
23(1)6(2)yx mx m x có các điểm cực trị thuộc
khoảng
(2;3)
?
A. 5. B. 3. C. 4. D. 2.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
TOANMATH.com
Trang 23
Ví dụ 7: Giá trị của m để hàm số
32
1
(2) (48) 1
3
xm x m xm
có hai điểm cực trị
1
x
,
2
x
thỏa
mãn
12
2
x
x là
A. m < 2. B. m < 2 hoặc m > 6.
C.
3
2
m
hoặc m > 6.
D.
3
.
2
m
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
2( 2) (4 8)yx m x m
 .
Yêu cầu bài toán trở thành
12
3
( 2)( 2)0 (4 8)4( 2)40
2
xx m m m  
Chọn D.
Bài toán 4. Hai điểm cực trị thỏa mãn điều kiện cho trước
Phương pháp giải
Bước 1.
Tìm điểm cực trị (trực tiếp hoặc gián tiếp).
Bước 2. Sử dụng định lý Vi-ét.
Ví dụ: Có bao nhiêu giá trị của tham số m để hàm
số
32 2
22
2(3 1)
33
yxmx m x
có hai điểm cực
trị
1
x
,
2
x
sao cho
12 1 2
.2( )1xx x x?
A. 1. B. 2.
C.
0. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có:
22
22 2(31)yxmx m

Hàm số có hai điểm cực trị khi 0y
có hai
nghiệm phân biệt hay
22 2
4(3 1) 0 13 4 0mm m
 (*).
Theo định lí Vi-ét ta có:
12
2
12
.13
xx m
x
xm


Suy ra
2
12 1 2
.2( )113 21.xx x x m m
0
2
3
m
m
Thử lại với điều kiện (*), ta nhận được
2
3
m .
Chọn A.
Ví dụ mẫu
TOANMATH.com
Trang 24
Ví dụ 1: Gọi S là tập các giá trị thực của tham số m để hàm số
2
()(2 1)yxmx xm
có hai điểm
cực trị
1
x
,
2
x
thỏa
12
.1xx . Tổng tất cả các phần tử của S bằng
A. 2. B. – 2. C. 4. D. 0.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
32(2) 1yx mxm
.
Hàm số có hai điểm cực trị khi
0y
có hai nghiệm phân biệt
2
70mm

(luôn đúng).
Theo định lí Vi-ét ta có:
12 12
4
1
..113
2
3
m
m
xx xx m
m


.
Vậy tổng cần tìm bằng
4(2) 2
.
Chọn A.
Ví dụ 2:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của

20;20m  để hàm số
32
1
1
3
y x mx mx có hai điểm
cực trị
1
x
,
2
x
sao cho
12
26xx ?
A. 38. B. 35. C. 34. D. 37.
Hướng dẫn giải
Ta có
2
2yx mxm
 .
Hàm số có hai điểm cực trị khi 0y
có hai nghiệm phân biệt
2
0mm
 (*).
Theo định lí Vi-ét ta có
12
12
2
.
x
xm
xx m

.
Khi đó
22
12 12 12
3
2 6 ( ) 4 . 24 4 4 24
2
m
xx xx xx m m
m


(thỏa mãn(*)).
Do m nguyên và
20;20m  nên
20; 19;...; 2;3; 4;...; 20m  .
Vậy có 37 giá trị của m.
Chọn D.
Ví dụ 3:
Cho hàm số
32
3( 1) 9yx m x xm . Tổng tất cả các giá trị của tham số m thỏa mãn hàm số
đạt cực trị tại hai điểm
1
x
,
2
x
sao cho
12
32 6xxm là
A. 0. B. 1. C. – 2. D. – 3.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
36(1)9yx mx

TOANMATH.com
Trang 25
Hàm số có hai điểm cực trị khi
0y
có hai nghiệm phân biệt
22
9( 1) 27 0 ( 1) 3mm
 (*).
Theo định lí Vi-ét ta có
12
12
2( 1)
.3
xx m
xx

.
Từ
12 1
12 2
2( 1) 2
32 6
xx m xm
xxm xm





thế vào
12
.3xx ta được
1
(2)3
3
m
mm
m


thỏa mãn (*).
Chọn C.
Ví dụ 4:
Có bao nhiêu giá trị của tham số m để hàm số
322
29 12yx mx mx có điểm cực đại
CD
x
,
điểm cực tiểu
CT
x
thỏa mãn
2
CD CT
x
x ?
A. 1. B. 0. C. 3. D. 2.
Hướng dẫn giải
Ta có:
22
618 12 6( )(2)yx mxm xmxm
 .
Hàm số có hai điểm cực trị khi
0y
có hai nghiệm phân biệt
0m
(*)
Trường hợp 1: m < 0 khi đó, lập bảng xét dấu đạo hàm dễ thấy
,2
CD CT
x
mx m 
Khi đó:
22
22
CD CT
xx m mm
(thỏa mãn).
Trường hợp 2: m > 0 lập bảng xét dấu đạo hàm ta có 2 ,
CD CT
x
mx m  .
22
1
4
4
CD CT
xx mmm
, loại.
Vậy
2m  thỏa mãn đề bài.
Chọn A.
Bài toán 5. Hai điểm cực trị của đồ thị nằm cùng phía, khác phía so với trục hoành
Bài toán 5.1. Tìm tham số để đồ thị hàm số bậc ba có hai điểm cực trị nằm khác phía so với trục
hoành
Phương pháp giải
Cách 1:
Bước 1.
Xác định tham số để hàm số có hai điểm
Ví dụ: Tìm m để đồ thị hàm số
32
(1) 1yx m x có hai điểm cực trị nằm khác
phía so với trục hoành.
Hướng dẫn giải
Ta có
2
32(1)yx mx
 .
TOANMATH.com
Trang 26
cực trị.
Bước 2. Tìm điều kiện để .0
CD CT
yy .
Cách 2:
Định tham số để phương trình

0fx
có ba nghiệm phân biệt.
Xét phương trình
0y
ta có
2
0
32(1)0
2( 1)
3
x
xmx
m
x

.
Để đồ thị có hai điểm cực trị nằm khác phía so với
trục hoành . 0
CT CD
yy
Khi đó
22
(0). 0
3
m
yy




32
22 22
110
33
mm
m

 

 
 
3
27
1
16
m
.
Ví dụ: Tìm m để đồ thị hàm số
32
(1) (1)1
y
fx x m x m x
có hai điểm
cực trị nằm khác phía so với trục hoành.
Xét phương trình
32
(1) (1)10xmxmx 
2
(1)( 1)0xxmx

2
1
101.
x
xmx

Để đồ thị có hai điểm cực trị nằm khác phía so với
trục hoành thì phương trình

0fx có ba nghiệm
phân biệt. Do đó phương trình (1) có hai nghiệm
phân biệt khác 1.
Vậy
2
2
2
40 2
2
2
1.110
2
m
mm
m
m
m
m








.
Bài toán 5.2. Tìm tham số để đồ thị hàm số bậc ba có hai điểm cực trị nằm cùng phía so với trục
hoành
Phương pháp giải
Ví dụ:
Tìm m để đồ thị hàm số
2
(1)( 2 1)yx x mx
có hai điểm cực trị nằm
cùng phía với trục hoành.
TOANMATH.com
Trang 27
Bước 1.
Định tham số để hàm số có hai điểm cực
trị.
Bước 2.
Cách 1.
Tìm m để
0
CT
y
hoặc
0
CD
y
.
Để ý là đối với hàm bậc ba, có hai điểm cực trị thì
.
CT CD
yy
.
Cách 2. Tìm tham số m để hàm số có hai điểm cực
trị và đồ thị chỉ có tối đa hai điểm chung với trục
hoành.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
32(21)12yx mx m
 .
Để đồ thị hàm số
2
(1)( 2 1)yx x mx
có hai
điểm cực trị thì phương trình
0y
có hai nghiệm
phân biệt.
Khi đó:
2
1
(2 1) 3(1 2 ) 0
2
1
m
mm
m


.
Xét phương trình
2
1210xxmx

2
1
2101.
x
xmx

Để phương trình có nhiều nhất hai nghiệm thì:
Trường hợp 1: Phương trình (1) có hai nghiệm
phân biệt và một nghiệm bằng 1. Ta có:
2
2
1
10
1.
12 10
1
m
m
m
m
m







Không có giá trị nào của m thỏa mãn.
Trường hợp 2: Phương trình (1) có nghiệm kép. Ta
có:
2
10 1.mm
Trường hợp 3: Phương trình (1) vô nghiệm.
Ta có:
2
10 1 1.mm
Kết hợp với điều kiện ta có
1
1.
2
m
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của
18;18m  để đồ thị hàm số
2
121yx x mx
có hai
điểm cực trị nằm về hai phía trục hoành?
A. 34. B. 30. C. 25. D. 19.
Hướng dẫn giải
TOANMATH.com
Trang 28
Bảng biến thiên của hàm số bậc ba khi có hai cực trị và hai điểm cực trị của đồ thị nằm về hai phía trục
hoành là
Để đồ thị hàm số có hai điểm cực trị nằm về hai phía trục hoành thì 0y có ba nghiệm phân
biệt
2
210xmx có hai nghiệm phân biệt khác 1
2
2
1
12.110
1
.
10
1
m
m
m
m
m







Do m nguyên và

18;18m 
nên
18; 17;....; 2;2;3;....;18m 
Vậy có 34 giá trị của m thỏa mãn đề.
Chọn A.
Ví dụ 2:
Cho hàm số
32
23yx mxxm . Gọi S là tập hợp các giá trị nguyên của tham số m trong
khoảng
10;10 để đồ thị hàm số đã cho có hai điểm cực trị nằm về hai phía của đường thẳng 6yx.
Số phần tử của tập S là
A. 9. B. 12. C. 7. D. 11.
Hướng dẫn giải
Đặt
32
23 6.fx x mx m
Ta có


32
0
023 60 .
x
fx x mx m
x
m
 
Xét
6gx gx x. Đồ thị hàm số đã cho có hai cực trị nằm về hai phía đường thẳng 6yx


3
0
0
.
0. 0 12 12 0
m
m
ggm m m




Do
m và thuộc
10;10 nên
3;4;.......9m .
Chọn C.
Bài toán 6. Diện tích tam giác có hai đỉnh là hai điểm cực trị của đồ thị hàm số
Phương pháp giải
N hắc lại công thức tính diện tích tam giác ABC:
1
.
2
ABC A
ShBC
Ví dụ 1: Biết đồ thị hàm số
32
34yx x có hai
điểm cực trị là A, B. Diện tích tam giác OAB bằng
TOANMATH.com
Trang 29
Bước 1. Tìm tọa độ các điểm cực trị của đồ thị rồi
tính diện tích
Chú ý: Để tính diện tích tam giác ABC ta có thể
làm như sau:
Bước 1. Tính ,
A
BAC

.
Bước 2.
1
2
A
BAB
ABC
A
CAC
x
y
S
x
y
 
 
, trong đó
ab
ad bc
cd
.
A. 4. B. 2.
C.
8. D. 6.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
03 60yxx


040;4
.
202;0
xyA
xyB


Do
,
A
Ox B Oynên tam giác OAB vuông tại O.
Suy ra
1
.4.
2
OAB
SOAOB

Chọn A.
Ví dụ mẫu
Ví dụ:
Cho hàm số
322
342yx mx m có đồ thị (C) và điểm
1; 4C . Tổng các giá trị nguyên dương
của m để (C) có hai điểm cực trị A, B sao cho tam giác ABC có diện tích bằng 4 là
A.
6. B. 5. C. 3. D. 2.
Hướng dẫn giải
Ta có
2
0
03 6 0 .
2
x
yxmx
x
m
 
Đồ thị (C) luôn có hai điểm cực trị với mọi m nguyên dương (vì m là số nguyên dương nên phương trình
0y
luôn có hai nghiệm phân biệt).
Khi đó
232
0;42,2;442Am Bmmm
26 4
416 241.AB m m m m

2
22
3
42
0
:2420.
20 4
ym
x
AB m x y m
mm



Thế tọa độ C vào phương trình đường thẳng (AB), dễ thấy
CAB .

22 2
44
24422 3
,.
41 41
mm m
dCAB
mm



TOANMATH.com
Trang 30

2
4
4
23
11
.. , 4 .2.4 1. 4
22
41
ABC
m
SABdCAB mm
m

2 642
32 6 9 40mm m m m 

2
22
1
140 .
2
m
mm
m



Do m nguyên dương nên ta nhận được
1, 2mm. Tổng là 3.
Chọn C.
Chú ý:
Học sinh nên kiểm tra điều kiện để hàm số có hai điểm cực trị và điều kiện để ba điểm A, B, C
không thẳng hàng (dù trong bài toán này, nếu “quên” thì không ảnh hưởng đến kết quả).
Ta có thể tính nhanh diện tích như sau:
Ta có
2
0; 4 2OA m

và
32
2;4 4 2OB m m m

Khi đó:

2
1
24 2 4
2
ABC
Smm
Bài toán 7. Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của biểu thức chứa điểm cực trị
Phương pháp giải
Bước 1.
Dùng định lí Vi-ét, đưa biểu thức cần tìm
về một biến.
Bước 2. Tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất bằng các
phương pháp sau:
+) Bổ sung hằng đẳng thức.
+) Dùng bất đẳng thức đã học (bất đẳng thức
AM – GM).
+) Dùng bảng biến thiên.
Ví dụ: Biết hàm số

32
1
121
3
yxmx mx có hai điểm cực
trị
12
,
x
x
. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức
22
12 12
10
P
xx xx bằng
A. – 12. B. – 18.
C. – 22. D. – 16.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
21 21.yx m x m

Hàm số có hai điểm cực trị nếu

2
0
1210 .
4
m
mm
m


Theo định lí Vi-ét:
12
12
22
.
.21
xx m
xx m


Khi đó
 
2
12 12 12
2. 10
P
xx xx xx

2
221022221mmm
2
4818mm

2
2 2 22 22m.
TOANMATH.com
Trang 31
Dấu “=” khi
1m
(thỏa mãn
0y
có hai nghiệm
phân biệt)
Chọn C.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Có bao nhiêu giá trị thực của tham số m để hàm số

32 2
1
3
3
yxxm x
có hai điểm cực trị
12
,
x
x sao cho giá trị biểu thức
12 2
22 1Pxx xđạt giá trị lớn nhất?
A. 2. B. 1. C. 4. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có
22
23.yx xm

Hàm số có hai điểm cực trị khi
2
13022.mm
Theo định lí Vi-ét
12
2
12
2
.
.3
xx
xx m


12 2 12 1 2
22 1 2 2Pxx x xx xx
22
32.22 9 9.mm
Dấu “=” xảy ra khi và chỉ khi
0m
(thỏa mãn).
Chọn B.
Ví dụ 2:
Gọi
12
,
x
x
là hai điểm cực trị của
32
11
410
32
yx mxx
. Giá trị lớn nhất của
22
12
116Sx x là
A. 16. B. 32. C. 4. D. 0.
Hướng dẫn giải
Ta có
2
4yxmx
 . Do 1, 4actrái dấu nhau nên 0y
luôn có hai nghiệm trái dấu hay hàm số
luôn có hai điểm cực trị.
Theo định lí Vi-ét:
12
12
.
.4
x
xm
xx


Khi đó


22
22 22
12 1 2 12 1 2
16 16 2 16 . 16 0.Sxx xx xx xx
Dấu “=” xảy ra khi
22
12 2 1
16 4 3.xx x x m
Chọn D.
Bài toán 8. Đường thẳng qua hai điểm cực trị của đồ thị hàm số bậc ba
Phương pháp giải
Để tìm đường thẳng qua hai điểm cực trị, ta làm Ví dụ: Đường thẳng đi qua hai điểm cực trị của đồ
TOANMATH.com
Trang 32
các bước sau:
Bước 1. Tìm y
. Định tham số để đồ thị hàm số có
hai điểm cực trị (trong bài toán chứa tham số).
Bước 2. Viết
.yytd

, với t, d lần lượt là thương
và dư trong phép chia đa thức y cho
y
.
Khi đó d là đường thẳng đi qua hai điểm cực trị.
Chú ý: N ếu tọa độ hai điểm cực trị dễ tìm được thì
ta viết đường thẳng theo công thức:

:.
AA
B
ABA
yy xx
AB
yy xx


thị hàm số
32
69yx x x
đi qua điểm nào sau
đây?
A.
1
;5 .
2



B.
1
;5 .
2



C.
2;1 .
D.
2; 1 .
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
y 3 12 9.xx

Xét
14
0.
30
xy
y
xy



Đồ thị hàm số có hai điểm cực trị là
1; 4A và
3; 0B suy ra
 
03
:23.
40 13
yx
AB y x



Cách khác:
2; 4AB 

nên
1; 2u 
là một vectơ chỉ
phương của đường thẳng
2;1 .
AB
AB n

Suy ra phương trình đường thẳng

A
B :
23100 26.xy yx
Chọn A.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Tìm m để đồ thị hàm số
32
:3296Cyx m x m xm
có hai điểm cực trị và
khoảng cách từ gốc tọa độ O đến đường thẳng qua hai điểm cực trị đạt giá trị lớn nhất
A.
33
6;6 .
22
m

 


B.
33
3;3 .
22
m




C.
362;362.m  D.
662;662.m 
Hướng dẫn giải
Ta có
22
y3 2 3 2 9 3 6 9 2 2
x
mxm xx mxm
 
13 92 .
x
xm
Hàm số có hai cực trị khi 0y
có hai nghiệm phân biệt
392 0 6mm
TOANMATH.com
Trang 33
Một trong hai điểm cực trị là
1;1A
và
1;1 2OA OA

và

1.
OA
k
Đường thẳng d qua hai điểm cực trị có hệ số góc là

2
22
29 3
39
d
kmm




Ta có
;2.dOd OA
Dấu “=” xảy ra khi


2
22
.1 29 31
39
d
OA
dOA kk m m




3
6.
2
m
Chọn A.
Ví dụ 2:
Giả sử A, B là hai điểm cực trị của đồ thị hàm số
32
y x ax bx c và đường thẳng (AB) đi
qua gốc tọa độ. Giá trị lớn nhất
min
P
của
P
abc ab c
bằng
A.
min
9.P 
B.
min
1.P
C.
min
16
.
25
P 
D.
min
25
.
9
P 
Hướng dẫn giải
Đường thẳng qua hai cực trị là

2
22
:.
39 9
aab
AB y b x c




Do (AB) qua gốc O nên
09.
9
ab
cabc
Khi đó
2
2
52525
910 3 , .
39 9
P abc ab c c c c c




Vậy
min
25
9
P  khi
5
.
9
5
c
ab


Chọn D.
Ví dụ 3:
Biết rằng đồ thị hàm số
3
32yx mx có hai điểm cực trị A, B. Gọi M, N là hai giao điểm của
đường thẳng (AB) và đường tròn

22
:1 13Cx y. Biết MN lớn nhất. Khoảng cách từ điểm
3;1E
đến

A
B
bằng
A. 3. B. 2. C. 23. D. 22.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
33.yxm

Hàm số có hai điểm cực trị 0y
có hai nghiệm phân biệt
0.m
Viết hàm số dưới dạng

2
3322 22
33
xx
yxmmx ymx

TOANMATH.com
Trang 34
Suy ra đường thẳng đi qua hai điểm cực trị của đồ thị hàm số đã cho là
:22.AB y mx
Đường thẳng
A
B
luôn đi qua điểm cố định là
0; 2 .M
Đường tròn
C
tâm
1;1I
, bán kính
3R
và
;13dI AB IM R


nên đường thẳng luôn cắt
đường tròn tại hai điểm M, N.
Giả sử

1
1; 1 1 2 2 .
2
IAB mm
Vậy khi
1
2
m
(thỏa mãn hàm số có hai điểm cực trị) thì (AB) qua
1; 1I , cắt đường tròn
C tại hai điểm
M, N với
2
M
NR là lớn nhất. Khi đó:
3;1 ; : 2 0 2.dE AB y x 

Chọn B.
Bài toán 9. Tính chất điểm uốn liên quan đến hai điểm cực trị của đồ thị hàm số
Phương pháp giải
Gọi
u
x
là nghiệm của phương trình
0fx

.
Khi ấy điểm
;
uu
Ux fx
được gọi là điểm uốn
của đồ thị hàm số.
Chú ý: Điểm uốn là trung điểm đoạn nối hai điểm
cực trị của đồ thị hàm số bậc ba, suy ra điểm uốn
nằm trên đường thẳng đi qua hai điểm cực trị của
đồ thị.
Tức là:
2
2
CD CT U
CD CT U
x
xx
yy y


Đường thẳng đi qua điểm uốn luôn cách đều hai
điểm cực trị của đồ thị hàm số.
Ví dụ: Đồ thị hàm số
3
21yxxcó điểm uốn
0;1U
do
0x
là nghiệm của
12 .yx

Ví dụ mẫu
Ví dụ 1:
Cho hàm số bậc ba có hai điểm cực trị là
1
1x và
2
x
. Biết rằng đạo hàm cấp hai triệt tiêu tại
điểm
2
3
x
. Giá trị của
2
x
bằng
A.
2
2.x B.
2
1
.
3
x
C.
2
4
.
3
x
D.
2
1
.
3
x 
Hướng dẫn giải
21
41
21.
33
xxx
Chọn B.
TOANMATH.com
Trang 35
Ví dụ 2: Gọi S là tập hợp các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số

3
22
1
3
x
ymxmx
có hai
điểm cực trị A và B sao cho A và B nằm khác phía và cách đều đường thẳng
59yx. Tổng các phần tử
của S bằng
A. 0. B. 6. C. – 6. D. 3.
Hướng dẫn giải
Đường thẳng
:59dy x
cách đều hai điểm cực trị của đồ thị thì có hai khả năng sau:
Khả năng 1: Đường thẳng d song song với đường thẳng AB, khi đó A, B nằm cùng phía so với đường
thẳng d, trái với giả thiết.
Khả năng 2: Đường d đi qua điểm uốn của đồ thị hàm số (vì điểm uốn là trung điểm của A
và B).
Ta có:
22
21 11yx mxm xm xm

luôn có hai nghiệm phân biệt nên hàm số luôn có hai
cực trị.

3
22; 0
3
m
yxmy xmym m
 

, suy ra tọa độ điểm uốn là
3
;.
3
m
Um m



Khi đó:
3
59 3.
3
m
Ud m m m
Chọn D.
Bài tập tự luyện dạng 2
Bài tập cơ bản
Câu 1:
Cho hàm số bậc ba có hai điểm cực trị là
1
1x và
2
5x . Biết rằng đạo hàm cấp hai triệt tiêu tại
điểm
u
x
. Khi đó
u
x
bằng
A. 3. B. 6. C. 2. D. – 2.
Câu 2: Có bao nhiêu giá trị của m thì đồ thị hàm số
32
23 1 6 21yx m x m x có cực đại, cực
tiểu thỏa mãn
2?
CD CT
xx
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Câu 3: Đường thẳng nối điểm cực đại và cực tiểu của đồ thị hàm số
3
2yx xm đi qua
điểm
3; 7M . Khi đó m bằng
A. 1.m B. 1.m  C. 3.m D. 0.m
Câu 4: Cho hàm số
32 2 3
331yx mx m xm với m là tham số. Gọi
C là đồ thị của hàm số đã
cho. Biết rằng, khi m thay đổi, điểm cực đại của đồ thị
C luôn nằm trên một đường thẳng d cố định. Hệ
số góc k của đường thẳng d là
A. 3.k  B.
1
.
3
k
C. 3.k D.
1
.
3
k 
Câu 5: Có bao nhiêu giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
323
34yx mx m
có các điểm cực đại
và cực tiểu đối xứng nhau qua đường thẳng
yx ?
TOANMATH.com
Trang 36
A. 0. B. 3. C. 1. D. 2.
Câu 6: Cho hàm số

32 2
1
2121
3
yxmxmxm  (m là tham số). Khoảng cách lớn nhất từ gốc tọa
độ
0; 0O
đến đường thẳng đi qua hai điểm cực trị của đồ thị hàm số trên là
A.
2
.
9
B. 3. C. 23. D.
10
.
3
Câu 7: Biết đường thẳng qua hai cực trị của đồ thị hàm số
3
f
xxcxdlà
6 2020yx
. Khi đó
2f
bằng
A.
2 2010.f B.
2 2030.f C.
2 2022.f D.
2 2020.f
Câu 8: Biết đồ thị của hàm số
32
33y x abx bx  có hai điểm cực trị và trung điểm của đoạn thẳng
nối hai điểm cực trị đó thuộc đường thẳng
1x  . Chọn khẳng định đúng.
A.
2
3.ab 
B.
2
3.ab
C.
2
1.ab 
D.
2
.0.ab
Câu 9: Cho hàm số
32 2 3
331yx mx m xm m (m là tham số). Gọi A là điểm cực đại của đồ thị
hàm số và điểm M thuộc đường tròn

22
:9 417Cx y
. Giá trị nhỏ nhất của độ dài MA bằng
A.
17
.
2
B.
17.
C.
317
.
4
D.
1
.
17
Câu 10: Biết điểm

3
2;1Mm tạo với hai điểm cực trị của đồ thị hàm số
32
2321 6 1
y
xmxmmx
một tam giác có diện tích nhỏ nhất. Mệnh đề nào sau đây đúng?
A.
1; 0 .m 
B.

0;1 .m
C.

1; 2 .m
D.

2; 1 .m
Bài tập nâng cao
Câu 11:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của
2020;2020m  để đồ thị hàm số
32
21 3yx m x mxm
có hai điểm cực trị nằm khác phía so với trục hoành?
A. 4035. B. 4036. C. 4037. D. 4038.
Câu 12: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số
32 2 2
81122yx x m x m
có hai điểm cực trị nằm về hai phía của trục hoành?
A. 4. B. 5. C. 6. D. 7.
Câu 13: Gọi
12
,
x
x là hai điểm cực trị của hàm số

32 2
1
38
3
yxm xxm . Giá trị lớn nhất của biểu
thức
33
12
18Ax x là
A. 8. B. 1064. C. 392. D. 0.
Câu 14: Biết hàm số
yxmxnxp không có cực trị. Giá trị nhỏ nhất của
2
24Fm n plà
A.
min
2.F  B.
min
1.F  C.
min
0.F D.
min
1.F
Câu 15: Cho hàm số
f
xxaxbxc không có điểm cực đại. Giá trị nhỏ nhất của biểu
thức
222
23456Sa b c a b c
là
TOANMATH.com
Trang 37
A.
min
75
.
8
S 
B.
min
25
.
2
S 
C.
min
3
.
2
S 
D.
min
7
.
3
S
Câu 16: Cho hàm số
32
34yx x . Biết rằng có hai giá trị
12
,mmcủa tham số m để đường thẳng đi
qua hai điểm cực trị của đồ thị hàm số tiếp xúc với đường tròn

22
:15.Cxm ym
. Giá trị của
12
mm bằng
A. 0. B. 10. C. 6. D. – 6.
Câu 17: Có tất cả bao nhiêu giá trị của tham số thực m sao cho đồ thị hàm số
322
33yx mx m có điểm
cực đại và điểm cực tiểu cách đều đường phân giác của góc phần tư thứ nhất?
A. 2. B. 1. C. 3. D. 0.
Câu 18: Cho hàm số
32 2 3
331yx mx m xm m
, (m là tham số). Gọi A, B là hai điểm cực trị của
đồ thị hàm số. Tổng tất cả các số m để ba điểm
2; 2I , A, B tạo thành tam giác nội tiếp đường tròn có
bán kính bằng
5là
A.
4
.
17
B.
2
.
17
C.
20
.
17
D.
14
.
17
PHẦN ĐÁP ÁN
Dạng 1. Các bài tập nhận biết, tìm điểm cực trị, đếm số điểm cực trị
1 - D 2 - A
3 - C 4 - D 5 - A 6 - D 7 - D 8 - C 9 - C
Dạng 2. Cực trị của hàm số bậc ba
1 - A 2 - C
3 - C 4 - A 5 - D 6 - D 7 - A 8 - A 9 - B 10 - A
11 - D 12 - B 13 - C 14 - B 15 - A 16 - D 17 - A 18 - C
Dạng 3. Cực trị hàm bậc bốn trùng phương
Bài toán 1. Tìm tham số để hàm số có số điểm cực trị thỏa mãn đề bài
Phương pháp giải
Xét hàm số
42
yax bx c,
0a , có đạo hàm là
32
4222yaxbxxaxb
 .
Đồ thị hàm số có ba điểm cực trị khi và chỉ khi 0y
có ba nghiệm phân biệt
0ab
.
Đồ thị hàm số có đúng một điểm cực trị khi và chỉ khi 0y
có đúng một nghiệm
0ab.
Đồ thị hàm số hoặc có đúng một điểm cực trị hoặc có ba điểm cực trị, và luôn có một điểm
cực trị nằm trên trục tung.
Đồ thị hàm số có ba cực trị:
N ếu
0a
hàm số có hai điểm cực tiểu và một điểm cực đại;
N ếu 0a hàm số có hai điểm cực đại và một điểm cực tiểu.
Chú ý rằng ba điểm cực trị của đồ thị hàm số luôn tạo thành một tam giác cân.
TOANMATH.com
Trang 38
Khi hàm số có một cực trị:
0a thì điểm cực trị là điểm cực tiểu;
0a thì điểm cực trị là điểm cực đại.
Đồ thị hàm số
42
yaxbxc có nhiều điểm cực trị nhất (bảy cực trị) khi đồ thị hàm số
42
f
xaxbxc có ba điểm cực trị và đồ thị của nó cắt trục hoành tại bốn điểm phân
biệt.
Đồ thị hàm số
42
yaxbxc có ít điểm cực trị nhất (một cực trị) khi đồ thị hàm số
42
f
xaxbxc có một điểm cực trị và đồ thị của nó không có điểm chung hoặc chỉ
tiếp xúc với trục hoành.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Có bao nhiêu số nguyên

20;20m  để đồ thị hàm số
42 2
91ymx m x có ba điểm cực
trị?
A. 20. B. 19. C. 18. D. 17.
Hướng dẫn giải
Ta có
32 22
42922 9ymx m xxmxm



.
TOANMATH.com
Trang 39
22
0
0
290
x
y
mx m



1
.
Hàm số có ba điểm cực trị khi và chỉ khi 0y
có ba nghiệm phân biệt hay

1
có hai nghiệm phân biệt
khác 0

2
3
290
03
m
mm
m



.
Vậy có 19 giá trị của
m
thỏa mãn đề bài.
Chọn B.
Ví dụ 2.
Tập hợp các giá trị của tham số m để đồ thị hàm số
42
34yx mx có ba điểm cực trị phân
biệt và hoành độ của chúng trong khoảng
2; 2
là
A.
8
;0
3



.
B.
8
0;
3



.
C.
3
;0
2



.
D.
3
0;
2



.
Hướng dẫn giải
Ta có
3
46yxmx
 . Cho
2
0
0
23
x
y
x
m



2
.
Để thỏa mãn đề bài phương trình
2
có hai nghiệm phân biệt khác 0 và thuộc khoảng
2; 2
38
040
23
m
m 
.
Chọn A.
Ví dụ 3.
Biết rằng hàm số
422
212yx m x
có điểm cực tiểu. Giá trị lớn nhất của cực tiểu là
A. 1. B. -1. C. 0. D. 2.
Hướng dẫn giải

32
22
0
44 1 0
1
x
yx m xy
xm



.
Rõ ràng phương trình 0y
luôn có ba nghiệm phân biệt.
Lập bảng biến thiên, dễ thấy
2
1xm là các điểm cực tiểu của đồ thị hàm số.
Giá trị cực tiểu là
2
242
21121
CT
ym mm (dấu " " xảy ra khi
0m
).
Chọn A.
Ví dụ 4.
Với giá trị nào của k thì hàm số
42
112ykx k x k chỉ có một cực trị?
A. 01k. B. 01k. C.
1
0
k
k
. D.
1
0
k
k
.
Hướng dẫn giải
Với 0k , hàm số trở thành
2
1yx
có đồ thị là một parabol nên có đúng một cực trị. Do đó
0k thỏa mãn đề bài.
TOANMATH.com
Trang 40
Với 0k . Ta có
32
42122 1ykx kxxkxk

.
Để thỏa mãn yêu cầu đề bài thì phương trình
2
210kx k vô nghiệm hoặc có nghiệm

1
010
0
k
xkk
k

.
Kết hợp hai trường hợp ta được các giá trị cần tìm là
1k hoặc 0k .
Chọn D.
x=0 là nghiệm của phương trình
2
210kx k
Bài toán 2. Tìm điều kiện của tham số để hàm số đạt cực đại, cực tiểu tại điểm
0
x
cho trước.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Giá trị của m để hàm số
42 4
12 2ym x mx mm đạt cực đại tại 2x là
A.
4
3
m
.
B.
4
3
m 
.
C.
3
4
m 
.
D.
.
Hướng dẫn giải
Ta có:
32
41 4 121 4
y
mxmxy mxm

 
.
Để hàm số đạt cực đại tại
2x thì

4
2032 18 0
3
ymmm
 
.
Với
4
3
m  thì

2
44
212 1.24 0
33
y





, suy ra
2x là điểm cực đại.
Chọn B.
Chú ý:
Nếu
(
)
(
)
00
'''0fx f x==thì ta lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu đạo hàm để kiểm tra.
Ví dụ 2. Cho hàm số
42
13
22
yx mxx có
x
m là một điểm cực trị. Tổng các giá trị của m là
A.1. B.
1
2
.
C. 1 . D.
1
2
.
Hướng dẫn giải
32
23 1 63yxmx y xm

 .
Hàm số đạt cực trị tại điểm

1
0
1
2
m
xm ym
m


.
Với
1m
, ta có:
1630y


1
x
là điểm cực tiểu (cực trị) nên
1m
thỏa mãn.
Với
1
2
m  , ta có:
133
0
222
y





1
2
x  là điểm cực tiểu (cực trị) nên
1
2
m  thỏa
mãn.
Vậy tổng các giá trị của
m thỏa mãn điều kiện trên là
11
1
22




.
TOANMATH.com
Trang 41
Chọn D.
Ví dụ 3.
Biết đồ thị hàm số
42
yax bx c có hai điểm cực trị là
0; 2A ,
2; 14B . Giá trị của

1
y
là
A.
15y 
. B.

14y 
. C.

12y 
. D.
10y
.
Hướng dẫn giải
Ta có
3
42yaxbx
.
Các điểm
0; 2A ,
2; 14B thuộc đồ thị hàm số nên
2
16 4 14
c
abc


1 .
Mặt khác, hàm số đạt cực trị tại điểm
2x
, suy ra
32 4 0ab
2
.
Từ
1 ;
2 ta có
42
82yx x .
Dễ thấy hàm số có các điểm cực trị là
0; 2A ,
2; 14B nên
42
82yx x là hàm số cần tìm.
Khi đó
15y 
.
Chọn A.
Bài toán 3. Khoảng cách giữa hai điểm cực trị của đồ thị hàm số
Phương pháp giải
Bước 1.
Tìm các điểm cực trị của đồ thị hàm số.
Bước 2. Sử dụng các công thức tính khoảng cách

22
AB A B
A
BAB x x y y


22
;;: 0
MM
MM
ax by c
dMx y dax by c
ab



.
N ếu
//O
A
Bx thì
:
A
A
Byy .
Ví dụ: Các giá trị của tham số
m
để đồ thị hàm
số
42
24 1yx mx có hai điểm cực tiểu và
khoảng cách giữa hai điểm cực tiểu bằng 8 là
A.
16m 
. B.
16m
.
C.
25
4
m
. D.
25
4
m  .
Hướng dẫn giải
Ta có:
3
88yxmx
 ;
2
0
0
x
y
x
m

.
Hàm số có ba điểm cực trị nên 0m .
Tọa độ hai điểm cực tiểu là
2
;2 1Bm m,
2
;2 1Cmm.
Khi đó
282 16BC m m m.
Chọn B.
Ví dụ mẫu
TOANMATH.com
Trang 42
Ví dụ 1. Biết rằng đồ thị hàm số
42
21 3yx m x m có
A
là điểm cực đại và
B
,
C
là hai điểm cực
tiểu. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức
12
POA
BC
 là
A. 9. B. 8. C. 12. D. 15.
Hướng dẫn giải
Ta có:
3
44 1yx mx
 . Cho
2
0
0
1
x
y
xm


.
Hàm số có ba điểm cực trị nên
1m
.
Khi đó tọa độ ba điểm cực trị là
0; 3
A
m ,
2
1; 5 1Bm mm và
2
1; 5 1Cm mm . Suy ra
3OA m , 21BC m.
Ta có

12 6 3 3
331 3
111
POA m m
BC
mmm






2
3
3
333 1 12
1
m
m




.
Dấu " " xảy ra khi

3
31 2
1
mm
m

.
Chọn C.
Ví dụ 2. Cho đồ thị hàm số
42
1
:Cyfxxaxb và đồ thị hàm số
32
2
:Cygxxmxnxp
như hình vẽ dưới. Gọi
B
, D là hai điểm cực tiểu của
1
C
và
A
, C
lần lượt là điểm cực đại và điểm cực tiểu của

2
C
(
A
, C đối xứng nhau qua
UOy
). Biết hoành độ
của
A
, B bằng nhau và hoành độ của C , D bằng nhau. Có bao nhiêu giá trị nguyên của a để 3AB ?
A.
1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải
TOANMATH.com
Trang 43

2
0
0
2
x
fx
a
x

và

2
0
3
n
gx x
 .
Theo đề bài ta có , 0an và
3
23 2
an
na

.
Khi đó:
2
24
B
aa
yf b





;
32
A
na
yg ba






.
2
43
2. 2
422
aaa
A
Btt

 trong đó
0
2
a
t

.
Xét
43
3231 1 2
2
a
AB t t t a
 
.
Do
0a
nên
2; 1a  .
Chọn B.
Phân tích:
dựa vào đồ thị ta
có
bp và 0m .
Khi đó:

3
2
:Cyxnxb
Ta cần tìm tung độ của điểm
A
và
B
(theo a ).
Ví dụ 4. Cho hai hàm đa thức

yfx ,

ygx có đồ thị là hai đường cong như hình vẽ. Biết rằng đồ
thị hàm số

yfx có đúng một điểm cực trị là
A
, đồ thị hàm số

ygx có đúng một điểm cực trị là
B
(với
A
B
x
x ) và
7
2
AB . Có bao nhiêu giá trị nguyên của
10;10m 
để hàm số
yfxgxm
có đúng bảy điểm cực trị?
A. 5. B. 6. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Gọi
1
x
,
2
x
với
12
x
x
là hoành độ giao điểm của đồ thị
yfx
và
ygx
(dựa vào đồ thị đã
cho, hai đồ thị chỉ có hai giao điểm đã kể trên, tức là
TOANMATH.com
Trang 44
 
1
2
0
x
x
fx gx
x
x

.
Xét
hx f x gx m
.
Ta có:
  
 
.
f
xgx
hx f x gx
f
xgx




.
Cho
0
A
B
hx x x x

. Ta có bảng biến thiên của
hx
như sau
Dựa vào bảng biến thiên của
hx, yêu cầu bài toán trở thành
77
00
22
mm m .
Do
m nguyên và
10;10m  nên
3; 2; 1m  .
Chọn C.
Bài toán 4. Tam giác tạo bởi ba điểm cực trị của đồ thị hàm số
Phương pháp giải
Tìm các điểm cực trị của đồ thị hàm số rồi sử dụng các công thức tính khoảng cách, góc,...
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Tìm các giá trị của tham số m để đồ thị
422
21yx mx có ba điểm cực trị tạo thành một tam
giác vuông cân.
A. 1m  . B. 0m . C. 2m  . D. 1m .
Hướng dẫn giải
Ta có
32
44yxmx
 ;
22
0
0
x
y
x
m

.
Hàm số có ba cực trị khi và chỉ khi
0m .
Khi đó tọa độ ba điểm cực trị là
0;1A
,
4
;1Bm m,
4
;1Cmm
4
;
A
Bmm

,

4
;
A
Cmm

, dễ thấy
A
BAC .
Do đó tam giác
A
BC vuông cân tại
A
khi và chỉ khi .0AB AC

28
01mm m  (do 0m ).
TOANMATH.com
Trang 45
Chọn A.
Ví dụ 2.
Giá trị của tham số m để đồ thị hàm số
42
21 3
y
xmxm có ba điểm cực trị tạo thành
một tam giác có góc bằng
60 thuộc khoảng nào sau đây?
A.
513
;
25



.
B.
12 5
;
52



.
C.
11
2;
5



.
D.
11 12
;
55



.
Hướng dẫn giải
Ta có
3
44 1yx mx
 . Xét
2
0
0
1
x
y
xm



2
.
Hàm số có ba điểm cực trị khi
1m
.
Khi đó tọa độ ba điểm cực trị là

0;3
A
m
,
2
1;5 m 1Bm m và
2
1; 5 m 1Cm m .
Suy ra

4
22
11AB AC m m; 21BC m.
Tam giác
A
BC
là tam giác cân tại
A
, có một góc bằng
60
nên là tam giác đều

4
3
1141 13AB BC m m m m .
Chọn B.
Ví dụ 3.
Có tất cả bao nhiêu giá trị của tham số m để đồ thị hàm số
42
24 1yx mx có ba điểm cực trị
tạo thành một tam giác có một góc bằng
30 ?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Ta có
3
88yxmx
 ;
2
0
0
x
y
x
m

.
Hàm số có ba cực trị khi và chỉ khi
0m .
Khi đó tọa độ ba điểm cực trị là
0;1A ,

2
;2 1Bm m,
2
;2 1Cmm
22 4
4
A
BACmm, 2
B
Cm .
Do đó tam giác
A
BC
cân tại
A
.
Trường hợp 1:
30BAC , ta có

22
22
2
2
cos 2 3
2
AB BC
B
AC AB BC
AB


4
3
2342
42 3 3
mm m
m


.
Phương trình này có đúng một nghiệm thực.
Trường hợp 2:
30ABC , khi đó
22 4 3
3. 3 3 12 4 12 1BC AB AB BC m m m m.
Phương trình này có đúng một nghiệm thực.
TOANMATH.com
Trang 46
Chọn B.
Ví dụ 4.
Biết đồ thị hàm số
42
24 1yx mx có ba điểm cực trị
A
(thuộc trục tung) và B , C . Giá trị
nhỏ nhất của biểu thức
4
.
A
BAC
T
B
C
là
A.
1
4
.
B.
1
8
.
C.
3
8
.
D.
3
16
.
Hướng dẫn giải
Theo ví dụ 3 ta có:
4
22
42
.411 11 3
42.4
16 16 16 2 16
AB AC m m
Tmm
BC m m m




.
Dấu
""
xảy ra khi
2
11
40
22
mm
m
.
Chọn D.
Ví dụ 5.
Cho đồ thị hàm số
4224
:21Cyx m x m
. Gọi
A
,
B
, C là ba điểm cực trị của
C và
1
S
,
2
S
lần lượt là phần diện tích phía trên và phía dưới trục hoành của tam giác
A
BC
. Có bao nhiêu giá
trị của tham số
m sao cho
1
2
1
3
S
S
?
A. 1. B. 2. C. 4. D. 0.
Hướng dẫn giải
Ta có:
32
44 1yx m x
 .
Cho
4
22 2
0
0
121
xym
y
xm y m



.
Hàm số luôn có ba điểm cực trị với mọi tham số
m .
Gọi
4
0;
A
m ,
22
1; 2 1Bm m ,
22
1; 2 1Cm m là ba điểm cực trị
của đồ thị hàm số.
Ta có
4
OA m ,
42
;21hdABC m m
2
42
1
1
4
21 1
121
34 4 2
3
ABC ABC
SS S
Shmm
SS SOA m


 


42
210 12mm m .
Vậy có hai giá trị của tham số thỏa mãn đề bài.
Chọn B.
Do hai tam giác đồng
dạng nên tỉ lệ diện tích
bằng bình phương tỉ lệ
đồng dạng, với tỉ lệ
đồng dạng là tỉ lệ
đường cao.
Bài toán 5. Các đồ thị có chung điểm cực trị
TOANMATH.com
Trang 47
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Cho hàm số
 
3
32
1
12
33
m
fx x m x mm x có đồ thị
C
với m là tham số. Gọi S
là tập tất cả các giá trị của tham số
m để đồ thị
C
và parabol
2
:28
P
yx mx
có chung một điểm
cực trị. Tổng bình phương tất cả các phần tử của
S
là
A. 8. B. 10. C. 16. D. 18.
Hướng dẫn giải
P
có điểm cực trị là
2
;8Mm m
.
2
21 2fx x m xmm



2
;
0
22;
B
xm Amm
fx
x
mBmyM



.
Vì hai đồ thị hàm số có chung một điểm cực trị nên
22
82AM m m m  
.
Chọn A.
Ví dụ 2.
Biết hai hàm số
32
21
f
xxax x và
32
31
g
xxbxx có chung ít nhất một điểm
cực trị. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức
P
ab là
A.
30
.
B.
26
.
C.
36
.
D.
33
.
Hướng dẫn giải
Giả sử điểm cực trị chung của

f
x và

g
x là
0
0x , suy ra


0
2
0
0
00
2
0
00
0
0
12
3
20
32 20
0
3230
13
3
2
ax
x
fx
xax
gx
xbx
bx
x












.
Khi đó
00
00
12 1
33
2
Pab x x
x
x





00
00
151 5
6.26.30
22
AM GM
xx
xx





.
Dấu " " xảy ra khi
00
0
530
6
6
xx
x

.
Khi đó
930
20
a và
11 30
20
b .
Chọn A.
Chú ý:
Khi
A
và
B
cùng dấu thì
A
BAB . Hiển
nhiên
0
x
và
0
1
x
cùng
dấu.
Bất đẳng thức
A
MGM :
2,,0
2
xy
xy x y

Dấu "" xảy ra
x
y.
Bài tập tự luyện dạng 3
TOANMATH.com
Trang 48
Câu 1: Đồ thị của hàm số
422
23yx mx m
có ba điểm cực trị lập thành tam giác nhận
0; 2G làm
trọng tâm khi và chỉ khi
A.
1m
. B.
2
7
m 
.
C.
1m 
. D.
6
15
m 
.
Câu 2: Giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
42
2yx mx m có ba điểm cực trị tạo thành một
tam giác nhận gốc tọa độ làm trọng tâm là
A. 1m . B.
3
2
m
.
C.
1
2
m
.
D. Không tồn tại m .
Câu 3: Gọi S là tập tất cả các giá trị của tham số m để đồ thị hàm số
4224
23yx mx m có ba
điểm cực trị đồng thời ba điểm cực trị đó cùng với gốc tọa độ
O tạo thành tứ giác nội tiếp. Số phần tử của
tập
S
bằng
A. 1. B. 3. C. 0. D. 2.
Câu 4: Có bao nhiêu giá trị thực của
m
để đồ thị hàm số
42
32yx mx m có điểm cực trị nằm trên
trục hoành?
A. 2. B. 0. C. 3. D. 1.
Câu 5: Với giá trị nào của tham số
m
thì đồ thị hàm số
422
21 1yx mx m có ba điểm cực trị
tạo thành một tam giác có diện tích lớn nhất?
A.
1
3
m .
B. 0m . C.
1
2
m  .
D.
1
2
m .
Câu 6: Biết hai đồ thị của hai hàm số
42
1
:22Cyx x và
42
2
:1Cymxnx có chung ít nhất
một điểm cực trị. Giá trị của
414 115mn
là
A.
368
. B.
368
. C.
386
. D.
386
.
Câu 7: Với giá trị thực nào của tham số
m
để đồ thị hàm số
4242
21 320yx m x m m
có ba
điểm cực trị tạo thành một tam giác có diện tích bằng 32?
A. 4m . B. 2m . C. 5m . D. 3m .
Câu 8: Có bao nhiêu giá trị thực của m để đồ thị hàm số
42 2
:2321
m
Cyx m m x
có ba điểm
cực trị nằm trên một parabol và điểm
5; 3M thuộc parabol đó?
A. 1. B. 2. C. 0. D. 3.
Câu 9: Biết rằng đồ thị
42
:C y ax bx c luôn có ba điểm cực trị và
P
x là parabol đi qua ba điểm
cực trị đó. Giá trị nhỏ nhất của
.bP c là
A.
1
. B.
2
. C.
1
4
.
D.
1
2
.
Đáp án:
1-D 2-B 3-D 4-A 5-B 6-A 7-C 8-B 9-D
Dạng 4: Cực trị của hàm số khác
Bài toán 1. Cực trị hàm phân thức
TOANMATH.com
Trang 49
Phương pháp giải
Xét

ux
y
vx
. Ta có

2
..uxvx vxux
y
vx

.
Gọi
00
;
M
xy là điểm cực trị. Khi đó
0
0yx
.
Suy ra
 


00
00 0 0 0
00
..0
ux u x
ux vx vx ux y
vx v x


.
Đường cong qua các điểm cực trị (nếu có) của đồ thị hàm số

ux
y
vx
là


ux
y
vx
.
N ói riêng, đường thẳng qua các điểm cực trị (nếu có) của đồ thị hàm số
2
ax bx c
y
dx e

là
2ax b
y
d
.
Chú ý:


11 11 11
2
2
2
2
22 22 22
111
2 2
2
2
222
222
2
2
.
ab ac bc
bc
xx
adx aex
ab ac bc
de
ax bx cax bx c
dx e a x b x c
dx e
ax bx c












.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Giá trị của m để hàm số
2
31xmxm
y
x

có cực trị là
A.
1
3
m
.
B.
1
3
m
.
C.
1
3
m
.
D.
1
3
m
.
Hướng dẫn giải
Điều kiện
0x
. Ta có
2
2
31xm
y
x

.
Hàm số có cực trị khi
2
310xm có hai nghiệm phân biệt khác 0
1
310
3
mm.
Chọn A.
Ví dụ 2.
Giá trị của m để hàm số
2
1
x
mx
y
x
m

đạt cực đại tại
1
x
là
A.
2m
. B.
1m 
. C.
2m 
. D.
1m
.
Hướng dẫn giải
Điều kiện:
x
m .
Ta có

22
2
21xmxm
y
xm

;
1
0
1
xm
y
xm



.
Bảng biến thiên
TOANMATH.com
Trang 50
Dựa vào bảng biến thiên, hàm số đạt cực đại tại
111 2xm m 
.
Chọn C.
Ví dụ 3.
Cho hàm số
1
q
yxp
x

(với
p
, q là tham số thực). Biết hàm số đạt cực đại tại
2x 
, giá
trị cực đại bằng 2 . Tổng 2Sp q bằng
A. 2S . B. 0S . C. 1S . D. 3S .
Hướng dẫn giải
Điều kiện: 1x  .
Ta có:

2
1
1
q
y
x

.
Hàm số đạt cực đại tại điểm
2x  , giá trị cực đại bằng 2 nên
10 1
221
qq
pq p





.
Thử lại 1pq thỏa mãn nên
12 3S 
.
Chọn D.
Ví dụ 4.
Giá trị của
m
để khoảng cách giữa hai điểm cực trị của đồ thị hàm số
2
1
x
mx
y
x
bằng 10 là
A.
10m
. B.
8m
. C.
4m
. D.
2m
.
Hướng dẫn giải
Điều kiện: 1
x
.
Ta có

2
2
2
1
x
xm
y
x

.
Hàm số có hai cực trị khi
2
20xxm có hai nghiệm phân biệt
1
x
,
2
x
khác
12 0
1
10
m
m
m



.
Khi đó theo định lý Vi-ét ta có
12
12
2
.
xx
x
xm


.
Đường thẳng qua hai điểm cực trị của đồ thị là
:2dy xm .
TOANMATH.com
Trang 51
Tọa độ hai điểm cực trị của đồ thị là
11
;2
A
xxm,

22
;2
B
xxm

211 2
;2 2
A
Bxxx x

.
Theo yêu cầu của đề bài ta có

22 2
12 12 12 12
4 100 4 . 20xx xx xx xx
44 20m
4m.
Chọn C.
Ví dụ 5.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của m để đồ thị hàm số
1
ymx
x
 có hai điểm cực trị và tất cả các
điểm cực trị đều thuộc hình tròn tâm
O , bán kính 6?
A. 10. B. 8. C. 9. D. 7.
Hướng dẫn giải
Điều kiện: 0x . Ta có:
2
1
ym
x
 .
Hàm số có hai điểm cực trị khi
0m . Khi đó
1
0
1
x
m
y
x
m


.
Tọa độ hai điểm cực trị của đồ thị là
1
;2
A
m
m



,
1
;2
B
m
m




.
Theo đề bài ta có
22 2
1
4364 3610OA OB m m m
m
.
Do
m , 0m nên
1; 2;3...;8m .
Vậy có 8 giá trị nguyên của
m thỏa mãn.
Chọn B.
Ví dụ 6. Có bao nhiêu giá trị của
m
để đồ thị hàm số
2
4xmx
y
xm

có hai điểm cực trị
A
, B và ba
điểm
A
,
B
,
4; 2C
phân biệt thẳng hàng?
A. 0. B. 2. C. 3. D. 1.
Hướng dẫn giải
Điều kiện:
x
m .
Ta có


2
22
22
4
24
xm
xmxm
y
xm xm




.
Cho

2
24
040
24
xm ym
yxm
xm ym

 

.
TOANMATH.com
Trang 52
Do
22mm ,
m
nên
0y
luôn có hai nghiệm phân biệt.
Do đó đồ thị hàm số luôn có hai điểm cực trị. Khi đó đường thẳng qua hai điểm cực trị là
:2
A
By xm
. Ba điểm
A
, B ,
4; 2C
phân biệt thẳng hàng khi và chỉ khi
6
4; 2
24 2
24 6
m
CAB
mm
mm







.
Suy ra không có giá trị nào của
m
thỏa mãn đề bài.
Chọn A.
Ví dụ 7.
Cho hàm số

22
21 4
:
2
x
mxmm
Cy
x

. Có bao nhiêu giá trị thực của
m để đồ thị
hàm số
C
có điểm cực đại, cực tiểu
A
, B sao cho tam giác
OAB
vuông?
A. 4. B. 2. C. 3. D. 1.
Hướng dẫn giải
Điều kiện:
2x 
. Ta có

22
2
44
2
x
xm
y
x

.
Ta có
22
2
44 0
2
xm
xx m
xm



.
Hàm số có điểm cực đại, cực tiểu khi và chỉ khi
0m .
Tọa độ các điểm cực trị của đồ thị là

2; 2Am
,
2; 4 2 2 ; 4Bm m AB m m

Dễ thấy OA

, OB

, 0AB

.
Trường hợp 1: Tam giác
OAB
vuông tại
O
2
.0 880 426OA OB m m m

(thỏa mãn)
Trường hợp 2: Tam giác
OAB vuông tại
A
.0OA AB

222.40 240 6mm m m m (thỏa mãn)
Trường hợp 3: Tam giác
OAB vuông tại
B
.0OB AB

 
2
2 2424 0 22420
3
mm m m m m m (thỏa mãn)
Vậy có bốn giá trị thực của
m
thỏa mãn đề bài.
Chọn A.
Ví dụ 8.
Cho hàm số

2
2
1
:
1
x
mx
Cy
x

với
m là tham số. Giá trị thực của m để đồ thị hàm số
C
có hai điểm cực trị
A
,
B
sao cho đường thẳng

A
B đi qua điểm
1; 2M là
A.
8m
. B.
6m
. C.
4m
. D.
2m
.
Hướng dẫn giải
TOANMATH.com
Trang 53
Tập xác định:
D
. Ta có

2
2
2
4
1
mx x m
y
x

.
Hàm số có hai điểm cực trị khi và chỉ khi
2
40mx x m có hai nghiệm phân biệt
2
0
0
40
m
m
m


.
Đường cong qua hai điểm cực trị có phương trình là
2
2
x
m
y
x
.
Ta viết phương trình đường cong dưới dạng

2
24
2
x
mkmx xm
y
x

.
Ta chọn
k sao cho nghiệm của mẫu là nghiệm của tử để có thể rút gọn thành hàm số bậc nhất. Vì
0x là nghiệm của mẫu, nên thế 0x vào tử ta được
01mk m k .
Với
1k 
:

2
24
1: 1
22 2
xmmx xm m m
yxAByx
x

.
Điểm
1; 2M

21 6
2
m
AB m
(thỏa mãn) .
Chọn B.
Bài toán 2. Cực trị của hàm chứa căn
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Có bao nhiêu giá trị nguyên của
10;10m  để hàm số
2
22 45yx mxx có cực
tiểu?
A. 7. B. 16. C. 8. D. 14.
Hướng dẫn giải
Hàm số xác định trên .
Ta có
2
2
2.
45
x
ym
xx


và

3
2
45
m
y
xx


.
 


2
2
2
20
02 21 2
424
mx
yxmx
mx




1
.
Hàm số có cực tiểu khi và chỉ khi
1 có nghiệm
2
2
40
2
m
m
m


.
Khi đó,
1
có hai nghiệm phân biệt là
1;2
2
2
2
4
x
m

.
Với 2m , thì
1
2
2
2
4
x
m

thỏa mãn
1
0yx
và
1
0yx

,
suy ra
1
x
là điểm cực tiểu, nhận 2m .
Với 2m  , thì
2
2
2
2
4
x
m

thỏa mãn
2
0yx
và
2
0yx

,
Chú ý:
Để làm trắc
nghiệm ta có thể làm như
sau: Hàm số đạt cực tiểu
khi hệ sau có nghiệm:
0
0
y
y

TOANMATH.com
Trang 54
suy ra
2
x
là điểm cực đại, loại, do
2m 
.
Do
m
nguyên,
2m
và
10;10m 
nên
3;4;...;9;10m
.
Chọn C.


2
2
20
424
0
mx
mx
m


2
0, 2
2
40
mx
m
m



Ví dụ 2. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m
để đồ thị hàm số
2
.1yxmx có điểm cực trị
và tất cả các điểm cực trị thuộc hình tròn tâm
O
, bán kính
82
3
?
A. 4. B. 2. C. 3. D. 1.
Hướng dẫn giải
Tập xác định:
D
.
Ta có
2
1.
1
x
ym
x

.
Cho
2
1
0
x
ym
x

, ( 0x ).
Xét
 
2
22
11
0
.1
x
gx g x
x
xx

, 0x .
Ta có
lim 1
x
gx


;
lim 1
x
gx

;
0
lim
x
gx

;
0
lim
x
gx

.
Bảng biến thiên:
Hàm số có cực trị khi
\1;1m 
.
Gọi
;
A
ab là điểm cực trị của đồ thị hàm số.
Khi đó
2
1a
m
a
 và
2
11 1
;
a
ba Aa
aa a




.
Ta có:
22
2
1821
9
39
OA a a
a

.
Vậy
2
2
1110
1;10
3
a
m
aa




.
TOANMATH.com
Trang 55
Kết hợp với các điều kiện
m
,
\1;1m  , ta được
3; 2; 2; 3m  .
Chọn A.
Ví dụ 3.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số
2
2
2
mx
yx
x

có điểm cực trị
và tất cả các điểm cực trị thuộc hình tròn tâm
O , bán kính 68 ?
A. 16. B. 10. C. 12. D. 4.
Hướng dẫn giải
Tập xác định:
D
.
Ta có:
2
2
2
mx
yx
x

3
2
2
2
2
m
y
x

,
x .
2
3
02yx m
 .
Hàm số có cực trị khi và chỉ khi
3
222mm .
Gọi
;
A
ab ( 0a ) là điểm cực trị của đồ thị hàm số, khi đó:
2
3
2am và

32 2 3
3
2
222
2
ma ma
ba a a m aa a
m
a
 
.
Theo đề bài ta có
22 26 2
68 68 68 4OA a b a a a.
Ta có:
22
3
042 262 666 22aa m m
.
Vì
m
và
66 22m
nên
14; 13;...; 4; 3m 
.
Vậy có 12 giá trị của tham số
m
thỏa mãn đề bài.
Chọn C.
Chú ý:
Hàm số
không thể đạt cực
trị tại điểm
0x .
Bài toán 3. Cực trị của hàm bậc cao và hàm lượng giác
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Biết rằng tồn tại các số thực a , b , c sao cho hàm số
642
3
f
x x ax bx x c  đạt cực trị
tại điểm
2x . Hệ số góc tiếp tuyến của đồ thị hàm số

f
x tại điểm có hoành độ 2x  là
A. 0. B. 3 . C. 3. D. 6.
Hướng dẫn giải
Ta có:
53
64 23
f
xxaxbx
 .
Hàm số đạt cực trị tại điểm
2x
nên
53
206.24..2430fab

.
Hệ số góc tiếp tuyến của đồ thị hàm số

f
x tại điểm có hoành độ
2x 
là
53 53
2 0 6.2 4. .2 4 3 3 6.2 4. .2 4 6fabab
 .
Chọn D.
TOANMATH.com
Trang 56
Ví dụ 2. Biết rằng tồn tại các số thực
a
,
b
,
c
sao cho hàm số
2
.sin .cos3
f
xa xb xxc đạt cực
trị tại điểm
6
x
 . Hệ số góc tiếp tuyến của đồ thị hàm số
f
x tại điểm có hoành độ
6
x
là
A. 0. B. 1 . C. 2. D. 2 .
Hướng dẫn giải
Ta có:
.sin 2 3 .sin 3 1
f
xa xb x

.
Hàm số đạt cực trị tại điểm
6
x

, suy ra
0.sin3.sin10
632
fab





.
Hệ số góc tiếp tuyến của đồ thị hàm số
f
x
tại điểm có hoành độ
6
x
là
.sin 3 .sin 1 2
632
fa b





.
Chọn C.
Ví dụ 3.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m
để hàm số
8524
4161yx m x m x
đạt
cực tiểu tại điểm
0x ?
A. 8. B. Vô số. C. 7. D. 9.
Hướng dẫn giải
Ta có:
7423
85 4 4 16yx m x m x



34 2 3
85 44 16 .
x
xmxm xgx



Với


42
85 4 4 16gx x m x m . Ta xét các trường hợp sau:
-
N ếu
2
16 0 4mm.
+ Khi
4m ta có
7
80yx x
 là điểm cực tiểu.
+ Khi
4m  ta có
43
840 0yx x x
 không là điểm cực tiểu.
-
N ếu
2
16 0 4 0 0mmg .
Hàm số đạt cực tiểu tại điểm
0x
Đạo hàm đổi dấu từ âm sang dương khi đi qua điểm
0x


0
0
0
lim 0
lim 0
lim 0
x
x
x
gx
gx
gx

22
4160 1604 4 3;2;1;0;1;2;3mm mm  .
Tổng hợp các trường hợp ta có:
3; 2; 1; 0;1; 2; 3; 4m .
Vậy có tám giá trị nguyên của
m thỏa mãn yêu cầu.
Chọn A.
Ví dụ 4.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số
8524
241yx m x m x đạt
cực tiểu tại
0x ?
A. 3. B. 5. C. 4. D. Vô số.
TOANMATH.com
Trang 57
Hướng dẫn giải
Ta có:
74233
85 2 4 4 .yx m x m xxhx
 với
42
85 2 4 4hx x m x m .
Ta xét các trường hợp sau:
N ếu
2
40 2mm
.
-
Khi
2m
thì
7
80yx x
 là điểm cực tiểu nên
2m
thỏa mãn.
-
Khi
2m 
thì
43
820 0yx x x
 không là điểm cực tiểu.
N ếu
2
40 2 0 0mmh .
Hàm số đạt cực tiểu tại điểm
0x khi và chỉ khi giá trị đạo hàm đổi dấu từ âm sang dương khi đi qua
điểm
0x .
Do đó


0
0
0
lim 0
lim 0
lim 0
x
x
x
hx
hx
hx

2
4402 2 1;0;1mmm .
Tổng hợp các trường hợp ta có
1; 0; 1; 2m  .
Vậy có bốn giá trị nguyên của
m thỏa mãn yêu cầu.
Chọn C.
Bài tập tự luyện dạng 4
Bài tập cơ bản
Câu 1:
Biết hàm số
2
1
x
mx
y
x
m

đạt cực đại tại
2x khi
0
mm . Mệnh đề nào sau đây đúng?
A.
0
0; 2m
. B.
0
4; 2m 
. C.
0
2; 0m 
. D.
0
2; 4m
.
Câu 2: Các số thực a , b sao cho điểm
0;1A là điểm cực đại của đồ thị hàm số
22
1
b
yax a
x

là
A. 1a  ; 0b . B. 1ab. C. 1ab. D. 1a  ; 0b .
Câu 3: Cho hàm số
2
1
x
mx
y
x
m

(
m là tham số). Giá trị của tham số m để hàm số có giá trị cực đại
bằng 7 là
A. 7m . B. 5m . C. 9m  . D. 5m  .
Câu 4: Biết đồ thị hàm số
32
5 2020
x
xxm
y
x

(
m là tham số) có ba điểm cực trị. Parabol
2
yax bxc đi qua ba điểm cực trị đó (trong đó ,,abc là các số thực và
0a
). Giá trị của biểu thức
3
52Tabc là
A. 29 . B. 35. C. 19. D. 20.
Bài tập nâng cao
Câu 5:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc khoảng
5; 5 sao cho hàm số
3sin2 4sin
f
xmx x x không có cực trị trên

;
?
TOANMATH.com
Trang 58
A. 4. B. 3. C. 2. D. 5.
Câu 6: Giả sử hàm số
2
2
3
x
xa
y
x

(với
a là tham số thực) có giá trị cực tiểu là m , giá trị cực đại là
M
. Giả sử
4mM
khi
0
aa
thì
0
a
thuộc tập nào sau đây?
A.
5; 2 . B.
2;1 . C.
1; 3 . D.

3; 5 .
Câu 7: Cho hàm số

2
2
3
:
2
xmx
Cy
x

với
m là tham số. Gọi S là tập tất cả các giá trị thực của m để
đồ thị hàm số

C
có 2 điểm cực trị
A
,
B
sao cho đường thẳng

A
B
vuông góc với đường thẳng

:3ym xm . Tổng giá trị các phần tử của S là
A. 1 . B. 4 . C.
3
. D. 3.
Câu 8: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số

20;20m  để hàm số
2
221yxmx có cực đại?
A. 19. B. 18. C. 17. D. 16.
Câu 9: Có bao nhiêu giá trị nguyên của
10;10m  để hàm số
2
29
x
y
x
m

có cực trị?
A. 2. B. 4. C. 5. D. 3.
Câu 10: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m
để hàm số
12 9 2 6
5251yx m xm x đạt
cực đại tại điểm
0x
?
A. 8. B. 9. C. Vô số. D. 10.
Câu 11: Cho hàm số
y
fx xác định trên và

3
2
sin 3 9fx x xxm x m
 ,
x . Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số

yfx đạt cực tiểu tại điểm 0x ?
A. 6. B. 7. C. 5. D. 4.
Câu 12: Có bao nhiêu giá trị nguyên m thuộc đoạn

19;20
để hàm số
53
12
53
yx xmx
có đúng
hai điểm cực trị?
A.
19. B. 21. C. 20. D. 22.
Đáp án:
1-B 2-A 3-C 4-B 5-A 6-C 7-C 8-A 9-A 10-D
11-A 12-B
Dạng 5. Cực trị hàm số chứa giá trị tuyệt đối (không có tham số)
Bài toán 1. Tìm cực trị của hàm số chứa trị tuyệt đối
Phương pháp giải
Ví dụ:
Tìm số điểm cực trị của hàm số

32
21
f
xx xx
Hướng dẫn giải
TOANMATH.com
Trang 59
Bước 1. Tập xác định và tính đạo hàm
Đạo hàm hàm chứa trị tuyệt đối với công thức:

2
.
.
uu
uu
u

Chú ý:
khi 0
khi 0.
uu
u
uu

Ta có

2
2
2
341,0
34
341,0.
xxx
x
fx x x
x
xxx



Bước 2. Giải phương trình đạo hàm bằng 0 và tìm
những điểm làm cho đạo hàm không xác định
(nhưng hàm số xác định tại những điểm đó).
Hàm số không có đạo hàm tại điểm x = 0.
Ta có

0
1
1
0
3
27
.
3
x
fx x
xx


Bước 3. Lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu đạo
hàm.
Bảng xét dấu ( )
f
x
:
Vậy hàm số có bốn điểm cực trị.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Số điểm cực đại của hàm số
2
() 2 2 2fx x x x là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số liên tục trên có

2
12
22
x
x
x
fx
xx


Hàm số không có đạo hàm tại điểm
0x .
Khi 0x ta có

2
1
2
1
33
02222 .
3
3620
x
f
xxxx x x
xx




Khi 0x ta có

2
2
2
1
33
02222 .
3
3620
x
f
xxxx x x
xx


Bảng xét dấu
y
:
TOANMATH.com
Trang 60
Vậy hàm số có hai điểm cực đại.
Chọn C.
Ví dụ 2. Số điểm cực trị của hàm số
12yx x là
A. 1. B. 4. C. 2. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có đồ thị của hàm số
12yx x
như sau.
Vì


12,2
12
12,2
xx x
yx x
xx x



nên để vẽ đồ thị hàm số đã cho, ta giữ nguyên đồ
thị
12yx x
khi
2x và lấy đối xứng qua
trục hoành phần đồ thị

12yx x ứng với
2x .
Dễ thấy hàm số
12yx x có hai điểm cực trị (xem hình vẽ dưới đây):
Chọn C.
Bài toán 2. Tìm cực trị của hàm số nếu biết bảng biến thiên
Phương pháp giải
Khi cho trước bảng biến thiên của hàm số, tìm
cực trị của hàm số chứa giá trị tuyệt đối:
Ta dùng các phép biến đổi đồ thị chứa giá trị
tuyệt đối để lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu.
Ví dụ: Cho hàm số
y
fx
có bảng biến thiên
như hình vẽ dưới đây.
TOANMATH.com
Trang 61
Tìm số điểm cực trị của hàm số
yfx .
Hướng dẫn giải
Dễ thấy trục hoành cắt đồ thị
yfx
tại ba điểm
phân biệt.
Bảng biến thiên của
yfx :
Suy ra hàm số có 5 điểm cực trị.
Chú ý: Cách nhNm nhanh số điểm cực trị của
hàm số.
Bước 1. Tìm số điểm cực trị của hàm số
yfx
.
Nhẩm nhanh số cực trị
Dựa vào bảng biến thiên ta thấy hàm số
y
fx
có hai điểm cực trị.
Bước 2. Tìm số nghiệm bội lẻ của phương
trình
0fx
Dễ thấy trục hoành cắt đồ thị
yfx tại ba điểm
phân biệt. Số nghiệm bội lẻ của phương trình
0fx là 3.
Bước 3. Số điểm cực trị của hàm số
yfx
là tổng số điểm của cả hai bước trên.
Suy ra hàm số có năm điểm cực trị.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Cho hàm số
y
fx có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây:
Số cực trị của hàm số
yfx là
Chú ý: Có thể nhẩm nhanh
số điểm cực trị như sau:
Số điểm cực trị của hàm
yfx bằng hai lần số
điểm cực trị dương của hàm
số
yfx rồi cộng thêm 1.
TOANMATH.com
Trang 62
A. 5. B. 4. C. 3. D. 6.
Hướng dẫn giải
Khi 0x thì
f
xfx
nên bảng biến thiên của
yfx
trên
0; 
cũng chính là bảng biến thiên của
yfx trên
0; 
.
Do đồ thị
yfx nhận trục tung làm trục đối xứng nên ta có bảng
biến thiên của
yfx trên như sau:
Suy ra hàm số có 5 điểm cực trị.
Chọn A.
Ví dụ 2.
Cho hàm số
yfx có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây:
Biết
00,50ff. Số điểm cực trị của hàm số

yfx là
A. 8. B. 9. C. 10. D. 11.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho đồng biến trên
1;1 nên
00,5ff .
Kết hợp với giả thiết
00,50ff suy ra
20 0 0,5 0 0fff f .
Bảng biến thiên của hàm số
yfx (cách lập như ở ví dụ 1).
Bảng biến thiên của hàm số
yfx là
Chú ý: Nếu
00f thì
hàm số có 9 điểm cực trị.
TOANMATH.com
Trang 63
Vậy hàm số có tổng cộng 11 điểm cực trị.
Chọn D.
Bài toán 3. Tìm cực trị khi cho trước đồ thị
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Cho hàm số
2
3fx xxcó đồ thị như hình vẽ
Gọi số điểm cực trị của hàm số

33gx xx x và

2
33hx x x x lần lượt là m , n .
Giá trị của
mn
là
A. 7. B. 5. C. 4. D. 6.
Hướng dẫn giải
+) Xét


2
2
(3), 3
33
(3), 3
xx x
gx xx x
xx x



, suy ra đồ thị của
g
x
gồm hai phần được suy
ra từ đồ thị ban đầu như sau:
+ Phần 1: là đồ thị hàm

f
x
tương ứng với
3x
.
+ Phần 2: là phần đối xứng với phần đồ thị hàm
f
x qua trục Ox khi 3x . Đồ thị hàm số
g
x là
đường nét liền ở hình dưới đây.
TOANMATH.com
Trang 64
Từ đồ thị hàm số
g
x
, ta có số điểm cực trị là 3 hay
3m
.
+) Xét



2
2
2
(3), ;30;
33
(3),0;3.
xx x
hx x x x
xx x



Suy ra đồ thị của
hx gồm 2 phần được suy ra từ đồ thị
ban đầu như sau:
+ Phần 1: đồ thị hàm
f
x ứng với 3x và với 0x .
+ Phần 2: là phần đối xứng với phần đồ thị hàm
f
x
khi
03x .
Đồ thị hàm số
hx là đường nét liền ở hình dưới đây.
Từ đồ thị hàm số
hx, ta có số điểm cực trị là 4 hay
4n .
Vậy
34 7mn.
Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số
yfx có đồ thị như hình vẽ
Số điểm cực trị của hàm số

yfx trên
4; 4 là
A. 5. B. 7. C. 9. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có đồ thị

yfx như sau:
Chú ý:
Đề bài hỏi số điểm cực trị
trong khoảng
4; 4 nên các
điểm
4x  không là điểm
cực trị.
TOANMATH.com
Trang 65
Vậy số điểm cực trị của hàm số

yfx trên
4; 4 là 7.
Chọn B.
Bài toán 4. Một số bài toán sử dụng phép dịch chuyển đồ thị
Phương pháp giải
Cho đồ thị hàm số
():Cy fx
Đồ thị hàm số
1
():Cyfxa có được
bằng cách dịch chuyển đồ thị hàm số
()C
qua bên phải
a
đơn vị nếu
0a
và dịch
qua trái
a đơn vị nếu 0a .
Đồ thị hàm số
2
():Cyfxb
có được
bằng cách dịch chuyển đồ thị hàm số
()C
lên trên
b đơn vị nếu 0b và dịch xuống
dưới
b đơn vị nếu 0b .
Chú ý : Số điểm cực trị của các hàm số sau là
bằng nhau:
Chú ý :
Khi tịnh tiến đồ thị lên – xuống, trái – phải
thì số điểm cực trị của hàm số ()C ,
1
()C ,
2
()C là
bằng nhau.

ymfxpq tn (1);
ymfxpq t (2);
yfxpqt (3);
yfxqt (4);
Để tìm số điểm cực trị của hàm số, ta có thể làm
như sau:
Từ (1) qua (2): dịch chuyển lên xuống không làm
thay đổi số điểm cực trị.
Từ (2) qua (3): phóng to và thu nhỏ không làm thay
đổi số điểm cực trị.
Từ (3) qua (4): dịch trái phải không làm thay đổi số
điểm cực trị.
Ví dụ: Cho hàm số
yfx xác định trên
\1
và liên tục trên từng khoảng xác định, có
bảng biến thiên như hình vẽ.
TOANMATH.com
Trang 66
Đồ thị hàm số
1yfx có bao nhiêu điểm cực
trị?
Bước 1. Tìm hàm số có cùng số điểm cực trị với
hàm ban đầu.
Bước 2. Dựa vào đồ thị, bảng biến thiên, bảng
xét dấu đạo hàm của đề bài mà suy ra số điểm cực
trị của hàm tìm được ở bước 1.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của hàm
1yfxbằng với số
điểm cực trị của hàm
yfx .
Dựa vào bảng biến thiên của hàm số
y
fx
, ta
suy ra số điểm cực trị của hàm số
yfx là 3.
Do đó số điểm cực trị của hàm số
1yfx
là
3.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Cho hàm số
yfx có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây.
Số điểm cực trị của hàm số
39yfx là
A. 4. B. 3. C. 2. D. 5.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
39yfx;
9yfx. Ta có bảng biến thiên của hàm số
9yfx là
TOANMATH.com
Trang 67
Suy ra số điểm cực trị của hàm số
9yfx
là 4.
Chọn A.
Ví dụ 2.
Cho hàm số
yfx
xác định trên
\0
và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng biến
thiên như hình vẽ.
Đồ thị hàm số
2( 1)11yfx
có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 3. B. 4. C. 5. D. 6.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
2( 1)11yfx
;
2( 1)1yfx
;
(1)1yfx
;
() 1yfx
Hàm số
1yfx có bảng biến thiên như hình vẽ:
Suy ra số điểm cực trị của hàm
() 1yfx là 4.
Vậy hàm số
2( 1)11yfx có 4 điểm cực trị.
Chọn B.
Ví dụ 3. Cho hàm số
yfx xác định trên
\1 và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng
biến thiên như hình vẽ.
Đồ thị hàm số
221yfx
có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 5. B. 9, C. 7. D. 6.
Hướng dẫn giải
TOANMATH.com
Trang 68
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:

221yfx;

1
2
2
yfx;

1
2
yfx
Ta có bảng biến thiên của hàm số

1
2
yfx là
Từ đó suy ra số cực trị của hàm số

1
2
yfx là 9 nên số cực trị của hàm số
221yfx
cũng là 9.
Chọn B.
Ví dụ 4.
Cho hàm số
yfx xác định trên
\1 và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng
biến thiên như hình vẽ.
Hàm số
223yfx có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 3. B. 4. C. 5. D. 6.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
223yfx;
22yfx;

2yfx;

yfx
(vì ba hàm đầu có số nghiệm của đạo hàm là như nhau; từ hàm thứ tư, ta dịch qua phải 2 đơn vị sẽ
được đồ thị hàm thứ ba).
Từ bảng biến thiên đã cho, suy ra bảng biến thiên của hàm số
yfx :
TOANMATH.com
Trang 69
Dựa vào bảng biến thiên, ta có hàm số
yfx
có 3 điểm cực trị.
Do đó hàm số
223yfx có 3 điểm cực trị.
Chọn A.
Ví dụ 5*. Cho hàm số
y
fx
xác định trên
\1
và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng
biến thiên như hình vẽ.
Biết
0. 1 0ff
. Số điểm cực trị của đồ thị hàm số
223yfx
là
A. 5. B. 9. C. 7. D. 6.
Hướng dẫn giải
Quan sát bảng biến thiên, rõ ràng hàm số đã cho đồng biến trên (1;3) , suy ra
01
f
f . Lại do
0. 1 0ff nên
00 1
f
f .
Tương tự như ở ví dụ 4, số điểm cực trị của hàm
223yfx bằng với số cực trị của hàm

yfx .
Bảng biến thiên của hàm số
yfx
là:
Đến đây, ta dễ dàng suy ra được số điểm cực trị của hàm
yfx là 7.
Vậy hàm số
223yfx
có 7 điểm cực trị.
Chọn C.
Chú ý:
Nếu
(
)
0fx³ thì hàm số
223yfxchỉ có 5 điểm cực trị.
Ví dụ 6. Cho hàm số
yfx xác định trên
\1 và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng
biến thiên như hình vẽ. Đồ thị hàm số
321yfx có bao nhiêu điểm cực trị?
TOANMATH.com
Trang 70
A. 3. B. 4. C. 5. D. 2.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
321yfx;
32yfx và
2yfx.
Để vẽ được bảng biến thiên hoặc đồ thị của hàm số

2yfx, ta dịch bảng biến thiên (đồ thị) của
hàm số
yfx
qua phải 2 đơn vị rồi lấy đối xứng phần bên phải trục Oy qua Oy (bỏ phần bên trái
Oy).
Sau đây lần lượt là bảng biến thiên của
2yfx
và
2yfx
Vậy hàm số ban đầu có 3 điểm cực trị.
Chọn A.
Bài tập tự luyện dạng 5
Câu 1:
Số điểm cực trị của hàm số
3
2
5yx x là
A. 2. B. 1. C. 4. D. 3.
Câu 2: Số điểm cực trị của hàm số
2
221yx x
là
A. 0. B. 1. C. 2. D. 3.
Câu 3: Số điểm cực trị của đồ thị hàm số
42
54yx x là
A. 5. B. 7. C. 9. D. 6.
TOANMATH.com
Trang 71
Câu 4: Cho hàm số
yfx liên tục trên
và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ.
Số điểm cực trị của hàm số
yfx là
A. 6. B. 3. C. 5. D. 7.
Câu 5: Cho hàm số
yfx
liên tục trên
\1
và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ.
Số điểm cực trị của hàm số

yfx là
A. 5. B. 3. C. 7. D. 6.
Bài tập nâng cao
Câu 6:
Số điểm cực trị của hàm số
2
21 12
f
xx x xx x x
là
A. 1. B. 0. C. 3. D. 5.
Câu 7: Số điểm cực đại của hàm số
2
21 12
f
xx x xx x x là
A. 11. B. 5. C. 6. D. 4.
Câu 8: Cho hàm số bậc ba
y
fx có đồ thị như hình vẽ
Hàm số
3 2010 1 5yfx có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 11. B. 9. C. 7. D. 13.
Câu 9: Cho hàm số
y
fx
xác định và liên tục trên có bảng xét dấu của hàm
y
fx
như sau
Hàm số
3 2021 2020yfx có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 6. B. 5. C. 7. D. 3.
Câu 10: Cho hàm số
yfx
xác định trên
\1
, liên tục trên mỗi khoảng xác định và có bảng biến
thiên như hình vẽ
TOANMATH.com
Trang 72
Hàm số
52120yfx có bao nhiêu điểm cực trị
A. 2. B. 3. C. 5. D. 4.
Câu 11: Cho hàm số
y
fx
liên tục và có đạo hàm trên và có bảng biến thiên của

f
x
như hình
vẽ.
Số điểm cực trị của hàm số
yfx là
A. 3. B. 7. C. 5. D. 9.
Câu 12: Cho hàm số
y
fx liên tục trên và có bảng biến thiên như hình vẽ
Số điểm cực trị của hàm số
yfx là
A. 3. B. 5. C. 4. D. 2.
1 – D 2 – B 3 – B 4 – C 5 – A 6 – A 7 – C 8 – A 9 – C 10 – B
11 – B 12 – C
Dạng 6: Cực trị hàm chứa trị tuyệt đối có tham số
Bài toán 1. Định tham số để hàm số chứa dấu trị tuyệt đối có n điểm cực trị
Phương pháp giải
Xét bài toán:
Định tham số để đồ thị hàm số
yfx
hoặc
yfx
có
n điểm cực trị.
Ví dụ: Có bao nhiêu giá trị nguyên của

20;20m  để hàm số
3
3yx xm
có 3
điểm cực trị?
Hướng dẫn giải
TOANMATH.com
Trang 73
Bước 1. Lập bảng biến thiên của hàm số
y
fx .
Xét
3
3
f
xx xm.
Ta có
2
33fx x

.
Bảng biến thiên:
Bước 2. Dựa vào bảng biến thiên, suy ra tham số
thỏa mãn yêu cầu đề bài
Từ bảng biến thiên ta có:
Hàm số
3
3yx xm
có 3 điểm cực trị
20 2
20 2.
mm
mm






Do
m nguyên và

20;20m  nên
20; 19;...; 2;2;3;...;19;20m 
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của

5; 5m để hàm số
32
69 22yx x mx m có 5 điểm cực trị?
A. 6. B. 8 C. 5. D. 7.
Hướng dẫn giải
Xét
32
69 22fx x x mx m
Cho
32
069 220fx x x mx m


32
2
2
692 20
241 0
2
41 0
xxx mxm
xxxm
x
xx m



Hàm số
32
69 22yx x mx m có 5 điểm cực trị khi
0fx
có 3 nghiệm phân biệt và chỉ khi
2
41 0xx m có 2 nghiệm phân biệt
khác 2
2
4(1 ) 0
3
3.
3
24.21 0
m
m
m
m
m






Do
m nguyên

5; 5m nên
2; 1; 0;1; 2; 3; 4;5m  .
Lời bình: Ta có thể nhìn
rõ những kết luận này từ
việc biến đổi đồ thị.
Từ đồ thị
yfx suy
ra đồ thị
yfx
TOANMATH.com
Trang 74
Vậy có 8 giá trị của
m
thỏa mãn đề bài.
Chọn B.
Ví dụ 2. Có bao nhiêu giá trị của
m
để hàm số

3
2
21 3 5yx m x mx
có 5 điểm cực trị.
A.
1
0;
4
m



.
B.

1
0; 1;
4
m




.
C.
1;m 
. D.
;0m 
.
Hướng dẫn giải
Xét
32
(2 1) 3 5
f
xx m x mx .
Suy ra
2
32(21)3
f
xx mxm

.
Hàm số

3
2
21 3 5yx m x mx
có 5 điểm cực trị khi và chỉ khi
hàm số
y
fx
có 2 điểm cực trị dương
0fx

có 2 nghiệm phân
biệt dương

2
2
219 0
1
4510
210
1
0
0
0
4
mm
m
mm
m
m
m
m







Chọn B.
Lời bình:
Ta có thể nhìn
rõ những kết luận này từ
việc biến đổi đồ thị.
Từ đồ thị
yfx suy
ra đồ thị
yfx .
Ví dụ 3. Có bao nhiêu số nguyên của tham số
2021; 2020m 
để hàm số
2
2 2020 2021fx x mx m có 3 điểm cực trị?
A. 1009. B. 2020. C. 2019. D. 1008
Hướng dẫn giải

2 2 , 2020 0
2020
22
2 2 , 2020 0.
2020
xmxm
xm
fx x m
xmxm
xm





Dễ thấy hàm số không có đạo hàm tại điểm
2020xm
.
Ta có:

22 0
2020 0
0
22 0
2020 0
xm
xm
fx
xm
xm





, 1010.
2 2020 0
xm
xm
xm
xmm
m




N ếu
1010m thì
0fx
x
m và không có đạo hàm tại điểm 2020xm nên không có đủ
3 điểm cực trị. Do đó loại trường hợp này.
TOANMATH.com
Trang 75
Khi
1010m
, ta có bảng xét dấu đạo hàm như sau:
Vậy hàm số có 3 điểm cực trị với
1010m
.
Mà
2021; 2020m  nên
1011;1012;...; 2019m .
Vậy có 1009 số thỏa mãn đề bài.
Chọn A.
Ví dụ 4. Cho hàm số
32
2fx x mx nx với m, n là các số thực thỏa mãn
1
25
mn
mn


. Số điểm
cực trị của hàm số
yfx là
A. 1. B. 3. C. 5. D. 2.
Hướng dẫn giải
Hàm số
32
2fx x mx nx  liên tục trên
.






lim
lim . 2 0
284222(2 5)0
2. 1 0
11 2 10
(1). lim 0
lim
x
x
x
x
fx
fxf
fmnmn
ff
fmnmn
ffx
fx










 



Suy ra phương trình
0fx có ít nhất 3 nghiệm. Mà
0fx là phương trình bậc 3 nên có tối đa 3
nghiệm. Vậy
0fx
có đúng 3 nghiệm phân biệt.
Vậy hàm số
yfx có đúng 5 điểm cực trị.
Chọn C.
Ví dụ 5.
Cho hàm số
32
1
1
3
yxmxx
với m là tham số thực. Đồ thị của hàm số đã cho có nhiều
nhất bao nhiêu điểm cực trị?
A. 5. B. 3. C. 4. D. 2.
Hướng dẫn giải
Xét

32
1
1
3
fx x mxx
có tập xác định
D
.
Ta có

2
2
2
21
1
x
fx x m
x

;
 
22
2
1
0
21
xx
f
xm gx
x

.
Ta có

42
222
232
(2 1) 1
xx x
gx
xx


. Bảng biến thiên
g
x
:
TOANMATH.com
Trang 76
Dựa vào bảng biến thiên ta có
0fx
có tối đa 2 nghiệm khác 0 khi 0m . Do hàm số
f
x
liên
tục trên
nên
0fx
có tối đa 3 nghiệm phân biệt. N ếu tồn tại giá trị của tham số
m sao cho
phương trình
0fx có đúng 3 nghiệm phân biệt thì hàm số
32
1
1
3
yxmxx có 5 điểm cực trị.
Ta có


22
0
0
31.2
x
fx
xmx


Khi
0m thì (2)
4222
990xmxm
luôn có 2 nghiệm phân biệt khác 0.
Vậy phương trình
0fx
có đúng 3 nghiệm phân biệt nếu 0m .
Vậy số điểm cực trị tối đa của hàm số
32
1
1
3
yxmxx là 5.
Chọn A.
Ví dụ 6.
Có bao nhiêu số nguyên của

0;2021m
để hàm số

3
1yx m x
có đúng một điểm cực
trị?
A. 2021. B. 2022. C. 21. D. 20.
Hướng dẫn giải
Ta sẽ chứng minh hàm số trên luôn có đúng 1 điểm cực trị với mọi tham số m.
Hiển nhiên hàm số liên tục trên
.
Ta có:
2
3
2
31,0
3
1
31,0.
xm x
x
ym
x
xm x



Đạo hàm không xác định tại điểm
0x .
+) Khi
1m thì
2
2
3, 0
3, 0
xx
y
xx

Hàm số không có đạo hàm tại điểm
0x và đạo hàm đổi dấu khi đi qua điểm 0x (vì
00
lim 0, lim 0
xx
yy



).
Vậy hàm số chỉ đạt cực trị tại
0x .
+) Khi
1m , ta có 0, 0yx
 và
0
lim 0
x
y
.
TOANMATH.com
Trang 77
Cho
1
0
3
m
yx

và đạo hàm đổi dấu khi đi qua điểm đó nên hàm số cũng chỉ có 1 điểm cực
trị.
+) Tương tự với
1m , hàm số cũng chỉ đạt cực trị tại điểm
1
3
m
x
.
Vậy hàm số luôn có 1 điểm cực trị với mọi tham số m.
Do m nguyên và
0;2021m nên có 2022 giá trị của m.
Chọn B.
Bài toán 2. Cho bảng biến thiên, định giá trị tham số để hàm số có n
điểm cực trị
Phương pháp giải
Bài toán:
Cho bảng biến thiên của hàm số
y
fx hoặc cho bảng biến thiên, bảng xét dấu
của
f
x
. Yêu cầu tìm giá trị của tham số m để
hàm số
,
g
xm có n điểm cực trị.
Ví dụ: Cho hàm số
y
fx có bảng biến thiên
như sau
Tìm m để hàm số


g
xfxm có đúng 5
điểm cực trị.
Hướng dẫn giải
Đưa hàm số
,
g
xm về hàm số đơn giản hơn
(nếu có thể). Sau đó sử dụng các phép biến đổi đồ
thị hàm trị tuyệt đối.
Để có được đồ thị của hàm số

g
xfxm ta
lần lượt thực hiện các bước sau:
+ Dịch chuyển đồ thị qua phải nếu
0m
, dịch
chuyển qua trái nếu
0m .
+ Giữ phần bên phải trục tung của đồ thị ở bước 1,
rồi lấy đối xứng phần đó qua trục tung.
Suy ra để hàm số

g
xfxm có đúng 5 cực
trị, ta cần dịch chuyển đồ thị hàm số
yfx qua
phải sao cho đồ thị có đúng 2 điểm cực trị dương.
Suy ra
0
10.
1
m
m
m


Ví dụ mẫu
TOANMATH.com
Trang 78
Ví dụ 1. Cho hàm số
yfx liên tục trên
\1 , có đạo hàm trên
\1 và có bảng biến thiên của
hàm số
y
fx
như sau
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số

20;20m 
để hàm số
2020
22gx f x m
có nhiều
điểm cực trị nhất?
A. 21. B. 19. C. 22. D. 20.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của

2020
22gx f x m bằng với số điểm cực trị của hàm số

hx f x m.
Ta có


x
hx f x m
x


.
Hiển nhiên hàm số không có đạo hàm tại điểm
0x .
Cho

11
0
0
1.
xm x m
hx
x
mx x x m






Hàm số
hx f x m
có nhiều điểm cực trị nhất khi và chỉ khi
0hx
có nhiều nghiệm dương
nhất hay
0 m .
Do m nguyên và

20;20m 
nên
1; 2;3;...; 20m
.
Chọn D.
Ví dụ 2. Cho hàm số
yfx có đạo hàm trên
và có bảng biến thiên của hàm số
yfx
như sau:
Số giá trị nguyên của tham số m để hàm số

42
4
g
xfx xm có nhiều điểm cực trị nhất?
A. 2. B. 4. C. 3. D. 5.
Hướng dẫn giải
Ta có



42
342
42
4
48 4
4
xxm
g
xxx fxxm
xxm




.
Ta có
42
40xxm.
Dựa vào bảng biến thiên, suy ra
42
40fx x m
 vô nghiệm (*).
TOANMATH.com
Trang 79
Hàm số
g
x có nhiều điểm cực trị nhất khi
0gx
có nhiều nghiệm phân biệt nhất.
Kết hợp với (*), ta có hệ phương trình
42
3
40
480
xxm
xx


có nhiều nghiệm phân biệt nhất
42
40xxm có nhiều nghiệm nhất và tất cả các nghiệm đều khác 0 và khác 2 (vì
3
480xx luôn có ba nghiệm phân biệt là 0; 2 )
42
4mx x có nhiều nghiệm nhất và tất cả
các nghiệm đều khác 0 và khác
2
(**).
Lập bảng biến thiên của
42
4yx x ta có:
Do đó (**)
04m .
Vậy có ba giá trị nguyên là
1; 2; 3m .
Chọn C.
Bài toán 3. Cho đồ thị, định tham số để có hàm số có n điểm cực trị
Phương pháp giải
Ví dụ:
Hàm số
yfx có đồ thị như hình vẽ.
Tìm số điểm cực trị của đồ thị hàm số
yfxm
Bước 1. Tìm hàm số đơn giản hơn có cùng số
điểm cực trị với hàm ban đầu.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của đồ thị hàm số

yfxm
bằng với số điểm cực trị của đồ thị hàm số
yfx .
Bước 2. Dựa vào đồ thị, xác định số cực trị của
hàm đơn giản ở bước 1.
Dựa vào đồ thị, ta có số điểm cực trị hàm số
yfx là 4 và số nghiệm bội lẻ của phương
trình
0fx là 5.
TOANMATH.com
Trang 80
Suy ra số điểm cực trị của đồ thị hàm số
yfx
bằng 9.
Vậy số điểm cực trị của đồ thị hàm số
yfxm là 9.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Cho đường cong như hình vẽ là đồ thị của hàm số
y
fx
. Tìm tập hợp tất cả các giá trị thực
của tham số m để hàm số
3yfx m có 5 điểm cực trị.
A.
;1m 
. B.

1;1m 
.
C.

1;m . D.

;1m  .
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của hàm số
3yfx m bằng với số điểm cực trị của hàm số
g
xfxm.
Ta có


.
x
g
xfxm
x


.
Dựa vào đồ thị, ta có
 
11
0*
11
xm x m
gx
xm x m






(chú ý rằng hàm số

g
x không có đạo hàm tại điểm 0x ).
Hàm số
3yfx m
có 5 điểm cực trị
g
xfxm
có 5 điểm cực trị (*) có 4
nghiệm phân biệt
10 1mm  .
Chọn D.
Ví dụ 2. Cho hàm số

yfx liên tục trên và có đồ thị như hình vẽ. Tìm tất cả các giá trị của tham
số m để hàm số
yfxm có nhiều điểm cực trị nhất.
A.

2; 2m  . B.

2; 2m  .
C.

1;1m  . D.

1;1m  .
TOANMATH.com
Trang 81
Hướng dẫn giải
Đồ thị hàm số
yfxm có nhiều điểm cực trị nhất khi và chỉ khi
yfxm
cắt trục hoành tại
nhiều điểm nhất
22m
.
Chọn A.
Ví dụ 3.
Cho hàm số

y
fx
có đồ thị như hình vẽ.
Gọi S là tập hợp các số nguyên dương của m để hàm số

2
1
2020
3
yfx m có 5 điểm cực trị. Tổng
tất cả các phần tử của S là
A. 5. B. 10. C. 6. D. 7.
Hướng dẫn giải
Ta có số điểm cực trị của hàm

2
1
2020
3
yfx m bằng số điểm cực trị của hàm

2
1
3
yfx m
.
Xét hàm
 
2
1
3
g
xfx m.
Dựa vào đồ thị ta có số điểm cực trị của hàm
g
x bằng số điểm cực trị của hàm

f
x và bằng 3.
TOANMATH.com
Trang 82
Suy ra hàm số

2
1
2020
3
yfx m
có 5 điểm cực trị thì số giao điểm của

g
x
với trục Ox
(không kể các điểm tiếp xúc) là 2.
2
2
2
1
2
332
3
918
1
32 3.
63
3
m
m
m
m
m





Do m nguyên dương nên
3; 4m .
Vậy tổng các giá trị là 7.
Chọn D.
Ví dụ 4. Cho hàm số

yfx có đồ thị như hình vẽ bên dưới. Số giá trị nguyên của tham số m để đồ thị
hàm số
3
3
g
xfx fxm
có đúng 9 điểm cực trị là
A. 16. B. 17. C. 15. D. 18.
Hướng dẫn giải
Xét
3
3hx f x f x m
.
Suy ra
2
03 10hx f x f x




.
Dựa vào đồ thị, ta có

0
0
2
x
fx
x



1
2
3
2
12;0
0
xx
fx x x
xx



(đạo hàm đều đổi dấu khi đi qua cả 3 nghiệm đều là nghiệm đơn và khác
2 nghiệm trên).

43
1
2
x
xx
fx
x



(trong đó
4
x
x là nghiệm đơn 2x  là nghiệm kép).
Ta tính các giá trị:
123
2hx hx hx m
4
22hx h m và
018hm
Bảng biến thiên
hx:
TOANMATH.com
Trang 83
Suy ra hàm số
hx luôn có 6 điểm cực trị.
Đồ thị hàm số
3
3
g
xfx fxm có đúng 9 điểm cực trị tương đương đồ thị
yhx cắt
trục hoành tại đúng 3 điểm (không kể những điểm tiếp xúc)
2 0 18 18 2mmm
.
Vậy
17; 16;...; 2m  hay có 16 giá trị nguyên của m.
Chọn A.
Bài tập tự luyện dạng 6
Câu 1:
Cho hàm số

3
22
1
1341
3
yxmxmxmm
. Tìm tất cả các giá trị thực của tham số
m để hàm số có 5 điểm cực trị.
A.
1m
. B.
3m
. C.
4m
. D.
31m
.
Câu 2: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số
43 2
818yx x xm có 3 điểm cực trị?
A. 1. B. Không có. C. 2. D. Vô số.
Câu 3: Tổng tất cả các giá trị nguyên của tham số m để hàm số
432
38624yxxx xm có 7 điểm
cực trị bằng
A. 42. B. 63. C. 55. D. 30.
Câu 4: Hàm số
y
fx có đạo hàm

453
13fx x xm x
 . Có bao nhiêu giá trị nguyên của
5; 5m  để số điểm cực trị của
yfx là 3?
A. 5. B. 3. C. 6. D. 7.
Câu 5: Cho hàm số
yfx có đạo hàm

3
22
2221 78,fx x x x m xm m x



.
Co tất cả bao nhiêu số nguyên m để hàm số
g
xfx có 5 điểm cực trị?
A. 6. B. 7. C. 8. D. 5.
Câu 6: Cho hàm số
32
f
x x ax bx c  với
,,abc
thỏa mãn
84 2 0
84 2 0
abc
abc


Số điểm cực trị của hàm số
yfx bằng
A. 1. B. 2. C. 3. D. 5.
Câu 7: Cho hàm số
32
2fx x ax bx  thỏa mãn
1
32 0
ab
ab


với a,b là các số thực.
TOANMATH.com
Trang 84
Số điểm cực trị của hàm số
yfx
bằng
A. 5. B. 7. C. 9. D. 11.
Câu 8: Biết rằng ,,abc thỏa

2
0
40
ab
ac b ac

. Hàm số
42
yax bxc có bao nhiêu điểm cực
trị?
A. 9. B. 5. C. 3. D. 7.
Câu 9: Biết rằng hàm số bậc ba
yaxbxcxd
đồng biến trên
với
,,,abcd
. Đồ thị
hàm số
42
yx bcdxa có ít nhất bao nhiêu điểm cực trị?
A. 1. B. 0. C. 3. D. 2.
Câu 10: Cho hàm số
54
120yxmxx x với m là tham số thực. Đồ thị của hàm số đã cho có nhiều
nhất bao nhiêu điểm cực trị?
A. 2. B. 5. C. 4. D. 3.
Câu 11: Cho hàm số
42
f
xaxbxc với a, b, c là các số thực thỏa 0, 2020ac và
2020abc . Số điểm cực trị của hàm số
2020yfx là
A. 7. B. 5. C. 4. D. 3.
Câu 12: Cho các số thực a, b, c thỏa
1
42 8
0
abc
abc
bc


. Đặt
32
f
x x ax bx c 
. Số điểm cực trị tối đa
của hàm số
yfx là
A. 5. B. 11. C. 9. D. 7.
1 – B 2 – D 3 – A 4 – A 5 – A 6 – D 7 – D 8 – D 9 – A 10 – B
11 – A 12 – D
Dạng 7. Cực trị hàm ẩn
Bài toán 1. Biết được đồ thị của hàm số

f
x tìm (số điểm) cực trị của hàm ẩn
Phương pháp giải
Ví dụ: Cho hàm số
yfx có đạo hàm trên
và có đồ thị như hình vẽ. Đặt
 
2
g
xfx

.
Hàm số
g
x có mấy điểm cực trị?
TOANMATH.com
Trang 85
Bước 1. Tìm đạo hàm của hàm số


y
fux :
y
ux.f ux

.
Bước 2. Từ đồ thị hàm số, xác định số nghiệm bội
lẻ của phương trình 0y
.
Bước 3. Kết luận cực trị của hàm số


yfux .
Hướng dẫn giải
Ta có
  
2
g
xfx.fx.

Cho


0
0
0
fx
gx
f
x.

Dựa vào đồ thị, ta có


1
2
10
01
12
x
x;
fx x
x
x;.





331
4
10
0
01
x
x;,xx
fx
xx ;



(các nghiệm đều là nghiệm bội lẻ). Vậy hàm số

ygx có 5 điểm cực trị.
Chọn D.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Cho hàm số
y
fx
có đạo hàm trên và có đồ thị như hình vẽ
dưới (chỉ đạt cực trị tại 3 điểm và cũng chỉ có 3 điểm chung với trục hoành).
Số điểm cực trị của hàm số

2
g
xfx

là
A. 5. B. 4.
C.
3. D. 6.
TOANMATH.com
Trang 86
Hướng dẫn giải
Ta có:
  
2
g
xfx.fx.

Cho


0
0
0
fx
gx
fx

(1)
(2).
Dựa vào đồ thị trên, ta có:
1
2
(1) 0
x
x
x
x
x

(các nghiệm đều là nghiệm bội lẻ).
2
(2) 3
0
x
x
x


(trong đó
0x
nghiệm kép,hai nghiệm kia là nghiệm đơn).
Vậy phương trình
0gx
có 5 nghiệm bội lẻ.
Do vậy số điểm cực trị của hàm số

2
g
xfx

là 5.
Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số
y
fx có đạo hàm trên
và có đồ thị như hình vẽ bên dưới (chỉ đạt cực
trị tại 3 điểm và cũng chỉ có 3 điểm chung với
trục hoành). Số điểm cực trị của hàm số
g
xffx


là
A. 6 B. 7
C.
8 D. 9
Hướng dẫn giải
Ta có:
..
g
xfxffx



Cho


0
0
0
fx
gx
ffx



(1)
(2)
Dựa vào đồ thị trên ta có:
1
2
(1) 0
x
x
x
x
x

(các nghiệm đều là nghiệm bội lẻ).


1
2
(2) 0
.
f
xx
fx
f
xx

Phương trình
1
f
xx
với

1
2; 1x 
có 2 nghiệm đơn khác với 3
Chú ý: Chỉ cần quan tâm
đến nghiệm bội lẻ hoặc
nghiệm mà đạo hàm đổi
dấu khi đi qua của
phương trình
(
)
'0fx=
TOANMATH.com
Trang 87
nghiệm
12
;0;
x
xx x x
.
Phương trình

0fx có 2 nghiệm đơn là 2, 3xx (khác với 5 nghiệm
đơn trên) và nghiệm kép
0x .
Phương trình

2
f
xx
với

2
2; 3x
có 2 nghiệm đơn khác với tất cả các
nghiệm trên.
Vậy phương trình

0gx
có tổng cộng 9 nghiệm bội lẻ nên hàm số
g
xffx

có tổng cộng 9 điểm cực trị.
Chọn D.
Ví dụ 3.
Cho hàm số

y
fx
xác định, liên tục trên và có đúng 2
điểm cực trị
1, 1
x
x có đồ thị như hình vẽ sau:
Hỏi hàm số
32
3 6 9 1 2020yfx x x có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 2. B. 3.
C.
4. D. 5.
Hướng dẫn giải
Do hàm số

yfx có đúng hai điểm cực trị
1, 1
x
x
nên phương trình

0fx
có hai nghiệm
bội lẻ phân biệt
1, 1
x
x .
Ta có:
()( )
232
'33 12 9 ' 6 9 1yxxfxxx=-+ -++


2
32
0
32
2
1
3
31290
06911 1;0
6911
30.
x
x
xx
yxxx xx
xxx
xx





Vì 0y
có các nghiệm lẻ là
0
,1
x
xxvà 3x nên hàm số

32
3 6 9 1 2020yfx x x có tất cả
4 điểm cực trị.
Chọn C.
Ví dụ 4.
Biết rằng hàm số
f
x
xác định, liên tục trên
có đồ thị được cho như
hình vẽ bên. Số điểm cực trị của hàm số
53120yffx

là
A. 6. B. 5.
C.
3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của hàm số
53120yffx


bằng với số điểm cực trị của
TOANMATH.com
Trang 88
hàm số
31yffx

và cũng bằng với số điểm cực trị của hàm số
g
xffx

.
Ta có:
.
g
xfxffx



.


0
0
0
fx
gx
ffx




1
2
Dựa vào đồ thị, ta có

0
1
2
x
x
(trong đó
0x và 2x là nghiệm bội lẻ).


0
2
2
fx
fx

3
4

33x (nghiệm đơn) hoặc 0x (nghiệm kép).

0
43xx (nghiệm đơn).
Vậy phương trình

0gx
có 4 nghiệm bội lẻ nên
g
x
có 4 điểm cực trị
Suy ra hàm số
53120yffx

cũng có 4 điểm cực trị.
Chọn D.
Bài toán 2. Tìm (số điểm) cực trị biết đồ thị của hàm số
f
x
Phương pháp giải
Bài toán: Cho trước đồ thị của hàm số
f
x
. Tìm (số điểm) cực trị của (đồ thị) hàm số
f
u .
+ N ếu
0fx
có các nghiệm
i
x
, thì
0.
i
f
uux

+ Chúng ta chỉ cần quan tâm đến các nghiệm bội lẻ của phương trình.
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Cho hàm số
yfx có
đạo hàm liên tục trên
. Hàm số
yfx
có đồ thị như hình vẽ.
Hàm số

2
3
g
xf x đạt cực tiểu
tại điểm
A.
0.x
B.
2.x
C.
2.x  D. 2.x 
Hướng dẫn giải
Phương trình
'0fx có 2 nghiệm bội lẻ là
1, 3.xx
Ta có:

 
22
32.3.
g
xfx xf x




Lưu ý: Do các nghiệm đều là
nghiệm bội lẻ, nên
(
)
'
g
x đổi
dấu khi đi qua mỗi nghiệm ấy.
Chính vì vậy mà ta chỉ cần biết
TOANMATH.com
Trang 89
Cho

22
22
00
03 1 4
33 0
xx
gx x x
xx








Suy ra
0gx
có 3 nghiệm bội lẻ là
0, 2xx
.
Vì

36.60gf

 nên ta có bảng xét dấu

g
x như sau:
Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số

yfx có đạo hàm liên tục trên . Hàm số

y
fx
có đồ thị như hình vẽ.
Số cực trị của hàm số

2
2hx f x x là
A. 2. B. 4.
C.
3. D. 5.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
h22. 2.


x
xfxx
Dựa vào đồ thị, ta có

2
2
1
h0 21
23.


x
xxx
xx
Phương trình trên chỉ có 3 nghiệm bội lẻ là 1, 3 xx nên hàm số

hx chỉ có 3 điểm cực trị.
Chọn C.
dấu của một khoảng nào đó sẽ
suy ra dấu ở các khoảng còn
lại. Do hàm số liên tục, nên chỉ
cần biết dấu tại 1 điểm, ta sẽ
biết dấu ở khoảng chứa điểm
đó.
Ở bài này, ta xét tại điểm
()
32;x =Î +¥
.
Chú ý: Ta chỉ cần quan tâm
đến nghiệm bội lẻ, nên trong
bài này ta bỏ qua nghiệm x=0
của phương trình
(
)
'0fx=
(là nghiệm bội chẵn nên đạo
hàm không đổi dấu khi qua
nghiệm này). Ta cũng không
cần xét đến phương trình
2
21xx
Ví dụ 3. Cho hàm số
yfx có đồ thị hàm số
yfxnhư hình vẽ:
TOANMATH.com
Trang 90
Biết

0; 0 .
f
afc fb fe
Số điểm cực trị của hàm số

2


gx f x m là
A. 5. B. 7. C. 6. D. 8.
Hướng dẫn giải
Từ đồ thị của đạo hàm, ta có bảng biến thiên sau:
Dựa vào bảng biến thiên, ta thấy

yfx có 4 điểm cực trị, suy ra hàm số

yfxm cũng có 4 điểm
cực trị và
0
fxm có 4 nghiệm bội lẻ phân biệt. Khi

0; 0
f
afc fb fe thì đồ thị
hàm số

yfx cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt nên đồ thị hàm số

yfxm cũng cắt trục hoành
tại 3 điểm phân biệt.
Ta có
 
2
2..

 

g
x fxm gx fxmfxm
Cho


0
0
0



fxm
gx
fx m

1
2.
Phương trình

1 có 4 nghiệm phân biệt, phương trình
2 có 3 nghiệm phân biệt khác với 4 nghiệm của
phương trình

1 . Vậy
g
x có 7 nghiệm (bội lẻ) phân biệt hay
g
x có 7 điểm cực trị.
Chọn B.
Ví dụ 4. Cho hàm số
yfx
có đạo hàm liên tục trên , hàm số
2
yfx
có đồ thị như hình
dưới. Số điểm cực trị của hàm số
yfx là
TOANMATH.com
Trang 91
A. 1. B. 2. C. 0. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có số điểm cực trị của hàm số
yfxbằng với số điểm cực trị của
2yfx . Vì hàm số
2yfx
có 2 điểm cực trị nên hàm số
y
fx
có 2 điểm cực trị.
Chọn B.
Ví dụ 5.
Cho hàm số
yfx liên tục trên có đồ thị
2
yfx như hình vẽ. Số điểm cực trị của
hàm số
234yfx là
A. 4. B. 5. C. 3. D. 2.
Hướng dẫn giải
N hận xét: Số điểm cực trị của hàm số

234yfx
bằng với số điểm cực trị của hàm số

yfx
và bằng với số điểm cực trị của hàm số
2yfx . Ta có đồ thị hàm số
2
yfx cắt trục hoành
tại 4 điểm phân biệt nên hàm số
2yfx có 4 điểm cực trị. Vậy hàm số
234yfx có 4 điểm
cực trị.
Chọn A.
Bài toán 3. Biết được
f
x hoặc bảng xét dấu, bảng biến thiên của
f
x , tìm số điểm cực trị của
hàm ẩn
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Cho hàm số

yfx có đạo hàm
3
412
f
xxx x

,
.x Số điểm cực trị của hàm số
24
g
xfx xm
là
TOANMATH.com
Trang 92
A. 2. B. 3.
C.
4. D. 1.
Hướng dẫn giải
Ta có

26 2 3 26
24 12 4 24 1gx x x x x x x x x



.

0
01
2.
x
gx x
x


Lập bảng xét dấu
g
x
:
Dựa vào bảng xét dấu, ta có hàm số
g
x có 2 điểm cực tiểu.
Chọn A.
Ví dụ 2.
Cho hàm số
yfx có đạo hàm

4
2
12fx xx x
, .x Số điểm cực trị của hàm số
2
1gx f x x là
A. 2. B. 3.
C.
4. D. 1.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
21 1gx x f x x



24
222
21 1 2 3xxx xx xx   
Dễ thấy
0gx
có 3 nghiệm đơn là
1
2, , 1
2
x
xx 
nên
hàm số có 3 điểm cực trị.
Chọn B.
Ví dụ 3. Cho hàm số
y
fx có bảng xét dấu đạo hàm như sau:
Số điểm cực trị của hàm số
 
32
3
6 2020
2
gx f x x x x là
Khi làm trắc nghiệm, ta có thể lập
bảng xét dấu thu gọn như sau:
Lưu ý: Khi làm trắc nghiệm, có thể
dựa vào bảng xét dấu để chọn đáp
án
()( )
'12yxx=- + -
TOANMATH.com
Trang 93
A. 3. B. 2.
C.
1. D. 4.
Hướng dẫn giải
Ta có:
2
32.gx f x x x


N hận xét:
120.gg


Khi
2
1
x
x

thì



2
0
0
320
fx
gx
xx


.
Khi 12x thì


2
0
0
320
fx
gx
xx


.
Tức là
g
x
đổi dấu khi đi qua 2 điểm 1x  và 2x .
Vậy hàm số
g
x
có hai điểm cực trị.
Chọn B.
Ví dụ 4. Cho hàm số
yfx có đạo hàm

2
2
12
f
xx xx
 với
.x
Có bao nhiêu giá trị nguyên
dương của tham số
m để hàm số
2
8
f
xxm có 5 điểm cực trị?
A. 17. B. 16.
C.
14. D. 15.
Hướng dẫn giải
Đặt
2
8
g
xfx xm.
Ta có:

2
12fx x xx
 suy ra
2
28 8
g
xxfxxm



2
222
28 8 1 8 8 2.x x xm x xmx xm







2
2
2
2
4
8101
0
802
8203
x
xxm
gx
xxm
xxm




Các phương trình
1 ,
2 ,
3 không có nghiệm chung từng đôi
một và
1 nếu có các nghiệm thì nghiệm ấy là nghiệm bội chẵn.
Suy ra
g
x có 5 điểm cực trị khi và chỉ khi
2 và
3 đều có 2
Sau đó có thế vào g’(x) rồi giải và
xét dấu.
TOANMATH.com
Trang 94
nghiệm phân biệt khác 4
16 0 16
16 2 0 18
16.
16 32 0 16
16 32 2 0 18
mm
mm
m
mm
mm








Do
m nguyên dương và 16m nên có 15 giá trị m cần tìm.
Chọn D.
Ví dụ 5. Cho hàm số
yfx có đạo hàm

2
2
123 25fx x x x x mx

với mọi
x
. Có bao
nhiêu số nguyên 20m  để hàm số
g
xfx
có đúng 5 điểm
cực trị?
A. 6. B. 7.
C.
9. D. 5.
Hướng dẫn giải
Do tính chất đối xứng qua trục Oy của đồ thị hàm số

f
x nên
hàm số


g
xfx có đúng 5 điểm cực trị
f
x
có 2 điểm
cực trị dương
0fx
 có 2 nghiệm bội lẻ phân biệt và dương
*
.
Xét



2
2
1
2
0
30
2501.
x
x
fx
x
xmx



Để thỏa mãn
* ta có các trường hợp sau:
+)
1
có nghiệm kép hoặc vô nghiệm khi và chỉ khi
2
50 5 5mm
 .
Do
m nguyên âm nên
2; 1; 0;1; 2m
.
+)
1 có 2 nghiệm dương phân biệt, trong đó có 1 nghiệm bằng 1,
nghiệm còn lại khác 2.
Ta có
1
nhận 1
x
là nghiệm khi
2
12.1. 50 3mm.
Khi
3m  , thế vào
1 ta thấy phương trình có 2 nghiệm dương
phân biệt là 1
x
và 5x . Vậy 3m  thỏa mãn.
Chú ý: Khi phương trình f(x)=0
nhận x=x
0
là nghiệm thì f(x
0
)=0.
Sau khi tìm được m, ta cần thử lại.
TOANMATH.com
Trang 95
+)
1 có 2 nghiệm dương phân biệt, trong đó có 1 nghiệm bằng 2,
nghiệm còn lại khác 1.
N ếu
1
nhận
2x
là nghiệm thì
2
9
22.2. 50
4
mm
.
Trường hợp này không có giá trị nguyên của
m thỏa mãn.
Vậy
3; 2; 1; 0;1; 2 .m 
Chọn A.
Ví dụ 6. Cho hàm số
yfx có đạo hàm liên tục trên
và bảng
xét dấu đạo hàm như sau:
Hàm số
42 64 2
3462312
g
xfxx xx x có tất cả bao
nhiêu điểm cực tiểu?
A. 3. B. 0.
C.
1. D. 2.
Hướng dẫn giải
Ta có:

 

2
222
12 2 2 2 1 .gx xx f x x


 


Dựa vào bảng xét dấu, ta có
0, ; 2 2; .fx x

Ta có
2
2
222x nên
2
2
220.fx




Suy ra
2
22
22 10,.fx x x




Do đó

0
0
2
x
gx
x


, cả 3 nghiệm đều là nghiệm bội lẻ.
Vì
2
22
12 2 2 1 0fx x
 
nên
g
x
cùng dấu với
2
2hx xx nên dễ thấy hàm số
g
x có 2 điểm cực tiểu.
Chọn D.
Ví dụ 7. Cho hàm số
yfx có bảng biến thiên như sau:
TOANMATH.com
Trang 96
Số cực đại của hàm số

2
2
2
g
xfxx



là
A. 3. B. 2.
C.
1. D. 4.
Hướng dẫn giải
Ta có

 

22 2
2
1
4
2. 4 1 . 2 . 2 0 2 0
20.
x
gx x f xxfxx f xx
fxx




Dựa vào bảng biến thiên, ta có

2
2
2
1
22
20
1
.
21
2
x
xx
fxx
x
xx




Dựa vào bảng biến thiên ta có phương trình
0
01.fx x x
Khi đó
22
0
202 0.fxx xxx
Vì
0
20ac x nên phương trình này luôn có 2 nghiệm trái dấu
là
00
12
18 18
11
;.
44 44
x
x
xx

 
Ta có
1
118
1
44
x
  và
20
1181
,1
442
xx
 .
Ta có bảng xét dấu của
g
x
:
Từ đó suy ra hàm số
g
x chỉ có 2 điểm cực đại.
Chọn B.
Ví dụ 8. Cho hàm số
y
fx liên tục trên , có bảng biến thiên
Bình luận:
Thực ra không cần phải so sánh x
1
,
x
2
với -1,
1
2
, ta chỉ cần biết các
nghiệm ấy bội lẻ, phân biệt và kiểm
tra xem đạo hàm có đổi dấu từ
dương sang âm mấy lần. Để xét
dấu, ta để ý rằng khi qua mỗi
nghiệm bội lẻ thì đạo hàm đổi dấu.
Công việc còn lại chỉ cần xét dấu ở
1 khoảng nào đó (do liên tục). Do
lúc này chúng ta không cần so
sánh các nghiệm, nên ta sẽ cho
x
+¥thì
()
41x ++¥
(
)
2
'2fxx+-¥
và
()
2
2fx x+-¥ nên g’(x)>0
trong khoảng nghiệm lớn nhất đến
+¥
và ta cũng có bảng xét dấu
g’(x) như bên.
Dựa vào bảng xét dấu, ta thấy đạo
hàm đổi dấu từ dương sang âm 2
lần nên có hai điểm cực đại.
TOANMATH.com
Trang 97
f
x
như hình vẽ dưới đây
Số điểm cực trị của hàm số


353
12
3320
53
gx f x x x x x
trên đoạn
1; 2
là
A. 3. B. 2.
C.
1. D. 4.
Hướng dẫn giải
Ta có:


232
13 3 3.gx x f x x x




Dễ thấy khi

1; 2x  thì
3
32;2xx và khi ấy

3
33;1fx x
.
Suy ra
32
33 30fx x x
.
Dấu
"" xảy ra khi

3
2
31
01
0
fx x
f
x


(vô lí).
Vậy
32
33 30,1;2fx x x x
.
Khi đó

01gx x
 (đều có 2 nghiệm đơn).
Bảng xét dấu


,1;2gxx

là
Vậy hàm số


353
12
3320
53
gx f x x x x x trên đoạn
1; 2 chỉ có 1 điểm cực trị.
Chọn C.
Ví dụ 9.
Cho hàm số
yfx có đạo hàm

1245fx x x x x
với x . Có bao nhiêu giá trị
nguyên của tham số m để hàm số
g
xfxmxcó 4 điểm cực
TOANMATH.com
Trang 98
trị?
A. 5. B. 6.
C.
7. D. 8.
Hướng dẫn giải
Ta có:

x.
g
fx m


Cho
22
x0 0 65 68 0.g fxm xx xx m

 
Đặt

2
3tx
,
0t
, phương trình trở thành:
2
41 0 54 0tt m ttm
1.
Hàm số
g
xfxmx
có 4 điểm cực trị khi và chỉ khi

1
có 2
nghiệm dương phân biệt
25 4 4 0
9
50 4.
4
40
m
Sm
Pm



Do
m
nguyên và
9
;4
4
m




nên
2; 1; 0;1; 2; 3 .m 
Chọn B.
Ví dụ 10.
Cho hàm số
yfx có đạo hàm

2
8, 8;8.fx x x x



Có tất cả bao nhiêu giá trị
nguyên của tham số
m để hàm số
2
2
g
xfxmxmcó 2
điểm cực trị?
A. 3. B. 4.
C.
5. D. 2.
Hướng dẫn giải
Hàm số
2
2
g
xfxmxm
xác định trên 8; 8


.
Đạo hàm

222
x8
g
fx m x x m

.
Hàm số
2
2
g
xfxmxm có 2 điểm cực trị khi
0gx
có 2 nghiệm phân biệt và
g
x
đổi dấu qua các nghiệm đó

1.
Ta có:
22 2 2
808
x
xm x x m
*.
Xét hàm số

2
8, 8;8.hx x x x



TOANMATH.com
Trang 99
Có

2
2
82
.
8
x
hx
x
Cho
02.hx x

Bảng biến thiên của hàm
hx:
Dựa vào bảng biến thiên, suy ra
*
có tối đa 2 nghiệm hay
0gx
có tối đa 2 nghiệm.
Vậy

2
22
10 4
0.
m
m
m

 
Vì
m nguyên nên
1;1 .m 
Chọn D.
Bài tập tự luyện dạng 7
Câu 1:
Cho hàm số

y
fx
có đồ thị đạo hàm

y
fx
như hình vẽ.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m
thuộc khoảng

12;12 sao
cho hàm số

12yfxmx có đúng 1 điểm cực trị ?
A. 16. B. 20.
C. 18. D. 19.
Câu 2:
Cho hàm số

y
fx có đạo hàm là

312,fx x x x x
 và hàm số
 
32
6 2 3 1 6 2 2019ygx fx x m x m x
. Gọi

;a ;Sbc
với , ,abc là tập
hợp tất cả các giá trị của tham số
m
để hàm số

ygx có 3 cực trị. Giá trị của
23abc
bằng
A. 12. B. 16. C. 14. D. 18.
Câu 3: Cho hàm số

yfx có đồ thị hàm

2
f
xaxbxc
 như hình vẽ
bên với , ,abc
. Hàm số
2
22gx f x x có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 1. B. 2.
C.
4. D. 3.
Câu 4: Cho hàm số

yfx có đạo hàm

f
x
trên . Đồ thị của hàm số

yfx như hình vẽ.
TOANMATH.com
Trang 100
Hàm số
 
2
g
xfx


là
A. 2 điểm cực đại, 3 điểm cực tiểu. B. 2 điểm cực tiểu, 3 điểm cực đại.
C.
2 điểm cực đại, 2 điểm cực tiểu. D. 1 điểm cực đại, 3 điểm cực tiểu.
Câu 5: Cho hàm số

yfx có đạo hàm
22 2
32
f
xxx x xx
 với mọi
x
. Có bao nhiêu
giá trị nguyên dương của tham số
m
để hàm số
2
16 2yfx x m có 5 điểm cực trị?
A. 30. B. 31. C. 32. D. 33.
Câu 6: Cho hàm số

f
x có đạo hàm
2
125fx xx x mx

. Có bao nhiêu số nguyên
21; 20m 
sao cho hàm số
2
g
xfx có 3 điểm cực trị?
A. 5. B. 24. C. 6. D. 25.
Câu 7: Cho hàm số

y
fx có đạo hàm


22
125fx xx x mx
. Có bao nhiêu giá trị nguyên
của
m để hàm số

f
x có đúng 1 điểm cực trị?
A. 4. B. 6. C. 5. D. 7.
Câu 8: Cho hàm số

yfx có đạo hàm

f
x
trên và có đồ thị hàm số

f
x
như hình vẽ. Hàm
2
34gx f x x có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 2. B. 3. C. 5. D. 4.
Câu 9: Cho hàm số

y
fx liên tục trên và có đồ thị của đạo hàm
f
x
như hình vẽ.
TOANMATH.com
Trang 101
Đồ thị hàm số
2
2
g
xfxx có bao nhiêu điểm cực đại?
A. 2. B. 1. C. 0. D. 3.
Câu 10: Cho hàm số

yfx có đạo hàm liên tục trên
và có bảng xét dấu đạo hàm như sau:
Hàm số
42 6 4 2
15 4 6 10 15 60
g
xfxx xxx
đạt cực tiểu tại điểm
0
0x . Chọn mệnh đề đúng
A.
0
5
;2.
2
x




B.
0
3
2; .
2
x




C.
0
3
;1.
2
x




D.

0
1; 0 .x 
Câu 11: Cho hàm số
yfx
có đạo hàm liên tục trên
và có đồ thị
yfx
như hình vẽ dưới đây.
Xét hàm số


242
3
32 3.
2
g
xfx xx Hàm số
g
x đạt cực đại tại điểm
A. 0x . B. 1
x
. C. 1x  . D. 3x .
Câu 12 : Cho hàm số

y
fx
có đạo hàm

32
22
3, .
99
fx x x x x

Số điểm cực trị của hàm
số
 
2
21ygx fx x là
A. 1. B. 2. C. 4. D. 3.
Câu 13: Cho hàm số

yfx có đồ thị như hình vẽ bên dưới.
TOANMATH.com
Trang 102
Số điểm cực trị của hàm số
   
32
456gx f x f x f x là
A. 3. B. 5. C. 4. D. 2.
Câu 14: Cho hàm số

yfx có đồ thị như hình vẽ dưới.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m để đồ thị hàm số
22
46hx f x f x m có đúng 3
điểm cực trị?
A. 4. B. 5. C. 7. D. 6.
Câu 15: Cho hàm số

yfx có đạo hàm trên
và có đồ thị hàm số

yfx
như hình vẽ.
Hàm số
 
2
2
g
xfxx
đạt cực đại tại điểm nào dưới đây?
A.
1
x
. B.
0x
. C.
1x 
. D.
2x
.
Câu 16: Cho hàm số

yfx là hàm đa thức bậc bốn có

10f và đồ thị hàm số

yfx
như hình
vẽ
TOANMATH.com
Trang 103
Số điểm cực trị của hàm số

4
2
2
g
xfxx



là
A. 7. B. 3. C. 6. D. 5.
Câu 17: Cho hàm số
yfx
liên tục trên
và có đồ thị hàm số

y
fx
như hình vẽ.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m để hàm số

7
3
1
g
xfx m




có 2 điểm cực trị?
A. 0. B. 1. C. 2. D. Vô số.
Câu 18: Cho hàm số

yfx có đạo hàm trên
và có đồ thị như
hình vẽ bên dưới.
Số điểm cực trị của hàm số
 
25
fx fx
gx là
A. 5. B. 3.
C.
4. D. 6.
Câu 19: Cho hàm số

yfx xác định và liên tục trên , có đồ thị như hình vẽ. Biết rằng hàm số đồng
biến trên

;4 và nghịch biến trên

2;  . Số điểm cực trị của hàm số



2
24
fx
fx
gx
 là
A. 5. B. 6. C. 8. D. 7.
Câu 20: Cho hàm số

yfx có đạo hàm trên , có đồ thị

yfx
như hình vẽ.
TOANMATH.com
Trang 104
Số điểm cực trị của hàm số
2
2
g
xfx x
là
A. 5. B. 9. C. 11. D. 7.
Đáp án bài tập tự luyện dạng 7.
1- B 2- D 3- D 4- A 5- B 6- D 7- B 8- B 9- B 10- C
11- A 12- D 13- C 14-C 15- C 16- A 17- D 18- A 19- D 20- C

Preview text:

BÀI 2. CỰC TRN CỦA HÀM SỐ Mục tiêu Kiến thức
+ Nắm vững định nghĩa cực trị của hàm số, khái niệm điểm cực trị, giá trị cực trị của hàm số;
điểm cực trị của đồ thị hàm số.
+ Hiểu và vận dụng được các định lí về điều kiện cần và điều kiện đủ để hàm số có cực trị.
+ Trình bày và vận dụng được các cách tìm cực trị của một hàm số.
+ Nhận biết được các điểm cực trị trên đồ thị hàm số. Kĩ năng
+ Thành thạo tìm điểm cực trị, giá trị cực trị của hàm số đã biết.
+ Biết cách khai thác bảng biến thiên, bảng xét dấu, đồ thị để tìm cực trị. TOANMATH.com Trang 1
I. LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM
1. Khái niệm cực trị của hàm số Chú ý: Định nghĩa
1) Điểm cực đại (cực tiểu) x được gọi chung là 0
Giả sử hàm số f xác định trên K K   và điểm cực trị. Giá trị cực đại (cực tiểu) f x của 0  x K 0
hàm số được gọi chung là cực trị. Hàm số có thể đạt
a) x được gọi là điểm cực đại của hàm số f nếu cực đại hoặc cực tiểu tại nhiều điểm trên tập hợp K. 0
tồn tại một khoảng a;b  K chứa điểm x sao 2) Nói chung, giá trị cực đại (cực tiểu) f x 0  0
cho f x  f x , x   ; a b \ x .
không phải là giá trị lớn nhất (nhỏ nhất) của hàm số 0     0
f trên tập K; f x chỉ là giá trị lớn nhất (nhỏ nhất) 0 
Khi đó f x được gọi là giá trị cực đại của hàm 0 
của hàm số f trên một khoảng a;bchứa x . số f. 0
b) x được gọi là điểm cực tiểu của hàm số f nếu 3) Nếu x là một điểm cực trị của hàm số f thì 0 0
tồn tại một khoảng a;b  K chứa điểm x sao điểmx ; f x
được gọi là điểm cực trị của đồ thị 0  0  0
cho f x  f x , x   ; a b \ x . hàm số f. 0     0
Khi đó f x được gọi là giá trị cực tiểu của 0  hàm số f.
Điều kiện cần để hàm số đạt cực trị
Ví dụ 1: Hàm số y f x  x xác định trên . Vì Định lí 1
f 0  0 và f x  0, x
  0 nên hàm số đạt cực
Giả sử hàm số f đạt cực trị tại điểm x . Khi đó, 0
tiểu tại điểm x  0 dù hàm số không có đạo hàm tại
nếu f có đạo hàm tại điểm x thì f  x  0. 0  0 điểm x = 0, vì: x, x  0 1  , x  0 y x    y   . x, x  0  1  , x  0 Chú ý:
Ví dụ 2: Ta xét hàm số   3
f x x , ta có:
1) Điều ngược lại có thể không đúng. Đạo f  x 2  3x  0, x
  0 . Hàm số đồng biến trên
hàm f  có thể bằng 0 tại điểm x nhưng hàm số f 0
nên không có cực trị dù f 0  0.
không đạt cực trị tại điểm x . 0 TOANMATH.com Trang 2 2)
Hàm số có thể đạt cực trị tại một điểm mà
tại đó hàm số không có đạo hàm.
Điều kiện đủ để hàm số đạt cực trị Định lí 2
a) Nếu f  x đổi dấu từ âm sang dương khi x đi
qua điểm x (theo chiều tăng) thì hàm số đạt cực 0
tiểu tại điểm x . 0
b) Nếu f  x đổi dấu từ dương sang âm khi x đi
qua điểm x (theo chiều tăng) thì hàm số đạt cực 0
đại tại điểm x . 0 Định lí 3
Giả sử hàm số f có đạo hàm cấp một trên
khoảng a;b chứa điểm x , f x  0 và f có đạo 0  0 
hàm cấp hai khác 0 tại điểm x . 0
a) Nếu f  x  0 thì hàm số f đạt cực đại tại 0  điểm x . 0
b) Nếu f  x  0thì hàm số f đạt cực tiểu tại 0  điểm x . 0
Nếu f  x  0thì ta chưa thể kết luận được, cần 0 
lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu đạo hàm. TOANMATH.com Trang 3
II. CÁC DẠNG BÀI TẬP
Dạng 1: Các bài tập nhận biết, tìm điểm cực trị, đếm số điểm cực trị
Bài toán 1: Tìm điểm cực trị của hàm số cụ thể Phương pháp giải
Cách 1: Lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu
Ví dụ 1: Hàm số f x 3 2
x  3x  9x 1 đạt cực tiểu tại điểm A. x  1.
B. x  3.
Bước 1. Tìm f  x
C. x  1. D. x  3.
Bước 2. Tìm các điểm x i  1, 2,... tại đó đạo Hướng dẫn giải i
hàm bằng không hoặc hàm số liên tục nhưng Cách 1: không có đạo hàm.
Hàm số đã cho xác định trên  .    
Bước 3. Xét dấu f  x . Nếu f  x đổi dấu khi x Ta có f x 2 3x 6x 9.   
qua điểm x thì hàm số đạt cực trị tại điểm x . x i i
Từ đó f  x 1  0  .  x  3
Bảng xét dấu f  x
Vậy hàm số đạt cực điểm tại điểm x  3. Chọn B.
Cách 2: Dùng định lý 3 Cách 2:
Bước 1: Tìm f  x
Hàm số đã cho xác định trên  .
Ta có: f  x 2
 3x  6x  9.
Bước 2: Tìm các nghiệm x i  1, 2,... của phương i  x  
trình f  x  0.
Từ đó: f  x 1  0  .  x  3
Bước 3: Tính f  x i
Ta có: f  x  6x  6 . Khi đó:
 Nếu f x   0 thì hàm số f đạt cực đại tại i f   1  1
 2  0; f  3 12  0. điểm x . i
Vậy hàm số đạt cực tiểu tại điểm x  3.
 Nếu f x   0 thì hàm số f đạt cực tiểu tại i điểm x . i
 Nếu f x   0 thì ta lập bảng biến thiên i TOANMATH.com Trang 4
để xác định điểm cực trị. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1: Số điểm cực đại của hàm số f x 4 2
 x  8x  7 là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên . 
Ta có: f  x 3  4  x 16 . x
x  0  f 0  7  
Từ đó: f  x  0  x  2   f  2    9 x  2  f  2  9 Bảng biến thiên:
Vậy hàm số có hai điểm cực đại. Chọn C. x
Ví dụ 2: Số cực trị của hàm số f x 1  là x 1
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên  \   1 2 
Ta có: f  x   0, x
   \ 1 . Vậy hàm số không có cực trị. 2   x  1 Chọn D. 2
x  2x  7
Ví dụ 3: Giá trị cực tiểu của hàm số f x  là 2 x x 1 4 1 A. x  5.
B. y   . C. x   . D. y  8. 3 3
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên .  2 3
x 16x  5
Ta có: f  x  
x x   . 2 2 1 TOANMATH.com Trang 5  1 x  
Từ đó: f  x  0   3 .  x  5 
Bảng xét dấu đạo hàm:
Vậy hàm số đạt cực tiểu tại điểm x   y f    CT   4 5, 5 . 3 Chọn B.
Ví dụ 4: Số cực trị của hàm số f x 3 3
x  3x  2 là
A. 2. B. 1. C. 3. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên .  2 x 1
Ta có: f  x  .
x 3x22 3 3 x 1  2  x 1  0 x  1 
Từ đó: f  x  0      x  1  3
x  3x  2  0 x  1  x  2 
( f  x không xác định tại điểm x  1và x  2). Bảng biến thiên:
Vậy hàm số có hai cực trị là f   3 1  4 và f   1  0. Chọn A.
Ví dụ 5: Giá trị cực đại của hàm số f x 2
x  2 x 1 là số nào dưới đây? 3 3 A.
. B. 3. C.  3. D.  . 3 3
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên .  TOANMATH.com Trang 6 2x
Ta có: f  x 1 . 2 x 1 2x  0 3
Từ đó: f  x 2
 0  x 1  2x    x  . 2 2 x 1  4x 3 Bảng biến thiên: 3  3 
Vậy hàm số đạt cực đại tại điểm x
, giá trị cực đại của hàm số là f     3. 3  3    Chọn C.
Ví dụ 6: Các điểm cực đại của hàm số f x  x  2sin x có dạng (với k  )  
A. x    k2. B. x   k2. 3 3  
C. x    k2. D. x   k2. 6 6
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho xác định trên .  1 
Ta có: f  x 1 2cosx . Khi đó f  x  0  cosx   x    k2 ,k  2 3
f  x  2sin x         Vì f   k2  2sin
k2  2sin  0     nên x
k2 là điểm cực tiểu.  3   3  3 3           
Vì f    k2  2sin   k2  2sin   2  sin  0      
nên x    k2 là điểm cực đại  3   3   3  3 3
Chọn A.
Bài toán 2. Tìm cực trị của hàm số khi biết đồ thị Phương pháp giải
+) Nếu đề cho đồ thị của hàm f (x) , xem lại lý thuyết.
+) Nếu đề cho đồ thị của đạo hàm, để ý các điều sau để có thể lập được bảng xét dấu đạo hàm: Đồ thị '(
f x) nằm phía trên trục hoành: f '(x)  0 . Đồ thị '(
f x) nằm phía dưới trục hoành: f '(x)  0 . Ví dụ mẫu TOANMATH.com Trang 7 Ví dụ 1: Hàm số 4 2 y  ax  x bc (a, ,
b c  ) có đồ thị như hình vẽ. Số điểm cực tiểu của hàm số f là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho có hai điểm cực tiểu. Chọn C.
Ví dụ 2: Hàm số y f (x) có đồ thị như hình vẽ. Số điểm cực trị của hàm số f trên khoảng ( 3  ;4) là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho có bốn điểm cực trị. Chọn D.
Ví dụ 3: Hàm số y f (x) xác định trên  và có đồ thị hàm số
y f '(x) như hình vẽ. Số điểm cực trị của hàm số f trên
khoảng (a;b) là
A. 5. B. 3. C. 6. D. 4.
Hướng dẫn giải
Cách 1: Trong khoảng ( ; a b) , đồ thị '(
f x) cắt (không tiếp xúc) trục hoành tại 5 điểm nên có 5 điểm cực trị trên ( ; a b) . Chọn A.
Cách 2: Nhìn vào hình vẽ dưới đây, '
f (x) đổi dấu tổng cộng 5 lần trong khoảng ( ;
a b) nên có 5 điểm cực trị trên ( ; a b) . TOANMATH.com Trang 8 Chọn A.
Ví dụ 4: Cho hàm số y f (x) có đạo hàm đến cấp hai trên  và có đồ thị hàm số y f  x như hình vẽ
dưới đây (đồ thị y f (x) 
chỉ có 3 điểm chung với trục hoành như hình vẽ). Số điểm cực trị tối đa của hàm số là
A. 1. B. 4. C. 3. D. 2.
Hướng dẫn giải
Ta có bảng biến thiên của hàm số (x
y f  ) như sau
Nhận thấy trục hoành cắt đồ thị hàm số (x) y f
tại tối đa 2 điểm nên f (
 x)  0 có tối đa 2 nghiệm phân
biệt. Vậy hàm số y f (x) có tối đa 2 điểm cực trị. Chọn D.
Bài toán 3. Tìm (điểm) cực trị thông qua bảng biến thiên Ví dụ mẫu
Ví dụ 1: Cho hàm số (x) y f
có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây TOANMATH.com Trang 9
Mệnh đề nào sau đây sai?
A. Hàm số có hai điểm cực trị. B. Hàm số có hai cực trị.
C.
Cực đại bằng – 1. D. Cực tiểu bằng – 2.
Hướng dẫn giải Chọn C.
Ví dụ 2: Cho hàm số y f (x) có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây
Mệnh đề nào dưới đây sai?
A. Hàm số có ba cực trị. B. Hàm số có một cực tiểu. C. f ( 2  )  f (2) . D. f ( 1  )  f (2) .
Hướng dẫn giải Chọn A.
Bài toán 4. Tìm (điểm) cực trị thông qua đạo hàm Phương pháp giải
Đếm số nghiệm bội lẻ của phương trình đạo hàm. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1: Cho hàm số y f (x) có đạo hàm 2 3 2 f (
 x)  (x 1)(x  3x  2)(x  2x) .
Số điểm cực trị của hàm số y f (x) là
A. 6. B. 2. C. 3. D. 5.
Hướng dẫn giải Ta có: 3 f (x
 )  (x  2)(x 1) x(x 1)(x  2) và f (x) 
 0 có 5 nghiệm bội lẻ nên có 5 điểm cực trị. Chọn D.
Ví dụ 2: Cho hàm số y f (x) có đạo hàm 2 2 f (x
 )  x (x 1)(x  4) . Tìm số điểm cực trị của hàm số 2 y f (x ) .
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải Ta có: 2  2 5 2 2 2
f (x )  2x.f (x  )  2x (x 1)(x  4)   Phương trình 2 f (x )     0  
có 3 nghiệm bội lẻ là x  0, x  1
 nên số điểm cực trị của hàm số 2 y f (x ) là 3. Chọn C. TOANMATH.com Trang 10
Chú ý: Nhắc lại:
Đạo hàm của hàm số hợp f u x  f ux.ux hay f   f .u. x u x 1 7
Ví dụ 3: Cho hàm số y f (x) liên tục trên  , có f (x  )  3x   , x   0 . 2 x 2
Mệnh đề nào dưới đây đúng?
A. Hàm số có đúng một điểm cực trị trên  .
B. Hàm số có ít nhất một điểm cực trị trên (0; ) .
C. Hàm số không có điểm cực trị nào trên (0;) .
D. Hàm số có đúng hai điểm cực trị trên  .
Hướng dẫn giải 2 1 7 3 3 1 7  3  7 Với x   0 ta có:  3 f (x)  3x    x  x    3   0 . 2 2   x 2 2 2 x 2  2  2
Vậy hàm số không có cực trị trên (0;) . Chọn C.
Ví dụ 4: Cho hàm số (x y f
) liên tục trên  , có đạo hàm 2 3 2 f (
 x)  (x  x  2)(x  6x 11x  6)g(x) với (
g x) là hàm đa thức
có đồ thị như hình vẽ dưới đây ( g(x) đồng biến trên ( ;  1  ) và
trên (2;) . Số điểm cực trị của hàm số (x) y f là
A. 5. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Dựa vào đồ thị, phương trình g(x)  0 có 3 nghiệm bội lẻ là x  0, x  1, x  2 và một nghiệm bội chẵn là x  1  .
Tóm lại, phương trình y '  0 chỉ có x  1
 , x  0, x  2 và x  3 là nghiệm bội lẻ, nên hàm số có 4 điểm cực trị. Chọn D.
Bài toán 5. Tìm (điểm) cực trị thông qua bảng xét dấu, bảng biến thiên của đạo hàm
Ví dụ 1: Cho hàm số y f (x) liên tục trên  và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ dưới đây. Số
điểm cực tiểu của hàm số y f (x) là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải
Đạo hàm đổi dấu từ âm sang dương 1 lần nên có 1 điểm cực tiểu. TOANMATH.com Trang 11 Chọn A.
Ví dụ 2: Cho hàm số y f (x) liên tục trên  và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ dưới đây
Số điểm cực trị của hàm số y f (x) là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Hướng dẫn giải
Đạo hàm đổi dấu hai lần nên có hai điểm cực trị. Chọn C.
Ví dụ 3: Cho hàm số y f (x) liên tục trên  và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ dưới đây
Số điểm cực trị của hàm số y f (x) là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chắc chắn hàm số có 3 điểm cực trị là x  1  , x  2, x  3.
Xét tại điểm x  0 , đạo hàm đổi dấu, hàm số không có đạo hàm tại điểm x  0 , nhưng theo đề bài, hàm
số liên tục trên  nên f (0) xác định. Vậy hàm số có tổng cộng 4 điểm cực trị. Chọn D.
Ví dụ 4: Cho hàm số (x) y f
liên tục trên  \  
1 và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ dưới đây
Số điểm cực trị của hàm số y f (x) là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Hướng dẫn giải
Hàm số có 3 điểm cực trị là x  2
 , x  2, x  3 (hàm số không đạt cực trị tại điểm x 1 vì hàm số không
xác định tại điểm x  1). Chọn B.
Ví dụ 5: Cho hàm số (x) y f
có bảng biến thiên của (
f  x) như hình vẽ dưới đây TOANMATH.com Trang 12
Số điểm cực trị của hàm số (x y f ) là
A. 4 B. 2 C. 3 D. 5
Hướng dẫn giải
Dễ thấy phương trình f (x
 )  0 có ba nghiệm bội lẻ nên hàm số có 3 điểm cực trị. Chọn C.
Bài toán 6. Tìm (điểm) cực trị thông qua đồ thị f , f , f
Ví dụ 1: Cho hàm số (x) y f
là hàm đa thức. Trên hình vẽ là đồ thị hàm số (x) y f trên ( ;
 a] (và hàm số (x) y f nghịch biến trên  ;    1 ),
đồ thị của hàm số y f (x) 
trên a;b (và f (x 
)  0 ), đồ thị của hàm số 0 y f (x  ) trên  ;
b  (và hàm số (x) y f 
luôn đồng biến trên  ; b  , f (x
 )  0 ). Hỏi hàm số y f (x) có tối đa bao nhiêu điểm cực trị? 1
Hướng dẫn giải
Bảng xét dấu bên dưới được lập từ các suy luận sau: * Hàm số (x y f ) nghịch biến trên  ;    1 nên f (x)   0, x   ;   
1 và đồng biến trên  1  ;a nên f (x  )  0, x   1  ;a .
* Hàm số y f (x)  có f (x  )  0, x
 a;x và f (x)   0, x  x ;b 0  0  f (x  )  0, x  x ;b . 0 
* Hàm số y f (x)  có f (x  )  0, x   ; b x mà f (
b)  0  f (x)<0, x   ; b x 1  1  Lại có f (x)   0, x
 x ; . Vậy trong khoảng x ; , phương trình f (x)  0 có tối đa 1 nghiệm, 1  1 
và nếu có đúng 1 nghiệm thì f (
 x) đổi dấu khi qua nghiệm ấy. Vậy f (x
 ) có tối đa 3 nghiệm (bội lẻ) nên hàm số y f (x) có tối đa 3 điểm cực trị. TOANMATH.com Trang 13
Ví dụ 2: Cho hàm số y f (x) có đạo hàm cấp hai liên tục trên  . Trên hình vẽ là đồ thị hàm số
y f (x) trên đoạn 2; 
3 , đồ thị của hàm số (x) y f  trên  ;  2
 , đồ thị của hàm số (x) y f 
trên3; . Hỏi hàm số y f (x) có tối đa bao nhiêu điểm cực trị?
A. 7. B. 6. C. 5. D. 4.
Hướng dẫn giải
Bảng xét dấu bên dưới được lập từ các suy luận sau:
+ Đồ thị của hàm số y f (x
 ) trên 3; cắt trục hoành tại điểm x  5, f (
 x)  0 khi x 3;5 và f (x
 )  0khi x 5; .
+ Đồ thị của hàm số y f (  x) trên  ;  2
  cắt trục hoành tại điểm x  5
 , f (x)  0 khi x  ;  5   và f (
x)  0 khi x  5  ; 2  .
+ Đồ thị hàm số y f (x) trên đoạn  2; 
3: hàm số đồng biến trên  2;   
1 và 2;3; hàm số nghịch biến trên  1  ;2
Từ bảng xét dấu trên, đồ thị f (x) 
cắt trục hoành tối đa tại 2 điểm trên 3; , khi đó trên 2; thì f (x
 ) đổi dấu 2 lần, trên  ;  2 thì f (x) 
đổi dấu 3 lần nên hàm số y f (x) có tối đa 5 điểm cực trị. Chọn C.
Bài tập tự luyện dạng 1 Bài tập cơ bản TOANMATH.com Trang 14 Câu 1: Hàm số 3 2
y  2x  x  5 có điểm cực đại là 1
A. x = . B. x = 5. C. x = 3. D. x = 0. 3 Câu 2: Hàm số 4 3 y  x  4x  5
A. nhận điểm x = 3 làm điểm cực tiểu. B. nhận điểm x = 0 làm điểm cực tiểu.
C. nhận điểm x = 0 làm điểm cực đại. D. nhận điểm làm điểm cực đại.
Câu 3: Cho hàm số (x) y f
liên tục trên đoạn  4;  3 và có đồ thị trên đoạn  4; 
3như hình vẽ bên. Đồ thị hàm số có bao nhiêu điểm cực đại?
A. 0. B. 2. C. 1. D. 3. Câu 4: Cho hàm số 4 f (x)  x . Hàm số 2 g(x)  f (
 x)  3x  6x 1 đạt cực tiểu, cực đại lần lượt tại x , 1
x . Tìm m g(x ).g(x ) . 2 1 2 371 1
A. m  0 . B. m   . C. m  . D. m  11  . 16 16
Câu 5: Cho hàm số y f (x) có bảng biến thiên như hình vẽ
Mệnh đề nào sau đây đúng?
A. Hàm số đã cho có một điểm cực tiểu và không có điểm cực đại.
B. Hàm số đã cho có một điểm cực đại và có một điểm cực tiểu.
C. Hàm số đã cho có một điểm cực đại và không có điểm cực tiểu.
D. Hàm số đã cho không có cực trị.
Câu 6: Hàm số dạng 4 2 y  x a  x b
c (a  0) có tối đa bao nhiêu điểm cực trị?
A. 2. B. 1. C. 4. D. 3. Bài tập nâng cao
Câu 7:
Cho hàm số y f (x) có đạo hàm cấp hai liên tục trên  . Trên hình vẽ là đồ thị hàm số y f (x) trên đoạn  ;
 a (và hàm số y f (x) nghịch biến trên ;  2
 ), đồ thị của hàm số y f (x)  trên   ;1 a
đồ thị của hàm số y f (x) 
trên 1; (và hàm số y f (x) 
luôn đồng biến trên ;
b  ). Hàm số
y f (x) có tối đa bao nhiêu điểm cực trị? TOANMATH.com Trang 15
A. 5. B. 2. C. 4. D. 3.
Câu 8: Cho hàm số y f (x) liên tục trên  , có đạo hàm 2 2 f (
 x)=(x+1) (x  3x  2)(x  sin x)g(x) với
g(x) có đồ thị như hình vẽ dưới đây ( g(x) đồng biến trên ( ;  1
 ) và trên (2;) ). Hàm số y f (x) có
bao nhiêu điểm cực trị?
A. 1. B. 4. C. 2. D. 3.
Câu 9: Cho hàm số (x) y f
có đạo hàm đến cấp 2 trên  và có đồ thị hàm số (x) y f  như hình vẽ dưới đây (đồ thị (x) y f 
chỉ có 4 điểm chung với trục hoành như hình vẽ). Số điểm cực trị tối đa của hàm số là
A. 5. B. 3. C. 4. D. 6.
Dạng 2: Cực trị hàm bậc ba
Bài toán 1. Hàm số đạt cực đại, cực tiểu tại điểm cho trước Phương pháp giải Ví dụ 1: TOANMATH.com Trang 16 1 Tìm m để hàm số 3 2
y x mx   2
m  4 x  3 đạt 3
cực đại tại điểm x = 3.
A. m  1. B. m  5.
C. m  5. D. m  1.
Bước 1. Hàm số đạt cực đại (cực tiểu) tại điểm Hướng dẫn giải
x thì f  x  0 , tìm được tham số. Ta có 2 2
y  x  2mx m  4  y  2x  2 . m 0  0
Bước 2. Với giá trị tham số tìm được, ta thế vào Hàm số đạt cực đại tại x  3 thì
hàm số ban đầu để thử lại.  m y 3 1 2
 0  m  6m  5  0  .  m  5
Chú ý: Đối với hàm bậc ba, ta có thể làm trắc nghiệm như sau:
 Với m 1, y3  2.3 2.1  4  0 suy ra x  3là  f    x  0 điểm cực tiểu. 0 
+) Hàm số đạt cực tiểu tại x x   . 0  f   x  0 0 
 Với m  5, y3  2.3 2.5  4   0 suy ra  f    x  0
x  3 là điểm cực đại. 0 
+) Hàm số đạt cực đại tại x x   . 0  f   x  0 Chọn C. 0  Ví dụ mẫu Ví dụ 1: Hàm số 3 2
y ax x  5x b đạt cực tiểu tại x  1và giá trị cực tiểu bằng 2, giá trị của
H  4a b là
A. H  1. B. H  1.  C. H  2.
D. H  3.
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  3ax  2x  5  y  6ax  2.
+) Hàm số đạt cực tiểu tại x  1 y  1  0  a  1.
+) Thay a  1 ta thấy y 
1  6  2  8  0 nên x  1 là điểm cực tiểu.
+) Mặt khác ta có: y  
1  2  11 5  b  2  b  5.
Vậy H  4.1 5  1.  Chọn B. Ví dụ 2: Hàm số   3 2
f x ax bx cx d đạt cực tiểu tại điểm x  0, f 0  0 và đạt cực đại tại
điểm x  1, f  
1  1. Giá trị của biểu thức T a  2b  3c d là
A. T  2. B. T  3. C. T  4. D. T  0.
Hướng dẫn giải
Ta có f  x 2
 3ax  2bx  . c TOANMATH.com Trang 17
Do hàm số đạt cực tiểu tại điểm x  0, f 0  0 và đạt cực đại tại điểm x 1, f  
1  1 nên ta có hệ phương trình  f 0  0 c  0   f 0 0   d  0 a  2         f     T 4. 1  0 3a  2b  0 b    3  f      a b 1 1 1 Chọn C.
Bài toán 2. Tìm điều kiện của tham số để hàm số có cực trị Ví dụ mẫu
Ví dụ 1: Giá trị của m để hàm số 3
y x mx 1có cực đại và cực tiểu là
A. m  0. B. m  0. C. m  0. D. m  0.
Hướng dẫn giải Hàm số 3
y x mx 1có cực đại và cực tiểu khi và chỉ khi y  0 có hai nghiệm phân biệt hay 2
3x m  0 có hai nghiệm phân biệt. Do đó m  0. Chọn D.
Chú ý: Do hàm bậc ba có đạo hàm là tam thức bậc hai nên các yêu cầu sau: hàm số có cực trị, hàm số có
cực đại và cực tiểu, hàm số có hai cực trị có cách làm giống nhau, tức là y  0 có hai nghiệm phân biệt. m
Ví dụ 2: Với giá trị nào của m thì hàm số 3 2 y
x x x  7 có cực trị? 3
A. m 1;  
0 . B. m  1.
C. m   ;1 \ 
0 . D. m  1.
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  mx  2x 1.
+) Với m  0 , hàm số trở thành 2
y x x  7 , đồ thị là một parabol nên hiển nhiên có cực trị.
Vậy m  0 thỏa mãn yêu cầu.
+) Xét m  0 , để hàm số có cực trị thì y  0 có hai nghiệm phân biệt    0
 1 m  0  m 1.
Hợp cả hai trưởng hợp, khi m  1thì hàm số có cực trị. Chọn B.
Chú ý: Với bài toán hỏi “có cực trị” và hệ số của bậc ba (bậc cao nhất) có chứa tham số thì nên chia hai
trường hợp: Hệ số của bậc cao nhất bằng 0 và khác 0. TOANMATH.com Trang 18
Ví dụ 3: Tìm các giá trị của m để hàm số 3 2
y mx  3mx  m  
1 x  2 không có cực trị. 1 1
A. 0  m  .
B. 0  m  . 4 4 1 1
C. 0  m  .
D. 0  m  . 4 4
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  3mx  6mx m 1.
+) Với m  0 , hàm số trở thành y x  2 là hàm đồng biến trên  nên không có cực trị, nhận m  0 .
+) Xét m  0 , hàm số không có cực trị khi y  0 có nghiệm kép hoặc vô nghiệm 1 2
   9m  3m1 m 2
 0  12m  3m  0  0  m  . 4 1
Hợp cả hai trường hợp, khi 0  m  thì hàm số không có cực trị. 4 Chọn C.
Bài toán 3. So sánh hai điểm cực trị với một số hoặc hai số cho trước Phương pháp giải
Nhắc lại các kiến thức về phương trình bậc hai một Nn:
Cho tam thức bậc hai   2
f x ax bx c . Xét phương trình f x  0*.
(*) có hai nghiệm trái dấu  ac  0 hay P  0 .   0
(*) có hai nghiệm phân biệt cùng dấu   . P  0   0 
(*) có hai nghiệm phân biệt cùng dấu dương  S  0. P  0    0 
(*) có hai nghiệm phân biệt cùng dấu âm  S  0 . P  0 
(*) có hai nghiệm phân biệt x    x x  x   0. 1 2  1  2  
 x  x   0 1  2 
(*) có hai nghiệm phân biệt x x     . 1 2 x x  2   1 2 
 x  x   0 1  2 
(*) có hai nghiệm phân biệt  x x   . 1 2 x x  2   1 2
Ví dụ 1: Số giá trị nguyên của tham số m  20  ;20 để hàm số TOANMATH.com Trang 19 m 1 3 y x     2 m  4 2 x   2
m  9 x 1 có hai điểm cực trị trái dấu là  3 
A. 18. B. 17. C. 19. D. 16.
Hướng dẫn giải
y  m   2 x   2
m   x   2 1 2 4 m  9.
Hàm số có hai điểm cực trị trái dấu khi y  0 có hai nghiệm trái dấu     m   m 1  3 2 m  9  0  . 1    m  3 Vậy m  20  ; 1  9;...; 4  ; 
2 , có 18 giá trị của m. Chọn A.
Ví dụ 2: Có bao nhiêu giá trị nguyên của m để hàm số 3
y mx mm   2
1 x  m  
1 x 1 có hai điểm cực trị đối nhau?
A. 0. B. 2. C. 1. D. 3.
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  3mx  2mm  
1 x  m   1 .
Hàm số có hai điểm cực trị đối nhau  y  0 có hai nghiệm đối nhau   m  0 3m 0  
   0  m m  2 2
1  3mm   1  0  m  1. S 0    m 1  0  Chọn C. m
Ví dụ 3: Giá trị của m để đồ thị hàm số 3 y
x  m   2
1 x  m  2 x  6 có hai điểm cực trị có hoành 3 độ dương là 1 1 1
A. m  . B. 0  m  . C. m  0. D.   m  0. 4 4 4
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  mx  2m  
1 x m  2.
Đồ thị hàm số có hai điểm cực trị có hoành độ dương  y  0 có hai nghiệm phân biệt dương       1 2 1    2  0 m m m m     4 0   m   1  1  S  0    0
 0  m 1 0  m  . m 4 P 0     m  2 m  0  0  m   m  2  TOANMATH.com Trang 20 Chọn B.
Ví dụ 4: Cho hàm số 3
y x    m 2 1 2
x  2  mx m  2. các giá trị của m để đồ thị hàm số có điểm
cực đại, cực tiểu, đồng thời hoành độ của điểm cực tiểu nhỏ hơn 1 là m  1  m  1  m  1  m  2  A.  5 7 .     B. 5 8 . C. 5 7 . D. 3 5 .  m    m    m    m  4 5 4 5 4 5 2 2
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  3x  2(1 2m)x  2  m .
Đồ thị hàm số có điểm cực đại, cực tiểu khi phương trình y  0 có hai nghiệm phân biệt m  1  2 2
   (1 2m)  3(2  m)  0  4m m  5  0   5 . m   4
Khi đó, giả sử x , x (với x x ) là hai nghiệm của phương trình y  0 . 1 2 1 2 Bảng biến thiên
Khi đó, yêu cầu bài toán trở thành: 2
2m 1 4m m  5 2 x  1 
1  4m m  5  4  2m 2 3 m  2 4  2m  0  7     7  m  . 2 2
4m m  5  4m 16m 16 m  5  5 5 7
Kết hợp điều kiện có cực trị thì m  1
 và  m  thỏa mãn yêu cầu. 4 5 Chọn A.
Chú ý: Có thể dùng Vi-ét để lời giải đơn giản hơn như sau:
Xét x x  1 1 2 x x  2 1 2  
(x 1)(x 1)  0  1 2 2m 1 3  
2  m  2(1 2m)  3  0 TOANMATH.com Trang 21 m  2  7   7  m m  5  5
Ví dụ 5: Tìm các giá trị thực của tham số m sao cho điểm cực tiểu của đồ thị hàm số 3 2
y x x mx 1
nằm bên phải trục tung. 1 1
A. m  0 . B. 0  m  . C. m  . D. Không tồn tại. 3 3
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  3x  2x m .
Đồ thị hàm số có điểm cực tiểu khi phương trình y  0 có hai nghiệm phân biệt 1
   1 3m  0  m  (1). 3
Khi đó, giả sử x , x (với x x ) là hai nghiệm của phương trình y  0 thì 1 2 1 2  2 x x    1 2  3  . mx .x  1 2  3 Bảng biến thiên 2
Do x x    0 nên điểm cực tiểu của đồ thị hàm số 3 2
y x x mx 1nằm bên phải trục tung 1 2 3 m
x .x  0   0  m  0 (2). 1 2 3
Từ (1), (2) ta có m  0 Chọn A.
Ví dụ 6: Có bao nhiêu số nguyên m để hàm số 3 2
y  2x  3(m 1)x  6(m  2)x có các điểm cực trị thuộc khoảng ( 2  ;3) ?
A. 5. B. 3. C. 4. D. 2.
Hướng dẫn giải Chọn B. TOANMATH.com Trang 22 1
Ví dụ 7: Giá trị của m để hàm số 3 2
x  (m  2)x  (4m 8)x m 1 có hai điểm cực trị x , x thỏa 3 1 2 mãn x  2   x là 1 2 A. m < 2.
B. m < 2 hoặc m > 6. 3 3
C. m  hoặc m > 6. D. m  . 2 2
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  x  2(m  2)x  (4m  8) .
Yêu cầu bài toán trở thành 3
(x  2)(x  2)  0  (4m  8)  4(m  2)  4  0  m  1 2 2 Chọn D.
Bài toán 4. Hai điểm cực trị thỏa mãn điều kiện cho trước Phương pháp giải
Ví dụ: Có bao nhiêu giá trị của tham số m để hàm 2 2 số 3 2 2
y x mx  2(3m 1)x  có hai điểm cực 3 3
trị x , x sao cho x .x  2(x x )  1? 1 2 1 2 1 2
A. 1. B. 2.
C. 0. D. 3.
Bước 1. Tìm điểm cực trị (trực tiếp hoặc gián tiếp). Hướng dẫn giải Ta có: 2 2
y  2x  2mx  2(3m 1)
Hàm số có hai điểm cực trị khi y  0 có hai nghiệm phân biệt hay 2 2 2
  m  4(3m 1)  0  13m  4  0 (*).
x x m
Bước 2. Sử dụng định lý Vi-ét.
Theo định lí Vi-ét ta có: 1 2  2
x .x  1 3m  1 2 Suy ra 2
x .x  2(x x )  1 1 3m  2m  1. 1 2 1 2 m  0   2  m   3 2
Thử lại với điều kiện (*), ta nhận được m  . 3 Chọn A. Ví dụ mẫu TOANMATH.com Trang 23
Ví dụ 1: Gọi S là tập các giá trị thực của tham số m để hàm số 2
y  (x m)(x  2x m 1) có hai điểm
cực trị x , x thỏa x .x  1. Tổng tất cả các phần tử của S bằng 1 2 1 2
A. 2. B. – 2. C. 4. D. 0.
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  3x  2(m  2)x m 1 .
Hàm số có hai điểm cực trị khi y  0 có hai nghiệm phân biệt 2
   m m  7  0 (luôn đúng).
Theo định lí Vi-ét ta có: m 1 m  4 x .x
x .x 1  m 1  3  . 1 2 1 2 3  m  2 
Vậy tổng cần tìm bằng 4  ( 2  )  2 . Chọn A. 1
Ví dụ 2: Có bao nhiêu giá trị nguyên của m 20;20 để hàm số 3 2
y x mx mx 1 có hai điểm 3
cực trị x , x sao cho x x  2 6 ? 1 2 1 2
A. 38. B. 35. C. 34. D. 37.
Hướng dẫn giải Ta có 2
y  x  2mx m .
Hàm số có hai điểm cực trị khi y  0 có hai nghiệm phân biệt 2
   m m  0 (*).
x x  2m
Theo định lí Vi-ét ta có 1 2  .
x .x m  1 2 Khi đó m  3 2 2
x x  2 6  (x x )  4x .x  24  4m  4m  24  (thỏa mãn(*)). 1 2 1 2 1 2  m  2 
Do m nguyên và m  20
 ;20 nên m 20  ; 1  9;...; 2  ;3;4;...;  20 .
Vậy có 37 giá trị của m. Chọn D.
Ví dụ 3: Cho hàm số 3 2
y x  3(m 1)x  9x m . Tổng tất cả các giá trị của tham số m thỏa mãn hàm số
đạt cực trị tại hai điểm x , x sao cho 3x  2x m  6 là 1 2 1 2
A. 0. B. 1. C. – 2. D. – 3.
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  3x  6(m 1)x  9 TOANMATH.com Trang 24
Hàm số có hai điểm cực trị khi y  0 có hai nghiệm phân biệt 2 2
   9(m 1)  27  0  (m 1)  3 (*).
x x  2(m 1)
Theo định lí Vi-ét ta có 1 2  . x .x  3  1 2
x x  2(m 1) x m  2 Từ 1 2 1   
thế vào x .x  3 ta được
3x  2x m  6 x m  1 2 1 2  2 m 1
m(m  2)  3   thỏa mãn (*). m  3  Chọn C.
Ví dụ 4: Có bao nhiêu giá trị của tham số m để hàm số 3 2 2
y  2x  9mx 12m x có điểm cực đại x , CD
điểm cực tiểu x thỏa mãn 2 xx ? CT CD CT
A. 1. B. 0. C. 3. D. 2.
Hướng dẫn giải Ta có: 2 2
y  6x 18mx 12m  6(x m)(x  2m) .
Hàm số có hai điểm cực trị khi y  0 có hai nghiệm phân biệt  m  0 (*)
Trường hợp 1: m < 0 khi đó, lập bảng xét dấu đạo hàm dễ thấy x   , m x  2  m CD CT Khi đó: 2 2 x
x m  2
m m  2  (thỏa mãn). CD CT
Trường hợp 2: m > 0 lập bảng xét dấu đạo hàm ta có x  2  , m x  m . CD CT 1 2 2 x
x  4m  m m   , loại. CD CT 4 Vậy m  2  thỏa mãn đề bài. Chọn A.
Bài toán 5. Hai điểm cực trị của đồ thị nằm cùng phía, khác phía so với trục hoành
Bài toán 5.1. Tìm tham số để đồ thị hàm số bậc ba có hai điểm cực trị nằm khác phía so với trục hoành Phương pháp giải
Ví dụ: Tìm m để đồ thị hàm số 3 2
y x  (m 1)x 1 có hai điểm cực trị nằm khác phía so với trục hoành.
Hướng dẫn giải Cách 1: Ta có 2
y  3x  2(m 1)x .
Bước 1. Xác định tham số để hàm số có hai điểm TOANMATH.com Trang 25 cực trị.
Xét phương trình y  0 ta có x  0 2 3x 2(m 1)x 0      2(m 1)  . x   3
Bước 2. Tìm điều kiện để y .y  0 .
Để đồ thị có hai điểm cực trị nằm khác phía so với CD CT
trục hoành  y .y  0 CT CD Khi đó  2m  2  y(0).y  0    3  3 2  2m  2        
m   2m 2 1 1 0    3   3  27 3  m  1. 16
Ví dụ: Tìm m để đồ thị hàm số
Cách 2: Định tham số để phương trình f x  0 y f x 3 2
x  (m 1)x  (m 1)x 1 có hai điểm có ba nghiệm phân biệt.
cực trị nằm khác phía so với trục hoành. Xét phương trình 3 2
x  (m 1)x  (m 1)x 1  0 2
 (x 1)(x mx 1)  0 x 1   2
x mx 1  0   1.
Để đồ thị có hai điểm cực trị nằm khác phía so với
trục hoành thì phương trình f x  0 có ba nghiệm
phân biệt. Do đó phương trình (1) có hai nghiệm phân biệt khác 1. m  2 2
  m  4  0  m  2 Vậy   m  2    . 2 1   . m 11  0  m  2  m  2
Bài toán 5.2. Tìm tham số để đồ thị hàm số bậc ba có hai điểm cực trị nằm cùng phía so với trục hoành Phương pháp giải
Ví dụ: Tìm m để đồ thị hàm số 2
y  (x 1)(x  2mx 1) có hai điểm cực trị nằm
cùng phía với trục hoành. TOANMATH.com Trang 26
Hướng dẫn giải
Bước 1. Định tham số để hàm số có hai điểm cực Ta có: 2
y  3x  2(2m 1)x 1 2m . trị. Để đồ thị hàm số 2
y  (x 1)(x  2mx 1) có hai
điểm cực trị thì phương trình y  0 có hai nghiệm phân biệt.  1 m  Khi đó: 2
  (2m 1)  3(1 2m)  0   2 .  m  1  Bước 2.
Cách 1. Tìm m để y  0 hoặc y  0 . CT CD
Để ý là đối với hàm bậc ba, có hai điểm cực trị thì y y .. CT CD
Cách 2. Tìm tham số m để hàm số có hai điểm cực Xét phương trình
trị và đồ thị chỉ có tối đa hai điểm chung với trục  x   2
1 x  2mx   1  0 hoành. x  1   2
x  2mx 1  0   1.
Để phương trình có nhiều nhất hai nghiệm thì:
Trường hợp 1: Phương trình (1) có hai nghiệm
phân biệt và một nghiệm bằng 1. Ta có: m 1 2 m 1 0    m  1.  2 1
  2m 1  0  m  1 
Không có giá trị nào của m thỏa mãn.
Trường hợp 2: Phương trình (1) có nghiệm kép. Ta có: 2
m 1  0  m  1  .
Trường hợp 3: Phương trình (1) vô nghiệm. Ta có: 2 m 1  0  1   m  1. 1
Kết hợp với điều kiện ta có  m  1. 2 Ví dụ mẫu
Ví dụ 1: Có bao nhiêu giá trị nguyên của m  18
 ;18 để đồ thị hàm số y  x   2
1 x  2mx   1 có hai
điểm cực trị nằm về hai phía trục hoành?
A. 34. B. 30. C. 25. D. 19.
Hướng dẫn giải TOANMATH.com Trang 27
Bảng biến thiên của hàm số bậc ba khi có hai cực trị và hai điểm cực trị của đồ thị nằm về hai phía trục hoành là
Để đồ thị hàm số có hai điểm cực trị nằm về hai phía trục hoành thì y  0 có ba nghiệm phân biệt 2
x  2mx 1  0 có hai nghiệm phân biệt khác 1 m  1  2 1   2 . m 11  0     m 1 2
  m 1  0 .  m  1 
Do m nguyên và m  18
 ;18 nên m 18  ; 1  7;....; 2  ;2;3;  ....;18
Vậy có 34 giá trị của m thỏa mãn đề. Chọn A.
Ví dụ 2: Cho hàm số 3 2
y  2x  3mx x m . Gọi S là tập hợp các giá trị nguyên của tham số m trong khoảng  10
 ;10để đồ thị hàm số đã cho có hai điểm cực trị nằm về hai phía của đường thẳng y x  6 .
Số phần tử của tập S là
A. 9. B. 12. C. 7. D. 11.
Hướng dẫn giải
Đặt f x 3 2
 2x  3mx m  6.  x  0
Ta có f  x  0   3 2
2x  3mx m  6  0  .  x m
Xét g x  g x  x  6 . Đồ thị hàm số đã cho có hai cực trị nằm về hai phía đường thẳng y x  6 m   0 m  0      g
 0.g m  0 m 12     . 3 m 12  0
Do m   và thuộc  10
 ;10 nên m3;4;  .......9 . Chọn C.
Bài toán 6. Diện tích tam giác có hai đỉnh là hai điểm cực trị của đồ thị hàm số Phương pháp giải
N hắc lại công thức tính diện tích tam giác ABC:
Ví dụ 1: Biết đồ thị hàm số 3 2
y x  3x  4 có hai 1 Sh .BC
điểm cực trị là A, B. Diện tích tam giác OAB bằng ABC 2 A TOANMATH.com Trang 28
A. 4. B. 2.
C. 8. D. 6.
Bước 1. Tìm tọa độ các điểm cực trị của đồ thị rồi Hướng dẫn giải tính diện tích Ta có: 2
y  0  3x  6x  0
x  0  y  4  A0;4  
x   y   B   . 2 0 2;0
Do AOx, B Oy nên tam giác OAB vuông tại O. 1 Suy ra SO . A OB  4. OAB  2
Chú ý: Để tính diện tích tam giác ABC ta có thể Chọn A.
làm như sau:  
Bước 1. Tính AB, AC .
1 x y Bước 2. AB AB S  , trong đó ABC
2 x y AC AC
a b ad bc. c d Ví dụ mẫu
Ví dụ: Cho hàm số 3 2 2
y x  3mx  4m  2 có đồ thị (C) và điểm C 1;4 . Tổng các giá trị nguyên dương
của m để (C) có hai điểm cực trị A, B sao cho tam giác ABC có diện tích bằng 4 là
A. 6. B. 5. C. 3. D. 2.
Hướng dẫn giải x  0 Ta có 2
y  0  3x  6mx  0  .  x  2m
Đồ thị (C) luôn có hai điểm cực trị với mọi m nguyên dương (vì m là số nguyên dương nên phương trình
y  0 luôn có hai nghiệm phân biệt). Khi đó A 2 m   B 3 2 0; 4 2 , 2 ; m 4
m  4m  2 2 6 4
AB  4m 16m  2 m 4m 1. x  0 y   2 4m  2  AB 2 2 : 
 2m x y  4m  2  0. 3 2m  0 4  m
Thế tọa độ C vào phương trình đường thẳng (AB), dễ thấy C  AB . 2 2 2    
d C AB 2m 4 4m 2 2 m 3 ,   . 4 4 4m 1 4m 1 TOANMATH.com Trang 29 2 1 m S  .A . B d C AB   m m   ABC  ,  1 2 3 4 4 .2 . 4 1. 4 4 2 2 4m 1  m 2 m   6 4 2
3  2  m  6m  9m  4  0      m  2 m 1 2 1  2 m  4  0  .  m  2 
Do m nguyên dương nên ta nhận được m  1, m  2 . Tổng là 3. Chọn C.
Chú ý: Học sinh nên kiểm tra điều kiện để hàm số có hai điểm cực trị và điều kiện để ba điểm A, B, C
không thẳng hàng (dù trong bài toán này, nếu “quên” thì không ảnh hưởng đến kết quả).
Ta có thể tính nhanh diện tích như sau:   Ta có OA   2
0; 4m  2 và OB   3 2 2 ; m 4
m  4m  2 1 Khi đó: S  2m m   ABC  2 4 2 4 2
Bài toán 7. Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của biểu thức chứa điểm cực trị Phương pháp giải
Ví dụ: Biết hàm số 1 3
y x  m   2
1 x  2m  
1 x có hai điểm cực 3
trị x , x . Giá trị nhỏ nhất của biểu thức 1 2 2 2
P x x 10 x x bằng 1 2  1 2
A. – 12. B. – 18.
C. – 22. D. – 16.
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  x  2m  
1 x  2m   1 .
Hàm số có hai điểm cực trị nếu m
Bước 1. Dùng định lí Vi-ét, đưa biểu thức cần tìm m  2 0 1  2m 1  0  .  m  4  về một biến.
x x  2m  2
Bước 2. Tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất bằng các Theo định lí Vi-ét: 1 2  . x .x  2  m 1  phương pháp sau: 1 2 2
+) Bổ sung hằng đẳng thức.
Khi đó P   x x
 2x .x 10 x x 1 2  1 2  1 2 
+) Dùng bất đẳng thức đã học (bất đẳng thức   m  2 2
2 102m  2  2 2  m   1 AM – GM). 2
 4m 8m 18
+) Dùng bảng biến thiên.   m  2 2 2  22  22  . TOANMATH.com Trang 30
Dấu “=” khi m  1(thỏa mãn y  0 có hai nghiệm phân biệt) Chọn C. Ví dụ mẫu 1
Ví dụ 1: Có bao nhiêu giá trị thực của tham số m để hàm số 3 2
y x x   2
m  3 x có hai điểm cực trị 3
x , x sao cho giá trị biểu thức P x x  2  2 x 1 đạt giá trị lớn nhất? 1  2   2  1 2
A. 2. B. 1. C. 4. D. 3.
Hướng dẫn giải Ta có 2 2
y  x  2x m  3.
Hàm số có hai điểm cực trị khi   2 1 m  3  0  2   m  2. x x  2 Theo định lí Vi-ét 1 2  . 2
x .x m  3  1 2
P x x  2  2 x 1  x x  2 x x  2 1  2   2  1 2  1 2 2 2
m  3  2.2  2  m  9  9.
Dấu “=” xảy ra khi và chỉ khi m  0 (thỏa mãn). Chọn B. 1 1
Ví dụ 2: Gọi x , x là hai điểm cực trị của 3 2
y x mx  4x 10 . Giá trị lớn nhất của 1 2 3 2 S   2 x   1  2 x 16 là 1 2 
A. 16. B. 32. C. 4. D. 0.
Hướng dẫn giải Ta có 2
y  x mx  4 . Do a  1, c  4
 trái dấu nhau nên y  0 luôn có hai nghiệm trái dấu hay hàm số
luôn có hai điểm cực trị.
x x m Theo định lí Vi-ét: 1 2  . x .x  4   1 2
Khi đó S   x x 2  16x x  16  x x 2 2 2 2 2
 2 16x .x 16  0. 1 2 1 2 1 2 1 2 Dấu “=” xảy ra khi 2 2
16x x x  4
x m  3  . 1 2 2 1 Chọn D.
Bài toán 8. Đường thẳng qua hai điểm cực trị của đồ thị hàm số bậc ba Phương pháp giải
Để tìm đường thẳng qua hai điểm cực trị, ta làm Ví dụ: Đường thẳng đi qua hai điểm cực trị của đồ TOANMATH.com Trang 31 các bước sau: thị hàm số 3 2
y x  6x  9x đi qua điểm nào sau đây?  1   1  A. ;5 .   B.  ;5 .    2   2  C. 2;  1 . D. 2;  1 .
Hướng dẫn giải
Bước 1. Tìm y . Định tham số để đồ thị hàm số có Ta có: 2
y  3x 12x  9.
hai điểm cực trị (trong bài toán chứa tham số).
Bước 2. Viết y y .t d , với t, d lần lượt là thương
và dư trong phép chia đa thức y cho y .
Khi đó d là đường thẳng đi qua hai điểm cực trị.
Chú ý: N ếu tọa độ hai điểm cực trị dễ tìm được thì
x 1 y  4
ta viết đường thẳng theo công thức: Xét y  0  . 
x  3  y  0   y y x x AB : A A  .
Đồ thị hàm số có hai điểm cực trị là A1;4 và y y x x B A B A   y 0 x 3
B 3;0 suy ra AB :   y  2  x 3. 4  0 1 3 Cách khác:   AB  2; 4
  nên u  1; 2
  là một vectơ chỉ 
phương của đường thẳng AB  n  2;  1 . AB
Suy ra phương trình đường thẳng  AB :
2 x  3 1 y  0  0  y  2  x  6. Chọn A. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1: Tìm m để đồ thị hàm số C 3
y x  m   2 :
3 x  2m  9 x m  6 có hai điểm cực trị và
khoảng cách từ gốc tọa độ O đến đường thẳng qua hai điểm cực trị đạt giá trị lớn nhất  3 3   3 3  A. m   6   ; 6  
. B. m  3   ; 3   .  2 2   2 2  C. m  3   6 2; 3
  6 2. D. m 6   6 2; 6   6 2.
Hướng dẫn giải Ta có 2
  x  m   x m    2 y 3 2 3 2 9
3x  6x  9  2mx  2m  x  
1 3x  9  2m.
Hàm số có hai cực trị khi y  0 có hai nghiệm phân biệt  3  9  2m  0  m  6  TOANMATH.com Trang 32 
Một trong hai điểm cực trị là A1;  1 và OA  1;  1  OA  2 và k  1. OA 2 2 
Đường thẳng d qua hai điểm cực trị có hệ số góc là k   m   m d 2 9  32 3 9    Ta có d  ;
O d   OA  2. 2 2 
Dấu “=” xảy ra khi d OA k .k  1    m   m    d OA 2 9  32   1 3 9    3  m  6   . 2 Chọn A.
Ví dụ 2: Giả sử A, B là hai điểm cực trị của đồ thị hàm số 3 2
y x ax bx c và đường thẳng (AB) đi
qua gốc tọa độ. Giá trị lớn nhất P của P abc ab c bằng min A. P  9. 
B. P  1. min min 16 25 C. P   . D. P   . min 25 min 9
Hướng dẫn giải 2  2 2a ab
Đường thẳng qua hai cực trị là  AB : y   b   x c  .  3 9  9 ab
Do (AB) qua gốc O nên c   0  ab  9 . c 9 2  5  25 25 Khi đó 2
P abc ab c  9c 10c  3c     , c   .     3  9 9  5 25 c   Vậy P   khi  9 . min 9 ab  5  Chọn D.
Ví dụ 3: Biết rằng đồ thị hàm số 3
y x  3mx  2 có hai điểm cực trị A, B. Gọi M, N là hai giao điểm của
đường thẳng (AB) và đường tròn C  x  2   y  2 : 1
1  3. Biết MN lớn nhất. Khoảng cách từ điểm E 3; 
1 đến  AB bằng
A. 3. B. 2. C. 2 3. D. 2 2.
Hướng dẫn giải Ta có: 2
y  3x  3 . m
Hàm số có hai điểm cực trị  y  0 có hai nghiệm phân biệt  m  0. x x
Viết hàm số dưới dạng y   2
3x  3m  2mx  2  y  2mx  2 3 3 TOANMATH.com Trang 33
Suy ra đường thẳng đi qua hai điểm cực trị của đồ thị hàm số đã cho là  AB : y  2  mx  2.
Đường thẳng  AB luôn đi qua điểm cố định là M 0;2.
Đường tròn C tâm I 1; 
1 , bán kính R  3 và d I;
  AB  IM 1  3  R
nên đường thẳng luôn cắt
đường tròn tại hai điểm M, N.
Giả sử I   AB 1 1;1 1  2
m  2  m  . 2 1
Vậy khi m  (thỏa mãn hàm số có hai điểm cực trị) thì (AB) qua I 1; 
1 , cắt đường tròn C tại hai điểm 2
M, N với MN  2R là lớn nhất. Khi đó: d E  3; 
1 ; AB : y x  2  0  2.  Chọn B.
Bài toán 9. Tính chất điểm uốn liên quan đến hai điểm cực trị của đồ thị hàm số Phương pháp giải
Gọi x là nghiệm của phương trình f  x  0 . Ví dụ: Đồ thị hàm số 3
y  2x x 1có điểm uốn u
Khi ấy điểm U x ; f x được gọi là điểm uốn U 0; 
1 do x  0 là nghiệm của y  12 . x uu  của đồ thị hàm số.
Chú ý: Điểm uốn là trung điểm đoạn nối hai điểm
cực trị của đồ thị hàm số bậc ba, suy ra điểm uốn
nằm trên đường thẳng đi qua hai điểm cực trị của đồ thị.
x x  2x Tức là: CD CT U
y y  2 yCD CT U
Đường thẳng đi qua điểm uốn luôn cách đều hai
điểm cực trị của đồ thị hàm số. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1: Cho hàm số bậc ba có hai điểm cực trị là x  1và x . Biết rằng đạo hàm cấp hai triệt tiêu tại 1 2 2
điểm x  . Giá trị của x bằng 3 2 1 4 1
A. x  2. B. x  . C. x  . D. x   . 2 2 3 2 3 2 3
Hướng dẫn giải 4 1
x  2x x  1  . 2 1 3 3 Chọn B. TOANMATH.com Trang 34 3 x
Ví dụ 2: Gọi S là tập hợp các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số 2 y   mx   2 m   1 x có hai 3
điểm cực trị A và B sao cho A và B nằm khác phía và cách đều đường thẳng y  5x  9 . Tổng các phần tử của S bằng
A. 0. B. 6. C. – 6. D. 3.
Hướng dẫn giải
Đường thẳng d : y  5x  9 cách đều hai điểm cực trị của đồ thị thì có hai khả năng sau:
Khả năng 1: Đường thẳng d song song với đường thẳng AB, khi đó A, B nằm cùng phía so với đường
thẳng d, trái với giả thiết.
Khả năng 2: Đường d đi qua điểm uốn của đồ thị hàm số (vì điểm uốn là trung điểm của A và B). Ta có: 2 2
y  x  2mx m 1   x m  
1  x m  
1 luôn có hai nghiệm phân biệt nên hàm số luôn có hai cực trị. 3 m 3  m
y  2x  2 ;
m y  0  x m y m 
m , suy ra tọa độ điểm uốn là U  ; mm. 3  3  3 m
Khi đó:U d
m  5m  9  m  3. 3 Chọn D.
Bài tập tự luyện dạng 2 Bài tập cơ bản
Câu 1: Cho hàm số bậc ba có hai điểm cực trị là x  1và x  5 . Biết rằng đạo hàm cấp hai triệt tiêu tại 1 2
điểm x . Khi đó x bằng u u
A. 3. B. 6. C. 2. D. – 2.
Câu 2: Có bao nhiêu giá trị của m thì đồ thị hàm số 3
y x  m   2 2 3
1 x  6m  2 x 1có cực đại, cực
tiểu thỏa mãn x x  2? CD CT
A. 1. B. 3. C. 2. D. 4.
Câu 3: Đường thẳng nối điểm cực đại và cực tiểu của đồ thị hàm số 3
y x  2x m đi qua điểm M  3;
 7 . Khi đó m bằng
A. m  1. B. m  1.
C. m  3. D. m  0. Câu 4: Cho hàm số 3 2
y x mx   2 m   3 3 3
1 x m với m là tham số. Gọi C là đồ thị của hàm số đã
cho. Biết rằng, khi m thay đổi, điểm cực đại của đồ thị C luôn nằm trên một đường thẳng d cố định. Hệ
số góc k của đường thẳng d là 1 1
A. k  3. B. k  . C. k  3. D. k   . 3 3
Câu 5: Có bao nhiêu giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số 3 2 3
y x  3mx  4m có các điểm cực đại
và cực tiểu đối xứng nhau qua đường thẳng y x ? TOANMATH.com Trang 35
A. 0. B. 3. C. 1. D. 2. 1 Câu 6: Cho hàm số 3 2
y x  2mx  m   2
1 x  2m 1 (m là tham số). Khoảng cách lớn nhất từ gốc tọa 3
độ O 0;0 đến đường thẳng đi qua hai điểm cực trị của đồ thị hàm số trên là 2 10
A. . B. 3. C. 2 3. D. . 9 3
Câu 7: Biết đường thẳng qua hai cực trị của đồ thị hàm số   3
f x x cx d là y  6
x  2020 . Khi đó f 2 bằng
A. f 2  2010. B. f 2  2030. C. f 2  2022. D. f 2  2020.
Câu 8: Biết đồ thị của hàm số 3 2
y x  3abx bx  3 có hai điểm cực trị và trung điểm của đoạn thẳng
nối hai điểm cực trị đó thuộc đường thẳng x  1
 . Chọn khẳng định đúng. A. 2 ab  3.  B. 2 ab  3. C. 2 ab  1.  D. 2 . a b  0. Câu 9: Cho hàm số 3 2
y x mx   2 m   3 3 3
1 x m m (m là tham số). Gọi A là điểm cực đại của đồ thị
hàm số và điểm M thuộc đường tròn C  x  2   y  2 : 9
4  17 . Giá trị nhỏ nhất của độ dài MA bằng 17 3 17 1 A. . B. 17. C. . D. . 2 4 17
Câu 10: Biết điểm M  3 2m ; 
1 tạo với hai điểm cực trị của đồ thị hàm số 3
y x   m   2 2 3 2
1 x  6mm  
1 x một tam giác có diện tích nhỏ nhất. Mệnh đề nào sau đây đúng? A. m  1;
 0. B. m0; 
1 . C. m 1;2. D. m 2;    1 . Bài tập nâng cao
Câu 11: Có bao nhiêu giá trị nguyên của m  2020 
; 2020 để đồ thị hàm số 3
y x   m   2 2
1 x  3mx m có hai điểm cực trị nằm khác phía so với trục hoành?
A. 4035. B. 4036. C. 4037. D. 4038.
Câu 12: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số 3 2
y x x   2 m   2 8
11 x  2m  2
có hai điểm cực trị nằm về hai phía của trục hoành?
A. 4. B. 5. C. 6. D. 7. 1
Câu 13: Gọi x , x là hai điểm cực trị của hàm số 3
y x   2 m  3 2
x  8x m . Giá trị lớn nhất của biểu 1 2 3 thức A   3 x   1  3 x  8 là 1 2 
A. 8. B. 1064. C. 392. D. 0.
Câu 14: Biết hàm số y   x m x n x p không có cực trị. Giá trị nhỏ nhất của 2
F m  2n  4 p là A. F  2.  B. F  1.
C. F  0. D. F 1. min min min min
Câu 15: Cho hàm số f x   x a x b x c không có điểm cực đại. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức 2 2 2
S a  2b  3c  4a  5b  6c là TOANMATH.com Trang 36 75 25 3 7 A. S   . B. S   . C. S   . D. S  . min 8 min 2 min 2 min 3 Câu 16: Cho hàm số 3 2
y  x  3x  4 . Biết rằng có hai giá trị m , m của tham số m để đường thẳng đi 1 2
qua hai điểm cực trị của đồ thị hàm số tiếp xúc với đường tròn C  x m2   y m  2 : 1  5. . Giá trị của m m bằng 1 2
A. 0. B. 10. C. 6. D. – 6.
Câu 17: Có tất cả bao nhiêu giá trị của tham số thực m sao cho đồ thị hàm số 3 2 2
y x  3mx  3m có điểm
cực đại và điểm cực tiểu cách đều đường phân giác của góc phần tư thứ nhất?
A. 2. B. 1. C. 3. D. 0. Câu 18: Cho hàm số 3 2
y x mx   2 m   3 3 3
1 x m m , (m là tham số). Gọi A, B là hai điểm cực trị của
đồ thị hàm số. Tổng tất cả các số m để ba điểm I 2; 2
  , A, B tạo thành tam giác nội tiếp đường tròn có bán kính bằng 5 là 4 2 20 14 A. . B.  . C. . D. . 17 17 17 17 PHẦN ĐÁP ÁN
Dạng 1. Các bài tập nhận biết, tìm điểm cực trị, đếm số điểm cực trị 1 - D 2 - A 3 - C 4 - D 5 - A 6 - D 7 - D 8 - C 9 - C
Dạng 2. Cực trị của hàm số bậc ba 1 - A 2 - C 3 - C 4 - A 5 - D 6 - D 7 - A 8 - A 9 - B 10 - A 11 - D 12 - B 13 - C 14 - B 15 - A 16 - D 17 - A 18 - C
Dạng 3. Cực trị hàm bậc bốn trùng phương
Bài toán 1. Tìm tham số để hàm số có số điểm cực trị thỏa mãn đề bài Phương pháp giải Xét hàm số 4 2
y ax bx c , a  0 , có đạo hàm là 3
y  ax bx x  2 4 2 2 2ax b.
 Đồ thị hàm số có ba điểm cực trị khi và chỉ khi y  0 có ba nghiệm phân biệt  ab  0 .
 Đồ thị hàm số có đúng một điểm cực trị khi và chỉ khi y  0 có đúng một nghiệm  ab  0 .
 Đồ thị hàm số hoặc có đúng một điểm cực trị hoặc có ba điểm cực trị, và luôn có một điểm
cực trị nằm trên trục tung.
 Đồ thị hàm số có ba cực trị:
 N ếu a  0 hàm số có hai điểm cực tiểu và một điểm cực đại;
 N ếu a  0 hàm số có hai điểm cực đại và một điểm cực tiểu.
Chú ý rằng ba điểm cực trị của đồ thị hàm số luôn tạo thành một tam giác cân. TOANMATH.com Trang 37
 Khi hàm số có một cực trị:
a  0 thì điểm cực trị là điểm cực tiểu;
a  0 thì điểm cực trị là điểm cực đại.  Đồ thị hàm số 4 2
y ax bx c có nhiều điểm cực trị nhất (bảy cực trị) khi đồ thị hàm số   4 2
f x ax bx c có ba điểm cực trị và đồ thị của nó cắt trục hoành tại bốn điểm phân biệt.  Đồ thị hàm số 4 2
y ax bx c có ít điểm cực trị nhất (một cực trị) khi đồ thị hàm số   4 2
f x ax bx c có một điểm cực trị và đồ thị của nó không có điểm chung hoặc chỉ
tiếp xúc với trục hoành. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Có bao nhiêu số nguyên m  20
 ;20 để đồ thị hàm số 4
y mx   2 m   2
9 x 1 có ba điểm cực trị?
A. 20. B. 19. C. 18. D. 17.
Hướng dẫn giải Ta có 3
y  mx   2 m   2
x x mx    2 4 2 9 2 2 m  9. TOANMATH.com Trang 38 x  0 y  0   . 2 2
2mx m  9  0  1
Hàm số có ba điểm cực trị khi và chỉ khi y  0 có ba nghiệm phân biệt hay  
1 có hai nghiệm phân biệt m  3  khác 0  2m 2
m  9  0   . 0  m  3
Vậy có 19 giá trị của m thỏa mãn đề bài. Chọn B.
Ví dụ 2. Tập hợp các giá trị của tham số m để đồ thị hàm số 4 2
y x  3mx  4 có ba điểm cực trị phân
biệt và hoành độ của chúng trong khoảng  2;  2 là  8   8   3   3  A.  ;0   . B. 0;   . C.  ;0   . D. 0;   .  3   3   2   2 
Hướng dẫn giải x  0 Ta có 3
y  4x  6mx . Cho y  0   . 2 2x  3  m 2
Để thỏa mãn đề bài phương trình 2 có hai nghiệm phân biệt khác 0 và thuộc khoảng  2;  2 3m 8  0  
 4  0  m   . 2 3 Chọn A.
Ví dụ 3. Biết rằng hàm số 4
y x   2 m   2 2
1 x  2 có điểm cực tiểu. Giá trị lớn nhất của cực tiểu là
A. 1. B. -1. C. 0. D. 2.
Hướng dẫn giải x  0 3
y  4x  4 2 m  
1 x y  0   . 2 2 x m 1
Rõ ràng phương trình y  0 luôn có ba nghiệm phân biệt.
Lập bảng biến thiên, dễ thấy 2
x   m 1 là các điểm cực tiểu của đồ thị hàm số. 2
Giá trị cực tiểu là y    2 m     4 2 2 1 1
m  2m  1 (dấu "  " xảy ra khi m  0). CT Chọn A.
Ví dụ 4. Với giá trị nào của k thì hàm số 4
y kx  k   2
1 x 1 2k chỉ có một cực trị? k  1 k  1
A. 0  k  1. B. 0  k  1. C.  . D.  . k  0 k  0
Hướng dẫn giải
 Với k  0 , hàm số trở thành 2
y  x 1 có đồ thị là một parabol nên có đúng một cực trị. Do đó
k  0 thỏa mãn đề bài. TOANMATH.com Trang 39
 Với k  0 . Ta có 3
y  kx  k   x x 2 4 2 1
2 2kx k   1 .
Để thỏa mãn yêu cầu đề bài thì phương trình 2
2kx k 1  0 vô nghiệm hoặc có nghiệm  
x   k k   k 1 0 1  0   . k  0
Kết hợp hai trường hợp ta được các giá trị cần tìm là k  1 hoặc k  0 . Chọn D.
x=0 là nghiệm của phương trình 2
2kx k 1  0
Bài toán 2. Tìm điều kiện của tham số để hàm số đạt cực đại, cực tiểu tại điểm x cho trước. 0 Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Giá trị của m để hàm số y  m   4 2 4
1 x  2mx  2m m đạt cực đại tại x  2 là 4 4 3
A. m  . B. m   . C. m   . D.  . 3 3 4
Hướng dẫn giải
Ta có: y  m   3
x mx y  m   2 4 1 4 12 1 x  4m .
Để hàm số đạt cực đại tại x  2 thì y    m   4 2 0 32
1  8m  0  m   . 3 4  4   4 
Với m   thì y2 2  12  1 .2  4   0    
, suy ra x  2 là điểm cực đại. 3  3   3  Chọn B.
Chú ý: Nếu f '(x = f ' x = 0 thì ta lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu đạo hàm để kiểm tra. 0 ) ( 0) 1 3
Ví dụ 2. Cho hàm số 4 2
y x mx x có x m là một điểm cực trị. Tổng các giá trị của m là 2 2 1 1
A.1. B.  . C. 1  . D. . 2 2
Hướng dẫn giải 3 2
y  2x  3mx 1  y  6x  3m . m 1
Hàm số đạt cực trị tại điểm x m ym  0   1 . m    2
 Với m  1, ta có: y 
1  6  3  0 x  1 là điểm cực tiểu (cực trị) nên m  1 thỏa mãn.  1  1  3 3 1 1
Với m   , ta có: y     0  
x   là điểm cực tiểu (cực trị) nên m   thỏa 2  2  2 2 2 2 mãn.  1  1
Vậy tổng các giá trị của m thỏa mãn điều kiện trên là 1     .  2  2 TOANMATH.com Trang 40 Chọn D.
Ví dụ 3. Biết đồ thị hàm số 4 2
y ax bx c có hai điểm cực trị là A0;2 , B2;14 . Giá trị của y   1 là A. y   1  5
 . B. y   1  4
 . C. y   1  2
 . D. y   1  0 .
Hướng dẫn giải Ta có 3
y  4ax  2bx . c  2
Các điểm A0;2 , B 2;14 thuộc đồ thị hàm số nên    1 . 16
a  4b c  1  4
Mặt khác, hàm số đạt cực trị tại điểm x  2 , suy ra 32a  4b  0 2 . Từ   1 ; 2 ta có 4 2
y x  8x  2 .
Dễ thấy hàm số có các điểm cực trị là A0;2 , B 2;14 nên 4 2
y x  8x  2 là hàm số cần tìm. Khi đó y   1  5  . Chọn A.
Bài toán 3. Khoảng cách giữa hai điểm cực trị của đồ thị hàm số Phương pháp giải
Ví dụ: Các giá trị của tham số m để đồ thị hàm số 4 2
y  2x  4mx 1 có hai điểm cực tiểu và
khoảng cách giữa hai điểm cực tiểu bằng 8 là A. m  16
 . B. m  16 . 25 25 C. m . D. m   . 4 4
Bước 1. Tìm các điểm cực trị của đồ thị hàm số.
Hướng dẫn giải x  0 Ta có: 3
y  8x  8mx ; y  0   . 2 x m
Hàm số có ba điểm cực trị nên m  0 .
Tọa độ hai điểm cực tiểu là
Bước 2. Sử dụng các công thức tính khoảng cách B  2 m; 2  m   1 , C  2  m; 2  m   1 . 
AB AB   x x 2   y y 2 A B A B
Khi đó BC  2 m  8  2 m m  16 . Chọn B.  
ax by c
d M x ; y ;d : ax by c  0 M M   . M M  2 2 a b
N ếu  AB / /Ox thì  AB : y y . A Ví dụ mẫu TOANMATH.com Trang 41
Ví dụ 1. Biết rằng đồ thị hàm số 4
y x  m   2 2
1 x  3m có A là điểm cực đại và B , C là hai điểm cực 12
tiểu. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức P OA  là BC
A. 9. B. 8. C. 12. D. 15.
Hướng dẫn giải x  0 Ta có: 3
y  4x  4m  
1 x . Cho y  0   . 2 x m 1
Hàm số có ba điểm cực trị nên m  1.
Khi đó tọa độ ba điểm cực trị là A0;3m , B  2
m 1;5m m   1 và C  2
m 1;5m m   1 . Suy ra
OA  3m , BC  2 m 1 . 12 6  3 3 
Ta có P OA   3m   3  m   1    3 BCm 1  m 1 m 1  2  3  3
 3 3 3m   1  12   .  m 1 
Dấu "  " xảy ra khi m   3 3 1   m  2 . m 1 Chọn C.
Ví dụ 2. Cho đồ thị hàm số C  : y f x 4 2
x ax b và đồ thị hàm số 1
C : y g x 3 2
x mx nx p như hình vẽ dưới. Gọi B , D là hai điểm cực tiểu của C và A , C 1  2
lần lượt là điểm cực đại và điểm cực tiểu của C ( A , C đối xứng nhau qua U Oy ). Biết hoành độ 2 
của A , B bằng nhau và hoành độ của C , D bằng nhau. Có bao nhiêu giá trị nguyên của a để AB  3 ?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải TOANMATH.com Trang 42 x  0 n
f  x  0  
a và g x 2  0  x  . 2 x  3  2 a n 3
Theo đề bài ta có a, n  0 và   n a . 2 3 2 Khi đó: 2  a a  n  a y f     b
; y g     b a . B 2  4 A     3 2  
Phân tích: dựa vào đồ thị ta 2 aa aa 4 3 AB   2 .
t  2t trong đó t   0 .
có b p và m  0 . 4 2 2 2
Khi đó: C  3
: y x nx b 2 a Xét 4 3
AB  3  t  2t  3  t  1  1  a  2  . 2
Ta cần tìm tung độ của điểm
Do a  0 nên a  2;    1 . A và B (theo a ). Chọn B.
Ví dụ 4. Cho hai hàm đa thức y f x , y g x có đồ thị là hai đường cong như hình vẽ. Biết rằng đồ
thị hàm số y f x có đúng một điểm cực trị là A , đồ thị hàm số y g x có đúng một điểm cực trị là 7
B (với x x ) và AB  . Có bao nhiêu giá trị nguyên của m  10  ;10 để hàm số A B 2
y f x  g x  m có đúng bảy điểm cực trị?
A. 5. B. 6. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Gọi x , x với x x là hoành độ giao điểm của đồ thị y f x và y g x (dựa vào đồ thị đã 1 2 1 2
cho, hai đồ thị chỉ có hai giao điểm đã kể trên, tức là TOANMATH.com Trang 43  
f x  g xx x1  0   . x x  2
Xét h x  f x  g x  m . f x g x
Ta có: h x   f
  x  g x     .  .
f x  g x
Cho h x  0  x x x . Ta có bảng biến thiên của hx như sau A B 7 7
Dựa vào bảng biến thiên của h x , yêu cầu bài toán trở thành m  0  m     m  0 . 2 2 Do
m nguyên và m  10
 ;10 nên m 3;  2  ;  1 . Chọn C.
Bài toán 4. Tam giác tạo bởi ba điểm cực trị của đồ thị hàm số Phương pháp giải
Tìm các điểm cực trị của đồ thị hàm số rồi sử dụng các công thức tính khoảng cách, góc,... Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Tìm các giá trị của tham số m để đồ thị 4 2 2
y x  2m x 1 có ba điểm cực trị tạo thành một tam giác vuông cân. A. m  1
 . B. m  0 . C. m  2
 . D. m  1.
Hướng dẫn giải x  0 Ta có 3 2
y  4x  4m x ; y  0   . 2 2 x m
Hàm số có ba cực trị khi và chỉ khi m  0 .
Khi đó tọa độ ba điểm cực trị là A0;  1 , B  4 ; m m   1 , C  4  ; m m   1    AB   4 ;
m m  , AC   4  ;
m m  , dễ thấy AB AC .  
Do đó tam giác ABC vuông cân tại A khi và chỉ khi . AB AC  0 2 8
 m m  0  m  1  (do m  0 ). TOANMATH.com Trang 44 Chọn A.
Ví dụ 2. Giá trị của tham số m để đồ thị hàm số 4
y x  m   2 2
1 x  3m có ba điểm cực trị tạo thành
một tam giác có góc bằng 60 thuộc khoảng nào sau đây?  5 13  12 5   11 11 12  A. ;   . B. ;   . C. 2;   . D. ;   .  2 5   5 2   5   5 5 
Hướng dẫn giải x  0 Ta có 3
y  4x  4m  
1 x . Xét y  0   . 2 x m 1 2
Hàm số có ba điểm cực trị khi m  1.
Khi đó tọa độ ba điểm cực trị là A0;3m , B  2
m 1;5 m m   1 và C  2
m 1;5m m   1 .
Suy ra AB AC  m    m  4 2 2 1
1 ; BC  2 m 1 .
Tam giác ABC là tam giác cân tại A , có một góc bằng 60 nên là tam giác đều
AB BC  m    m  4  m   3 1 1 4 1  m  1 3 . Chọn B.
Ví dụ 3. Có tất cả bao nhiêu giá trị của tham số m để đồ thị hàm số 4 2
y  2x  4mx 1 có ba điểm cực trị
tạo thành một tam giác có một góc bằng 30 ?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải x  0 Ta có 3
y  8x  8mx ; y  0   . 2 x m
Hàm số có ba cực trị khi và chỉ khi m  0 .
Khi đó tọa độ ba điểm cực trị là A0;  1 , B  2 m; 2  m   1 , C  2  m; 2  m   1 2 2 4
AB AC m  4m , BC  2 m .
Do đó tam giác ABC cân tại A . 2 2   2AB BC Trường hợp 1: BAC  30 , ta có  cos BAC   2  3 2 2 AB BC 2 2AB  2 3 4
m  4m   2m.  42 3 3 m  3
Phương trình này có đúng một nghiệm thực.
Trường hợp 2:
ABC  30 , khi đó 2 2 4 3
BC  3.AB  3AB BC  3m 12m  4m  12m  1.
Phương trình này có đúng một nghiệm thực. TOANMATH.com Trang 45 Chọn B.
Ví dụ 4. Biết đồ thị hàm số 4 2
y  2x  4mx 1 có ba điểm cực trị A (thuộc trục tung) và B , C . Giá trị A . B AC
nhỏ nhất của biểu thức T  là 4 BC 1 1 3 3
A. . B. . C. . D. . 4 8 8 16
Hướng dẫn giải Theo ví dụ 3 ta có: 4 . AB AC m  4m 1  1  1  1  3 2 2 T     4m  2.  4m  . 4 2     BC 16m 16  m  16  2m  16 1 1 Dấu "  " xảy ra khi 2
 4m m   0 . 2m 2 Chọn D.
Ví dụ 5. Cho đồ thị hàm số C 4
y x   2 m   2 4 : 2
1 x m . Gọi A , B , C là ba điểm cực trị của C và
S , S lần lượt là phần diện tích phía trên và phía dưới trục hoành của tam giác ABC . Có bao nhiêu giá 1 2 S 1
trị của tham số m sao cho 1  ? S 3 2
A. 1. B. 2. C. 4. D. 0.
Hướng dẫn giải Ta có: 3
y  x   2 4 4 m   1 x . 4
x  0  y m Cho y  0   . 2 2 2
x m 1 y  2  m 1
Do hai tam giác đồng
Hàm số luôn có ba điểm cực trị với mọi tham số m .
dạng nên tỉ lệ diện tích
bằng bình phương tỉ lệ
Gọi A 4 0;m , B 2 2 m 1; 2
m  1, C 2 2  m 1; 2
m  1 là ba điểm cực trị đồng dạng, với tỉ lệ
đồng dạng là tỉ lệ của đồ thị hàm số. đường cao. Ta có 4
OA m , h d A BC 4 2 ;
m  2m 1 2 4 2 S 1 SS Sh m  2m 1 1 ABC 1    3 ABC   4   4   2   4 S 3 S SOA m 2 1 1 4 2
m  2m 1  0  m   1 2 .
Vậy có hai giá trị của tham số thỏa mãn đề bài. Chọn B.
Bài toán 5. Các đồ thị có chung điểm cực trị TOANMATH.com Trang 46 Ví dụ mẫu 3 1 m
Ví dụ 1. Cho hàm số f x 3
x  m   2
1 x mm  2 x
có đồ thị C với m là tham số. Gọi S 3 3
là tập tất cả các giá trị của tham số m để đồ thị C và parabol P 2
: y x  2mx  8 có chung một điểm
cực trị. Tổng bình phương tất cả các phần tử của S là
A. 8. B. 10. C. 16. D. 18.
Hướng dẫn giải
 P có điểm cực trị là M  2 ;
m m  8.  f  x 2
x  2m  
1 x mm  2
x m A 2 ; m m
f x  0   .
x m  2  B
m  2; y M B
Vì hai đồ thị hàm số có chung một điểm cực trị nên 2 2
A M m  m  8  m  2  . Chọn A.
Ví dụ 2. Biết hai hàm số f x 3 2
x ax  2x 1 và g x 3 2
 x bx  3x 1 có chung ít nhất một điểm
cực trị. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức P a b là
A. 30 . B. 2 6 . C. 3  6 . D. 3 3 .
Hướng dẫn giải
Giả sử điểm cực trị chung của f x và g x là x  0 , suy ra 0  1  2         f
Chú ý: Khi A và B   a 3x x  0 3
 x  2ax  2  0 2 x 0  0 2 0 0   0       . cùng dấu thì g   x  2  0  3
x  2bx  3  0     0 0 0 1 3 b  3x
A B A B . Hiển 0   2 x   0  1 nhiên x và cùng 1  2 1  0 x
Khi đó P a b   3x   3 x   0 0 0 2  x x   0 0  dấu. 1  5  Bất đẳng thức AM GM 1 5  6 x    .2 6 x .  30 . 0 0  2  x  2 x AM GM :  0  0 x y    5 30
2 xy, x, y 0
Dấu "  " xảy ra khi 6 x   x  . 2 0 0 x 6 0 Dấu "  " xảy ra 9 30 11 30  x y . Khi đó a  và b  . 20 20 Chọn A.
Bài tập tự luyện dạng 3 TOANMATH.com Trang 47
Câu 1: Đồ thị của hàm số 4 2 2
y x  2mx  3m có ba điểm cực trị lập thành tam giác nhận G 0;2 làm
trọng tâm khi và chỉ khi 2 6
A. m  1. B. m   . C. m  1
 . D. m   . 7 15
Câu 2: Giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số 4 2
y x  2mx m có ba điểm cực trị tạo thành một
tam giác nhận gốc tọa độ làm trọng tâm là 3 1
A. m  1. B. m  . C. m  . D. Không tồn tại m . 2 2
Câu 3: Gọi S là tập tất cả các giá trị của tham số m để đồ thị hàm số 4 2 2 4
y x  2m x m  3 có ba
điểm cực trị đồng thời ba điểm cực trị đó cùng với gốc tọa độ O tạo thành tứ giác nội tiếp. Số phần tử của tập S bằng
A. 1. B. 3. C. 0. D. 2.
Câu 4: Có bao nhiêu giá trị thực của m để đồ thị hàm số 4 2
y x mx  3m  2 có điểm cực trị nằm trên trục hoành?
A. 2. B. 0. C. 3. D. 1.
Câu 5: Với giá trị nào của tham số m thì đồ thị hàm số 4 y x   2  m  2 2 1
x m 1 có ba điểm cực trị
tạo thành một tam giác có diện tích lớn nhất? 1 1 1
A. m  . B. m  0 . C. m   . D. m  . 3 2 2
Câu 6: Biết hai đồ thị của hai hàm số C  4 2
: y x  2x  2 và C : y mx nx 1 có chung ít nhất 2  4 2 1
một điểm cực trị. Giá trị của 414m 115n là A. 368 
. B. 368 . C. 386  . D. 386 .
Câu 7: Với giá trị thực nào của tham số m để đồ thị hàm số 4
y x  m   2 4 2 2
1 x m  3m  20 có ba
điểm cực trị tạo thành một tam giác có diện tích bằng 32?
A. m  4 . B. m  2 . C. m  5 . D. m  3 .
Câu 8: Có bao nhiêu giá trị thực của m để đồ thị hàm số C  4
y x   2
m m   2 : 2 3
2 x 1 có ba điểm m
cực trị nằm trên một parabol và điểm M 5; 3   thuộc parabol đó?
A. 1. B. 2. C. 0. D. 3.
Câu 9: Biết rằng đồ thị C 4 2
: y ax bx c luôn có ba điểm cực trị và P x là parabol đi qua ba điểm
cực trị đó. Giá trị nhỏ nhất của . b P c là 1 1 A. 1  . B. 2
 . C.  . D.  . 4 2 Đáp án:
1-D 2-B 3-D 4-A 5-B 6-A 7-C 8-B 9-D
Dạng 4: Cực trị của hàm số khác
Bài toán 1. Cực trị hàm phân thức TOANMATH.com Trang 48 Phương pháp giải u x
u x.vx  v x.u x Xét y  . Ta có y  . v x 2 v x
Gọi M x ; y là điểm cực trị. Khi đó y x  0 . 0  0 0  u x ux 0  0 
Suy ra u x .v x vx .u x  0  y   . 0   0   0   0    0 v x vx 0   0  u xu x
 Đường cong qua các điểm cực trị (nếu có) của đồ thị hàm số y  là y  . v xv x 2    ax bx c
N ói riêng, đường thẳng qua các điểm cực trị (nếu có) của đồ thị hàm số y  là dx e 2ax b y  . d Chú ý: b c a b a c b c 2 1 1 2 1 1 1 1 adx  2aex x  2 x  2  2
ax bx c
d e a x b x c   a b a c b c 1 1 1 2 2 2 2 2 2    .   .  dx e  dx e2 2
a x b x c    2 2 2 2
a x b x c 2 2 2 2 Ví dụ mẫu 2
x mx  3m 1
Ví dụ 1. Giá trị của m để hàm số y  có cực trị là x 1 1 1 1
A. m  . B. m  . C. m  . D. m  . 3 3 3 3
Hướng dẫn giải 2 x  3m 1
Điều kiện x  0 . Ta có y  . 2 x
Hàm số có cực trị khi 2
x  3m 1  0 có hai nghiệm phân biệt khác 0 1
 3m 1  0  m  . 3 Chọn A. 2 x mx 1
Ví dụ 2. Giá trị của m để hàm số y
đạt cực đại tại x  1 là x m
A. m  2 . B. m  1. C. m  2 . D. m  1.
Hướng dẫn giải
Điều kiện: x  m . 2 2
x  2mx m 1
x  m 1 Ta có y  ; y  0  .   x m2
x  m 1 Bảng biến thiên TOANMATH.com Trang 49
Dựa vào bảng biến thiên, hàm số đạt cực đại tại x  1  m 1  1  m  2  . Chọn C. q
Ví dụ 3. Cho hàm số y x p
(với p , q là tham số thực). Biết hàm số đạt cực đại tại x  2  , giá x 1 trị cực đại bằng 2  . Tổng 2
S p q bằng
A. S  2 . B. S  0 . C. S  1. D. S  3.
Hướng dẫn giải Điều kiện: x  1  . q Ta có: y  1 . x  2 1
Hàm số đạt cực đại tại điểm x  2
 , giá trị cực đại bằng 2  nên 1   q  0 q 1    .  2
  p q  2   p 1 Thử lại 1
p q  thỏa mãn nên S  1 2  3 . Chọn D. 2 x mx
Ví dụ 4. Giá trị của m để khoảng cách giữa hai điểm cực trị của đồ thị hàm số y  bằng 10 là 1 x
A. m  10 . B. m  8 . C. m  4 . D. m  2 .
Hướng dẫn giải
Điều kiện: x  1. 2
x  2x m Ta có y  . 1 x2
Hàm số có hai cực trị khi 2
x  2x m  0 có hai nghiệm phân biệt x , x khác 1 2  1   2  m  0    m  1  .
  1 m  0 x x  2
Khi đó theo định lý Vi-ét ta có 1 2  .
x .x  m  1 2
Đường thẳng qua hai điểm cực trị của đồ thị là d  : y  2  x m . TOANMATH.com Trang 50
Tọa độ hai điểm cực trị của đồ thị là Ax ; 2
x m , B x ; 2  x m 2 2  1 1  
AB  x x ;2x  2x . 2 1 1 2 
Theo yêu cầu của đề bài ta có
x x 2  4x x 2 100  x x 2  4x .x  20 1 2 1 2 1 2 1 2  4  4m  20  m  4 . Chọn C. 1
Ví dụ 5. Có bao nhiêu giá trị nguyên của m để đồ thị hàm số y mx  có hai điểm cực trị và tất cả các x
điểm cực trị đều thuộc hình tròn tâm O , bán kính 6?
A. 10. B. 8. C. 9. D. 7.
Hướng dẫn giải 1
Điều kiện: x  0 . Ta có: y  m  . 2 x  1 x   m
Hàm số có hai điểm cực trị khi m  0 . Khi đó y  0   . 1 x    m  1   1 
Tọa độ hai điểm cực trị của đồ thị là A ; 2 m   , B  ; 2  m   .  m   m  1 Theo đề bài ta có 2 2 2 OA OB
 4m  36  4m  36m 1  0 . m
Do m   , m  0 nên m 1;2;3...;  8 .
Vậy có 8 giá trị nguyên của m thỏa mãn. Chọn B. 2 x m x  4
Ví dụ 6. Có bao nhiêu giá trị của m để đồ thị hàm số y
có hai điểm cực trị A , B và ba x m
điểm A , B , C 4;2 phân biệt thẳng hàng?
A. 0. B. 2. C. 3. D. 1.
Hướng dẫn giải
Điều kiện: x m .
x  2 m x m  4 x m 2 2 2  4 Ta có y    . x m 2 xm 2
x m   y m
Cho y   x m 2 2 4 0  4  0   .
x m  2  y m  4  TOANMATH.com Trang 51
Do m  2  m  2 , m
 nên y  0 luôn có hai nghiệm phân biệt.
Do đó đồ thị hàm số luôn có hai điểm cực trị. Khi đó đường thẳng qua hai điểm cực trị là
AB: y  2x m . Ba điểm A, B , C 4;2 phân biệt thẳng hàng khi và chỉ khi
C 4;2 AB  m  6    m  2  4   m  2.   m  2  4 m  6  
Suy ra không có giá trị nào của m thỏa mãn đề bài. Chọn A. 2 2
x  2 m 1 x m  4m
Ví dụ 7. Cho hàm số C   : y
. Có bao nhiêu giá trị thực của m để đồ thị x  2
hàm số C có điểm cực đại, cực tiểu A , B sao cho tam giác OAB vuông?
A. 4. B. 2. C. 3. D. 1.
Hướng dẫn giải 2 2
x  4x  4  m Điều kiện: x  2  . Ta có y  . x  22 x m  2 Ta có 2 2
x  4x  4  m  0   .
x  m  2
Hàm số có điểm cực đại, cực tiểu khi và chỉ khi m  0 .
Tọa độ các điểm cực trị của đồ thị là 
Am  2; 2
  , Bm  2;4m  2  AB  2 ; m 4m
   
Dễ thấy OA , OB , 0 AB  .
Trường hợp 1: Tam giác OAB vuông tại O   2  .
OA OB  0  m  8m  8  0  m  4   2 6 (thỏa mãn)  
Trường hợp 2: Tam giác OAB vuông tại A  . OA AB  0
 2mm  2  2.4m  0  m  2  4  0  m  6  (thỏa mãn)  
Trường hợp 3: Tam giác OAB vuông tại B  . OB AB  0
mm     m   m   m    m   2 2 2 4 2 4 0 2 2 4
2  0  m  (thỏa mãn) 3
Vậy có bốn giá trị thực của m thỏa mãn đề bài. Chọn A. 2 x mx 1
Ví dụ 8. Cho hàm số C : y
với m là tham số. Giá trị thực của m để đồ thị hàm số C 2 x 1
có hai điểm cực trị A , B sao cho đường thẳng  AB đi qua điểm M  1  ;2 là
A. m  8 . B. m  6 . C. m  4 . D. m  2 .
Hướng dẫn giải TOANMATH.com Trang 52 2
mx  4x m
Tập xác định: D   . Ta có y   . x  2 2 1
Hàm số có hai điểm cực trị khi và chỉ khi 2
mx  4x m  0 có hai nghiệm phân biệt m  0    m  0 . 2
  4  m  0 2x m
Đường cong qua hai điểm cực trị có phương trình là y  . 2x
x m k  2 2
mx  4x m
Ta viết phương trình đường cong dưới dạng y  . 2x
Ta chọn k sao cho nghiệm của mẫu là nghiệm của tử để có thể rút gọn thành hàm số bậc nhất. Vì
x  0 là nghiệm của mẫu, nên thế x  0 vào tử ta được m k m  0  k  1. 2
2x m mx  4x m m m
Với k  1: y
  x 1  AB : y   x 1. 2x 2 2 m
Điểm M 1;2  AB  2 
1  m  6 (thỏa mãn) . 2 Chọn B.
Bài toán 2. Cực trị của hàm chứa căn Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Có bao nhiêu giá trị nguyên của m 10;10 để hàm số 2 y  2
x  2  m x  4x  5 có cực tiểu?
A. 7. B. 16. C. 8. D. 14.
Hướng dẫn giải
Hàm số xác định trên  . x  2 m Ta có y  2   . m và y  . 2 x  4x  5
x x 3 2 4 5
mx  2  0 
y  0  2  x  22 1  mx  2   . m  4     x22 2  4 1 m  2
Hàm số có cực tiểu khi và chỉ khi   1 có nghiệm 2
m  4  0   . m  2 
Chú ý: Để làm trắc
nghiệm ta có thể làm như
2 Khi đó,  
1 có hai nghiệm phân biệt là x  2  .
sau: Hàm số đạt cực tiểu 1;2 2 m  4
khi hệ sau có nghiệm:  2
Với m  2 , thì x  2 
thỏa mãn y x  0 và y x  0 , y  0 1  1  1 2 m  4   y  0
suy ra x là điểm cực tiểu, nhận m  2 . 1  2
Với m  2 , thì x  2 
thỏa mãn y x  0 và y x  0 , 2  2  2 2 m  4 TOANMATH.com Trang 53
suy ra x là điểm cực đại, loại, do m  2 .
mx  2  2 0 
Do m nguyên, m  2 và m 10;10 nên m3;4;...;9;  10 .
 m  4x  22 2  4 Chọn C. m  0 
m  0, x  2    m  2 2 m  4  0
Ví dụ 2. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số 2 y x  .
m x 1 có điểm cực trị 82
và tất cả các điểm cực trị thuộc hình tròn tâm O , bán kính ? 3
A. 4. B. 2. C. 3. D. 1.
Hướng dẫn giải
Tập xác định: D   . x Ta có y  1 . m . 2 x 1 2 x 1
Cho y  0  m   , ( x  0 ). x 2 x 1 1
Xét g x  
gx   0 , x   0 . 2 2 x x . x 1
Ta có lim g x  1; lim g x  1; lim g x   ; lim g x   . x x x 0  x 0  Bảng biến thiên:
Hàm số có cực trị khi m   \ 1;  1 .
Gọi Aa;b là điểm cực trị của đồ thị hàm số. 2 a 1 2 a 1 1  1  Khi đó m   và b a     A a;   . a a aa  1 82 1 Ta có: 2 2 OA a     a  9 . 2 a 3 9 2 a 1 1  10  Vậy m   1   ; 10  . 2 a a 3   TOANMATH.com Trang 54
Kết hợp với các điều kiện m   , m   \ 1; 
1 , ta được m 3;2;2;  3 . Chọn A. mx
Ví dụ 3. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số y  2x  có điểm cực trị 2 x  2
và tất cả các điểm cực trị thuộc hình tròn tâm O , bán kính 68 ?
A. 16. B. 10. C. 12. D. 4.
Hướng dẫn giải
Tập xác định: D   . mx 2m
Ta có: y  2x   y  2  , x    . 2 x  2  x 23 2 2 3
y  0  x  2   m .
Hàm số có cực trị khi và chỉ khi 3
m  2  m  2  2 .
Gọi Aa;b ( a  0 ) là điểm cực trị của đồ thị hàm số, khi đó: Chú ý: Hàm số không thể đạt cực ma ma 2 3
a  2   m và b  2a   2a
a 2  m a a  a .
trị tại điểm x  0 . 2  3 2  2 3 3 a  2  m Theo đề bài ta có 2 2 2 6 2
OA  68  a b  68  a a  68  a  4 . Ta có: 2 2 3
0  a  4  2  a  2  6  2   m  6  6  6  m  2  2 . Vì m  và 6  6  m  2
 2 nên m 14;13;...;4;  3 .
Vậy có 12 giá trị của tham số m thỏa mãn đề bài. Chọn C.
Bài toán 3. Cực trị của hàm bậc cao và hàm lượng giác Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Biết rằng tồn tại các số thực a , b , c sao cho hàm số f x 6 4 2
x ax bx  3x c đạt cực trị
tại điểm x  2 . Hệ số góc tiếp tuyến của đồ thị hàm số f x tại điểm có hoành độ x  2  là
A. 0. B. 3 . C. 3. D. 6.
Hướng dẫn giải
Ta có: f  x 5 3
 6x  4ax  2bx  3 .
Hàm số đạt cực trị tại điểm x  2 nên f   5 3 2  0  6.2  4. .
a 2  4b  3  0 .
Hệ số góc tiếp tuyến của đồ thị hàm số f x tại điểm có hoành độ x  2  là f   5 3     ab     5 3 2 0 6.2 4. .2 4 3 3 6.2  4. .
a 2  4b  6 . Chọn D. TOANMATH.com Trang 55
Ví dụ 2. Biết rằng tồn tại các số thực a , b , c sao cho hàm số f x 2  .s a in x  .
b cos 3x x c đạt cực  
trị tại điểm x  
. Hệ số góc tiếp tuyến của đồ thị hàm số f x tại điểm có hoành độ x  là 6 6 A. 0. B. 1  . C. 2. D. 2  .
Hướng dẫn giải
Ta có: f  x  . a sin 2x  3 . b sin 3x 1.      
Hàm số đạt cực trị tại điểm x   , suy ra f    0   . a sin  3 . b sin 1  0   . 6  6  3 2 
Hệ số góc tiếp tuyến của đồ thị hàm số f x tại điểm có hoành độ x  là 6      f   .s a in  3 . b sin 1  2   .  6  3 2 Chọn C.
Ví dụ 3. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số 8
y x  m   5 x   2 m   4 4 16 x 1 đạt
cực tiểu tại điểm x  0 ?
A. 8. B. Vô số. C. 7. D. 9.
Hướng dẫn giải Ta có: 7
y  x  m   4 x   2 m   3 8 5 4 4 16 x 3 4
x x  m   x    2 m   3 8 5 4 4
16   x .g x 
 Với g x 4
x  m   x   2 8 5 4
4 m 16 . Ta xét các trường hợp sau: - N ếu 2
m 16  0  m  4  . + Khi m  4 ta có 7
y  8x x  0 là điểm cực tiểu.
+ Khi m  4 ta có 4 y  x  3
8x  40  x  0 không là điểm cực tiểu. - N ếu 2
m 16  0  m  4
  g 0  0.
Hàm số đạt cực tiểu tại điểm x  0
 Đạo hàm đổi dấu từ âm sang dương khi đi qua điểm x  0
lim g x  0 x0  
 lim g x  lim g  x 0 x0  0 x0    2 m   2 4
16  0  m 16  0  4
  m  4  m  3  ; 2  ; 1  ;0;1;2;  3 .
Tổng hợp các trường hợp ta có: m 3; 2  ; 1  ;0;1;2;3;  4 .
Vậy có tám giá trị nguyên của m thỏa mãn yêu cầu. Chọn A.
Ví dụ 4. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số 8
y x  m   5 x   2 m   4 2 4 x 1 đạt
cực tiểu tại x  0 ?
A. 3. B. 5. C. 4. D. Vô số. TOANMATH.com Trang 56
Hướng dẫn giải Ta có: 7
y  x  m   4 x   2 m   3 3 8 5 2 4
4 x x .hx với hx 4
x  m   x   2 8 5 2 4 m  4 .
Ta xét các trường hợp sau:  N ếu 2
m  4  0  m  2  . - Khi m  2 thì 7
y  8x x  0 là điểm cực tiểu nên m  2 thỏa mãn. - Khi m  2 thì 4 y  x  3
8x  20  x  0 không là điểm cực tiểu.  N ếu 2
m  4  0  m  2
  h0  0.
Hàm số đạt cực tiểu tại điểm x  0 khi và chỉ khi giá trị đạo hàm đổi dấu từ âm sang dương khi đi qua điểm x  0 .
lim hx  0   Do đó x0 
 lim hx  lim h  x 0 x0  0 x0    2
4 m  4  0  2
  m  2  m  1  ;0;  1 .
Tổng hợp các trường hợp ta có m 1;0;1;  2 .
Vậy có bốn giá trị nguyên của m thỏa mãn yêu cầu. Chọn C.
Bài tập tự luyện dạng 4 Bài tập cơ bản 2 x mx 1
Câu 1: Biết hàm số y
đạt cực đại tại x  2 khi m m . Mệnh đề nào sau đây đúng? x m 0
A. m  0; 2 . B. m  4; 2
 . C. m  2;0 . D. m  2;4 . 0   0   0   0   b
Câu 2: Các số thực a , b sao cho điểm A0; 
1 là điểm cực đại của đồ thị hàm số 2 2
y ax a  là x 1
A. a  1; b  0 . B. a b  1 . C. a b  1 . D. a  1; b  0 . 2 x mx 1
Câu 3: Cho hàm số y
( m là tham số). Giá trị của tham số m để hàm số có giá trị cực đại x m bằng 7 là
A. m  7 . B. m  5 . C. m  9 . D. m  5 . 3 2
x  5x  2020x m
Câu 4: Biết đồ thị hàm số y
( m là tham số) có ba điểm cực trị. Parabol x 2
y ax bx c đi qua ba điểm cực trị đó (trong đó a, ,
b c là các số thực và a  0 ). Giá trị của biểu thức 3
T  5a  2b c là
A. 29 . B. 35. C. 19. D. 20. Bài tập nâng cao
Câu 5: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc khoảng 5;5 sao cho hàm số
f x  mx 3  sin 2x  4sin x không có cực trị trên    ; ? TOANMATH.com Trang 57
A. 4. B. 3. C. 2. D. 5. 2
x  2x a
Câu 6: Giả sử hàm số y
(với a là tham số thực) có giá trị cực tiểu là m , giá trị cực đại là x  3
M . Giả sử m M  4 khi a a thì a thuộc tập nào sau đây? 0 0 A.  5;  2. B.  2;  
1 . C. 1;3. D. 3;5. 2 x mx  3
Câu 7: Cho hàm số C : y
với m là tham số. Gọi S là tập tất cả các giá trị thực của m để 2 x  2
đồ thị hàm số C có 2 điểm cực trị A , B sao cho đường thẳng  AB vuông góc với đường thẳng
 : y  m  3 x m . Tổng giá trị các phần tử của S là A. 1  . B. 4
 . C. 3 . D. 3.
Câu 8: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m 20;20 để hàm số 2
y  2x m 2x 1 có cực đại?
A. 19. B. 18. C. 17. D. 16. x
Câu 9: Có bao nhiêu giá trị nguyên của m 10;10 để hàm số y  có cực trị? 2 2x  9  m
A. 2. B. 4. C. 5. D. 3.
Câu 10: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số 12
y  x  m   9 x   2 m   6 5 25 x 1 đạt
cực đại tại điểm x  0 ?
A. 8. B. 9. C. Vô số. D. 10.
Câu 11: Cho hàm số y f x xác định trên  và f  x   x
x x m  x   m 3 2 sin 3 9 , x
   . Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số y f x đạt cực tiểu tại điểm x  0 ?
A. 6. B. 7. C. 5. D. 4. 1 2
Câu 12: Có bao nhiêu giá trị nguyên m thuộc đoạn  19  ;20 để hàm số 5 3
y x x mx có đúng 5 3
hai điểm cực trị?
A. 19. B. 21. C. 20. D. 22. Đáp án:
1-B 2-A 3-C 4-B 5-A 6-C 7-C 8-A 9-A 10-D 11-A 12-B
Dạng 5. Cực trị hàm số chứa giá trị tuyệt đối (không có tham số)

Bài toán 1. Tìm cực trị của hàm số chứa trị tuyệt đối Phương pháp giải
Ví dụ: Tìm số điểm cực trị của hàm số f x 3 2
x  2x x 1
Hướng dẫn giải TOANMATH.com Trang 58
Bước 1. Tập xác định và tính đạo hàm 2 x 3
 x  4x 1, x  0
Ta có f  x 2
 3x  4x   
Đạo hàm hàm chứa trị tuyệt đối với công thức: 2 x 3
 x  4x 1, x  0.    u    u .u 2 u   . u u  khi 0 u
Chú ý: u    u  khi 0 u  .
Bước 2. Giải phương trình đạo hàm bằng 0 và tìm Hàm số không có đạo hàm tại điểm x = 0.
những điểm làm cho đạo hàm không xác định  
(nhưng hàm số xác định tại những điểm đó). x  1   1
Ta có f  x  0  x   3   2  7 x x  . 0  3
Bước 3. Lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu đạo Bảng xét dấu ( f x) : hàm.
Vậy hàm số có bốn điểm cực trị. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Số điểm cực đại của hàm số 2
f (x)  x  2 x  2 x  2 là
A. 1. B. 3. C. 2. D. 0.
Hướng dẫn giải x x x
Hàm số liên tục trên  có f  x 1 2 2 x  2 x  2
Hàm số không có đạo hàm tại điểm x  0 .  Khi x  0 ta có      f  xx 1 3 3 2
 0  x  2x  2  2x  2    x   x . 2 1 3
x  6x  2  0 3  Khi x  0 ta có    f  xx 1 3 3 2
 0  x  2x  2  2x  2    x   x . 2 2 3
x  6x  2  0 3
Bảng xét dấu y : TOANMATH.com Trang 59
Vậy hàm số có hai điểm cực đại. Chọn C.
Ví dụ 2. Số điểm cực trị của hàm số y   x   1 x  2 là
A. 1. B. 4. C. 2. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có đồ thị của hàm số y   x  
1  x  2 như sau.   x  
1x  2, x  2
Vì y   x   1 x  2      x  
1  x  2, x  2
nên để vẽ đồ thị hàm số đã cho, ta giữ nguyên đồ
thị y   x  
1  x  2 khi x  2 và lấy đối xứng qua
trục hoành phần đồ thị y   x  
1  x  2 ứng với x  2 .
Dễ thấy hàm số y   x  
1 x  2 có hai điểm cực trị (xem hình vẽ dưới đây): Chọn C.
Bài toán 2. Tìm cực trị của hàm số nếu biết bảng biến thiên Phương pháp giải
Khi cho trước bảng biến thiên của hàm số, tìm Ví dụ: Cho hàm số y f x có bảng biến thiên
cực trị của hàm số chứa giá trị tuyệt đối:
như hình vẽ dưới đây.
Ta dùng các phép biến đổi đồ thị chứa giá trị
tuyệt đối để lập bảng biến thiên hoặc bảng xét dấu. TOANMATH.com Trang 60
Tìm số điểm cực trị của hàm số y f x .
Hướng dẫn giải
Dễ thấy trục hoành cắt đồ thị y f x tại ba điểm phân biệt.
Bảng biến thiên của y f x :
Suy ra hàm số có 5 điểm cực trị.
Chú ý: Cách nhNm nhanh số điểm cực trị của
Nhẩm nhanh số cực trị hàm số.
Dựa vào bảng biến thiên ta thấy hàm số
Bước 1. Tìm số điểm cực trị của hàm số y f x có hai điểm cực trị.
y f x .
Bước 2. Tìm số nghiệm bội lẻ của phương Dễ thấy trục hoành cắt đồ thị y f x tại ba điểm
trình f x  0
phân biệt. Số nghiệm bội lẻ của phương trình
f x  0 là 3.
Bước 3. Số điểm cực trị của hàm số Suy ra hàm số có năm điểm cực trị.
y f x là tổng số điểm của cả hai bước trên. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Cho hàm số y f x có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây: Chú ý: Có thể nhẩm nhanh
số điểm cực trị như sau:
Số điểm cực trị của hàm
y f x bằng hai lần số
điểm cực trị dương của hàm
số y f xrồi cộng thêm 1.
Số cực trị của hàm số y f x  là TOANMATH.com Trang 61
A. 5. B. 4. C. 3. D. 6.
Hướng dẫn giải
Khi x  0 thì f x   f x nên bảng biến thiên của y f x trên
0;   cũng chính là bảng biến thiên của y f x  trên 0;  .
Do đồ thị y f x  nhận trục tung làm trục đối xứng nên ta có bảng
biến thiên của y f x  trên  như sau:
Suy ra hàm số có 5 điểm cực trị. Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số y f x có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây:
Biết f 0  f 0,5  0 . Số điểm cực trị của hàm số y f x  là
A. 8. B. 9. C. 10. D. 11.
Hướng dẫn giải
Hàm số đã cho đồng biến trên 1; 
1 nên f 0  f 0,5 .
Kết hợp với giả thiết
f 0  f 0,5  0 suy ra
Chú ý: Nếu f 0  0 thì
2 f 0  f 0  f 0,5  f 0  0 .
hàm số có 9 điểm cực trị.
Bảng biến thiên của hàm số y f x  (cách lập như ở ví dụ 1).
Bảng biến thiên của hàm số y f x  là TOANMATH.com Trang 62
Vậy hàm số có tổng cộng 11 điểm cực trị. Chọn D.
Bài toán 3. Tìm cực trị khi cho trước đồ thị Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Cho hàm số f x  x 2
x  3 có đồ thị như hình vẽ
Gọi số điểm cực trị của hàm số g x  xx  3 x  3 và hx  x   2
3 x x 3 lần lượt là m , n .
Giá trị của m n là
A. 7. B. 5. C. 4. D. 6.
Hướng dẫn giải
x(x 3), x  3
+) Xét g x  xx  3 2 x  3  
, suy ra đồ thị của g x gồm hai phần được suy 2
x(x  3), x  3
ra từ đồ thị ban đầu như sau:
+ Phần 1: là đồ thị hàm f x tương ứng với x  3 .
+ Phần 2: là phần đối xứng với phần đồ thị hàm f x qua trục Ox khi x  3 . Đồ thị hàm số g x là
đường nét liền ở hình dưới đây. TOANMATH.com Trang 63
Từ đồ thị hàm số g x , ta có số điểm cực trị là 3 hay m  3 . 2
x(x 3), x  ;  3  0;  
+) Xét h x  x  3    2
x x 3   2
x(x  3), x   0; 3.
Suy ra đồ thị của h x gồm 2 phần được suy ra từ đồ thị ban đầu như sau:
+ Phần 1: đồ thị hàm f x ứng với x  3 và với x  0 .
+ Phần 2: là phần đối xứng với phần đồ thị hàm f x khi 0  x  3 .
Đồ thị hàm số h x là đường nét liền ở hình dưới đây.
Từ đồ thị hàm số h x , ta có số điểm cực trị là 4 hay n  4 .
Vậy m n  3  4  7 . Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số y f x có đồ thị như hình vẽ Chú ý:
Đề bài hỏi số điểm cực trị
trong khoảng 4;4 nên các điểm x  4  không là điểm cực trị.
Số điểm cực trị của hàm số y f x  trên 4;4 là
A. 5. B. 7. C. 9. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có đồ thị y f x  như sau: TOANMATH.com Trang 64
Vậy số điểm cực trị của hàm số y f x  trên 4;4 là 7. Chọn B.
Bài toán 4. Một số bài toán sử dụng phép dịch chuyển đồ thị Phương pháp giải
Cho đồ thị hàm số (C) : y f x
Chú ý : Khi tịnh tiến đồ thị lên – xuống, trái – phải
 Đồ thị hàm số (C ) : y f x a có được 1  
thì số điểm cực trị của hàm số (C) , (C ) , (C ) là 1 2
bằng cách dịch chuyển đồ thị hàm số (C) bằng nhau.
qua bên phải a đơn vị nếu a  0 và dịch
qua trái a đơn vị nếu a  0 .
 Đồ thị hàm số (C ) : y f x b có được 2  
bằng cách dịch chuyển đồ thị hàm số (C)
lên trên b đơn vị nếu b  0 và dịch xuống
dưới b đơn vị nếu b  0 .
Chú ý : Số điểm cực trị của các hàm số sau là bằng nhau:
y m f x p q  t n (1);
Từ (1) qua (2): dịch chuyển lên xuống không làm
thay đổi số điểm cực trị.
y m f x p q  t (2);
Từ (2) qua (3): phóng to và thu nhỏ không làm thay
y f x p q  t (3);
đổi số điểm cực trị.
Từ (3) qua (4): dịch trái phải không làm thay đổi số
y f x q  t (4); điểm cực trị.
Để tìm số điểm cực trị của hàm số, ta có thể làm Ví dụ: Cho hàm số y f x xác định trên như sau:  \  
1 và liên tục trên từng khoảng xác định, có
bảng biến thiên như hình vẽ. TOANMATH.com Trang 65
Đồ thị hàm số y f x  
1 có bao nhiêu điểm cực trị?
Bước 1. Tìm hàm số có cùng số điểm cực trị với Hướng dẫn giải hàm ban đầu.
Số điểm cực trị của hàm y f x   1 bằng với số
Bước 2. Dựa vào đồ thị, bảng biến thiên, bảng điểm cực trị của hàm y f x .
xét dấu đạo hàm của đề bài mà suy ra số điểm cực
trị của hàm tìm được ở bước 1.
Dựa vào bảng biến thiên của hàm số y f x , ta
suy ra số điểm cực trị của hàm số y f x là 3.
Do đó số điểm cực trị của hàm số y f x   1 là 3. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Cho hàm số y f x có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây.
Số điểm cực trị của hàm số y f x  3  9 là
A. 4. B. 3. C. 2. D. 5.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
y f x  3  9 ; y f x  9 . Ta có bảng biến thiên của hàm số y f x  9 là TOANMATH.com Trang 66
Suy ra số điểm cực trị của hàm số y f x  9 là 4. Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số y f x xác định trên  \ 
0 và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng biến thiên như hình vẽ.
Đồ thị hàm số y  2 f (x 1) 1 1 có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 3. B. 4. C. 5. D. 6.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
y  2 f (x 1) 1 1; y  2 f (x 1) 1 ; y f (x 1) 1 ; y f (x) 1
Hàm số y f x 1 có bảng biến thiên như hình vẽ:
Suy ra số điểm cực trị của hàm y f (x) 1 là 4.
Vậy hàm số y  2 f (x 1) 1 1 có 4 điểm cực trị. Chọn B.
Ví dụ 3. Cho hàm số y f x xác định trên  \ 
1 và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng
biến thiên như hình vẽ.
Đồ thị hàm số y  2 f x  2 1 có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 5. B. 9, C. 7. D. 6.
Hướng dẫn giải TOANMATH.com Trang 67
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
y  2 f x  2 1 ; y f x   1 2 
; y f x 1  2 2
Ta có bảng biến thiên của hàm số y f x 1  là 2
Từ đó suy ra số cực trị của hàm số y f x 1
 là 9 nên số cực trị của hàm số y  2 f x  2 1 2 cũng là 9. Chọn B.
Ví dụ 4. Cho hàm số y f x xác định trên  \ 
1 và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng
biến thiên như hình vẽ.
Hàm số y  2 f x  2   3 có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 3. B. 4. C. 5. D. 6.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
y  2 f x  2   3; y  2 f x  2  ; y f x  2  ; y f x
(vì ba hàm đầu có số nghiệm của đạo hàm là như nhau; từ hàm thứ tư, ta dịch qua phải 2 đơn vị sẽ
được đồ thị hàm thứ ba).
Từ bảng biến thiên đã cho, suy ra bảng biến thiên của hàm số y f x  : TOANMATH.com Trang 68
Dựa vào bảng biến thiên, ta có hàm số y f x  có 3 điểm cực trị.
Do đó hàm số y  2 f x  2   3 có 3 điểm cực trị. Chọn A.
Ví dụ 5*. Cho hàm số y f x xác định trên  \ 
1 và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng
biến thiên như hình vẽ.
Biết f 0. f  
1  0 . Số điểm cực trị của đồ thị hàm số y  2 f x  2   3 là
A. 5. B. 9. C. 7. D. 6.
Hướng dẫn giải
Quan sát bảng biến thiên, rõ ràng hàm số đã cho đồng biến trên ( 1
 ;3) , suy ra f 0  f   1 . Lại do
f 0. f  
1  0 nên f 0  0  f   1 .
Tương tự như ở ví dụ 4, số điểm cực trị của hàm y  2 f x  2   3 bằng với số cực trị của hàm
y f x  .
Bảng biến thiên của hàm số y f x  là:
Đến đây, ta dễ dàng suy ra được số điểm cực trị của hàm y f x  là 7.
Vậy hàm số y  2 f x  2   3 có 7 điểm cực trị. Chọn C.
Chú ý: Nếu f (x)³ 0 thì hàm số y  2 f x  2   3 chỉ có 5 điểm cực trị.
Ví dụ 6. Cho hàm số y f x xác định trên  \ 
1 và liên tục trên từng khoảng xác định, có bảng
biến thiên như hình vẽ. Đồ thị hàm số y  3 f x  2 1 có bao nhiêu điểm cực trị? TOANMATH.com Trang 69
A. 3. B. 4. C. 5. D. 2.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của các hàm số sau đây là như nhau:
y  3 f x  2 1; y  3 f x  2 và y f x  2 .
Để vẽ được bảng biến thiên hoặc đồ thị của hàm số y f x  2 , ta dịch bảng biến thiên (đồ thị) của
hàm số y f x qua phải 2 đơn vị rồi lấy đối xứng phần bên phải trục Oy qua Oy (bỏ phần bên trái Oy).
Sau đây lần lượt là bảng biến thiên của y f x  2 và y f x  2
Vậy hàm số ban đầu có 3 điểm cực trị. Chọn A.
Bài tập tự luyện dạng 5
Câu 1: Số điểm cực trị của hàm số 3 2
y x  5 x là
A. 2. B. 1. C. 4. D. 3.
Câu 2: Số điểm cực trị của hàm số 2
y x  2 x  2 1 là
A. 0. B. 1. C. 2. D. 3.
Câu 3: Số điểm cực trị của đồ thị hàm số 4 2
y x  5x  4 là
A. 5. B. 7. C. 9. D. 6. TOANMATH.com Trang 70
Câu 4: Cho hàm số y f x liên tục trên  và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ.
Số điểm cực trị của hàm số y f x  là
A. 6. B. 3. C. 5. D. 7.
Câu 5: Cho hàm số y f x liên tục trên  \ 
1 và có bảng xét dấu đạo hàm như hình vẽ.
Số điểm cực trị của hàm số y f x  là
A. 5. B. 3. C. 7. D. 6. Bài tập nâng cao
Câu 6: Số điểm cực trị của hàm số f x 2
x  2  x 1  x x 1  x  2  x là
A. 1. B. 0. C. 3. D. 5.
Câu 7: Số điểm cực đại của hàm số f x 2
x  2  x 1  x x 1  x  2  x là
A. 11. B. 5. C. 6. D. 4.
Câu 8: Cho hàm số bậc ba y f x có đồ thị như hình vẽ
Hàm số y  3 f x  2010  
1  5 có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 11. B. 9. C. 7. D. 13.
Câu 9: Cho hàm số y f x xác định và liên tục trên  có bảng xét dấu của hàm y f  x như sau
Hàm số y  3 f x  2021   2020 có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 6. B. 5. C. 7. D. 3.
Câu 10: Cho hàm số y f x xác định trên  \ 
1 , liên tục trên mỗi khoảng xác định và có bảng biến thiên như hình vẽ TOANMATH.com Trang 71 Hàm số y  5
f x  21  20 có bao nhiêu điểm cực trị
A. 2. B. 3. C. 5. D. 4.
Câu 11: Cho hàm số y f x liên tục và có đạo hàm trên  và có bảng biến thiên của f  x như hình vẽ.
Số điểm cực trị của hàm số y f x  là
A. 3. B. 7. C. 5. D. 9.
Câu 12: Cho hàm số y f x liên tục trên  và có bảng biến thiên như hình vẽ
Số điểm cực trị của hàm số y f x  là
A. 3. B. 5. C. 4. D. 2. 1 – D 2 – B 3 – B 4 – C 5 – A 6 – A 7 – C 8 – A 9 – C 10 – B 11 – B 12 – C
Dạng 6: Cực trị hàm chứa trị tuyệt đối có tham số
Bài toán 1. Định tham số để hàm số chứa dấu trị tuyệt đối có n điểm cực trị Phương pháp giải
Xét bài toán: Định tham số để đồ thị hàm số Ví dụ: Có bao nhiêu giá trị nguyên của
y f x  hoặc y f x  có n điểm cực trị. m  20  ;20 để hàm số 3
y x  3x m có 3 điểm cực trị?
Hướng dẫn giải TOANMATH.com Trang 72
Bước 1. Lập bảng biến thiên của hàm số Xét f x 3
x  3x m .
y f x .
Ta có f  x 2  3x  3. Bảng biến thiên:
Bước 2. Dựa vào bảng biến thiên, suy ra tham số Từ bảng biến thiên ta có:
thỏa mãn yêu cầu đề bài Hàm số 3
y x  3x m có 3 điểm cực trị m  2  0 m  2     m 2 0    m  2.
Do m nguyên và m 20;20 nên
m 20;19;...;2;2;3;...;19;2  0 Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Có bao nhiêu giá trị nguyên của m 5;5 để hàm số Lời bình: Ta có thể nhìn
rõ những kết luận này từ 3 2
y x  6x  9  mx  2m  2 có 5 điểm cực trị?
việc biến đổi đồ thị.
A. 6. B. 8 C. 5. D. 7.
Từ đồ thị y f x suy
Hướng dẫn giải
ra đồ thị y f x Xét f x 3 2
x  6x  9  mx  2m  2 Cho f x 3 2
 0  x  6x  9  mx  2m  2  0 3 2
x  6x  9x  2  mx  2m  0  x  2 2
x  4x 1 m  0 x  2   2
x  4x 1 m  0 Hàm số 3 2
y x  6x  9  mx  2m  2 có 5 điểm cực trị khi f x  0
có 3 nghiệm phân biệt và chỉ khi 2
x  4x 1 m  0 có 2 nghiệm phân biệt khác 2
  4  (1 m)  0 m  3       m  3.  2
2  4.2 1 m  0 m  3 
Do m nguyên m  5;
 5 nên m 2;  1  ;0;1;2;3;4;  5 . TOANMATH.com Trang 73
Vậy có 8 giá trị của m thỏa mãn đề bài. Chọn B.
Ví dụ 2. Có bao nhiêu giá trị của
m để hàm số Lời bình: Ta có thể nhìn 3
y x   m   2 2
1 x  3m x  5 có 5 điểm cực trị.
rõ những kết luận này từ
việc biến đổi đồ thị.  1   1  A. m  0; 
 . B. m  0; 1;   .  4   4 
Từ đồ thị y f x suy
C. m 1; . D. m ;0   .
ra đồ thị y f x  .
Hướng dẫn giải Xét f x 3 2
x  (2m 1)x  3mx  5 .
Suy ra f  x 2
 3x  2(2m 1)x  3m . Hàm số 3
y x   m   2 2
1 x  3m x  5 có 5 điểm cực trị khi và chỉ khi
hàm số y f x có 2 điểm cực trị dương  f  x  0 có 2 nghiệm phân biệt dương
  2m  2 1  9m  0 m 1 2 
4m  5m 1  0   2m 1 0     1  m  0 0  m m 0    4  Chọn B.
Ví dụ 3. Có bao nhiêu số nguyên của tham số m 2021;2020 để hàm số f x 2
x  2m x m  2020  2021 có 3 điểm cực trị?
A. 1009. B. 2020. C. 2019. D. 1008
Hướng dẫn giải        f  xx m 2020
2x 2m, x m 2020 0  2x  2m   x m  2020
2x  2m, x m  2020  0.
Dễ thấy hàm số không có đạo hàm tại điểm x m  2020 .
2x  2m  0 
x m  2020  0
Ta có: f  x  0  
2x  2m  0 
x m  2020  0 x m  x m
 x  m    
x  m, m  1010.
2m  2020  0
N ếu m  1010 thì f  x  0  x m và không có đạo hàm tại điểm x m  2020 nên không có đủ
3 điểm cực trị. Do đó loại trường hợp này. TOANMATH.com Trang 74
Khi m  1010 , ta có bảng xét dấu đạo hàm như sau:
Vậy hàm số có 3 điểm cực trị với m  1010 .
Mà m 2021;2020 nên m 1011;1012;...;201  9 .
Vậy có 1009 số thỏa mãn đề bài. Chọn A.m n 1
Ví dụ 4. Cho hàm số f x 3 2
x mx nx  2 với m, n là các số thực thỏa mãn  . Số điểm
2m n  5
cực trị của hàm số y f x là
A. 1. B. 3. C. 5. D. 2.
Hướng dẫn giải
Hàm số f x 3 2
x mx nx  2 liên tục trên  .
 lim f x   x 
 lim f x. f  2    0  f   2    8
  4m  2n  2  2(2m n  5)  0 x     f  2  . f    f    1 0
1  1 m n  2  m n 1  0
f (1). lim f x   f x 0 lim  x   x
Suy ra phương trình f x  0 có ít nhất 3 nghiệm. Mà f x  0 là phương trình bậc 3 nên có tối đa 3
nghiệm. Vậy f x  0 có đúng 3 nghiệm phân biệt.
Vậy hàm số y f x có đúng 5 điểm cực trị. Chọn C. 1
Ví dụ 5. Cho hàm số 3 2 y
x mx x 1 với m là tham số thực. Đồ thị của hàm số đã cho có nhiều 3
nhất bao nhiêu điểm cực trị?
A. 5. B. 3. C. 4. D. 2.
Hướng dẫn giải 1 Xét f x 3 2
x mx x 1 có tập xác định D   . 3 2 2x 1 2 2 x x 1
Ta có f  x 2  x m
; f  x  0  m    g x . 2   2 x 1 2x 1 x  4 2
2x  3x  2
Ta có g x 
. Bảng biến thiên g x : 2 2 2 (2x 1) x 1 TOANMATH.com Trang 75
Dựa vào bảng biến thiên ta có f  x  0 có tối đa 2 nghiệm khác 0 khi m  0 . Do hàm số f x liên
tục trên  nên f x  0 có tối đa 3 nghiệm phân biệt. N ếu tồn tại giá trị của tham số m sao cho 1
phương trình f x  0 có đúng 3 nghiệm phân biệt thì hàm số 3 2 y
x mx x 1 có 5 điểm cực trị. 3 x  0
Ta có f x  0   2 2 x  3  m x 1.  2 Khi m  0 thì (2) 4 2 2 2
x  9m x  9m  0 luôn có 2 nghiệm phân biệt khác 0.
Vậy phương trình f x  0 có đúng 3 nghiệm phân biệt nếu m  0 . 1
Vậy số điểm cực trị tối đa của hàm số 3 2 y
x mx x 1 là 5. 3 Chọn A.
Ví dụ 6. Có bao nhiêu số nguyên của m 0;  2021 để hàm số 3
y x  m  
1 x có đúng một điểm cực trị?
A. 2021. B. 2022. C. 21. D. 20.
Hướng dẫn giải
Ta sẽ chứng minh hàm số trên luôn có đúng 1 điểm cực trị với mọi tham số m.
Hiển nhiên hàm số liên tục trên  . 3 2 3x 3
 x m 1, x  0 Ta có: y   m 1   2 x  3
x m 1, x  0.
Đạo hàm không xác định tại điểm x  0 . 2 3
 x , x  0
+) Khi m  1 thì y   2  3  x , x  0
Hàm số không có đạo hàm tại điểm x  0 và đạo hàm đổi dấu khi đi qua điểm x  0 (vì
lim y  0, lim y  0 ). x 0 x 0  
Vậy hàm số chỉ đạt cực trị tại x  0 .
+) Khi m  1, ta có y  0, x
  0 và lim y  0 . x 0  TOANMATH.com Trang 76 m 1
Cho y  0  x  
và đạo hàm đổi dấu khi đi qua điểm đó nên hàm số cũng chỉ có 1 điểm cực 3 trị. 1 m
+) Tương tự với m  1, hàm số cũng chỉ đạt cực trị tại điểm x  . 3
Vậy hàm số luôn có 1 điểm cực trị với mọi tham số m.
Do m nguyên và m 0; 
2021 nên có 2022 giá trị của m. Chọn B.
Bài toán 2. Cho bảng biến thiên, định giá trị tham số để hàm số có n điểm cực trị Phương pháp giải
Bài toán: Cho bảng biến thiên của hàm số Ví dụ: Cho hàm số y f x có bảng biến thiên
y f x hoặc cho bảng biến thiên, bảng xét dấu như sau
của f  x . Yêu cầu tìm giá trị của tham số m để
hàm số g x, m có n điểm cực trị.
Tìm m để hàm số g x  f x m có đúng 5 điểm cực trị.
Hướng dẫn giải
Đưa hàm số g x,m về hàm số đơn giản hơn Để có được đồ thị của hàm số g x  f x m ta
(nếu có thể). Sau đó sử dụng các phép biến đổi đồ lần lượt thực hiện các bước sau:
thị hàm trị tuyệt đối.
+ Dịch chuyển đồ thị qua phải nếu m  0 , dịch
chuyển qua trái nếu m  0 .
+ Giữ phần bên phải trục tung của đồ thị ở bước 1,
rồi lấy đối xứng phần đó qua trục tung.
Suy ra để hàm số g x  f x m có đúng 5 cực
trị, ta cần dịch chuyển đồ thị hàm số y f x qua
phải sao cho đồ thị có đúng 2 điểm cực trị dương. m  0 Suy ra   1   m  0. m  1  Ví dụ mẫu TOANMATH.com Trang 77
Ví dụ 1. Cho hàm số y f x liên tục trên  \ 
1 , có đạo hàm trên  \ 
1 và có bảng biến thiên của
hàm số y f  x như sau
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m  20
 ;20 để hàm số g x  f x m 2020 2  2 có nhiều điểm cực trị nhất?
A. 21. B. 19. C. 22. D. 20.
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của g x  f x m 2020 2  2
bằng với số điểm cực trị của hàm số hx  f x m . x
Ta có h x 
f  x m . x
Hiển nhiên hàm số không có đạo hàm tại điểm x  0 .
x m  0  x m
Cho h x  0    
x m x 1 
x x  . m 1  1
Hàm số hx  f x m có nhiều điểm cực trị nhất khi và chỉ khi h x  0 có nhiều nghiệm dương nhất hay 0  m .
Do m nguyên và m  20
 ;20 nên m1;2;3;...;  20 . Chọn D.
Ví dụ 2. Cho hàm số y f x có đạo hàm trên  và có bảng biến thiên của hàm số y f  x như sau:
Số giá trị nguyên của tham số m để hàm số g x  f  4 2
x  4x m  có nhiều điểm cực trị nhất?
A. 2. B. 4. C. 3. D. 5.
Hướng dẫn giải 4 2
x  4x m
Ta có g x   3 4x  8xf  4 2
x  4x m . 4 2 
x  4x m Ta có 4 2
x  4x m  0 .
Dựa vào bảng biến thiên, suy ra f  4 2
x  4x m   0 vô nghiệm (*). TOANMATH.com Trang 78
Hàm số g x có nhiều điểm cực trị nhất khi g x  0 có nhiều nghiệm phân biệt nhất. 4 2
x  4x m  0
Kết hợp với (*), ta có hệ phương trình 
có nhiều nghiệm phân biệt nhất 3
4x 8x  0 4 2
x  4x m  0 có nhiều nghiệm nhất và tất cả các nghiệm đều khác 0 và khác  2 (vì 3
4x  8x  0 luôn có ba nghiệm phân biệt là 0;  2 ) 4 2
m  x  4x có nhiều nghiệm nhất và tất cả
các nghiệm đều khác 0 và khác  2 (**).
Lập bảng biến thiên của 4 2
y  x  4x ta có:
Do đó (**)  0  m  4 .
Vậy có ba giá trị nguyên là m 1;2;  3 . Chọn C.
Bài toán 3. Cho đồ thị, định tham số để có hàm số có n điểm cực trị Phương pháp giải
Ví dụ: Hàm số y f x có đồ thị như hình vẽ.
Tìm số điểm cực trị của đồ thị hàm số
y f x m
Bước 1. Tìm hàm số đơn giản hơn có cùng số Hướng dẫn giải
điểm cực trị với hàm ban đầu.
Số điểm cực trị của đồ thị hàm số y f x m
bằng với số điểm cực trị của đồ thị hàm số
y f x .
Bước 2. Dựa vào đồ thị, xác định số cực trị của Dựa vào đồ thị, ta có số điểm cực trị hàm số
hàm đơn giản ở bước 1.
y f x là 4 và số nghiệm bội lẻ của phương
trình f x  0 là 5. TOANMATH.com Trang 79
Suy ra số điểm cực trị của đồ thị hàm số y f x bằng 9.
Vậy số điểm cực trị của đồ thị hàm số
y f x m là 9. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Cho đường cong như hình vẽ là đồ thị của hàm số y f x . Tìm tập hợp tất cả các giá trị thực
của tham số m để hàm số y f x  3  m có 5 điểm cực trị. A. m  ;    1 . B. m  1;   1 .
C. m 1; . D. m  ;    1 .
Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của hàm số y f x  3  m bằng với số điểm cực trị của hàm số g x  f x m . x
Ta có g x 
. f  x m . x
x m  1  x  1 m
Dựa vào đồ thị, ta có g x  0     *
x m  1    x  1   m
(chú ý rằng hàm số g x không có đạo hàm tại điểm x  0 ).
Hàm số y f x  3  m có 5 điểm cực trị  g x  f x m có 5 điểm cực trị  (*) có 4
nghiệm phân biệt  1 m  0  m  1. Chọn D.
Ví dụ 2. Cho hàm số y f x liên tục trên  và có đồ thị như hình vẽ. Tìm tất cả các giá trị của tham
số m để hàm số y f x  m có nhiều điểm cực trị nhất. A. m  2;  2 . B. m  2;  2 . C. m  1;   1 . D. m  1;   1 . TOANMATH.com Trang 80
Hướng dẫn giải
Đồ thị hàm số y f x  m có nhiều điểm cực trị nhất khi và chỉ khi y f x  m cắt trục hoành tại
nhiều điểm nhất  2  m  2 . Chọn A.
Ví dụ 3. Cho hàm số y f x có đồ thị như hình vẽ. 1
Gọi S là tập hợp các số nguyên dương của m để hàm số y f x  2020 2
m có 5 điểm cực trị. Tổng 3
tất cả các phần tử của S là
A. 5. B. 10. C. 6. D. 7.
Hướng dẫn giải 1
Ta có số điểm cực trị của hàm y f x  2020 2
m bằng số điểm cực trị của hàm 3
y f x 1 2  m . 3 1
Xét hàm g x  f x 2  m . 3
Dựa vào đồ thị ta có số điểm cực trị của hàm g x bằng số điểm cực trị của hàm f x và bằng 3. TOANMATH.com Trang 81 1
Suy ra hàm số y f x  2020 2
m có 5 điểm cực trị thì số giao điểm của g x với trục Ox 3
(không kể các điểm tiếp xúc) là 2.  1 2  m  2  3  m  3 2 3 2  
 9  m 18   1  2        3  2  m  3  . 6 m 3  3
Do m nguyên dương nên m 3;  4 .
Vậy tổng các giá trị là 7. Chọn D.
Ví dụ 4. Cho hàm số y f x có đồ thị như hình vẽ bên dưới. Số giá trị nguyên của tham số m để đồ thị
hàm số g x 3
f x 3 f x  m có đúng 9 điểm cực trị là
A. 16. B. 17. C. 15. D. 18.
Hướng dẫn giải Xét hx 3
f x 3 f x  m .
Suy ra h x   f  x 2 0 3
f x 1  0   . x
Dựa vào đồ thị, ta có f  x 0  0   x  2  x x  2  1 
f x  1  x x  2  ;0 
(đạo hàm đều đổi dấu khi đi qua cả 3 nghiệm đều là nghiệm đơn và khác 2   x x  0  3 2 nghiệm trên).    f xx x x 4 3  1   
(trong đó x x là nghiệm đơn x  2  là nghiệm kép). x  2  4 Ta tính các giá trị:
hx h x h x m  2 1   2   3
h x h 2
  m  2 và h0  m 18 4   
Bảng biến thiên h x : TOANMATH.com Trang 82
Suy ra hàm số h x luôn có 6 điểm cực trị.
Đồ thị hàm số g x 3
f x 3 f x  m có đúng 9 điểm cực trị tương đương đồ thị y hx cắt
trục hoành tại đúng 3 điểm (không kể những điểm tiếp xúc)  m  2  0  18  m  18   m  2  . Vậy m  17  ; 1  6;...; 
2 hay có 16 giá trị nguyên của m. Chọn A.
Bài tập tự luyện dạng 6 1 Câu 1: Cho hàm số 3 y
x  m   2
1 x  m  3 2
x m  4m 1. Tìm tất cả các giá trị thực của tham số 3
m để hàm số có 5 điểm cực trị.
A. m  1. B. m  3 . C. m  4 . D. 3  m  1.
Câu 2: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số 4 3 2
y x  8x 18x m có 3 điểm cực trị?
A. 1. B. Không có. C. 2. D. Vô số.
Câu 3: Tổng tất cả các giá trị nguyên của tham số m để hàm số 4 3 2
y  3x  8x  6x  24x m có 7 điểm cực trị bằng
A. 42. B. 63. C. 55. D. 30.
Câu 4: Hàm số y f x có đạo hàm f  x   x  4  x m5  x  3 1
3 . Có bao nhiêu giá trị nguyên của m  5;
 5 để số điểm cực trị của y f x  là 3?
A. 5. B. 3. C. 6. D. 7.
Câu 5: Cho hàm số y f x có đạo hàm f  x   x  3  x   2
x  m   2 2 2 2
1 x m  7m  8 , x      .
Co tất cả bao nhiêu số nguyên m để hàm số g x  f x  có 5 điểm cực trị?
A. 6. B. 7. C. 8. D. 5.  8
  4a  2b c  0
Câu 6: Cho hàm số   3 2
f x x ax bx c với a, ,
b c   thỏa mãn  8
  4a  2b c  0
Số điểm cực trị của hàm số y f x bằng
A. 1. B. 2. C. 3. D. 5. a b 1
Câu 7: Cho hàm số f x 3 2
x ax bx  2 thỏa mãn 
với a,b là các số thực. 3
  2a b  0 TOANMATH.com Trang 83
Số điểm cực trị của hàm số y f x  bằng
A. 5. B. 7. C. 9. D. 11. ab  0 
Câu 8: Biết rằng a, , b c   thỏa  . Hàm số 4 2
y ax bx c có bao nhiêu điểm cực ac   2
b  4ac  0 trị?
A. 9. B. 5. C. 3. D. 7.
Câu 9: Biết rằng hàm số bậc ba y a x b x c x d  đồng biến trên  với a, ,
b c, d   . Đồ thị hàm số 4       2 y x
b c d x a có ít nhất bao nhiêu điểm cực trị?
A. 1. B. 0. C. 3. D. 2. Câu 10: Cho hàm số 5 4
y x mx x 1  20x với m là tham số thực. Đồ thị của hàm số đã cho có nhiều
nhất bao nhiêu điểm cực trị?
A. 2. B. 5. C. 4. D. 3. Câu 11: Cho hàm số   4 2
f x ax bx c với a, b, c là các số thực thỏa 0
a  , c  2020 và
a b c  2020 . Số điểm cực trị của hàm số y f x  2020 là
A. 7. B. 5. C. 4. D. 3.
a b c  1  
Câu 12: Cho các số thực a, b, c thỏa 4a  2b c  8. Đặt   3 2
f x x ax bx c . Số điểm cực trị tối đa bc   0 
của hàm số y f x  là
A. 5. B. 11. C. 9. D. 7. 1 – B 2 – D 3 – A 4 – A 5 – A 6 – D 7 – D 8 – D 9 – A 10 – B 11 – A 12 – D
Dạng 7. Cực trị hàm ẩn
Bài toán 1. Biết được đồ thị của hàm số f xtìm (số điểm) cực trị của hàm ẩn
Phương pháp giải
Ví dụ: Cho hàm số y f x có đạo hàm trên 
và có đồ thị như hình vẽ. Đặt       2 g x f x   .
Hàm số g x có mấy điểm cực trị? TOANMATH.com Trang 84
Bước 1. Tìm đạo hàm của hàm số y f u x :
y  u x.f u x .
Bước 2. Từ đồ thị hàm số, xác định số nghiệm bội Hướng dẫn giải
lẻ của phương trình y  0 .
Ta có g x  2 f  x. f x.
f x  0
Cho g x  0    f
  x  0.
Dựa vào đồ thị, ta có x x  1  ;0 1  
Bước 3. Kết luận cực trị của hàm số y f u x . 
f  x  0  x 1 
x x  1;2 .  2   x x  1
;0 ,x x 3   f x 3 1  0  
x x  0 1 ;  4  
(các nghiệm đều là nghiệm bội lẻ). Vậy hàm số
y g x có 5 điểm cực trị.
Chọn D. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Cho hàm số y f x có đạo hàm trên  và có đồ thị như hình vẽ
dưới (chỉ đạt cực trị tại 3 điểm và cũng chỉ có 3 điểm chung với trục hoành).
Số điểm cực trị của hàm số       2 g x f x    là
A. 5. B. 4. C. 3. D. 6. TOANMATH.com Trang 85
Hướng dẫn giải
f x  0 (1)
Ta có: g x  2 f  x.f x.Cho g x  0    f   x  0 (2).
Dựa vào đồ thị trên, ta có: x x1 (1)   x  0 
(các nghiệm đều là nghiệm bội lẻ). x x  2 x  2  (2)   x  3 
(trong đó x  0 nghiệm kép,hai nghiệm kia là nghiệm đơn). x  0 
Vậy phương trình g x  0 có 5 nghiệm bội lẻ.
Do vậy số điểm cực trị của hàm số       2 g x f x    là 5. Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số y f x có đạo hàm trên
Chú ý: Chỉ cần quan tâm
 và có đồ thị như hình vẽ bên dưới (chỉ đạt cực
đến nghiệm bội lẻ hoặc
trị tại 3 điểm và cũng chỉ có 3 điểm chung với
nghiệm mà đạo hàm đổi
trục hoành). Số điểm cực trị của hàm số
dấu khi đi qua của
phương trình f '(x)= 0
g x  f f x   là A. 6 B. 7 C. 8 D. 9
Hướng dẫn giải
Ta có: g x  f  x. f  f   x. 
f x  0 (1)
Cho g x  0    f   f
   x  0  (2)
Dựa vào đồ thị trên ta có: x x1 (1)   x  0 
(các nghiệm đều là nghiệm bội lẻ). x x  2
f x  x1 
(2)   f x  0  f
  x  x .2
Phương trình f x  x với x  2;  1
 có 2 nghiệm đơn khác với 3 1   1 TOANMATH.com Trang 86
nghiệm x x ; x  0; x x . 1 2
Phương trình f x  0 có 2 nghiệm đơn là x  2,
x  3 (khác với 5 nghiệm
đơn trên) và nghiệm kép x  0 .
Phương trình f x  x với x  2;3 có 2 nghiệm đơn khác với tất cả các 2   2 nghiệm trên.
Vậy phương trình g x  0 có tổng cộng 9 nghiệm bội lẻ nên hàm số
g x  f f x 
 có tổng cộng 9 điểm cực trị.
Chọn D.
Ví dụ 3. Cho hàm số y f x xác định, liên tục trên  và có đúng 2
điểm cực trị x  1,
x 1 có đồ thị như hình vẽ sau:
Hỏi hàm số y f  3 2 3
x  6x  9x  
1  2020 có bao nhiêu điểm cực trị? A. 2. B. 3. C. 4. D. 5.
Hướng dẫn giải
Do hàm số y f x có đúng hai điểm cực trị x  1,
x 1 nên phương trình f x  0 có hai nghiệm
bội lẻ phân biệt x  1,  x 1. Ta có: y = ( 2
x - x + ) f ( 3 2 ' 3 3 12 9
' x -6x + 9x + ) 1 x 1  2
3x 12x  9  0   x  3  3 2
y  0  x  6x  9x 1  1 
  x x  1  ;0  0     3 2
x  6x  9x 1  1  
x x  32  0.   Vì 0
y  có các nghiệm lẻ là x x , x  1 và x  3 nên hàm số y f  3 2 3
x  6x  9x   1  2020 có tất cả 0 4 điểm cực trị.
Chọn C.
Ví dụ 4. Biết rằng hàm số f x xác định, liên tục trên  có đồ thị được cho như
hình vẽ bên. Số điểm cực trị của hàm số y  5 f f
  x  3 1  20  là A. 6. B. 5. C. 3. D. 4. Hướng dẫn giải
Số điểm cực trị của hàm số y  5 f f
  x  3 1  20 
bằng với số điểm cực trị của TOANMATH.com Trang 87
hàm số y f f x  3 1 
 và cũng bằng với số điểm cực trị của hàm số g x  f f x   .
Ta có: g x  f  x. f   f x   .
f x  0   1
g x  0    f   f
   x  0  2
Dựa vào đồ thị, ta có   x  0 1  
(trong đó x  0 và x  2 là nghiệm bội lẻ). x  2  f x 3    0 2    f
  x  2 4
3  x  3 (nghiệm đơn) hoặc x  0 (nghiệm kép).
4  x x  3 (nghiệm đơn). 0
Vậy phương trình g x  0 có 4 nghiệm bội lẻ nên g x có 4 điểm cực trị
Suy ra hàm số y  5 f f
  x  3 1  20 
cũng có 4 điểm cực trị. Chọn D.
Bài toán 2. Tìm (số điểm) cực trị biết đồ thị của hàm số f  x Phương pháp giải
Bài toán: Cho trước đồ thị của hàm số f  x . Tìm (số điểm) cực trị của (đồ thị) hàm số f u .
+ N ếu f  x  0 có các nghiệm x , thì f u  0  u x . i i
+ Chúng ta chỉ cần quan tâm đến các nghiệm bội lẻ của phương trình. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Cho hàm số y f x có
đạo hàm liên tục trên  . Hàm số
y f  x có đồ thị như hình vẽ.
Hàm số g x  f  2
3  x  đạt cực tiểu tại điểm
A. x  0. B. x  2. C. x  2.  D. x  2. 
Hướng dẫn giải
Lưu ý: Do các nghiệm đều là
Phương trình f ' x  0 có 2 nghiệm bội lẻ là x  1,
x  3. nghiệm bội lẻ, nên g '(x)đổi
dấu khi đi qua mỗi nghiệm ấy.
Ta có: g x   f   2
x    x f    2 3 2 . 3  x .
Chính vì vậy mà ta chỉ cần biết TOANMATH.com Trang 88 x  0 x  0
dấu của một khoảng nào đó sẽ   Cho g x 2 2  0  3  x  1   x  4  
suy ra dấu ở các khoảng còn 2 2 3 x 3    x  0  
lại. Do hàm số liên tục, nên chỉ
Suy ra g x  0 có 3 nghiệm bội lẻ là x  0, x  2  .
cần biết dấu tại 1 điểm, ta sẽ
biết dấu ở khoảng chứa điểm
Vì g3  6. f 6  0 nên ta có bảng xét dấu g x như sau: đó.
Ở bài này, ta xét tại điểm
x = 3 Î(2;+¥). Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số y f x có đạo hàm liên tục trên  . Hàm số
y f  x có đồ thị như hình vẽ.
Số cực trị của hàm số h x  f  2 x  2x là
Chú ý: Ta chỉ cần quan tâm
đến nghiệm bội lẻ, nên trong
A. 2. B. 4.
bài này ta bỏ qua nghiệm x=0 C. 3. D. 5.
của phương trình f '(x)= 0
Hướng dẫn giải
Ta có:  x   x   f  2 h 2 2 .
x  2x. (là nghiệm bội chẵn nên đạo
hàm không đổi dấu khi qua x  1 
nghiệm này). Ta cũng không
Dựa vào đồ thị, ta có h x 2
 0  x  2x  1  
cần xét đến phương trình 2
x  2x  3.  2 x  2x  1 
Phương trình trên chỉ có 3 nghiệm bội lẻ là x  1
 , x  3 nên hàm số
h x chỉ có 3 điểm cực trị. Chọn C.
Ví dụ 3. Cho hàm số y f x có đồ thị hàm số y f  x như hình vẽ: TOANMATH.com Trang 89
Biết f a  f c  0; f b  0  f e.
Số điểm cực trị của hàm số g x  f x m 2      là
A. 5. B. 7. C. 6. D. 8.
Hướng dẫn giải
Từ đồ thị của đạo hàm, ta có bảng biến thiên sau:
Dựa vào bảng biến thiên, ta thấy y f x có 4 điểm cực trị, suy ra hàm số y f x m cũng có 4 điểm
cực trị và f  x m  0 có 4 nghiệm bội lẻ phân biệt. Khi f a  f c  0; f b  0  f e thì đồ thị
hàm số y f x cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt nên đồ thị hàm số y f x m cũng cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt.
Ta có g x   f x m 2   g 
x  2 f x m.f x m.
f x m  0   1
Cho g x  0  
 f x m  0 2. Phương trình  
1 có 4 nghiệm phân biệt, phương trình 2 có 3 nghiệm phân biệt khác với 4 nghiệm của phương trình  
1 . Vậy g x có 7 nghiệm (bội lẻ) phân biệt hay g x có 7 điểm cực trị. Chọn B.
Ví dụ 4. Cho hàm số y f x có đạo hàm liên tục trên  , hàm số y f  x  2 có đồ thị như hình
dưới. Số điểm cực trị của hàm số y f x là TOANMATH.com Trang 90
A. 1. B. 2. C. 0. D. 3.
Hướng dẫn giải
Ta có số điểm cực trị của hàm số y f x bằng với số điểm cực trị của y f x  2. Vì hàm số
y f x  2 có 2 điểm cực trị nên hàm số y f x có 2 điểm cực trị. Chọn B.
Ví dụ 5. Cho hàm số y f x liên tục trên  có đồ thị y f  x  2 như hình vẽ. Số điểm cực trị của
hàm số y  2 f x  3  4 là
A. 4. B. 5. C. 3. D. 2.
Hướng dẫn giải
N hận xét: Số điểm cực trị của hàm số y  2 f x  3  4 bằng với số điểm cực trị của hàm số y f x
và bằng với số điểm cực trị của hàm số y f x  2. Ta có đồ thị hàm số y f  x  2 cắt trục hoành
tại 4 điểm phân biệt nên hàm số y f x  2 có 4 điểm cực trị. Vậy hàm số y  2 f x  3  4 có 4 điểm cực trị. Chọn A.
Bài toán 3. Biết được f  xhoặc bảng xét dấu, bảng biến thiên của f  x , tìm số điểm cực trị của hàm ẩn Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Cho hàm số
y f x có đạo hàm
f  x    x 3 4 x   1  2x , x   .
 Số điểm cực trị của hàm số     2 4 g x
f x x m là TOANMATH.com Trang 91
A. 2. B. 3. C. 4. D. 1.
Hướng dẫn giải
Khi làm trắc nghiệm, ta có thể lập
Ta có g x  x  2  x  6 x   2 3
x   x x 2  x  6 2 4 1 2 4 2 4 x
bảng xét dấu thu gọn như sau:   1. x  0 g x 0     x  1   x  2.  
Lập bảng xét dấu g x :
Dựa vào bảng xét dấu, ta có hàm số g x có 2 điểm cực tiểu. Chọn A.
Ví dụ 2. Cho hàm số
y f x có đạo hàm
f  x  x x   x  4 2 1 2 , x   .
 Số điểm cực trị của hàm số
g x  f  2 x x   1 là
A. 2. B. 3. C. 4. D. 1.
Hướng dẫn giải Ta có:
g x   x   f  2 2 1 x x   1
  x  x x  2 x x  x x  4 2 2 2 2 1 1 2 3 1
Dễ thấy g x  0 có 3 nghiệm đơn là x  2,
x   , x 1 nên 2
hàm số có 3 điểm cực trị. Chọn B.
Ví dụ 3. Cho hàm số y f x có bảng xét dấu đạo hàm như sau:
Lưu ý: Khi làm trắc nghiệm, có thể
dựa vào bảng xét dấu để chọn đáp án 3
Số điểm cực trị của hàm số g x  f x 3 2
x x  6x  2020 là 2 y ' = -(x + ) 1 (x- 2) TOANMATH.com Trang 92
A. 3. B. 2.
Sau đó có thế vào g’(x) rồi giải và C. 1. D. 4. xét dấu.
Hướng dẫn giải
Ta có: g x  f  x   2
3 x x  2.
N hận xét: g 
1  g2  0. x  2
f x  0   Khi  thì 
gx  0 . x  1  3 
 x x  2   2  0
f x  0  
Khi 1  x  2 thì 
gx  . 3 
 x x  2   0 2  0
Tức là g x đổi dấu khi đi qua 2 điểm x  1  và x  2 .
Vậy hàm số g x có hai điểm cực trị. Chọn B.
Ví dụ 4. Cho hàm số
y f x có đạo hàm
f  x   x  2  2 1
x  2x với x   .
 Có bao nhiêu giá trị nguyên
dương của tham số m để hàm số f  2
x  8x m có 5 điểm cực trị?
A. 17. B. 16. C. 14. D. 15.
Hướng dẫn giải
Đặt g x  f  2
x  8x m .
Ta có: f  x   x  2
1 x x  2 suy ra
g x   x   f  2 2 8
x  8x m
  x  x x m  2 2
 2x xm 2 2 8 8 1 8
x  8x m  2. x  4 
x 8x m  2 2 1  0   1
g x  0    2
x  8x m  0 2    2
x  8x m  2  0 3 Các phương trình  
1 , 2 , 3 không có nghiệm chung từng đôi một và  
1 nếu có các nghiệm thì nghiệm ấy là nghiệm bội chẵn.
Suy ra g x có 5 điểm cực trị khi và chỉ khi 2 và 3 đều có 2 TOANMATH.com Trang 93 nghiệm phân biệt khác 4 16   m  0 m 16 16  m 2 0     m 18      m 16. 16   32  m  0 m  16   16
  32  m  2  0 m 18
Do m nguyên dương và m  16 nên có 15 giá trị m cần tìm. Chọn D.
Ví dụ 5. Cho hàm số
y f x có đạo hàm
f  x   x   x   x  2  2 1 2 3
x  2mx  5 với mọi x  . Có bao
nhiêu số nguyên m  20 để hàm số g x  f x  có đúng 5 điểm cực trị?
A. 6. B. 7. C. 9. D. 5.
Hướng dẫn giải
Do tính chất đối xứng qua trục Oy của đồ thị hàm số f x  nên
hàm số g x  f x  có đúng 5 điểm cực trị  f x có 2 điểm
cực trị dương  f  x  0 có 2 nghiệm bội lẻ phân biệt và dương * . x 1 x  2 
Xét f  x  0   x  32  0  2
x  2mx  5  0   1.
Để thỏa mãn * ta có các trường hợp sau: +)  
1 có nghiệm kép hoặc vô nghiệm khi và chỉ khi
Chú ý: Khi phương trình f(x)=0 2
  m  5  0   5  m  5 .
nhận x=x0 là nghiệm thì f(x0)=0.
Sau khi tìm được m, ta cần thử lại.
Do m nguyên âm nên m  2;  1  ;0;1;  2 . +)  
1 có 2 nghiệm dương phân biệt, trong đó có 1 nghiệm bằng 1, nghiệm còn lại khác 2. Ta có  
1 nhận x  1 là nghiệm khi 2
1  2.1.m  5  0  m  3  .
Khi m  3 , thế vào  
1 ta thấy phương trình có 2 nghiệm dương
phân biệt là x  1 và x  5 . Vậy 3 m   thỏa mãn. TOANMATH.com Trang 94 +)  
1 có 2 nghiệm dương phân biệt, trong đó có 1 nghiệm bằng 2, nghiệm còn lại khác 1. 9 N ếu  
1 nhận x  2 là nghiệm thì 2
2  2.2.m  5  0  m     . 4
Trường hợp này không có giá trị nguyên của m thỏa mãn. Vậy m  3  ; 2;  1  ;0;1;  2 . Chọn A.
Ví dụ 6. Cho hàm số y f x có đạo hàm liên tục trên  và bảng
xét dấu đạo hàm như sau:
Hàm số g x  f  4 2
x x   6 4 2 3 4
6  2x  3x 12x có tất cả bao nhiêu điểm cực tiểu?
A. 3. B. 0. C. 1. D. 2.
Hướng dẫn giải 2
Ta có: g x   x 2 x    f      2 x    2 12 2 2 2 x   1    . 
Dựa vào bảng xét dấu, ta có f  x  0, x   ;  2   2;.
Ta có   x  2 2 2 2  2
 nên  f    x  2 2 2 2    0.   2 Suy ra f   2x         2 2 2 x   1  0, x   .     x
Do đó g x 0  0  
, cả 3 nghiệm đều là nghiệm bội lẻ. x   2 2 Vì 
f   2x    2 12 2 2 x  
1  0 nên g x cùng dấu với
h x  x 2
x  2 nên dễ thấy hàm số g x có 2 điểm cực tiểu. Chọn D.
Ví dụ 7. Cho hàm số y f x có bảng biến thiên như sau: TOANMATH.com Trang 95
Số cực đại của hàm số g x   f
  x x 2 2 2  là
A. 3. B. 2. C. 1. D. 4. Bình luận:
Hướng dẫn giải
Thực ra không cần phải so sánh x1, Ta có 1
x2 với -1, , ta chỉ cần biết các  1 2 x    4 
nghiệm ấy bội lẻ, phân biệt và kiểm
g x  2.4x   1 . f  2
2x x. f  2
2x x  0   f  2
2x x  0 
tra xem đạo hàm có đổi dấu từ f  2
2x x  0. 
dương sang âm mấy lần. Để xét
dấu, ta để ý rằng khi qua mỗi
Dựa vào bảng biến thiên, ta có
nghiệm bội lẻ thì đạo hàm đổi dấu. x  1  
x x  
Công việc còn lại chỉ cần xét dấu ở
f 2x x 2 2 2 2  0     1 2 2x x 1 x  .  2
1 khoảng nào đó (do liên tục). Do
lúc này chúng ta không cần so
Dựa vào bảng biến thiên ta có phương trình f x  0  x x 1. 0
sánh các nghiệm, nên ta sẽ cho Khi đó f  2 2x x 2
 0  2x x x  0. 0
x  +¥ thì (4x + ) 1  +¥
Vì ac  2x  0 nên phương trình này luôn có 2 nghiệm trái dấu 0  f ( 2
' 2x + x)  -¥ là và f ( 2
2x + x)  -¥ nên g’(x)>0 1 1 8x 1 1 8x 0 0 x    ; x    . 1 2 4 4 4 4
trong khoảng nghiệm lớn nhất đến
+¥ và ta cũng có bảng xét dấu 1 1 8 1 1 8 1 Ta có x     1  và x     , x   1. 1 4 4 2 0 4 4 2 g’(x) như bên.
Ta có bảng xét dấu của g x :
Dựa vào bảng xét dấu, ta thấy đạo
hàm đổi dấu từ dương sang âm 2
lần nên có hai điểm cực đại.
Từ đó suy ra hàm số g x chỉ có 2 điểm cực đại. Chọn B.
Ví dụ 8. Cho hàm số y f x liên tục trên  , có bảng biến thiên TOANMATH.com Trang 96
f  x như hình vẽ dưới đây Số điểm cực trị của hàm số
g x  f  1 2 3 x  3x 5 3
x x  3x  20 trên đoạn  1;  2 là 5 3
A. 3. B. 2. C. 1. D. 4.
Hướng dẫn giải
Ta có: g x   2
x    f  
 3x x 2 1 3 3  x  3. 
Dễ thấy khi x  1;  2thì  3
x  3x 2  ;2 và khi ấy f  3
x  3x 3  ;  1 . Suy ra f  3 x x 2 3 3  x  3  0 .
 f  3x 3x 1 Dấu "  " xảy ra khi 
f 0 1 (vô lí). 2 x  0 Vậy f  3 x x 2 3
3  x  3  0, x   1  ;2.
Khi đó g x  0  x  1
 (đều có 2 nghiệm đơn).
Bảng xét dấu g x, x  1  ;2 là 1 2
Vậy hàm số g x  f  3 x  3x 5 3
x x  3x  20 trên đoạn 5 3  1;
 2 chỉ có 1 điểm cực trị. Chọn C.
Ví dụ 9. Cho hàm số
y f x có đạo hàm
f  x   x  
1  x  2 x  4 x  5 với x   . Có bao nhiêu giá trị
nguyên của tham số m để hàm số g x  f x  mx có 4 điểm cực TOANMATH.com Trang 97 trị?
A. 5. B. 6. C. 7. D. 8.
Hướng dẫn giải
Ta có: gx  f  x  . m Cho
g    f  x  m    2
x x   2 x 0 0 6
5 x  6x  8  m  0.
Đặt t   x  2
3 , t  0 , phương trình trở thành:
t  t   2 4
1  m  0  t  5t  4  m  0   1 .
Hàm số g x  f x  mx có 4 điểm cực trị khi và chỉ khi   1 có 2
  25  44  m  0  9
nghiệm dương phân biệt  S  5  0    m  4. 4
P  4 m  0   9 
Do m nguyên và m   ;4   nên m  2;  1  ;0;1;2;  3 .  4  Chọn B.
Ví dụ 10. Cho hàm số
y f x có đạo hàm f  x 2
x 8  x , x    8; 8. 
 Có tất cả bao nhiêu giá trị
nguyên của tham số m để hàm số g x  f x 2
m x  2m có 2 điểm cực trị?
A. 3. B. 4. C. 5. D. 2.
Hướng dẫn giải
Hàm số g x  f x 2
m x  2m xác định trên  8; 8   .
Đạo hàm g   f  x 2 2 2 x
m x 8  x m .
Hàm số g x  f x 2
m x  2m có 2 điểm cực trị khi gx  0
có 2 nghiệm phân biệt và g x đổi dấu qua các nghiệm đó   1 . Ta có: 2 2 2 2
x 8  x m  0  x 8  x m *.
Xét hàm số h x 2
x 8  x , x   8; 8.   TOANMATH.com Trang 98 2 8  2x
Có h x 
. Cho h x  0  x  2  . 2 8  x
Bảng biến thiên của hàm h x :
Dựa vào bảng biến thiên, suy ra * có tối đa 2 nghiệm hay
g x  0 có tối đa 2 nghiệm.  2   m  2 Vậy   2
1  0  m  4   m  0.
Vì m nguyên nên m  1;   1 . Chọn D.
Bài tập tự luyện dạng 7
Câu 1: Cho hàm số y f x có đồ thị đạo hàm y f  x như hình vẽ.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc khoảng  12  ;12 sao
cho hàm số y f x  mx 12 có đúng 1 điểm cực trị ? A. 16. B. 20.
C. 18. D. 19.
Câu 2: Cho hàm số y f x có đạo hàm là f  x   x  3 x  
1  x  2, x    và hàm số
y g x  f x 3
x  m   2 6 2 3
1 x  6m  2 x  2019 . Gọi S   ;a    ; b c với , a , b c   là tập
hợp tất cả các giá trị của tham số m để hàm số y g x có 3 cực trị. Giá trị của a  2b  3c bằng
A. 12. B. 16. C. 14. D. 18.
Câu 3: Cho hàm số y f x có đồ thị hàm   2
f x ax bx c như hình vẽ bên với , a ,
b c   . Hàm số g x  f  2
x  2x  2 có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 1. B. 2. C. 4. D. 3.
Câu 4: Cho hàm số y f x có đạo hàm f  x trên  . Đồ thị của hàm số
y f x như hình vẽ. TOANMATH.com Trang 99
Hàm số       2 g x f x    là
A. 2 điểm cực đại, 3 điểm cực tiểu. B. 2 điểm cực tiểu, 3 điểm cực đại.
C.
2 điểm cực đại, 2 điểm cực tiểu. D. 1 điểm cực đại, 3 điểm cực tiểu.
Câu 5: Cho hàm số y f x có đạo hàm f  x 2  x  2
x x   2 3
2 x x với mọi x   . Có bao nhiêu
giá trị nguyên dương của tham số m để hàm số y f  2
x 16x  2m có 5 điểm cực trị?
A. 30. B. 31. C. 32. D. 33.
Câu 6: Cho hàm số f x có đạo hàm f  x  xx   2
1 x  2mx  5 . Có bao nhiêu số nguyên m  21
 ;20 sao cho hàm số     2 g x
f x  có 3 điểm cực trị?
A. 5. B. 24. C. 6. D. 25.
Câu 7: Cho hàm số y f x có đạo hàm f  x 2
x x   2
1 x  2mx  5. Có bao nhiêu giá trị nguyên
của m để hàm số f x có đúng 1 điểm cực trị?
A. 4. B. 6. C. 5. D. 7.
Câu 8: Cho hàm số y f x có đạo hàm f  x trên  và có đồ thị hàm số f  x như hình vẽ. Hàm
g x  f  2
x  3x  4 có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 2. B. 3. C. 5. D. 4.
Câu 9: Cho hàm số y f x liên tục trên  và có đồ thị của đạo hàm f  x như hình vẽ. TOANMATH.com Trang 100
Đồ thị hàm số g x  f  2
2x x  có bao nhiêu điểm cực đại?
A. 2. B. 1. C. 0. D. 3.
Câu 10: Cho hàm số y f x có đạo hàm liên tục trên  và có bảng xét dấu đạo hàm như sau:
Hàm số g x  f  4 2
x x   6 4 2 15 4
6 10x 15x  60x đạt cực tiểu tại điểm x  0 . Chọn mệnh đề đúng 0  5   3   3  A. x   ; 2
 . B. x  2;  
. C. x   ; 1
 . D. x  1;  0 . 0   0        2  0  2  0  2 
Câu 11: Cho hàm số y f x có đạo hàm liên tục trên  và có đồ thị y f  x như hình vẽ dưới đây. 3
Xét hàm số g x  3 f  2 x  2 4 2
x  3x . Hàm số g x đạt cực đại tại điểm 2
A. x  0 . B. x  1. C. x  1
 . D. x  3 . 2 2
Câu 12 : Cho hàm số y f x có đạo hàm f  x 3 2
x x x  3, x   .
 Số điểm cực trị của hàm 9 9
số y g x  f x   x  2 2 1 là
A. 1. B. 2. C. 4. D. 3.
Câu 13: Cho hàm số y f x có đồ thị như hình vẽ bên dưới. TOANMATH.com Trang 101
Số điểm cực trị của hàm số g x 3  f x 2
 4 f x  5 f x  6 là
A. 3. B. 5. C. 4. D. 2.
Câu 14: Cho hàm số y f x có đồ thị như hình vẽ dưới.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số h x 2
f x  f x 2 4
 6  m có đúng 3 điểm cực trị?
A. 4. B. 5. C. 7. D. 6.
Câu 15: Cho hàm số y f x có đạo hàm trên  và có đồ thị hàm số y f  x như hình vẽ.
Hàm số g x  f x 2 2
x đạt cực đại tại điểm nào dưới đây?
A. x  1 . B. x  0 . C. x  1 . D. x  2 .
Câu 16: Cho hàm số y f x là hàm đa thức bậc bốn có f  
1  0 và đồ thị hàm số y f  x như hình vẽ TOANMATH.com Trang 102
Số điểm cực trị của hàm số g x   f
  x x 4 2 2  là
A. 7. B. 3. C. 6. D. 5.
Câu 17: Cho hàm số y f x liên tục trên  và có đồ thị hàm số
y f  x như hình vẽ.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số
g x  f   x  7 3 1  m     
 có 2 điểm cực trị?
A. 0. B. 1. C. 2. D. Vô số.
Câu 18: Cho hàm số y f x có đạo hàm trên  và có đồ thị như hình vẽ bên dưới.
Số điểm cực trị của hàm số g xf xf x  2  5 là
A. 5. B. 3. C. 4. D. 6.
Câu 19: Cho hàm số y f x xác định và liên tục trên  , có đồ thị như hình vẽ. Biết rằng hàm số đồng biến trên  ;  4
  và nghịch biến trên 2; . Số điểm cực trị của hàm số       2 2 4 f x f x g x    là
A. 5. B. 6. C. 8. D. 7.
Câu 20: Cho hàm số y f x có đạo hàm trên  , có đồ thị y f  x như hình vẽ. TOANMATH.com Trang 103
Số điểm cực trị của hàm số g x  f  2
x  2 x  là
A. 5. B. 9. C. 11. D. 7.
Đáp án bài tập tự luyện dạng 7. 1- B 2- D 3- D 4- A 5- B 6- D 7- B 8- B 9- B 10- C 11- A 12- D 13- C 14-C 15- C 16- A 17- D 18- A 19- D 20- C TOANMATH.com Trang 104