TÀI LIỆU TOÁN HỌC
1
BỒIDƯỠNGVÀPHÁTTRIỂNTƯDUY
ĐỘTPHÁTRONGGIẢI
TOÁNHỌC 8
TẬP1
ĐẠISỐ
THEOCHUẨNKIẾNTHỨCKĨNĂNG
Tómtắtlíthuyếtcănbản
Giảichitiết,phântích,bìnhluận,hướngdẫnlàmbàidànhchohọcsinhlớp8
vàchuyênToán.
Thamkhảochophụhuynhvàgiáoviên.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
2
LỜINÓIĐẦU
SáchgiáokhoaToán8hiệnhànhđượcbiênsoạntheotinhthầnđổimới
củachươngtrìnhvàphươngphápdạy–học,nhằmnângcaotínhchủđộng,
tíchcựccủahọcsinhtrongquátrình
họctập.
Tácgiảxintrântrọnggiớithiệucuốnsách“BỒIDƯỠNGVÀPHÁT
TRIỂNT ƯDUYĐỘTPHÁTRONGGIẢITOÁNHỌC8”, đượcviếtvới
mongmuốngửitớicác
thầycô,phụhuynhvàcácemhọcsinhmột tàiliệu
thamkhảohữuíchtrongdạyvàhọcmônToánởcấpTHCStheo địnhhướng
đổimớicủaBộGiáodụcvàĐàotạo.
Cuốnsáchđượccấutrúcgồmcácphần:
‐Kiến thứccăn bảncần nắm:Nhắclại nh ữngkiến thức cơbản cần
nắm,nhữngcôngthứcquantrọngtrongbàihọc,cóvíd ụcụthể…
‐Bàitập sáchgiáokhoa,bàitậpthamkhảo:Lờigiảichitiếtchocácbài
tập,bàitậpđượctuyểnchọntừnhiều nguồn củamônToánđượcchiabàitập
thànhcácdạngcóphươngpháplàmbài, cácvídụminhhọacólờigiảichi
tiết...Cónhiềucáchgiảikhácnhauchomộtbàitoán...
Cuốnsáchnàycònlàtàiliệuthamkh ảobổíchchoquíthầycôgiáovà
cácbậcphụhuynhhọcsinhđểhướng dẫn,giúpđỡcácemhọc tậptốtbộ
mônToán.
Cáctácgiả
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
3
MỤCLỤC
LỜINÓIĐẦU.......................................................................................Trang
PHẦN1.ĐẠISỐ................................................................................Trang
CHƯƠNGI.PHÉPNHÂN,PHÉPCHIACÁCĐATHỨC.........Trang
Bài1.Nhânđơnthứcvới đathức......................................................Trang
A.
Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................Trang
Bài2.Nhânđathứcvới đathức........................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................Trang
Bài3.Nhữnghằngđẳngthứcđángnhớ...........................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibài
tập........................................................Trang
Bài4.Nhữnghằngđẳngthứcđángnhớ(tt)....................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
Bài5.Nhữnghằngđẳngthứcđángnhớ(tt)....................................Trang
A.Chuẩn
kiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập.......................................................Trang
Bài6.Chuyênđềphântíchđathứcthànhnhântử.........................Trang
A.Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệ
nkĩnănggiảibàitập........................................................Trang
Bài7.Chiađơnthứcchođơnthức.....................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................
Trang
Bài8.Chiađathứcchođơnthức.......................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................Trang
Bài9.Chiađathứcmộtbiế
nđãsắpxếp...........................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.......................................................................Trang
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
4
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.......................................................Trang
CHƯƠNG2.PHÂNTHỨCĐẠISỐ...............................................Trang
Bài1.Chuyênđềkiếnthứcmởđầuvềphânthứcđạisố...............Trang
A.Chuẩnkiếnthức
.......................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.......................................................Trang
Bài2.Chuyênđềcộngtrừnhânchiaphânthứcđạisố..................Trang
A.Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệnkĩ
nănggiảibàitập........................................................Trang
CHƯƠNG3.PHƯƠNGTRÌNHBẬCNHẤTMỘTẨN.............Trang
Bài1.Mởđầuvềphươngtrình.Phươngtrìnhbậcnhấtmôtẩn..Trang
A.Chuẩnkiến
thức.......................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.......................................................Trang
Bài2.Phươngtrìnhđưavềdạngax+b=0.......................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.......................................................................Trang
B.Luyệ
nkĩnănggiảibàitập.......................................................Trang
Bài3.Phươngtìnhtích........................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.......................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.......................................................Trang
Bài4.
Phươngtrìnhchứaẩnởmẫu.Bàitậptổnghợp...................Trang
A.Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................Trang
Bài5.Giảibàitoán
bằngcáchlậpphươngtrìn h ............................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................Trang
CHƯƠNG4.BẤTPHƯƠNGTRÌNHBẬCNHẤTM
ỘTẨN..Trang
Bài1.Liênhệgiữathứtựvàphépcộng,giữathứtựvàphépnhân….Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................Trang
Bài
2.Bấtphươngtrìnhbậcnhấtmộtẩn..........................................Trang
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
5
A.Chuẩnkiếnthức........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................Trang
Bài3.Phươngtrìnhchứadấugiátrịtuyệtđối................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức
........................................................................Trang
B.Luyệnkĩn ănggiảibàitập........................................................Trang
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
6
CHƯƠNGI.PHÉPNHÂN,PHÉPCHIACÁCĐATHỨC
BÀI1.NHÂNĐƠNTHỨCVỚIĐATHỨC
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1.Hãylàmtheocáchướngdẫnsau:
Viếtmộtđơnthứcbậc3gồmhaibiếnx,y;mộtđathứccóbahạngtử
bậc3gồmhai
biếnx,y.
Vídụ
Đơnthứcbậc3gồmhaibiếnx,ylà x
2
y
Đathứccóbahạngtửbậc3gồmhaibiếnx,ylàx
2
y+xy+1
Hãynhânđơnthứcđóvớit ừnghạngtửcủađathứcvừaviết.
x
2
y.x
2
y=x
4
y
2
;x
2
y.xy=x
3
y
2
;x
2
y.1=x
2
y
Hãycộngcáctíchtìmđược
S=x
4
y
2
+x
3
y
2
+x
2
y
2.Quytắc:Muốnnhânmộtđơnthứcv ớimộtđathức,tanhânđơnthứcvới
từnghạngtửcủađathứcrồicộng cáctíchlạivớinhau.
A(B+C)=
AB+AC
3.Ápdụng:Làmtínhnhân
32 33323 3
44 33 24
11 1 1
3x 6x 3x .6x .6x .6x
25 2 5
6
18x 3x
5
yx xyy yy xy xyy
yyxy





B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài1.Thựchiệnphépnhân:
a)(‐5x
2
)(3x
3
–2x
2
+x‐1)b)
3
21 1
4x
34 2
yyz xy




c)(‐7mxy
2
)(8m
2
x–3my+y
2
–4ny) d)‐3a
2
b(4ax+2xy–4b
2
y)
Bàigiải
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
7
a)(‐5x
2
)(3x
3
–2x
2
+x‐1)=‐15x
5
+10x
4
–5x
3
+5x
2
b)
3422
21 1 1 1
4x 2x
34 2 3 8
y yz xy y xy xy z




c)(‐7mxy
2
)(8m
2
x–3my+y
2
–4ny)=‐56m
3
x
2
y
2
+21m
2
xy
3
–7mxy
4
+28mnxy
3
d)‐3a
2
b(4ax+2xy–4b
2
y)=‐12a
3
bx–6a
2
bxy+12a
2
b
3
y
Bài2.Tính:
a)3x
2
y(2x
2
–y)–2x
2
(2x
2
y–y
2
)
b)3x
2
(2y–1)–[2x
2
(5y–3)–2x(x–1)]
c)2(x
2n
+2x
n
y
n
+y
2n
)–y
n
(4x
n
+2y
n
)(n
N)
d)3x
n‐2
(x
n+2
–y
n+2
)+y
n+2
(3x
n‐2
–y
n‐2
)(n
N,n>1)
e)4
n+1
–3.4
n
(n
N)
f)6
3
.3
8
.2
8
–6
6
(6
5
–1)
Bàigiải
a)3x
2
y(2x
2
–y)–2x
2
(2x
2
y–y
2
)=6x
4
y–3x
2
y
2
–4x
4
y+2x
2
y
2

=2x
4
y–x
2
y
2
b)3x
2
(2y–1)–[2x
2
(5y–3)–2x(x–1)]=6x
2
y–3x
2
–10x
2
y+6x
2
+2x
2
–2x
=‐4x
2
y+5x
2
–2x
c)2(x
2n
+2x
n
y
n
+y
2n
)–y
n
(4x
n
+2y
n
)=2x
2n
+4x
n
y
n
+2y
2n
–4x
n
y
n
–2y
2n

=2x
2n
d)3x
n‐2
(x
n+2
–y
n+2
)+y
n+2
(3x
n‐2
–y
n‐2
)=3x
2n
–3x
n‐2
y
n+2
+3x
n‐2
y
n+2
–y
2n

=3x
2n
–y
2n
e)4
n+1
–3.4
n
=4.4
n
–3.4
n
=4
n
f)6
3
.3
8
.2
8
–6
6
.(6
5
‐1)=6
11
–6
11
+6
5
=6
5
Bài3.Chứngminhbiểuthứcsaukhôngphụthuộcvàoxvày:
a)3x(x–5y)+(y‐5x)(‐3y)‐1‐3(x
2
–y
2
)
b)x(x
3
+2x
2
‐3x+2)–(x
2
+2x)x
2
+3x(x–1)+x‐12
c)3xy
2
(4x
2
–2y)–6y(2x
3
y+1)+6(xy
3
+y‐3)
d)2(3x
n+1
–y
n‐1
)+4(x
n+1
+y
n‐1
)‐2x(5x
n
+1)–2(y
n‐1
–x+3)(n
N*)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
8
Bàigiải
a)3x(x–5y)+(y‐5x)(‐3y)‐1‐3(x
2
–y
2
)
=3x
2
–15xy–3y
2
+15xy–1–3x
2
+3y
2

=‐1 
b)x(x
3
+2x
2
‐3x+2)–(x
2
+2x)x
2
+3x(x–1)+x‐12
=x
4
+2x
3
–3x
2
+2x–x
4
–2x
3
+3x
2
–3x+x‐12
=‐12
c)3xy
2
(4x
2
–2y)–6y(2x
3
y+1)+6(xy
3
+y‐3)
=12x
3
y
2
–6xy
3
–12x
3
y
2
–6y+6xy
3
+6y–18
=‐18
d)2(3x
n+1
–y
n‐1
)+4(x
n+1
+y
n‐1
)‐2x(5x
n
+1)–2(y
n‐1
–x+3)
=6x
n+1
–2y
n‐1
+4x
n+1
+4y
n‐1
–10x
n+1
–2x–2y
n‐1
+2x–6
=‐6
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
9
BÀI2.NHÂNĐATHỨCVỚIĐATHỨC
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1.Hãylàmtheocáchướngdẫnsau
Hãyviếtmộtđathứcbahạngtửbậc3mộtẩnx;mộtđathứcbahạngtử
bậc4một
ẩnx.
Vídụ
Đathứcbahạngtửbậc3mộtẩnxlàx
3
+x+1
Đathứcbahạngtửbậc4mộtẩnxlàx
4
+x
2
+1
Hãynhânmỗihạngtửcủađathứcnàyvớiđathứckia.
x
3
(x
4
+x
2
+1)=x
7
+x
5
+x
3
;
x(x
4
+x
2
+1)=x
5
+x
3
+x;
1(x
4
+x
2
+1)=x
4
+x
2
+1;
Hãycộngcáckếtquảvừatìmđược.
S=x
7
+x
5
+x
3
+x
5
+x
3
+x+x
4
+x
2
+1=x
7
+2x
5
+x
4
+2x
3
+x
2
+x+1
2.Quytắc:Muốnnhânmộtđathứcvớimộtđathức,tanhânmỗihạngtửcủa
đathứcnàyvớitừnghạngtửcủađathứckia
rồicộngcáctíchlạivớinhau.
(A+B)(C+D)=AC+AD+BC+BD
3.Ápdụng:Làmtínhnhân


232232
33x5 3539156415xx xxxxx xxx 
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài4.Thựchiệnphépnhân:
a)(2x+3y)(2x–3xy+4y) b)(2a–1)(a
2
–5+2a)
c)(5y
2
–11y+8)(3–2y)d)(x+1)(x–2)(2x–1)
e)(x–2)(3x+1)(x+1) f) (3x
2
+11–5x)(8x‐6 +2x
2
)
g)(x
2
+x+1)(x
5
–x
4
+x
2
–x+1) h)(x
2
+x+1)(x
3
–x
2
+1)
i)(x
2n
+x
n
y
n
+y
2n
)(x
n
–y
n
)(x
3n
+y
3n
)(n
N)

j)(a+b+c)(a
2
+b
2
+c
2
–ab–bc–ca)
k)*(a+b+c+d)(a
2
+b
2
+c
2
+d
2
–ab–ac–ad–bc–bd–cd)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
Bàigiải
a)(2x+3y)(2x–3xy+4y)=4x
2
–6x
2
y+8xy+6xy–9xy
2
+12y
2

=4x
2
–6x
2
y+14xy–9xy
2
+12y
2
b)(2a–1)(a
2
–5+2a)=2a
3
–10a+4a
2
–a
2
+5–2a
=2a
3
+3a
2
–12a+5
c)(5y
2
–11y+8)(3–2y)=15y
2
–10y
3
–33y+22y
2
+24–16y
=‐10y
3
+37y
2
–49y+24
d)(x+1)(x–2)(2x–1)=(x
2
–x–2)(2x–1)
=2x
3
–x
2
–2x
2
+x–4x+2
=2x
3
–3x
2
–3x+2
e)(x–2)(3x+1)(x+1)=(3x
2
–5x–2)(x+1)
=3x
3
+3x
2
–5x
2
–5x–2x–2
=3x
3
–2x
2
–7x–2
f)(3x
2
+11–5x)(8x‐6+2x
2
)
=24x
3
–18x
2
+6x
4
+88x–66+22x
2
–40x
2
+30x–10x
3

=6x
4
–14x
3
–36x
2
+118x–66
g)(x
2
+x+1)(x
5
–x
4
+x
2
–x+1)
=x
7
–x
6
+x
4
–x
3
+x
2
+x
6
–x
5
+x
3
–x
2
+x+x
5
–x
4
+x
2
–x+1
=x
7
+x
2
+1
h)(x
2
+x+1)(x
3
–x
2
+1)=x
5
–x
4
+x
2
+x
4
–x
3
+x+x
3
–x
2
+1
=x
5
+x+1
i)(x
2n
+x
n
y
n
+y
2n
)(x
n
–y
n
)(x
3n
+y
3n
)=(x
3n
–y
3n
))(x
3n
+y
3n
)
=x
6n
‐y
6n

j)(a+b+c)(a
2
+b
2
+c
2
–ab–bc–ca)
=a
3
+ab
2
+ac
2
–a
2
b–abc–a
2
c+a
2
b+b
3
+bc
2
–ab
2
–b
2
c–abc+a
2
c+b
2
c+c
3

–abc–bc
2
–ac
2
=a
3
+b
3
+c
3
–3abc
k)*(a+b+c+d)(a
2
+b
2
+c
2
+d
2
–ab–ac–ad–bc–bd–cd)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
=a
3
+ab
2
+ac
2
+ad
2
–a
2
b–a
2
c–a
2
d–abc–abd–acd+a
2
b+b
3
+bc
2
+bd
2
–
ab
2
–abc–abd–b
2
c–b
2
d–bcd+a
2
c+b
2
c+c
3
+cd
2
–abc–ac
2
–acd–bc
2
–
bcd–c
2
d+a
2
d+b
2
d+c
2
d+d
3
–abd–acd–ad
2
–bcd–bd
2
–cd
2
=a
3
+b
3
+c
3
+d
3
–3abc–3abd–3acd–3bcd
Bài5.Chứngminhrằngbiểuthứcsaukhôngphụthuộcvàox:
a)x(x
3
+x
2
‐3x+2)–(x
2
–2)(x
2
+x+3)+4(x
2
–x–2)
b)(x–3)(x+2)+(x–1)(x+1)–(2x–1)x
c)(x+1)(x
2
–x+1)–(x–1)(x
2
+x+1)
d)(x+5)(x+4)(x–2)–(x
2
+11x–9)(x+1)+5x
2
Bàigiải
a)x(x
3
+x
2
‐3x+2)–(x
2
–2)(x
2
+x+3)+4(x
2
–x–2)
=x
4
+x
3
–3x
2
+2x–x
4
–x
3
–3x
2
+2x
2
+2x+6+4x
2
–4x–8
=‐8
b)(x–3)(x+2)+(x–1)(x+1)–(2x–1)x
=x
2
–x–6+x
2
–1–2x
2
+x
=‐7
c)(x+1)(x
2
–x+1)–(x–1)(x
2
+x+1)
=x
3
+1–x
3
+1=2
d)(x+5)(x+4)(x–2)–(x
2
+11x–9)(x+1)+5x
2

=x
3
+7x
2
+2x–40–x
3
–x
2
–11x
2
–11x+9x+9+5x
2

=9
Bài6.Xácđịnhhệsốa,b,cbiết:
a)(x
2
+cx+2)(ax+b)=x
3
–x
2
+2vớimọix
b)(ay
2
+by+c)(y+3)=y
3
+2y
2
–3yvớimọiy
Bàigiải
a)Tacó(x
2
+cx+2)(ax+b)=ax
3
+bx
2
+acx
2
+bcx+2ax+2b
=ax
3
+(b+ac)x
2
+(bc+2a)x+2b
=x
3
–x
2
+2.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
12
Suyra
1
1
2a 0
22
a
bac
bc
b


1
1
2
a
b
c

b)(ay
2
+by+c)(y+3)=ay
3
+3ay
2
+by
2
+3by+cy+3c
=ay
3
+(3a+b)y
2
+(3b+c)y+3c
=y
3
+2y
2
–3y.
Suyra
1
32
33
30
a
ab
bc
c


1
1
0
a
b
c

Bài7.Chứngminhbấtđẳngthức:
a)(x+a)(x+b)=x
2
+(a+b)x+ab
b)(x+a)(x+b)(x+c)=x
3
+(a+b+c)x
2
+(ab+bc+ca)x+abc
c)(x–y–z)
2
=x
2
+y
2
+z
2
–2xy+2yz–2zx
d)(x+y–z)
2
=x
2
+y
2
+z
2
+2xy–2yz–2zx
e)(x–y)(x
3
+x
2
y+xy
2
+y
3
)=x
4
–y
4
f)(x+y)(x
4
–x
3
y+x
2
y
2
–xy
3
+y
4
)=x
5
+y
5
g)(x+y+z)(x
2
+y
2
+z
2
–xy–yz–zx)=x
3
+y
3
+z
3
–3xyz
h)*(x+y+z)
3
=x
3
+y
3
+z
3
+3(x+y)(y+z)(z+x)
Bàigiải
a)(x+a)(x+b)=x
2
+bx+ax+ab
=x
2
+(a+b)x+ab
b)(x+a)(x+b)(x+c)=(x
2
+bx+ax+ab)(x+c)
=x
3
+cx
2
+bx
2
+bcx+ax
2
+acx+abx+abc
=x
3
+(a+b+c)x
2
+(ab+bc+ac)x+abc
c)(x–y–z)
2
=(x–y)
2
–2(x–y)z+z
2

=x
2
–2xy+y
2
–2xz+2yz+z
2

=x
2
+y
2
+z
2
–2xy+2yz–2zx
d)(x+y–z)
2
=(x+y)
2
–2(x+y)z+z
2

=x
2
+2xy+y
2
–2xz–2yz+z
2

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
13
=x
2
+y
2
+z
2
+2xy–2yz–2zx
e)(x–y)(x
3
+x
2
y+xy
2
+y
3
)=x
4
+x
3
y+x
2
y
2
+xy
3
–x
3
y–x
2
y
2
–xy
3
–y
4

=x
4
–y
4
f)(x+y)(x
4
–x
3
y+x
2
y
2
–xy
3
+y
4
)
=x
5
–x
4
y+x
3
y
2
–x
2
y
3
+xy
4
+x
4
y–x
3
y
2
+x
2
y
3
–xy
4
+y
5

=x
5
+y
5
g)(x+y+z)(x
2
+y
2
+z
2
–xy–yz–zx)
=x
3
+xy
2
+xz
2
–x
2
y–xyz–zx
2
+x
2
y+y
3
+yz
2
–xy
2
–y
2
z–xyz+zx
2
+y
2
z+
z
3
–xyz–yz
2
–z
2
x
=x
3
+y
3
+z
3
–3xyz
h)*(x+y+z)
3
=(x+y)
3
+3(x+y)
2
z+3(x+y)z
2
+z
3

=x
3
+3x
2
y+3xy
2
+y
3
+3zx
2
+6xyz+3y
2
z+3z
2
x+3yz
2

=x
3
+y
3
+z
3
+(3x
2
y+3zx
2
)+(3xyz+3z
2
x)+(3xy
2
+3xyz)+(3yz
2
+3y
2
z)
=x
3
+y
3
+z
3
+(3x
2
+3zx+3xy+3yz)(y+z)
=x
3
+y
3
+z
3
+3[x(z+x)+y(z+x)](y+z)
=x
3
+y
3
+z
3
+3(x+y)(y+z)(z+x)
Bài8.Tìmx:
a)3(1–4x)(x–1)+4(3x+2)(x+3)=38
b)5(2x+3)(x+2)–2(5x–4)(x–1)=75
c)2x
2
+3(x–1)(x+1)=5x(x+1)
d)(8–5x)(x+2)+4(x–2)(x+1)+2(x–2)(x+2)=0
e)(x–2)(x–1)=x(2x+1)+2
f)(x+2)(x+2)–
(x–2)(x–2)=8x
g)(2x‐1)(x
2
–x+1)=2x
3
–3x
2
+2
h)(x+1)(x
2
+2x+4)–x
3
–3x
2
+16=0
i)(x+1)(x+2)(x+5)–x
3
–8x
2
=27
Bàigiải
a)3(1–4x)(x–1)+4(3x+2)(x+3)=38
3x–3–12x
2
+12x+12x
2
+36x+8x+24=28
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
14
59x=7
x=
7
59
b)5(2x+3)(x+2)–2(5x–4)(x–1)=75
10x
2
+20x+15x+30–10x
2
+10x+8x–8=75
53x=53
x=1
c)2x
2
+3(x–1)(x+1)=5x(x+1)
2x
2
+3x
2
–3=5x
2
+5x

5x=‐3
x=
3
5
d)(8–5x)(x+2)+4(x–2)(x+1)+2(x–2)(x+2)=0
8x+16–10x
2
–10x+4x
2
+4x–8x–8+2x
2
–8=0
‐4x
2
–6x=0
‐2x(2x–3)=0
0
3
2
x
x
e)(x–2)(x–1)=x(2x+1)+2
x
2
–3x+2=2x
2
+x+2

x
2
+4x=0
x(x+4)=0
0
4
x
x

f)(x+2)(x+2)–(x–2)(x–2)=8x
x
2
+4x+4–x
2
+4x–4=8x

8x=8x
x
R
g)(2x‐1)(x
2
–x+1)=2x
3
–3x
2
+2
2x
3
–2x
2
+2x–x
2
+x–1=2x
3
–3x
2
+2

3x=3
x=1
h)(x+1)(x
2
+2x+4)–x
3
–3x
2
+16=0
x
3
+2x
2
+4x+x
2
+2x+4–x
3
–3x
2
+16=0
6x=20
x=
10
3
i)(x+1)(x+2)(x+5)–x
3
–8x
2
=27
(x
2
+3x+2)(x+5)–x
3
–8x
2
=27
x
3
+5x
2
+3x
2
+15x+2x+10–x
3
–8x
2
=27
17x=17
x=1

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
15
BÀI3.NHỮNGHẰNGĐĂNGTHỨCĐÁNGNHỚ
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1.Thựchiệnphép tính:(a+b)(a+b)=a
2
+ab+ab+b
2
=a
2
+2ab+b
2
2.VớiAvàBlàcácbiểuthứctùyý,tacũngcó
Bìnhphươngcủamộttổng(A+B)
2
=A
2
+2AB+B
2
3.Ápdụng:
a)Tính(a+1)
2
(a+1)
2
=a
2
+2a+1
b)Viếtbiểuthứcx
2
+4x+4dướidạngbìnhphươngcủamộttổng.
x
2
+4x+4=(x+2)
2
c)Tínhnhanh:
51
2
=(50+1)=50
2
+2.50.1+1
2
=2601
301
2
=(300+1)
2
=300
2
+2.300.1+1
2
=90601
4.Thựchiệnphép tính
[a+(‐b)]
2
=a
2
+2a(‐b)+(‐b)
2
=a
2
‐2ab+b
2
5.VớiAvàBlàcácbiểuthứctùyý,tacũngcó:
Bìnhphươngcủa mộthiệu:(A–B)
2
=A
2
‐2AB+B
2
6.Ápdụng
a)Tính
22
22
111 1
2x 2x
222 4
xx x




b)Tính(2x–3y)
2
=4x
2
–12xy+9y
2
c)Tínhnhanh99
2
=(100–1)
2
=100
2
–2.100.1+1
2
=9801
7.Thựchiệnphép tính:
(a+ b)(a–b)=a
2
–ab+ab–b
2
=a
2
–b
2
8.VớiAvàlàcácbiểu thứctùyý,tacũngcó:
HiệuhaibìnhphươngA
2
–B
2
=(A+B)(A–B)
9.Ápdụng
a)Tính(x+1)(x‐1)=x
2
–1
b)Tính(x–2y)(x+2y)=x
2
–4y
2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
16
c)Tínhnhanh56.64=(60–4)(60+4)=60
2
–4
2
=3600–16=3584
Hỏi(x–5)
2
cóbằng(5–x)
2
?
(x–5)
2
=x
2
‐10x+25;(5–x)
2
=25–10x+x
2
Vậy(x–5)
2
=(5–x)
2
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài9.Điềnvàochỗtrốngsauđâyđểcóđẳng thứcđúng:
a)(………‐……………)
2
=a
2
–6ab+………..
b)(……….+………..)
2
=…………+m+
1
4
c)

2
....... 2
=9x
2
‐…………+……….
d)………….–16y
4
=(x‐…….)(x+………..)
e)(x‐………)(x+………)=……….–3
Bàigiải
a)(a–3b)
2
=a
2
–6ab+9b
2
 b)(m+
1
2
)
2
=m
2
+m+
1
4
c)(3x‐
2
)
2
=9x
2
‐6
2
x+2 d)x
2
–16y
4
=(x–4y
2
)(x+4y
2
)
e)(x‐
3
)(x+
3
)=x
2
–3
Bài10.Điềnvàochỗtrốngđểbiểuthứcsautrởthànhbìnhphươngcủamột
tổnghoặcbìnhphươngcủamộthiệu:
a)4a
2
x
2
+4abx+………..b)1+2x
2
‐…………..
c)25m
2
–40mn+……….d)………‐3px+p
2
e)16x
2
+………‐24xy
Bàigiải
a)4a
2
x
2
+4abx+b
2
=(2ax+b)
2
 b)1+2x
2
‐2
2
x=(1‐
2
x)
2
c)25m
2
–40mn+16n
2
=(5m–4n)
2
 d)
9
4
x
2
–3px+p
2
=(
3
2
x–p)
2
e)16x
2
+9y
2
–24xy=(4x–3y)
2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
17
BÀI4.NHỮNGHẰNGĐĂNGTHỨCĐÁNGNHỚ(tiếptheo)
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1.Thựchiệnphép tính:
(a+b)(a+b)
2
=(a+b)(a
2
+2ab+b
2
)=a
3
+2a
2
b+ab
2
+a
2
b+2ab
2
+b
3

=a
3
+3a
2
b+3ab
2
+b
3
2.VớiAvàBlàcácbiểuthứctùyý,tacũngcó:
Lậpphươngcủamộttổng:(A+B)
3
=A
3
+3A
2
B+3AB
2
+B
3
3.Ápdụng:
a)Tính(x+1)
3
=x
3
+3x
2
+3x+1
b)Tính(2x+y)
3
=8x
3
+12x
2
y+6xy
2
+y
3
4.Thựchiệnphép tính:
[a+(‐b)]
3
=a
3
+3a
2
(‐b)+3a(‐b)
2
+(‐b)
3
=a
3
–3a
2
b+3ab
2
–b
3
5.VớiAvàBlàcácbiểuthứctùyý,tacũngcó:
Lậpphươngcủamộthiệu:(A–B)
3
=A
3
–3A
2
B+3AB
2
–B
3
6.Ápdụng
a)Tính
322
32 32
1111 11
3x 3x
3333 39
xx xxx
 

 
 
b)Tính(x–2y)
3
=x
3
‐3x
2
.2y+3x(2y)
2
–(2y)
3
=x
3
–6x
2
y+12xy
2
–8y
3
7.Trongcáckhẳngđịnhsau,khẳngđịnhnàođúng?
a)(2x–1)
2
=(1–2x)
2
; b)(x–1)
3
=(1–x)
3
;
c)(x+1)
3
=(1+x)
3
; d)x
2
–1=1–x
2
;
e)(x–3)
2
=x
2
–2x+9;
Bàigiải:
a)Đúng b)Sai
c)Đúng d)Sai e)Sai
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
18
BÀI5.NHỮNGHẰNGĐĂNGTHỨCĐÁNGNHỚ(tiếptheo)
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1.Thựchiệnphép tính
(a+b)(a
2
–ab+b
2
)=a
3
–a
2
b+ab
2
+a
2
b–ab
2
+b
3
=a
3
+b
3
2.VớiAvàBlàcácbiểuthứctùyý,tacũngcó:
Tổnghailậpphương:A
3
+B
3
=(A+B)(A
2
–AB+B
2
)
3.TaquyướcA
2
–AB+B
2
đượcgọilàbìnhphươngthiếucủahiệuA–B
4.Ápdụng:
a)Tínhx
3
+8=(x+2)(x
2
–2x+4)
b)Viết(x+1)(x
2
–x+1)ởdạngtổng:(x+1)(x
2
–x+1)=x
3
+1
5.Thựchiệnphép tính:
(a–b)(a
2
+ab+b
2
)=a
3
+a
2
b+ab
2
–a
2
b–ab
2
–b
3
=a
3
–b
3
6.VớiAvàBlàcácbiểuthứctùyý,tacũngcó:
HiệuhailậpphươngA
3
–B
3
=(A–B)(A
2
+AB+B
2
)
7.TaquyướcA
2
+AB+B
2
đượcgọilàbìnhphươngthiếucủatổngA+B
8.Ápdụng:
a)Tính(x–1)(x
2
+x+1)=x
3
–1
b)Viết8x
3
–y
3
dướidạngtích:
8x
3
–y
3
=(2x–y)(4x
2
+2xy+y
2
)
*Bổsungđầyđủbảyhằngđẳngthứcđángnhớsau:
1)(A+ B)
2
=A
2
+2AB+B
2
2)(A– B)
2
=A
2
–2AB+B
2
3)A
2
–B
2
=(A+B)(A– B)
4)(A+ B)
3
=A
3
+3A
2
B+3AB
2
+B
3
5)(A– B)
3
=A
3
–3A
2
B+3AB
2
+B
3
6)A
3
+B
3
=(A+B)(A
2
–AB+B
2
)
7)A
3
–B
3
=(A–B)(A
2
+AB+B
2
)
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
19
Bài11.Tính:
a)(3–xy
2
)
2
–(2+xy
2
)
2
b)9x
2
–(3x–4)
2
c)(a–b
2
)(a+b
2
)d)(a
2
+2a+3)(a
2
+2a‐3)
e)(x–y+6)(x+y–6)f)(y+2z–3)(y‐2z‐3)
g)(2y–3)
3
h)(2–y)
3
i)(2y–5)(4y
2
+10y+25)j)(3y+4)(9y
2
–12y+16)
k)(x–3)
3
+(2–x)
3
l)(x+y)
3
–(x–y)
3
Bàigiải
a)(3–xy
2
)
2
–(2+xy
2
)
2
=9–6xy
2
+x
2
y
4
–4–4xy
2
–x
2
y
4

=5–10xy
2
b)9x
2
–(3x–4)
2
=(3x–3x+4)(3x+3x–4)
=4(6x–4)=24x–16
c)(a–b
2
)(a+b
2
)=a
2
–b
4
d)(a
2
+2a+3)(a
2
+2a‐3)=(a
2
+2a)
2
–9
=a
4
+4a
3
+4a
2
–9
e)(x–y+6)(x+y–6)=x
2
–(y–6)
2

=x
2
–y
2
+12y–36
f)(y+2z–3)(y‐2z‐3)=(y–3)
2
–4z
2

=y
2
–6y–4z
2
+9
g)(2y–3)
3
=8y
3
–36y
2
+54y–27
h)(2–y)
3
=8–12y+6y
2
–y
3
i)(2y–5)(4y
2
+10y+25)=8y
3
–125
j)(3y+4)(9y
2
–12y+16)=27y
3
+64
k)(x–3)
3
+(2–x)
3
=(x–3+2–x)[(x–3)
2
–(x–3)(2–x)+(2–x)
2
]
=‐(x
2
–6x+9–2x+x
2
+6–3x+4–4x+x
2
)
=‐3x
2
+15x+19
l)(x+y)
3
–(x–y)
3
=x
3
+3x
2
y+3xy
2
+y
3
–x
3
+3x
2
y–3xy
2
+y
3

=6x
2
y+2y
3
Bài12.Rútgọnbiểuthức:
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
20
a)(x
2
–2x+2)(x
2
–2)(x
2
+2x+2)(x
2
+2)
b)(x+1)
2
–(x–1)
2
+3x
2
–3x(x+1)(x–1)
c)(2x+1)
2
+2(4x
2
–1)+(2x–1)
2
d)(m+n)
2
–(m–n)
2
+(m–n)(m+n)
e)(3x+1)
2
–2(3x+1)(3x+5)+(3x+5)
2
f)(a–b+c)
2
–2(a–b+c)(c–b)+(b–c)
2
g)(2x–5)(4x
2
+10x+25)(2x+5)(4x
2
–10x+25)‐64x
4
h)(a+b)
3
+(a–b)
3
–2a
3
i)(x+y+z)
2
+(x–y)
2
+(x–z)
2
+(y–z)
2
–3(x
2
+y
2
+z
2
)
j)100
2
–99
2
+98
2
–97
2
+…..+2
2
–1
Bàigiải
a)(x
2
–2x+2)(x
2
–2)(x
2
+2x+2)(x
2
+2)=[(x
2
+2)
2
–4x
2
](x
4
–4)
=(x
4
+4x
2
+4–4x
2
)(x
4
–4)
=(x
4
+4)(x
4
–4)
=x
8
–16
b)(x+1)
2
–(x–1)
2
+3x
2
–3x(x+1)(x–1)
=(x+1–x+1)(x+1+x–1)+3x
2
–3x(x
2
–1)
=4x+3x
2
–3x
3
+3x=‐3x
3
+3x
2
+7x
c)(2x+1)
2
+2(4x
2
–1)+(2x–1)
2
=4x
2
+4x+1+8x
2
–2+4x
2
–4x+1
=16x
2
d)(m+n)
2
–(m–n)
2
+(m–n)(m+n)
=(m+n–m+n)(m+n+m–n)+m
2
–n
2

=4mn+m
2
–n
2
e)(3x+1)
2
–2(3x+1)(3x+5)+(3x+5)
2
=(3x+1–3x–5)
2

=16
f)(a–b+c)
2
–2(a–b+c)(c–b)+(b–c)
2
=(a–b+c+b–c)
2

=a
2
g)(2x–5)(4x
2
+10x+25)(2x+5)(4x
2
–10x+25)‐64x
4

=(8x
3
–125)(8x
3
+125)=64x
6
‐125
2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
21
h)(a+b)
3
+(a–b)
3
–2a
3
=a
3
+3a
2
b+3ab
2
+b
3
+a
3
–3a
2
b+3ab
2
–b
3
–2a
3

=6ab
2
i)(x+y+z)
2
+(x–y)
2
+(x–z)
2
+(y–z)
2
–3(x
2
+y
2
+z
2
)
=x
2
+y
2
+z
2
+2xy+2yz+2zx+x
2
–2xy+y
2
+x
2
–2zx+z
2
+y
2
–2yz+z
2
–3x
2
–3y
2
–3z
2
=0
j)100
2
–99
2
+98
2
–97
2
+…..+2
2
–1
=(100–99)(100+99)+ (98–97)(98+97)+…+(4–3)(4+3)+(2–1)(2+1)
=100+99+98+97+…+2+1
=(100+1).100:2=5050
Bài
13.Tìmx:
a)(x–3)
3
–(x–3)(x
2
+3x+9)+9(x+1)
2
=15 b)4x
2
‐81=0
c)x(x–5)(x+5)–(x–2)(x
2
+2x+4)=3 d)25x
2
–2=0
e)(x+2)
2
=(2x–1)
2
f)(x+2)
2
–x+4=0
g)(x
2
–2)
2
+4(x–1)
2
–4(x
2
‐2)(x‐1)=0
Bàigiải
a)(x–3)
3
–(x–3)(x
2
+3x+9)+9(x+1)
2
=15

x
3
–9x
2
+27x–27–x
3
+27+9x
2
+18x+9=15

45x=6
x=
2
15
b)4x
2
‐81=0
x
2
=
81
4
x=
9
2
c)x(x–5)(x+5)–(x–2)(x
2
+2x+4)=3
x
3
–25x–x
3
+8=3

25x=5
x=
1
5
d)25x
2
–2=0
x
2
=
2
25
x=
2
5
e)(x+2)
2
=(2x–1)
2

22 1
221
xx
xx


3
31
x
x

3
1
3
x
x
f)(x+2)
2
–x+4=0
x
2
+4x+4–x+4=0
x
2
+3x+8=0

(x+
3
2
)
2
+
23
4
=0(vôlí)
phươngtrìnhvônghiệm.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
22
g)(x
2
–2)
2
+4(x–1)
2
–4(x
2
‐2)(x‐1)=0
(x
2
–2–2x+2)
2
=0

x
2
(x–2)
2
=0
0
20
x
x

0
2
x
x
Bài14
a)Chox–y=7.TínhgiátrịbiểuthứcA=x(x+2)+y(y–2)–2xy
B=x
3
–3xy(x–y)–y
3
–x
2
+2xy–y
2
b)Chox+2y=5.Tínhgiátrịbiểuthứcsau:C=x
2
+4y
2
–2x+10+4xy–4y
Bàigiải
a)A=x(x+2)+y(y–2)–2xy=x
2
+2x+y
2
–2y–2xy
=(x–y)
2
+2(x–y).(1)
Thayx–y=7vào(1)tađượcA= 7
2
+2.7=63
B=x
3
–3xy(x–y)–y
3
–x
2
+2xy–y
2
=(x–y)
3
–(x–y)
2
(2)
Thayx–y=7vào(2)tađượcB=7
3
–7
2
=294
b)C=x
2
+4y
2
–2x+10+4xy–4y=(x+2y)
2
–2(x+2y)(3)
Thayx+2y=5vào(3)tađượcC=5
2
–2.5=15
Bài15.Chứngminhđẳngthức:
c)(a+b)
2
–2ab=a
2
+b
2
d)(a+b)
2
–(a–b)
2
=4ab
e)(a+b)
3
=a
3
+b
3
+3ab(a+b) f)(a–b)
3
=a
3
–b
3
‐3ab(a–b)
g)(a
2
+b
2
)(c
2
+d
2
)=(ac+bd)
2
+(ad–bc)
2
h)(a+b+c)
2
+a
2
+b
2
+c
2
=(a+b)
2
+(b+c)
2
+(c+a)
2
Bàigiải
c)(a+b)
2
–2ab=a
2
+2ab+b
2
–2ab
=a
2
+b
2
d)(a+b)
2
–(a–b)
2
=a
2
+b
2
+2ab–a
2
–b
2
+2ab
=4ab
e)(a+b)
3
=a
3
+3a
2
b+3ab
2
+b
3

=a
3
+b
3
+(3a
2
b+3ab
2
)
=a
3
+b
3
+3ab(a+b)
f)(a–b)
3
=a
3
–3a
2
b+3ab
2
–b
3

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
23
=a
3
–b
3
–(3a
2
b–3ab
2
)
=a
3
–b
3
–3ab(a‐b)
g)(a
2
+b
2
)(c
2
+d
2
)=a
2
c
2
+a
2
d
2
+b
2
c
2
+b
2
d
2

=(a
2
c
2
+b
2
d
2
+2abcd)+(a
2
d
2
+b
2
c
2
–2abcd)
=(ac+bd)
2
+(ad–bc)
2
h)(a+b+c)
2
+a
2
+b
2
+c
2
=a
2
+b
2
+c
2
+2ab+2bc+2ac+a
2
+b
2
+c
2

=(a
2
+b
2
+2ab)+(b
2
+c
2
+2bc)+(a
2
+c
2
+2ac)
=(a+b)
2
+(b+c)
2
+(c+a)
2
Bài16.Tìmgiátrịnhỏnhấtcủabiểuthức:
a)x
2
‐2x+1 b)x
2
+x+1 c)4x
2
+4x‐5
d)(x–3)(x+5)+4 e)x
2
–4x+y
2
–8y+6
Bàigiải
a)x
2
‐2x+1=(x–1)
2
0
VậyGTNNcủabiểuthứcbằng0khix=1
b)x
2
+x+1=(x+
1
2
)
2
+
3
4
3
4
VậyGTNNcủabiểuthứcbằng
3
4
khix=
1
2
c)4x
2
+4x‐5=(2x–1)
2
–6
‐6
VậyGTNNcủabiểuthứcbằng–6khix=
1
2
d)(x–3)(x+5)+4=x
2
+2x–15+4=(x+1)
2
–12
‐12
VậyGTNNcủabiểuthứcbằng–12khix=‐1
e)x
2
–4x+y
2
–8y+6=(x–2)
2
+(y–4)
2
–14
‐14
VậyGTNNcủabiểuthứcbằng–14khix=2vày=4
Bài17.Tìmgiátrịlớnnhấtcủabiểuthức:
a)2x–x
2
–4 b)–x
2
–4x c)‐9x
2
+24x‐18
d)4x–x
2
–1 e)5–x
2
+2x–4y
2
–4y
Bàigiải
a)2x–x
2
‐4=‐3–(x–1)
2
‐3
VậyGTLNcủabiểuthứcbằng–3khix=1
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
24
b)–x
2
–4x=4–(x+2)
2
4
VậyGTLNcủabiểuthứcbằng4khix=‐2
c)‐9x
2
+24x‐18=‐2–(3x–4)
2
‐2
VậyGTLNcủabiểuthứcbằng–2khix=
4
3
d)4x–x
2
–1=3–(x–2)
2
3
VậyGTLNcủabiểuthứcbằng3khix=2
e)5–x
2
+2x–4y
2
–4y=7–(x–1)
2
–(2y+1)
2
7
VậyGTLNcủabiểuthứcbằng7khix=1vày=
1
2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
25
Bài6.CHUYÊNĐỀPHÂNTÍCHĐATHỨC
THÀNHNHÂNTỬ
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
Địnhnghĩa:
Phântíchđathứcthànhnhântửlàbiếnđổiđathứcđóthànhtíchcủa
nhữngđathức
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
DẠNG1
Phântíchđathứcthànhnhântửbằngphươ
ngphápđặtnhântửchung
A.VÍDỤ
Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử
a)14x
2
y–21xy
2
=7xy(2x–3y+4y)
b)5x
2
(x–2y)‐15x(2y–x)=5x
2
(x–2y)+15x(x–2y)=5x(x–2y)(x+3)
B.BÀITẬP
Bài18.Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử:
a)5x
2
y
2
+20x
2
y‐35xy
2
 b)3x(x–2y)+6y(2y–x)
c)40a
3
b
3
c
3
x+12a
3
b
4
c
2
–16a
4
b
5
cx d)(b–2c)(a–b)–(a+b)(2c–b)
Bàigiải
a)5x
2
y
2
+20x
2
y‐35xy
2
=5xy(xy+4x–7y)
b)3x(x–2y)+6y(2y–x)=3x
2
–6xy+12y
2
–6xy
=3x
2
–12xy+12y
2

=3(x–2y)
2
c)40a
3
b
3
c
3
x+12a
3
b
4
c
2
–16a
4
b
5
cx=4a
3
b
3
c(10c
2
x+3bc–4ab
2
x)
d)(b–2c)(a–b)–(a+b)(2c– b)=(b–2c)(a–b+a+b)
=2a(b–2c)
Bài19.Tìmx
a)3x(x–2)–x+2=0 b)x
2
(x+1)+2x(x+1)=0
c)x
4
(x–2)‐2+x=0 d)x(2x–3)–2(3–2x)=0
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
26
e)5(x+3)=2x(3+x) f)(x–2)(x
2
+2x+5)+2(x–2)(x+2)–5(x–2)=0
Bàigiải
a)3x(x–2)–x+2=0
(x–2)(3x–1)=0
20
310
x
x


2
1
3
x
x
b)x
2
(x+1)+2x(x+1)=0
x(x+1)(x+2)
0
10
20
x
x
x


0
1
2
x
x
x


c)x
4
(x–2)‐2+x=0
(x–2)(x
4
–1)=0

(x–2)(x–1)(x+1)(x
2
+1)=0

20
10
10
x
x
x



(vìx
2
+1luônlớnhơn0)

2
1
1
x
x
x

d)x(2x–3)–2(3–2x)=0
(2x–3)(x+2)=0
230
20
x
x


3
2
2
x
x

e)5(x+3)=2x(3+x)
(x+3)(2x–5)=0
30
250
x
x


3
5
2
x
x

f)(x–2)(x
2
+2x+5)+2(x–2)(x+2)–5(x–2)=0
(x–2)(x
2
+2+5+2x+4–5)=0
(x–2)(x
2
+2x+6)=0
x–2=0(vìx
2
+2x+6=(x+1)
2
+5>0)
x=2
DẠNG2
Phântíchđathứcthànhnhântửbằngphươngphápdùnghằngđẳng
thức
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
27
A.VÍDỤ
Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử
a)(x+y)
2
–9x
2
=(x+y‐3x)(x+y+3x)=(y‐2x)(y+4x)
b)8x
3
+12x
2
y+6xy
2
+y
3
=(2x+y)
3
B.BÀITẬP
Bài20.Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử:
a)a
2
y
2
+b
2
x
2
–2abxy b)100–(3x–y)
2
c)27x
3
–a
3
b
3
 d)(a+b)
3
–(a–b)
3
e)(7x‐4)
2
–(2x+1)
2
 f)(x–y+4)
2
–(2x+3y‐1)
2
g)x
2
–2xy+y
2
‐4 h)x
2
–y
2
–2yz–z
2
i)3a
2
–6ab+3b
2
‐12c
2
 j)x
2
–2xy+y
2
–m
2
+2mn–n
2
k)a
2
–10a+25–y
2
–4yz–4z
2
l)x
2
+3cd(2–3cd)–10xy–1+25y
2
m)4b
2
c
2
–(b
2
+c
2
–a
2
)
2
 n)(4x
2
–3x‐18)
2
–(4x
2
+3x)
2
o)[4abcd+(a
2
+b
2
)(c
2
+d
2
)]
2
–4[cd(a
2
+b
2
)+ab(c
2
+d
2
)]
2
Bàigiải
a)a
2
y
2
+b
2
x
2
–2abxy=(ay–bx)
2
b)100–(3x–y)
2
=(10–3x+y)(10+3x–y)
c)27x
3
–a
3
b
3
=(3x–ab)(9x
2
+3abx+a
2
b
2
)
d)(a+b)
3
–(a–b)
3
=(a+b–a+b)[(a+b)
2
+(a+b)(a–b)+(a–b)
2
]
=2b(a
2
+2ab+b
2
+a
2
–b
2
+a
2
–2ab+b
2
)
=2b(3a
2
+b
2
+4ab)=2b[(2a+b)
2
–a
2
]
=2b(2a+b–a)(2a+b+a)=2b(a+b)(3a+b)
e)(7x‐4)
2
–(2x+1)
2
=(7x–4–2x–1)(7x–4+2x+1)
=(5x–5)(9x–3)
=15(x–1)(3x–1)
f)(x–y+4)
2
–(2x+3y‐1)
2
=(x–y+4)(2x+3y–1)
g)x
2
–2xy+y
2
‐4=(x–y)
2
–4=(x–y–2)(x–y+ 2)
h)x
2
–y
2
–2yz–z
2
=x
2
–(y+z)
2
=(x–y–z)(x+y+z)
i)3a
2
–6ab+3b
2
‐12c
2
=3[(a–b)
2
–4c
2
]=3(a–b–2c)(a–b+2c)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
28
j)x
2
–2xy+y
2
–m
2
+2mn–n
2
=(x–y)
2
–(m–n)
2

=(x–y–m+n)(x–y+m–n)
k)a
2
–10a+25–y
2
–4yz–4z
2
=(a–5)
2
–(y+2z)
2

=(a–5–y–2z)(a–5+y–2z)
l)x
2
+3cd(2–3cd)–10xy–1+25y
2
=(x
2
–10xy+25y
2
)–(9c
2
d
2
–6cd+1)
=(x–5y)
2
–(3cd–1)
2
=(x–5y–3cd+1)(x–5y+3cd–1)
m)4b
2
c
2
–(b
2
+c
2
–a
2
)
2
=(2bc–b
2
–c
2
+a
2
)(2bc+b
2
+c
2
–a
2
)
=[a
2
–(b–c)
2
][(b+c)
2
–a
2
]
=(a–b+c)(a+ b–c)(b+c–a)(b+c+a)
n)(4x
2
–3x‐18)
2
–(4x
2
+3x)
2

=(4x
2
–3x–18–4x
2
–3x)(4x
2
–3x–18+4x
2
+3x)
=(‐6x–18)(8x
2
–18)
=‐12(x+3)(4x
2
–9)
=‐12(x+3)(2x–3)(2x+3)
o)[4abcd+(a
2
+b
2
)(c
2
+d
2
)]
2
–4[cd(a
2
+b
2
)+ab(c
2
+d
2
)]
2

=(4abcd+a
2
c
2
+a
2
d
2
+b
2
c
2
+b
2
d
2
–2a
2
cd‐2b
2
cd–2abc
2
–2abd
2
)(4abcd+a
2
c
2
+a
2
d
2
+b
2
c
2
+b
2
d
2
+2a
2
cd+2b
2
cd+2abc
2
+2abd
2
)
=[(a
2
c
2
+b
2
d
2
+2abcd)+(a
2
d
2
+b
2
c
2
+2abcd)–2ad(ac+bd)–2bc(bd+
ac)][(a
2
c
2
+b
2
d
2
+2abcd)+(a
2
d
2
+b
2
c
2
+2abcd)+2ac(ad+bc)+2bd(bc+ad)]
=[(ac+bd)
2
+(ad+bc)
2
–2(ac+bd)(ad+bc)][(ac+bd)
2
+(ad+bc)
2
+2(ac+
bd)(ad+bc)]
=(ac+bd–ad–bc)
2
(ac+bd+ad+bc)
2
Bài21.Chứngminhgiátrịcủabiểuthứcsaukhôngphụthuộcvàocácbiến:
(x+y–z–t)
2
–(z+t–x–y)
2
Bàigiải
Tacó(x+y–z–t)
2
–(z+t–x–y)
2
=(x+y–z–t–z–t+x+y)(x+y–z–t+z
+t–x–y)
=2(x+y–z–t).0=0.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
29
Vậygiátrịbiểuthứcđãchokhôngphụthuộcvàocácbiến.
DẠNG3
Phântíchđathứcthànhnhântửbằngphươngphápnhómhạngtử
A.VÍDỤ
Phântíchcácđathứcsauthànhnhân
tử
a)x
2
–3x+xy–3y=(x
2
–3x)+(xy–3y)
=x(x–3)+y(x–3)=(x–3)(x+y)
b)x
4
–9x
3
+x
2
–9x=(x
4
–9x
3
)+(x
2
–9x)
=x
3
(x–9)+x(x–9)=x(x–9)(x
2
+1)
B.BÀITẬP
Bài22.Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử:
a)x
2
–y
2
–2x–2yb)3x
2
–3y
2
–2(x–y)
2
c)x
2
(x+2y)–x–2yd)x
2
–2x–4y
2
–4y
e)x
3
–4x
2
–9x+36f)x
3
+2x
2
+2x+1
g)x
4
+2x
3
–4x‐4h)x
3
–4x
2
+12x–27
i)x
4
–2x
3
+2x‐1j)a
6
–a
4
+2a
3
+2a
2
k)x
4
+x
3
+2x
2
+x+1l)x
4
+2x
3
+2x
2
+2x+1
m)x
2
y+xy
2
+x
2
z+y
2
z+2xyzn)x
5
+x
4
+x
3
+x
2
+x+1
Bàigiải
a)x
2
–y
2
–2x–2y=(x–y)(x+y)–2(x+y)
=(x+y)(x–y–2)
b)3x
2
–3y
2
–2(x–y)
2
=3(x–y)(x+y)–2(x–y)
2

=(x–y)(3x+3y–2x+2y)
=(x–y)(x+5y)
c)x
2
(x+2y)–x–2y=(x+2y)(x
2
–1)
=(x+2y)(x–1)(x+1)
d)x
2
–2x–4y
2
–4y=(x
2
–4y
2
)–(2x+4y)
=(x–2y)(x+2y)–2(x+2y)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
30
=(x+2y)(x–2y–2)
e)x
3
–4x
2
–9x+36=(x
3
–9x)–(4x
2
–36)
=x(x
2
–9)–4(x
2
–9)
=(x–4)(x–3)(x+3)
f)x
3
+2x
2
+2x+1=(x
3
+1)+(2x
2
+2x)=(x+1)(x
2
–x+1)+2x(x+1)
=(x+1)(x
2
–x+1+x+1)
=(x+1)(x
2
+2)
g)x
4
+2x
3
–4x‐4=(x
4
–4)+(2x
3
–4x)
=(x
2
–2)(x
2
+2)+2x(x
2
–2)
=(x
2
–2)(x
2
+2x+2)
=(x‐
2
)(x+
2
)(x
2
+2x+2)
h)x
3
–4x
2
+12x–27=(x
3
–27)–(4x
2
–12x)
=(x–3)(x
2
+3x+9)–4x(x–3)
=(x–3)(x
2
+3x+9–4x)
=(x–3)(x
2
–x+9)
i)x
4
–2x
3
+2x‐1=(x
4
–1)–(2x
3
–2x)
=(x
2
–1)(x
2
+1)–2x(x
2
–1)
=(x
2
–1)(x
2
+1–2x)
=(x–1)(x+1)(x–1)
2
=(x+1)(x–1)
3
j)a
6
–a
4
+2a
3
+2a
2
=a
4
(a–1)(a+1)+2a
2
(a+1)
=a
2
(a+1)(a
3
–a
2
+2)=a
2
(a+1)(a
3
+a
2
–2a
2
+2)
=a
2
(a+1)[a
2
(a+1)–2(a+1)(a–1)]
=a
2
(a+1)
2
(a
2
–2a+2)
k)x
4
+x
3
+2x
2
+x+1=(x
4
+2x
2
+1)+(x
3
+x)
=(x
2
+1)
2
+x(x
2
+1)
=(x
2
+1)(x
2
+x+1)
l)x
4
+2x
3
+2x
2
+2x+1=(x
4
+2x
2
+1)+(2x
3
+2x)
=(x
2
+1)
2
+2x(x
2
+1)
=(x
2
+1)(x
2
+2x+1)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
31
=(x
2
+1)(x+1)
2
m)x
2
y+xy
2
+x
2
z+y
2
z+2xyz=(x
2
y+xy
2
)+(x
2
z+xyz)+(y
2
z+xyz)
=xy(x+y)+xz(x+y)+yz(x+y)
=(x+y)(xy+yz+zx)
n)x
5
+x
4
+x
3
+x
2
+x+1=x
4
(x+1)+x
2
(x+1)+(x+1)
=(x+1)(x
4
+x
2
+1)
DẠNG4:
Phântíchđathứcthànhnhântửbằngcácphươngphápkhác(tách
hạngtử,thêmbớthạngtử,đặtẩn phụ)
A.VÍDỤ
Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử
a)
x
2
–3x+2=x
2
–x–2x+2=x(x–1)–2(x–1)=(x–1)(x–2)
b)x
4
+4=x
4
+4x
2
+4–4x
2
=(x
2
+2)
2
–(2x)
2
=(x
2
+2+2x)(x
2
+2–2x)
c)A=(x
2
+10x+5)(x
2
+10x+13)+16
Đặty=x
2
+10x+9.Khiđó:
A=(y–4)(y+4)+16=y
2
–16+16=y
2
=(x
2
+10x+9)
2
=(x
2
+x+9x+9)
2
=[x(x+1)+9(x+1)]
2
=(x+1)
2
(x+9)
2
B.BÀITẬP
Bài23.Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử:
a)x
2
–6x+5 b)x
2
–x‐12 c)x
2
+8x+15
d)x
2
+7x+12 e)x
2
–13x+36 f)x
2
–5x–24
g)3x
2
+13x‐10 h)2x
2
–7x+3 i)3x
2
–16x+5
j)2x
2
–5x–12 k)x
4
–7x
2
+6 l)x
4
+2x
2
‐3
m)4x
2
‐12x
2
‐16 n)x
4
+x
2
+1 o)x
3
+2x–3
p)x
3
–7x+6 q)x
3
–2x
2
+5x–4r)x
3
–x
2
+x+3
s)2x
3
–35x+75 t)3x
3
–4x
2
+13x–4 u)6x
3
+x
2
+x+1
v)4x
3
+6x
2
+4x+1 w)x
6
–9x
3
+8
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
32
Bàigiải
a)x
2
–6x+5=x
2
–x–5x+5=x(x–1)– 5(x–1)
=(x–5)(x–1)
b)x
2
–x–12=x
2
+3x–4x–12=x(x+3)–4(x+3)
=(x–4)(x+3)
c)x
2
+8x+15=x
2
+3x+5x+15=x(x+3)+5(x+3)
=(x+5)(x+3)
d)x
2
+7x+12=x
2
+3x+4x+12=x(x+3)+4(x+3)
=(x+4)(x+3)
e)x
2
–13x+36=x
2
–4x–9x+36=x(x–4)–9(x–4)
=(x–4)(x–9)
f)x
2
–5x–24=x
2
+3x–8x–24=x(x+3)–8(x+3)
=(x–8)(x+3)
g)3x
2
+13x‐10=3x
2
–2x+15x–10=x(3x–2)+5(3x–2)
=(x+5)(3x–2)
h)2x
2
–7x+3=2x
2
–6x–x+3=2x(x–3)–(x–3)
=(2x–1)(x–30)
i)3x
2
–16x+5=3x
2
–x–15x+5=x(3x–1)–5(3x–1)
=(x–5)(3x–1)
j)2x
2
–5x–12=2x
2
–8x+3x–12=2x(x–4)+3(x–4)
=(2x+3)(x–4)
k)x
4
–7x
2
+6=x
4
–x
2
–6x
2
+6=x
2
(x
2
–1)–6(x
2
–1)
 =(x
2
–1)(x
2
–6)
=(x–1)(x+1)(x‐
6
)(x+
6
)
l)x
4
+2x
2
‐3=x
4
–x
2
+3x
2
–3=x
2
(x
2
–1)+3(x
2
–1)
=(x
2
–1)(x
2
+3)
=(x–1)(x+1)(x
2
+3)
m)4x
2
‐12x
2
‐16=4(x
2
–3x–4)=4(x
2
+x–4x–4)
=4[x(x+1)–4(x+1)]
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
33
=4(x–4)(x+1)
n)x
4
+x
2
+1=(x
2
+1)
2
–x
2
=(x
2
–x+1)(x
2
+x+1)
q)x
3
–2x
2
+5x–4=x
3
–x
2
–x
2
+x+4x–4
=x
2
(x–1)–x(x–1)+4(x–1)
=(x–1)(x
2
–x+4)
r)x
3
–x
2
+x+3=x
3
+x
2
–2x
2
–2x+3x+3
=x
2
(x+1)–2x(x+1)+3(x+1)
=(x+1)(x
2
–2x+3)
s)2x
3
–35x+75=2x
3
–50x+15x+75
=2x(x
2
–25)+15(x+5)
=2x(x–5)(x+5)+15(x+5)
=(x+5)(2x
2
–10x+15)
t)3x
3
–4x
2
+13x–4=3x
3
–x
2
–3x
2
+x+12x–4
=x
2
(3x–1)–x(3x–1)+4(3x–1)
=(3x–1)(x
2
–x+4)
u)6x
3
+x
2
+x+1=6x
3
+3x
2
–2x
2
–x+2x+1
=3x
2
(2x+1)–x(2x+1)+(2x+1)
=(2x+1)(3x
2
–x+1)
v)4x
3
+6x
2
+4x+1=4x
3
+2x
2
+4x
2
+2x+2x+1
=2x
2
(2x+1)+2x(2x+1)+(2x+1)
=(2x
2
+2x+1)(2x+1)
w)x
6
–9x
3
+8=x
6
–x
3
–8x
3
+8=x
3
(x
3
–1)–8(x
3
–1)
=(x
3
–8)(x
3
–1)
=(x–2)(x
2
+2x+4)(x–1)(x
2
+x+1)
Bài24.Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử:
a)4x
4
+81 b)x
4
+1
c)64x
4
+y
4
 d)x
2
+x=6
Bàigiải
a)4x
4
+81=(
2
x+3)(2
2
x
3
–6x
2
+9
2
x–27)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
34
b)x
4
+1=(x+1)(x
3
–x
2
+x–1)
c)64x
4
+y
4
=(2
2
x+y)(16
2
x
3
–8x
2
y+2
2
xy
2
–y
3
)
d)x
5
+x
4
+1=x
5
+x
4
+x
3
‐x
3
+1
=x
3
(x
2
+x+1)–(x–1)(x
2
+x+1)
=(x
3
–x+1)(x
2
+x+1)
Bài25.Phântíchcácđathứcsauthànhnhântử:
a)(x
2
+x)
2
–2(x
2
+x)– 15 b)(x
2
+x)
2
+9x
2
+9x+14
c)x
2
+2xy+y
2
+2x+2y–15 d)x
2
+2xy+y
2
–x–y–12
e)x
2
–4xy+4y
2
–2x+4y–35f)(x
2
+x+1)(x
2
+x+2)–12
g)(x+2)(x+4)(x+6)(x+8)+16 h)(x+2)(x+3)(x+4)(x+5)–24
i)x(x+4)(x+6)(x+10)+128
Bàigiải
a)(x
2
+x)
2
–2(x
2
+x)– 15= (x
2
+x–1)
2
–16
=(x
2
+x–5)(x
2
+x+4)
b)(x
2
+x)
2
+9x
2
+9x+14=(x
2
+x)
2
+2(x
2
+x)+7(x
2
+x)+14
=(x
2
+x)[(x
2
+x)+2]+7[(x
2
+x)+2]
=(x
2
+x+2)(x
2
+x+7)
c)x
2
+2xy+y
2
+2x+2y–15=(x+y)
2
+2(x+y)–15
=(x+y)
2
–3(x+y)+5(x+y)–15
=(x+y)(x+y–3)+ 5(x+y–3)
=(x+y+5)(x+y–3)
d)x
2
+2xy+y
2
–x–y–12=(x+ y)
2
–(x+y)–12
=(x+y)
2
+3(x+y)–4(x+y)–12
=(x+y)(x+y+3)–4(x+y+3)
=(x+y–4)(x+y+3)
e)x
2
–4xy+4y
2
–2x+4y–35=(x–2y)
2
–2(x–2y)–35
=(x–2y)
2
+5(x–2y)–7(x–2y)–35
=(x–2y)(x–2y+5)–7(x–2y+5)
=(x–2y–7)(x–2y+5)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
35
f)(x
2
+x+1)(x
2
+x+2)–12=(x
2
+x+1)
2
+(x
2
+x+1)–12
=(x
2
+x+1)+4(x
2
+x+1)–3(x
2
+x+1)–12
=(x
2
+x+1)(x
2
+x+5)–3(x
2
+x+5)
=(x
2
+x+5)(x
2
+x–2)
g)(x+2)(x+4)(x+6)(x+8)+16=(x
2
+10x+16)(x
2
+10x+24)+16
=(x
2
+10x+16)
2
+8(x
2
+10x+16)+16
=(x
2
+10x+16)
2
+4(x
2
+10x+16)+4(x
2
+10x+16)+16
=(x
2
+10x+16)(x
2
+10x+20)+4(x
2
+10x+20)
=(x
2
+10x+20)
2
h)(x+2)(x+3)(x+4)(x+5)–24=(x
2
+7x+10)(x
2
+7x+20)–24
=(x
2
+7x+10)
2
+10(x
2
+7x+10)–24
=(x
2
+7x+10)
2
–2(x
2
+7x+10)+12(x
2
+7x+10)–24
=(x
2
+7x+10)(x
2
+7x+8)+12(x
2
+7x+8)
=(x
2
+7x+8)(x
2
+7x+22)
i)x(x+4)(x+6)(x+10)+128=(x
2
+10x)(x
2
+10x+24)+128
=(x
2
+10x)
2
+24(x
2
+10x)+128
=(x
2
+10x)
2
+8(x
2
+10x)+16(x
2
+10x)+128
=(x
2
+10x)(x
2
+10x+8)+16(x
2
+10x+8)
=(x
2
+10x+8)(x
2
+10x+16)
=(x
2
+10x+8)(x
2
+2x+8x+16)
=(x
2
+10x+8)[x(x+2)+8(x+2)]
=(x
2
+10x+8)(x+2)(x+8)
Bài26.Tìmx
a)3x
2
+4x=2x b)25x
2
–0,64=0
c)x
4
–16x
2
=0 d)x
2
+x=6
e)x
2
–7x=‐12 f)x
3
–x
2
=‐x
g)x
4
–4x
3
+x
2
–4x=0
Bàigiải
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
36
a)3x
2
+4x=2x
3x
2
+2x=0
x(3x+2)=0
0
320
x
x

0
2
3
x
x

b)25x
2
–0,64=0
(5x–0,8)(5x+0,8)=0
50,80
50,80
x
x


4
25
4
25
x
x

c)x
4
–16x
2
=0
x
2
(x
2
–16)=0
x
2
(x–4)(x+4)=0
0
40
40
x
x
x


0
4
4
x
x
x

d)x
2
+x=6
(x+3)(x–2)=0
30
20
x
x


3
2
x
x

e)x
2
–7x=‐12
(x–3)(x–4)=0
30
40
x
x


3
4
x
x
f)x
3
–x
2
=‐x
x(x
2
–x+1)=0
x=0(vìx
2
–x+1>0vớimọix)
g)x
4
–4x
3
+x
2
–4x=0
x(x
3
–4x
2
+x–4)=0
x(x–4)(x
2
+1)
0
40
x
x

(vìx
2
+1>0vớimọix)
0
4
x
x
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
37
BÀI7.CHIAĐƠNTHỨCCHOĐƠNTHỨC
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
ChoAvàBlàhaiđathức,tanóiđathứcAchia hếtchođathứcBnếu tìm
đượcmộtđathứcQsaochoA=B.Q
A:đathứcbị
chia
B:đathứcchia
Q:đathứcthương(gọitắtlàthương)
Kíhiệu:Q=A:BhoặcQ=
A
B
Trongbàinày,taxéttrườnghợpđơn giảnnhấtcủaphépchiahaiđathức,đó
làphépchiađơnthứcchođơnthức.
Nhậnxét:
ĐơnthứcAchiahếtchođơnthứcBkhim
ỗibiếncủaBđềulà biếncủaAvới
sốmũkhônglớnhơnsốmũcủaA.
Quytắc:
MuốnchiađơnthứcAchođơnthứcB (trườnghợpAchiahết
choB)talàm
nhưsau:
*Chiahệsốcủađơn thứcAchođơnthứcB.
*ChialũythừacủatừngbiếntrongAcholũythừacủacùngbiếnđótrongB.
*Nhâncác
kếtquảvừatìmđượcvớinhau.
VÍDỤ
Tínha)
34 3
2
5x
2
10x
yxy
y
b)
33 2 2
313
:
422
xyz xy xyz




B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài27.Thựchiệnphéptính:
a)12x
3
y
3
z:(15xy
3
) b)(‐12x
15
):(3x
10
)
c)20x
5
y
4
:(‐5x
2
y
3
) d)‐99x
4
y
2
z
2
:(‐11x
2
y
2
z
2
)
e)


32
23
4
22
32ab ab
ab
 f)


32
22
2
32
2.3
2
xy x y
xy
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
38
Bàigiải
a)12x
3
y
3
z:(15xy
3
)=
33
3
12
15
xyz
xy
=
4
5
x
2
z
b)(‐12x
15
):(3x
10
)=
15
10
12
2
x
x
=‐4x
5
c)20x
5
y
4
:(‐5x
2
y
3
)=
54
23
20
5
xy
xy
=‐4x
3
y
d)‐99x
4
y
2
z
2
:(‐11x
2
y
2
z
2
)=
422
222
99
11
xyz
xyz
=9x
2
e)


32
23
4
22
32ab ab
ab
89
88
6ab
ab
6b

f)


32
22
2
32
2.3
2
xy x y
xy
78
4
64
63
42
xy
xy
xy

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
39
BÀI8.CHIAĐATHỨCCHOĐƠNTHỨC
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
Quytắc
MuốnchiađathứcAchođơnthứcB(trườnghợpcáchạngtửcủađathứcA
đềuchiahếtchođơnthứcB),tachiamỗihạ
ngtửcủaAchoBrồicộngcáckết
quảvớinhau.
VÍDỤ
Tính(20x
4
y–35x
2
y
2
–3x
2
y):(5x
2
y)
Giải
(20x
4
y–35x
2
y
2
–3x
2
y):(5x
2
y)=
4222
222
20x 25x 3x
5x 5x 5x
yyy
yyy


=4x
2
–5y‐
3
5
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài28.Thựchiệnphéptính:
a)(21a
4
b
2
x
3
–6a
2
b
3
x
5
+9a
3
b
4
x
4
):(3a
2
b
2
x
2
)
b)(81a
4
x
4
y
3
–36x
5
y
4
–18ax
5
y
4
–18ax
5
y
5
):(‐9x
3
y
3
)
c)(10x
3
y
2
+12x
4
y
3
–6x
5
y
4
):
32
1
2
xy



d)
23 34 2 2
10 15 5
5x :
32 3
xyz xyz yz xyz




e)[(x+y)
4
–3(x+y)
2
+x+y]:(x+y)
Bàigiải
a)(21a
4
b
2
x
3
–6a
2
b
3
x
5
+9a
3
b
4
x
4
):(3a
2
b
2
x
2
)=
423 235 344
222 222 222
21 6 9
333
abx abx abx
abx abx abx


=7a
2
x–2bx
3
+3ab
2
x
2
b)(81a
4
x
4
y
3
–36x
5
y
4
–18ax
5
y
4
–18ax
5
y
5
):(‐9x
3
y
3
)
=
443 54 54 55
33 33 33 33
81 36 18 18
9999
axy xy axy axy
xy xy xy xy


=‐9a
4
x+4x
2
y+2ax
2
y+2ax
2
y
2
c)(10x
3
y
2
+12x
4
y
3
–6x
5
y
4
):
32
1
2
xy



32 43 54
32 32 32
10 12 6
111
222
xy xy xy
xy xy xy


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
40
=‐20–24xy+12x
2
y
2
d)
23 34 2 2
10 15 5
5x :
32 3
x yz xy z yz xyz




23
34
2
222
10
15
5x
3
2
555
333
xyz
xy z
yz
xyz xyz xyz


22
9
23
2
xz y z
e)[(x+y)
4
–3(x+y)
2
+x+y]:(x+y)=
42
()3()xy xy xy
xy xy xy




=(x+y)
3
–3(x+y)+1
Bài29.Chứngminhrằnggiátrịcủabiểuthứcsaukhôngphụthuộcvàogiá
trịcủabiến:
K=
23
21
:2x(1)(1)2(2)
33
xy xy y y x




(
,0xy
)
Bàigiải
K=
23
21
:2x(1)(1)2(2)
33
xy xy y y x




23
2
3
2( 1)( 1) 2( 2)
1
3
xy
xy y x
xy

22
22222xy xy x x
=‐2
Vậygiátrịbiểuthứcđãchokhôngphụthuộcvàocácbiến.
Bài30.Thựchiệnphéptínhrồitìmgiátrịnhỏnhấtcủabiểu thức:
A=(9xy
2
–6x
2
y):(‐3xy)+(6x
2
y+2x
4
):(2x
2
)
Bàigiải
A=(9xy
2
–6x
2
y):(‐3xy)+(6x
2
y+2x
4
):(2x
2
)=
22 2 4
22
9662
3322
xy xy xy x
xy xy x x


=‐3y+2x+3y+x
2
=x
2
+2x=(x+1)
2
–1
‐1.
VậyGTNNcủaAlà–1khi(x+1)
2
=0
x=‐1
Bài31.TìmsốtựnhiênnđểđathứcAchiahếtchođathứcB:
a)A=4x
n+1
y
2
;B=3x
3
y
n‐1
 b)A=7x
n‐1
y
5
–5x
3
y
4
;B=5x
2
y
n
c)A=x
4
y
3
+3x
3
y
3
+x
2
y
n
;B=4x
n
y
2
Bàigiải
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
41
a)
12
31
4
3
n
n
Axy
Bxy
ĐathứcAchiahếtchođathứcB
13
21
n
n


2
3
n
n
2
3
n
n
b)
15 34
2
75
5
n
n
Axy xy
Bxy
=
15 34
22
75
55
n
nn
xy xy
xy xy
ĐathứcAchiahếtchođathứcB
12
5
4
n
n
n

3
4
n
n
3
4
n
n
c)
43 33 2
222
3
444
n
nnn
Axy xy xy
Bxyxyxy

ĐathứcAchiahếtchođathứcB
4
3
2
2
n
n
n
n
2
2
n
n
n=2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
42
BÀI9.CHIAĐATHỨCMỘTBIẾNĐÃSẮPXẾP
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
NgườitachứngminhđượcrằngđốivớihaiđathứctùyýAvàBcủa cùng
mộtbiến(B
0),tồntạiduynhấtmộtcặpđathứcQvàRsaocho:
A=B.Q+R
Trongđó,R=0hoặcbậccủaRnhỏh ơnbậccủaB(Rđượcgọilà d
ưtrong
phépchiaAchoB)
VÍDỤ
Thựchiệnphépchia:
a)(2x
4
–13x
3
+15x
2
+11x–3):(x
2
–4x–3)
b)(5x
3
–3x
2
+7):(x
2
+1)
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài32.Thựchiệnphépchia:
a)(x
3
–x
2
+x+3):(x+1) b)(x
3
–6x
2
–9x+14):(x–7)
Bàigiải
a)
32 32 2
3( )(2 2)(3 3)
11
xxx xx x x x
xx


2
(1)2(1)3(1)
1
xx xx x
x
 
2
23xx
b)
32 322
6914 7 7214
77
xxx xxxxx
xx
 

2
(7)(7)2(7)
7
xx xx x
x
 
2
2xx
Bài33.Tính:
a)(4x
4
+12x
2
y
2
+9y
4
):(2x
2
+3y
2
) b)(64a
2
b
2
–49m
4
n
2
):(8ab+7m
2
n)
c)(27x
3
–8y
6
):(3x–2y
2
) d)(27x
3
+8y
6
):(9x
2
–6xy
2
+4y
4
)
Bàigiải
a)
4224 222
22
22 22
412 9 (23)
23
23 23
xxyy xy
xy
xy xy



b)
22 42 2 2
2
22
64 49 (8 7 )(8 7 )
87
87 87
ab mn ab mn ab mn
ab m n
ab m n ab m n



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
43
c)
36 22 2 4
224
22
27 8 (3 2 )(9 6 4 )
96 4
32 32
xy xyxxy y
xxyy
xy xy



d)
36 22 2 2
2
224 224
27 8 (3 2 )(9 6 4 )
32
96 4 96 4
xy xyxxyy
xy
xxyy xxyy


 
Bài34.Xácđịnhsốhữutỉsaocho:
a)Đathức4x
2
–6x+achiahếtchođathứcx–3
b)Đathức2x
2
+x+achiahếtchođathứcx+3
c)Đathức3x
2
+ax–4chiahếtchođathứcx–a
Bàigiải
a)
22
4 6 4 12 6 18 18 4 ( 3) 6( 3) 18
33 3
xxax xx a xx x a
xx x
 


=
18
46
3
a
x
x

Đểđathức4x
2
–6x+achiahếtchođathứcx–3thì
18
3
a
x
=0
a+18=0
a=‐18
b)
22
2 2 6 5 15 15 2 ( 3) 5( 3) 15
33 3
xxa x xx a xx x a
xx x
 


15
25
3
a
x
x

Đathức2x
2
+x+achiahếtchođathứcx+3
15
3
a
x
=0
a+15=0
a=‐15
c)
22 22 2
3 43344443()4()44x ax x ax ax a a x x a a x a a
xa xa xa




2
44
34
a
xa
xa

Đathức3x
2
+ax–4chiahếtchođathứcx–a
2
44a
xa
=0
4a
2
–4=0
(2a
–2)(2a+2)=0
220 1
220 1
aa
aa





Bài35.Xácđịnhcáchệsốavàbsaochođathứcx
4
+ax
3
+bx+bchiahếtcho
đathứcx
2
‐1
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
44
Bàigiải
Tacó:
43 4 3
22
22 2
2
11
11
(1)(1)(1)(ab) 1
1
x ax bxb x ax axaxbxb
xx
xx axx xb
x
 


2
2
() 1
1
1
abxb
xax
x


Đểđathứcx
4
+ax
3
+bx+bchiahếtchođathứcx
2
–1thì
2
() 1
1
abxb
x

=0
(a+b)x+b+1=0
0
10
ab
b


1
1
a
b

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
45
CHƯƠNGII.PHÂNTHỨCĐẠISỐ
Bài1.CHUYÊNĐỀKIẾNTHỨCMỞĐẦUVỀPHÂNTHỨC
ĐẠISỐ
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1.Địnhnghĩa:
Mộtphânthứcđạisốlà mộtbiểuthứccódạng
A
B
,trongđóA,Blànhữngđa
thứcvàBkhác0.
2.Haiphânthứcbằngnhau:
AC
BD
nếuA.D=B.C
3.Tínhchất:
.
.
AAM
BBM
(Mkhác0)
:
:
AAN
BBN
(Nlànhântửchung)
4.Rútgọnphânthức:
*Phântíchcảtửvàmẫuthànhnhântử(nếucần)đểtìmnhântửchung.
*Chiacảtửvàmẫuchonhântửchung.
5.Quyđồngmẫuthức:
*
Phântíchcácmẫuthứcthànhnhântửrồitìmmẫuthứcchung
*Tìmnhântửphụcủamỗimẫuthức.
*Nhâncảtửvàmẫucủamỗiphânthứcvớinhântửphụt
ươngứng.
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài36.Rútgọnphânthức:
a)

8
42
1
11
x
xx

 b)
2
2
4x 12x+9
2x 6x

 c)
22 2
22 2
2x
2xz
yx z y
xzy


d)
2
3| 4|
12
x
xx

 e)
42
42
5x 4
10x 9
x
x


 f)
2
2
2x 5x 2
2x 3x 2


g)
4
2
4
366
x
xx

 h)
222 2 22
222 2 22
1axy y ax
axy y axy y



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
46
3
22 2 2
7x 6
(3)4x(3)4(3)
x
xx x x

 
32
32
441
7148 2
aaa a
aa a a


i)
3
22 2 2
76
(3)4(3)4(3)
xx
xx xx x

 
Bàigiải
a)

844422
2
42 42
42
1 ( 1)( 1) ( 1)( 1)( 1)
1
( 1)( 1) ( 1)( 1)
11
xxxxxx
x
xx xx
xx


 

b)
22
2
4x 12x+9 (2 3) 2 3
2x 6 (2 3)( 2) 2
xx
xxxx



c)
22 2 2 2
22 2 22
2x ()()()
2xz ( ) ( )( )
yx z y z xy zxyzxy zxy
xzy xz y xyzxyzxyz



d)
2
3| 4| 3| 4| 3
12 ( 4)( 3) 3
xx
xx x x x



,vớix
4
hoặc
2
3| 4| 3| 4| 3
12 ( 4)( 3) 3
xx
xx x x x



,vớix<4
e)
42 2 2 2
42 22 2
5x 4 ( 1)( 4) 4
10x 9 ( 1)( 9) 9
xxxx
xxxx



f)
2
2
2x 5x 2 (2 1)( 2) 2
2x 3x 2 (2 1)( 2) 2
xx x
xx x



g)
4422222
22 2
4(44)4(2)4
366 3(22) 3(22)
xxxxxx
xx xx xx


  

22 2
2
( 2 2)( 2 2) 2 2
3( 2 2) 3
xx xx xx
xx
  


h)
222 2 22 2 22
222 2 22 2 22
1( 1)( 1)(1)(1) 1
()( 1)(1)
axy y ax y ax y y y
axy y axy y y y ax yy y



i)
322
22 2 2 22 22
76 ( 1)6(1)(1)( 6)
(3)4(3)4(3)(3)( 44)(3)(2)
xx xx x xxx
xx xx x x x x x x


 

22
(1)(2)(3)
(3)(2)
xx x
xx


1
(2)(3)
x
xx

Bài37.Chứngminhđẳngthức:
a)

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
47
3x 2
3x 2
y
A
y
Bàigiải
b)
32 2
32 3 2
4 4 (4)(4) (4)(1)(1)
7148(8)7(2)(2)(247)
aaa aa a a aa
aa a a aa a aa a




2
(4)(1)(1)(4)(1)(1) 1
( 2)( 5 4) ( 2)( 1)( 4) 2
aaa aaa a
aaa aaa a
 


Bài38.Tìmcácgiátrịnguyênxđểphânthứcsaucógiátrịnguyên
3
)
2x 1
a

2
5
)
1
b
x

2
7
)
1
c
xx
Bàigiải
a)Vìxnguyênnên2x–1nguyên.
Dođó
3
2x 1
nguyên
211 1
211 0
213 2
213 1
xx
xx
xx
xx










b)Vìxnguyênnênx
2
+1nguyên.Dođó
2
5
1x
nguyên
2
2
11
15
x
x


(vìx
2
+1>0)
2
2
0
0
2
4
2
x
x
x
x
x


c)Vìxnguyênnênx
2
–x+1nguyên.Dođó
2
7
1xx
nguyên
2
2
11
17
xx
xx


(vìx
2
–x+1>0)
(1)0
(3)(2)0
xx
xx


0
10
20
30
x
x
x
x




0
1
2
3
x
x
x
x


Bài39.Tínhgiátrịbiểuthức
biết9x
2
+4y
2
=20xyvà2y<3x<0
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
48
x
y
x
y
Bàigiải
Vì2y<3x<0nên3x–2y>0và3x+2y<0,suyraA<0.
TacóA
2
=
222
222
(3 2 ) 9 4 12 20 12 8 1
(3 2 ) 9 4 12 20 12 32 4
x y x y xy xy xy xy
x y x y xy xy xy xy



SuyraA=
1
2
(vìA<0)
Bài40.Cho0<x <yvà TínhN=
Bàigiải
Tacó
22
10
3
xy
xy
3(x
2
+y
2
)=10xy.
N
2
=
222 22
222 22
() 23( )6106 4 1
() 23( )6106164
x y x y xy x y xy xy xy xy
x y x y xy x y xy xy xy xy



Vì0<x<ynênx–y <0vàx+y>0.SuyraN=
xy
xy
<0.DođóN=
1
2
Bài41.Quyđồngmẫucácphânthức
22 2 2
211
);;
36a 1 (6a 1) (6a 1)
a
bb b

32 2
2x 1
); ;
27 6x 9 3x 9
x
b
xx x
2
232
3x
); ;2x
12x
xx
c
xx x


22
2
);
5x 6 7x 10
x
d
xx
Bàigiải
a)
22
22 22 2
22(361)
36 1 (36 1)
ab
ab ab

;

22
222222
1 (61) (61)
(6 1) (6 1) (6 1) (36 1)
ab ab
ab ab ab a b



;

22
222222
1 (61) (61)
(6 1) (6 1) (6 1) (36 1)
ab ab
ab ab ab a b



b)
32 22
(3)
27 ( 3)( 3 9) ( 3) ( 3 9)
xx xx
xxxxxxx


;

2
2222
222(39)
69(3)(3)( 39)
xxxxx
xx x x xx



;

2
222
1(3)
39(3)( 39)
x
xx x xx
 
22
10
3
xy
xy
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
49
c)
2
22
(1)
11(1)
xx x xx
xxx



;
32 2
33
2(1)
x
xxxx

;
2
2
2( 1)
2
(1)
xx
x
x
;
d)
2
22 2(5)
56(2)(3)(2)(3)(5)
x
xx xx xxx


;

2
(3)
7 10 ( 2)( 5) ( 2)( 3)( 5)
xx xx
xx xx xxx


;
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
50
Bài2.CHUYÊNĐỀCỘNGTRỪNHÂNCHIAPHÂNTHỨC
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1.Phépcộngphânthức
*Muốncộnghaiphânthứccócùngmẫu,tacộngcáctửthứcvớinhauvàgiữ
nguyênmẫuthức.
*Muốncộnghaiphân
thứccómẫuthứckhácnhau,taquyđồngmẫuthức
rồicộngcácphânthứccócùngmẫuthứcvừatìmđược.
*Tínhchất:
Giaohoán
AC C A
BDDB

Kếthợp
AC E A C E
BD F B DF




2.Phéptrừphânthức:

D
D
AC A BC
BD B

3.Phépnhânphânthức:

.
D
AC AC
BD B
*Giaohoán
..
AC C A
BD DB
*Kếthợp
.. ..
AC E A C E
BD F B DF



*Phânphốivớiphépcộng
4.Phépchiaphânthức:

:.
AC AD
BD BC

0
C
D



B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP:
Bài42.Thựchiệnphéptính:
32
11
)
1111
xx
a
xxxx



 
11 1
)
11 2 2 3
b
xxxxx


2222
24
)
22 4
xy
c
xxyyxyxy



33 2 2
13
)
ab a b
d
ab a b a abb


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
51
2
12 3
)
3x 2 (2 )(3 ) (1 )( 3)
e
xxxxx


11 1 1
)...
( 1)( 1)( 2)( 2)( 3) ( 9)( 10)
f
xx x x x x x x


22 2 2
22 2 2
)
26810241448
g
xxxx x x x x


111
)
()()()()()()
h
abac bcba cacb

 
2322
12x1
)
3x 2 4x 4x 5x 6
i
xx x


Bàigiải
32 3 2 2
2
11 1 1 1
)1
1111 1 1 1
xx x x x
axx
xxxx x x x




22
(1)( 1) 1
1
xxx x
x


32 2 2
32 2
11
1
2( 2)
11
xxxxx x
x
xx xxxx
xx




 
11 1
)
11 2 2 3
b
xxxxx


(2)(3) 3 1
( 1)( 2)( 3) ( 1)( 2)( 3) ( 1)( 2)( 3)
xx x x
xx x xx x xx x


  

22
56 3 1 32 (1)(2) 1
( 1)( 2)( 3) ( 1)( 2)( 3) ( 1)( 2)( 3) 3
xx x x xx xx
xx x xx x xx x x


  
2222
24214
)
22 4 2 2(2)(2)
xy
c
x xy yxyx yxyxyxyxy



24 24
(2)(2)
xyxy
xyxy



324
(2)(2)
xy
xyxy


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
52
22 2
3322 22
13 3()
)
()( )
ab ab a abb ab ab
d
ab a b a abb aba abb





22
22
222
()( )
abab
aba abb


2
ab
2
12 3
)
3x 2 (2 )(3 ) (1 )( 3)
32(1)3(2)
( 1)( 2)( 3) ( 1)( 2)( 3) ( 1)( 2)( 3)
32 23 6 1
( 1)( 2)( 3) ( 1)( 2)( 3)
e
xxxxx
xxx
xx x xx x xx x
xxx
xx x xx x




  


 
11 1 1
) ...
( 1) ( 1)( 2) ( 2)( 3) ( 9)( 10)
( 1) ( 2) ( 1) ( 3) ( 2) ( 10) ( 9)
...
( 1) ( 1)( 2) ( 2)( 3) ( 9)( 10)
11 1 1 1 1 1 1
...
112 23 910
11 10
10 ( 1
f
xx x x x x x x
xxx x x x x x
xx x x x x x x
xx x x x x x x
xx
xx xx





 




10
0) ( 10)xx
22 2 2
22 2 2
)
2 68 1024 1448
22 2 2
( 2) ( 2)( 4) ( 4)( 6) ( 6)( 8)
(2) (4)(2)(6)(4)(8)(6)
( 2) ( 2)( 4) ( 4)( 6) ( 6)( 8)
11 1 1 1 1 1 1
224466
g
xxxx xx xx
xx xx xx xx
xxx x x x x x
xx x x x x x x
xxxxxxxx




   




8
11 8 8
8(8)(8)
xx
xx xx xx



111
)
()()()()()()
()()()()()()()()()
0
()()()
h
abac bcba cacb
bc ac ab
abbcac abbcac abbcac
bcacab
abbcac

 


  



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
53
2322 2
222
222
22
12 1 121
)
3 2 4 4 5 6 ( 1)( 2) ( 2) ( 2)( 3)
( 2)( 3) 2( 1)( 3) ( 1)( 2)
(1)(2)(3)(1)(2)(3)(1)(2)(3)
562 86 32 2
(1)(2)(3) (1)(2)(
x
i
xx xxxxx xx x x x
x x xx xx
xx x xx x xx x
xx xx xx
xx x xx

 
 

  
 

 
3)x
Bài43.Chứngminhđẳngthức:
222 22
22222
4(3) 9 (23)
)1
9( 1) (2 3) 4 ( 3)
xx x x x
a
xxxxx



222
)
()()()()()()
yz zx xy
b
xyxz yzyx zxzy xy yz zx



Bàigiải
222 22
22222
4(3) 9 (23)
)
9( 1) (2 3) 4 ( 3)
(2 3)(2 3) ( 3)( 3) (2 3 )(2 3 )
9(1)(1) (23)(23)(2 3)(2 3)
3( 3)( 1) ( 3)( 3) 3( 3)( 1)
9( 1)( 1) 3( 3)( 1)
xx x x x
a
xxxxx
xx xx x x x x x x
xx x xx x xx xx
xx xx xx
xx x x



 

 
  


3( 3)( 1)xx

333(1)333333
1
3( 1) 3( 1) 3( 1) 3( 1) 3 3
xx xxxxx
xxx x x



)
()()()()()()
()()()()()()
()()()()()()
yz zx xy
b
xyxz yzyx zxzy
xz xy yx yz zy zx
xyxz yzyx zxzy



 


111111
111111
xy xz yz yx zx zy
xy zx yz xy zx yz




222
xy yz zx


Bài44.Tínhtổng
24816
11 2 4 8 16
111 1 1 1
A
xxx x x x


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
54
Bàigiải
24816
224816
224816
22
44816
11 2 4 8 16
111 1 1 1
11 1 2 4 8 16
111111
224816
11111
22 22 4 8 16
1111
A
xxx x x x
xx
A
xxxxxx
A
xxxxx
xx
A
xxxx










44816
44816
1111
A
xxxx


44
8816
8816
88
16 16
16 16
44 44 8 16
111
8816
111
88 88 16
11
16 16
0
11
xx
A
xxx
A
xxx
xx
A
xx
A
xx










Bài45.Xácđịnhcácsốhữutỉa,b,c,dsaocho:
2
32
9164
)
32 1 2
xx ab c
a
xxxxx x




3
42
x
)
111 1
xabcd
b
xxxx


Bàigiải
2
32
222 2
9164 (1)(2)(2)(1)
)
32 1 2 (1)(2)
32 2 ( )(32)2
(1)(2) (1)(2)
xx ab caxx bxx cxx
a
xxxxx x xx x
ax ax abx bxcx cx abcx a bcx a
xx x xx x





 
Suyra
92 2
32 16 29 3
24 2 616 4
abc a a
abc bc b
abcc








TÀI LIỆU TOÁN HỌC
55
3
42
22 2
2
323232
4
32
4
)
111 1
( 1)( 1) ( 1)( 1) ( )( 1)
(1)(1)( 1)
1
()( )()( )
1
xabcxd
b
xxxx
ax x bx x cx d x
xxx
ax ax ax a bx bx bx b cx cx dx d
x
abcx abdx abcx abd
x





   
Suyra
1
0
0
0
abc
abd
abc
abd





(1)
(2)
(3)
(4)
Lấy(1)–(3)theovế,tađược2c=1,suyrac=
1
2
vàa+b=
1
2
Lấy(2)+(4)theovế,tađược2a–2b=0,suyraa=b=
1
4
Lấy(2)–(4)theovế,tađược2d=0,suyrad=0
Vậytacóa=b=
1
4
,c=
1
2
,d=0
Bài46.Thựchiệnphéptính:
22 2
2222
10 25
).
55
ab a a a b
a
bbaa ab



233
222
33
).
555
xxy x y
b
xxyyxyy


22
22
5x 6 3x
).
7x 12 4x 4
xx
c
xx

 

22
2
)
xy x yx
d
xxyxy





53 2 2
22 53
12 1 4
)..
21 12 1
xx x x x
e
xxxxx



2
22
53x(1)(5)
). .
4x 3 10x 25 2x
xxxx
f
xx


2958 2943
). .
5 1945 5 1945
xx xx
g
xx xx

 
Bàigiải
22 2 22
2222
2
10 25 ( ) ( 5)
). .
55 ( )( )5( )( )( )
(5)(5) ( 5)
()( 5)() ()
ab a a a b a a b a b
a
b b aa a b baba ba abab
aa b a b aa b
baba ab ab

 
 


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
56
233 22
22222
33 ( )3( )( )
). .
555 5( ) ( )
3( )
5
xxy x y xxy xyxxyy
b
x xy y xy y x xy y y x y
xx y
y


22
22 2
56 3 (2)(3)(3) (3)
). .
7 12 4 4 ( 3)( 4) ( 2) ( 2)( 4)
x x x x x x xx xx
c
xx xx x x x x x


 
22 2 22
22 22 22
22()11
)..
()
xy x yx x y x yx x y
d
xxyxy xxyxy x xyx






53 2 2 2
22 532
12 1 4 1 4 ( 4)
).. .
21 12 1 121 (4)(3) 3
xx x x x x x xx x
e
xxxxxxx xxx


 
2
22 2
5 3x (1)(5) 5 (3)(1)(5)1
). . ..
43 1025 2 (1)(3)(5) 2 2
xx xx xxxxx
f
xxx x x xx x x
 


295829432958 43
). . .
5 1945 5 1945 5 1945 1945
29 5 29
.
5 1945 1945
xx xx x x x
g
xx xx x x x
xx x
xx x




 




Bài47.Choa,b,clàcácsốnguyênđôimột khácnhau.Chứngminhrằng
biểuthứcsaucógiátrịnguyên:

333
()()()()()()
abc
M
abac bcba cacb

 
Bàigiải
Vìa,b,cđôimột khácnhaunêna–b,b–c,c–a
0.Tacó:
333333
333 333 22 333
()()()
()()()()()() ()()()
()()()
()()() ()()()
a b c abc bca cab
M
abac bcba cacb abbcca
a b a c b c ab ac bc ab a b c a b c a b
abbcca abbcca





 
Vìa,b,clàcácsốnguyênnêna+b+cnguyên,suyraMnguyên.
Bài48.Tìmgiátrịcủaxđểmỗibiểuthứcsaulàsốnguyên:
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
57
22
1
)
1
ab
a
ab
32
26 8
)
3
xxx
aM
x


2
3x 3
)
3x 2
x
bN

Bàigiải
32 32
2
26 8(26)(3)5 5
)21
33 3
xxx xx x
aM x
xx x



Mnguyên
5
3x
nguyên
35
35
31
31
x
x
x
x




8
2
4
2
x
x
x
x

22
3 3 (3 2 ) (3 2) 5 5
)1
32 32 32
xx x x x
bN x
xx x



Nnguyên
5
32x
nguyên
1
325 33
7
325 3 7
3
321 3 1 1
3
321 3 3
1
x
xx
x
xx
xx
x
xx
x












Bài49.Tínhgiátrịbiểuthức:
5a 3 2a
)P
3a 7 2 7
bb
a
b



với
77
;b ;2a 7
32
ab
2a 5
)
3a 3a
bba
bQ
bb



với
22
3a;6a 15a 5 0bbb
)cM x y xy
với
232 2 2
22
()
;
2()
bca a bc
xy
bc b c a



Bài50.Rútgọnbiểuthức:

)
ab
ab ab
b
ba
ab ab




()()
)
ca c aa c
c
ca
ac ac



22
)
11
xy
x
d
xy
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
58
22
222
1 ( 1)( 4 1) 4 4
): .
222(1)1
xxxx xx
ex
xx x x



Bàigiải
22
22
1
)
1
ab
ab
aab
ab
ab

22
22
()()
)1
()()
aababb
ab
abab
ab ab
b
ba
abbaab
ab ab
abab







22
()()()()
)
()()
()()
[( ) ( )]( )( )
()()
()()
ca c aa c ca c aa c
c
ca cacaac
ac ac acac
cac aacacac
acac a c
ca c aa c
 





22 22
22
()()()
)()
11
()
xy xy
xyxyxyxyy
xx
dyxy
yx
xy x y x
xy xy




22
222
22
2
22
22 2
1 ( 1)( 4 1) 4 4
): .
222(1)1
2(1)(41)4 4
.
12(1)(1)(1)(1)
2( 1) 2( 4 1) 4
(1)(1)(1)(1)(1)(1)
222824
(1)(1)
10 2
(1)(1)
xxxx xx
ex
xx x x
xxxx x x
xxxxxx
xx x x x
xx xx xx
xxxx x
xx
x
xx








  



Bài51.Chophânthức
22 2
23 3
( 1) 1 2x 4x 1
:
3x ( 1) 1 1
xxx
M
xxxxx






a)Tìmđiềukiệnđểgiátrịcủabiểuthứcxácđịnh.
b)Tìmgiátrịcủaxđểbiểuthứcbằng0
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
59
c)Tìmgiátrịcủaxđể|M|=1
Bàigiải
a)Điềukiệnđểgiátrịcủabiểuthứcxácđịnh
22
32
2
2
3
3(1)0 10
10 ( 1)( 1)0
10 10
(1)0
0
(1)0
0
xx xx
xxxx
xx
xx
xx
xx
xx






 









10
0
10
x
x
x



(vì
2
1xx
>0và
2
1x
>0
x
)
1
0
1
x
x
x


Bài52.Tìmgiátrịnhỏnhấtcủa
2
2
2x 8x 9
4x 5
A
x


Bàigiải
22
22 2
2892(45)1 1
2
45 45 45
xx xx
A
xx xx xx


  
SuyraAđạtGTNNkhi
2
1
45xx
đạtGTLN,hay
2
45xx
đạtGTNN.
Tacó
22
45(2)11xx x
Biểuthức
2
45xx
đạtGTNNbằng1
20 2xx
.
Khiđó,A=
2
1
2211
45xx


.
VậyGTNNcủaAbằng1khix=2.
Bài53.Tìmgiátrịlớnnhấtcủa
2
2
267
33
xx
B
xx


Bàigiải
22
22 2
2672(3x3)1 1
2
33 33 33
xx x
B
xx xx xx
 

  
SuyraBđạtGTLNkhi
2
1
33xx
đạtGTLN,hay
2
33xx
đạtGTNN.
Tacó
22
333
33( )
244
xx x
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
60
Biểuthức
2
33xx
đạtGTNNbằng
3
4
khi
33
0
22
xx
.
Khiđó,B=
2
1110
22
3
33 3
4
xx


.
VậyGTLNcủaBlà
10
3
khi
3
2
x 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
61
Chương3.PHƯƠNGTRÌNHBẬCNHẤTMỘTẨN
Bài1.MỞĐẦUVỀPHƯƠNGTRÌNH.PHƯƠNGTRÌNH
BẬCNHẤTM ỘTẨN
A. CHUẨNKIẾNTHỨC
1) Phươngtrìnhmộtẩn
Phươngtrìnhẩnxcódạng
Ax Bx() ()
(1),trongđóA(x),B(x)làcácbiểu
thứccủacùngbiếnx.
Vídụ1.

3152xx làphươngtrìnhẩnx
t+5t=2tlàphươngtrìnhẩnt

2
12 2xx
làphươngtrìnhẩnx
Nếuvới
0
xx
tacó
Ax Bx
00
() ()
thì
0
xx
lànghiệmcủađathức
Ax Bx() ()
(tacònnói
0
x
thỏamãnhaynghiệmđúngphươngtrìnhđã
cho).
Mộtphươngtrìnhcóthểcómột,hai,ba,…nghiệmhoặckhôngcó
nghiệmnào,hoặccóvôsốnghiệm.
Phươngtrìnhkhôngcónghiệmgọilàphươngtrìnhvônghiệm.
2) Giảiphươngtrình
Giảiphươngtrìnhlàtìmtậpnghiệmcủaphươngtrìnhđó
Tậphợpcácnghiệmcủaphươngtrìnhđượcgọilàtậpnghiệmcủa
phươngtrìnhđó,kýhiệulàS.
Vídụ2.Phươngtrìnhx=2cótậpnghiệm

2S
Phươngtrình
2
3x 
cótậpnghiệm S 
Phươngtrình
22
11xx
cótậpnghiệm S 
3) Phươngtrìnhtươngđương
Haiphươngtrìnhtươngđươnglàhaiphươngtrìnhcócùngtập
nghiệm.Dùngkíhiệu
"" đểchỉhaiphươngtrìnhtươngđương
Vídụ3.
20 2xx

3241 30xxx
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
62
4) Địnhnghĩaphươngtrìnhbậcnhấtmộtẩn
Phươngtrìnhbậcnhấtmộtẩnlàphươngtrìnhcódạngax+b=0,trong
đóa,blàhaihằngsốvàa
0.
Vídụ4.2x+1=0là phươngtrìnhbậcnhấtmộtẩncó:a=2;b=1
5) Haiquytắcbiếnđổiphươngtrình
Quytắcchuyểnvế:Trongmộtphươngtrìnhtacóthểchuyểnmộthạng
tửtừvếnàysangvếkiavàđổidấuhạngtửđó.
Quytắcnhậnmộtsố:Trongmộtphươngtrìnhtacóthểnhân(hoặc
chia)haivếvớicùngmộtsốkhác0.
6) Cáchgiảiphươngtrìnhbậcnhấtmộtẩn
Dùngquytắcchuyểnvếhayquytắcnhânvớimộtsố.Tổngquátphương
trình
0( 0)ax b a
đượcgiảinhưsau:
0( 0)
ax
ax b a
b
b
x
a



Vậy:
b
S
a



Nhậnxét:Phươngtrình
0( 0)ax b a
luôncómộtnghiệmduynhất
b
x
a
Vídụ5.Giảiphươngtrình
310x 
Tacó
310x 
1
31
3
xx
Vậy
1
3
S



B. LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài1.Giảicácphươngtrìnhsau
a)12–6x=0
b)2x+x+120=0
c)x–5=3‐x
d)7–3x=9 ‐x
e)
52
110
93
xx

f)2(x+1)=3+2x
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
63
Bàigiải:
a)Tacó12–6x=0
12
612
6
xx
 
 2x
Vậy

2S
b)Tacó2x+x+120=0 3 120 0 3 120xx 

120
3
x

 40x 
Vậy

40S 
c)Tacóx–5=3–x 35 2 8xx x 4x
Vậy

4S
d)Tacó7–3x=9–x 39722xx x 
 1x
Vậy

1S 
e)Tacó
52
110
93
xx

52 11
10 1 11
93 9
xx x

 
 9x
Vậy

9S
f)Tacó2(x+1)=3+2x 2232 2232xxxx 01x
Vậy

S 
Bài2.Tìmmsaochophươngtrình
a)2x–3m=x+9nhậnx=‐5là nghiệm
b)
2
422xm
nhậnx=5là nghiệm
Bàigiải:
a)x=‐5lànghiệmphươngtrình2x–3m=x+9
nêntacó2.(‐5)–3m=(‐5)+9

10 3 4
3410
14
3
m
m
m



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
64
Vậyvớix=‐5lànghiệmphươngtrình2x–3m=x+9thì
14
3
m
b)x=5lànghiệmphươngtrình
2
422xm
nêntacó
2
4.5 22m

2
2
2
20 22
22 20
2
2
m
m
m
m




Vậyvớix=5 lànghiệmphươngtrình
2
422xm
thì
2m 
Bài3.Chứngminhhaiphươngtrìnhsaulàtươngđương
x=‐3và
10
3
x

Bàigiải:
Tathấyx= ‐3lànghiệmcủaphươngtrình
10
3
x

.Vậyhaiphươngtrình
trênlàtươngđương.
Bài4.Xétxemhaiphươngtrìnhsaucótươngđươngkhông?
a)
23
231xxxx
vàx=‐1
b)
2
(3)( 1)25xx x
vàx=2
Bàigiải
a)Tacó
   
23
1213 13115
nênx=‐1khônglànghiệmcủa
phươngtrình
23
231xxxx
.Vậyhaiphươngtrìnhtrênkhôngtương
đương.
b)Tacó
2
(2 3)(2 1) 5 2.2 5 1  
nênx=2khônglànghiệmcủa
phươngtrình
2
(3)( 1)25xx x
.Vậyhaiphươngtrìnhtrênkhôngtương
đương.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
65
Bài2.PHƯƠNGTRÌNHĐƯAV ỀDẠNGAX+B=0
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
Cáchgiải
Bước1:Quyđồngmẫurồikhửmẫu haivế.
Bước2:Bỏngoặcbằng cáchnhânđathức;hoặcdùngquytắcdấungoặc.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
66
Bước3:Chuyểnvế:Chuyểncáchạngtửchứaẩnquavếtrái;cáchạngtửtự
doquavếphải.(Chúý:Khichuyểnvếhạngtửthìphảiđổidấuhạngtửđó)
Bước
4:Thugọnbằngcáchcộngtrừcáchạngtửđồngdạng
Bước5:Chiahaivếchohệsốcủaẩn
Vídụ6:Giảiphươngtrình
3
5
6
12
2
2
xx

Mẫuchung:6
Tacó
3
5
6
12
2
2
xx

8
5
58
161026
101266
2.5)12()2(3
xx
xx
xx
xx
Vậynghiệmcủaphươngtrìnhlà
8
5
x
Vídụ7.Giải phươngtrình

2
2
2410xxxx
Tacó

2
2
2410xxxx

22
44 410
7140
2
xx xxx
x
x



Vậynghiệmcủaphươngtrìnhđãcholàx=‐2
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài5.Giảicácphươngtrìnhsau
a)
43
463
xxx

b)
11 2( 1)
1
24 3
xxx

c)
32 32(7)
5
64
xx

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
67
d)
412 3
336
xx
x


e)
12 9
1
386
xxx

f)
32 114321
5915 9
xx x x

g)
123
4
2000 2001 2002 2003
xx x x

h)
59 57 55 53 51
5
41 43 45 47 49
xxxxx

i)
14 15 16 17 116
0
86 85 84 83 4
xxxxx

j)
90 76 58 36 15
15
10 12 14 16 17
xxxxx

k)

22
21 23 4(3)xxx
l)
52 1 2 3 1xx xx
Bàigiải:
a)
43
463
xxx

3( 4) 2( 3) 4
4.3 6.2 3.4
xxx



34234
3 122 64
324 612
318
xxx
xxx
xxx
x



 
 6x
Vậy

6S
b)
11 2( 1)
1
24 3
xxx

6( 1) 3(1 ) 12 2.4( 1)
2.6 4.3 12 3.4
xx x


 
6131 122.41
66331288
63812863
xxx
xxx
xxx



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
68

29
17 29
17
xx

Vậy
29
17
S



c)
32 32(7)
5
64
xx

2(3 2) 5.12 3(3 2( 7))
612 4.3
xx





23 2 5.12332 7
646096 7
6649642
6 6 94264
xx
xx
xx
xx





31
12 31
12
xx

Vậy
31
12
S



d)
412 3
336
xx
x


2(4 1) 2.2 3 6
3.2 3.2 6 6
xxx



24 1 2.2 3 6
824 36
86342
xxx
xxx
xx x



 1x
Vậy

1S 
e)
12 9
1
386
xxx

8( 1) 3(2 9) 4 24
3.8 8.3 6.4 24
xxx



813294.24
88627424
86424278
xxx
xx x
xxx




11
211
2
xx

Vậy
11
2
S



f)
32 114321
5915 9
xx x x

9(3 2)5( 1)3(14 3)5(2 1)
5.9 9.5 15.3 9.5
xx x x

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
69

93 2 5 1 314 3 52 1
27 18 5 5 42 9 10 5
27 5 42 10 9 5 5 18
xx x x
xxxx
xx x x



 09x
Vậy

S 
g)
123
4
2000 2001 2002 2003
xx x x

123
111144
2000 2001 2002 2003
2000 1 2001 2 2002 3 2003
0
2000 2001 2002 2003
xx x x
xx x x






2000 2000 2000 2000
0
2000 2001 2002 2003
1111
2000 . 0
2000 2001 2002 2003
xxxx
x






 2000 0x vì
1111
0
2000 2001 2002 2003

 2000x 
Vậy

2000S
h)
59 57 55 53 51
5
41 43 45 47 49
xxxxx


59 57 55 53 51
1111155
41 43 45 47 49
xxxxx


59 41 57 43 55 45 53 47 51 49
0
41 43 45 47 49
100 100 100 100 100
0
41 43 45 47 49
11111
100 . 0
41 43 45 47 49
xxxxx
xxxxx
x
    









100 0xvì
11111
0
41 43 45 47 49




 100x 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
70
Vậy

100S
i)
14 15 16 17 116
0
86 85 84 83 4
xxxxx


14 15 16 17 116
1111 40
86 85 84 83 4
14 86 15 85 16 84 17 83 116 16
0
86 85 84 83 4
xxxxx
xxxxx


  



100 100 100 100 100
0
86 85 84 83 4
11111
100 . 0
86 85 84 83 4
xxxxx
x








100 0x
vì
11111
0
86 85 84 83 4




 100x 
Vậy

100S 
j)
90 76 58 36 15
15
10 12 14 16 17
xxxxx


90 76 58 36 15
1 2 3 4 51515
10 12 14 16 17
90 10 76 2.12 58 3.14 16 4.16 15 5.17
0
10 12 14 16 17
xx x x x
xx x x x


  



100 100 100 100 100
0
10 12 14 16 17
11111
100 . 0
10 12 14 16 17
xxxxx
x








100 0x
vì
11111
0
10 12 14 16 17




 100x 
Vậy

100S
k)

22
21 23 4(3)xxx

22
4 4 1 4 12 9 4 12xx x x x
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
71

420
5
x
x



Vậy

5S
l)

52 1 2 3 1xx xx

22
2952 3
1
10 2
5
xx xx
xx


Vậy
1
5
S



Bài3.PHƯƠNGTRÌNHTÍCH
A.
CHUẨNKIẾNTHỨC
1.Phươngtrìnhtích
Phươngtrìnhtíchlàphươngtrìnhcódạng:A(x).B(x)C(x).D(x) =0,trongđó
A(x).B(x)C(x).D(x)làcácnhântử
Cáchgiải:A(x).B(x)C(x).D(x)=0
() 0
() 0
() 0
() 0
Ax
Bx
Cx
Dx
Vídụ8.Giảiphươngtrình

23340xx
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
72

3
230
2
4
340
3
x
x
x
x



Vậytậpnghiệmcủaphươngtrìnhđãcholà
43
;
32
S



2.Phươngtrìnhđưavềphươngtrìnhtích
Đểđưaphươngtrìnhvềdạngphươngtrìnhtích,taápdụngphương
phápphântíchmộtđathứcthànhnhântử.
Vídụ9.Giảiphươngtrình
32
331(1)(1)xxx x x
(1)

3
(1) 1 ( 1)( 1) 0xxx

2
(1)( 3)0
(1)(3)0
10 1
00
30 3
xxx
xxx
xx
xx
xx





 




Tậpnghiệmcủaphươngtrình(1)là

0;1;3S
Vídụ10.Giảiphươngtrình
2
22xxx
(2)

(2) ( 1) 2( 1)xx x
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
73
a)

 
Vậy
b)



 
Vậy
c) 


 
Vậy
d)

2
2
12 1xx

2
121 10xxx


11210
11220
130
xx x
xx x
xx
 



10 1
30 3
xx
xx






3;1S 

2
3
22 80xx

2
33
22(2)0xx



2
33
2
2
22(2)0
22 2 240
xx
xxxx





2
2
22 2 2 4 0
22 4 2 4 0
xxxx
xxxx




2
24 0xxx
24 0xxx
20 2
00
40 4
xx
xx
xx



 




2;0;4S 

23
152 10xxx x

233
152(1)0xxx x




22
22
152 1210
152 210
xxx xxx
xxx xx
 

 
2
13 3 0
13 1 0 3 1 0
xx
xx x


10 1
x
x

1S

22
327xx

22
3270xx
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
74

 
Vậy
e)
 
 
Vậy
f)

 
Vậy
g)


32 7 32 7 0
34 100
xxxx
xx


4
340
3
10 0
10
x
x
x
x




4
10;
3
S





31
137
77
xxx

371
37
777
xxx


11
37 (37)0
77
1
371 0
7
xxx
xx


7
370
3
10
1
x
x
x
x



7
1;
3
S





22
24 3 2 12xxxx


22
24 3 2 12 0xxxx



2
2
24 3 12 0
23 9 0
xxx
xx


2
2
20
3
390
x
x
x
x





2; 2; 3S 
2
234 4 4xxxx

2
234 ( 2)xxx
 


2
234 2 0
234 2 0
2(1 5) 0
xxx
xxx
xx



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
75
 
Vậy
h)

 
Vậy
i)

 
Vậy
j)

 
Vậy
k)

2
20
1
15 0
5
x
x
x
x




1
2;
5
S




2
320
x
x
2
220
x
xx




2
220
12(1)0
120
xx x
xx x
xx



10 1
20 2
xx
xx






1; 2S
2
7120
x
x
2
34120
x
xx


34 30
3( 4) 0
xx x
xx


30 3
40 4
xx
xx







3; 4S 
2
3100
x
x
2
25100
x
xx

(2)5(2)0
2( 5) 0
x
xx
xx


20 2
50 5
xx
xx






2;5S 
2
2150
x
x
2
35150
x
xx


35 30
3( 5) 0
xx x
xx


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
76
 
Vậy
l)

 
Vậy
m)

 
Vậy
n)


 
Vậy
o)

30 3
50 5
xx
xx






5;3S 
2
2530
x
x
2
22330
x
xx

2 ( 1) 3( 1) 0
1(2 3) 0
x
xx
xx


1
10
3
230
2
x
x
x
x



3
1;
2
S



2
3520
x
x
2
36 20
3( 2) ( 2) 0
( 2)(3 1) 0
xxx
xx x
xx



2
20
1
310
2
x
x
x
x



1
2;
2
S




3
11xxx
33
110xxx
2
2
1( 1) ( 1) 0
(1)( 1)0
xxx xx
xxx x

 
22
( 1)( 2 1) 0 ( 1)( 1) 0xxx xx 
10 1
10 1
xx
xx






1;1S 
32
10
x
xx
2
(1)(1)0xx x
2
(1)( 1)0xx
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
77
 vì
 
Vậy
p)


 
Vậy
q)

 
Vậy
r)

 vì
 
Vậy
t)

Vìvớimọixtacóvà .
10
x

2
10
x
x
1
x

1S 
32
3390
x
xx
2
(3)3(3)0xx x
2
(3)( 3)0 3(3)(3)0xx x xx

2
3( 3)0xx
30 3
30 3
xx
xx






3;3S 
32
821180
x
xx
2
2( 6 9) 0xxx
2
(2)(3)0xx
20 2
30 3
xx
xx







2;3S
42
680
x
xx
32
(2)( 2 54)0xxxx
2
(2)(1)( 4)0xxxx 
20
10
x
x


2
40
x
xx
2
1
x
x

2;1S 
43 2
65(1)xx x x
43 2
6550xx x x
432 2
22 2
22
5550
(1)5(1)0
(1)(5)0
xxx x x
xx x x x
xx x



2
2
13
10
24
xx x




2
50x 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
78

(1)2(1)0
(1)(2)0
10 1
20 2
xx x
xx
xx
xx








Vậytậpnghiệmcủaphươngtrình(2)là

1; 2S 
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài6:Giảicácphươngtrìnhsau:
a)

2
2
12 1xx
b)

2
3
22 80xx
c)

23
152 10xxx x
d)

22
327xx
e)

31
137
77
xxx
f)


22
24 3 2 12xxxx
g)

2
234 4 4xxxx
h)
2
320xx
i)
2
7120xx
j)
2
3100xx
k)
2
2150xx
l)
2
2530xx
m)
2
3520xx
n)

3
11xxx
o)
32
10xxx
p)
32
3390xxx
q)
32
821180xx x
r)
42
680xx x
t)
43 2
65(1)xx x x
Bàigiải:
Dođóphương trìnhđãchovônghiệmhaytậpnghiệmcủaphươngtrìnhđã
cholà
S 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
79
Bài4.PHƯƠNGTRÌNHCHỨAẨNỞMẪU.BÀITẬP
TỔNGHỢP
A. CHUẨNKIẾNTHỨC
Cáchgiảiphươngtrìnhchứaẩnởmẫu:
Tìmđiềukiệnxácđịnhcủaphươngtrình
Quyđồngmẫuhaivếcủaphươngtrìnhrồikhửmẫu.
Giảiphươngtrìnhvừanhậnđược.
Kiểmtrađiềukiệnvàkếtluậntậpnghiệm.
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài7:Giảicácphươngtrìnhsau:
a)
45
3
12xx


b)
11
3
22
x
x
xx


c)
222
4125
32 43 43
xxx
xx xx xx


 
d)
2
21 4
0
(2) (2)
4
x
xx xx
x


e)
2
411
16
32 2
43
x
xx
xx






f)
2
3157
4( 5) 6 30
50 2
xx
x


g)
2
32
12 5 4
1
11
x
x
xxx


h)
2
2
12 1 9 5 108 36 9
6231
4(9 1)
xx xx
xx
x



i)
2
2
11
xx
x
x

j)

2
11
222x
xx




k)
22
11
11xx
xx

 


Bàigiải:
a)
45
3
12xx


(1)Điềukiện:
10 1
20 2
xx
xx





Mẫuchung:(x‐1)(x‐2)
Phươngtrình(1)trởthành
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
80

4( 2) 5( 1) 3( 1)( 2)
(1)(2)(2)(1) (1)(2)
xxxx
xx x x xx


 

2
2
2
4( 2) 5( 1) 3( 1)( 2)
48553( 32)
33 96
31030
xx xx
xx xx
xxx
xx


 


2
39 30
3( 3) ( 3) 0
( 3)(3 1) 0
xxx
xx x
xx




3
30
1
310
3
x
x
x
x



(nhận)
Vậy
1
;3
3
S



b)
11
3
22
x
x
xx


(2)Điềukiện: 20 2xx
Mẫuchung:x‐2
Phươngtrình(2)trởthành

3( 2) 1 ( 1)
222
xx x
xxx




3( 2) 1 ( 1)xx x

2
2
2
361 10
3520
36 20
3( 2) ( 2) 0
(2)(31)0
xx x
xx
xxx
xx x
xx
 





2
20
1
310
3
x
x
x
x




Vậy
1
3
S



(loại)
(nhận)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
81
c)
222
4125
32 43 43
xxx
xx xx xx


 

4125
(1)(2)(1)(3)(1)(3)
xxx
xx xx xx


  
(3)
Điềukiện
10 1
20 2
30 3
xx
xx
xx








Phươngtrình(3)trởthành

( 4)( 3) ( 1)( 2) (2 5)( 2)
( 1)( 2)( 3) ( 1)( 3)( 2) ( 1)( 3)( 2)
xx xx xx
xx x xx x xx x


  

22 2
(4)(3)(1)(2)(25)(2)
12 2 2 10
4
xx xx xx
xx xx xx
x
  


 4x(nhận)
Vậy

4S 
d)
2
21 4
0
(2) (2)
4
x
xx xx
x


214
0
(2)(2) (2) (2)
x
x x xx xx


(4)
Điềukiện:
00
20 2
20 2
xx
xx
xx








Mẫuchung:
(2)(2)xx x
Phươngtrình(4)trởthành

21(2)(4)(2)
0
(2)(2) (2)(2) (2)(2)
xxxx
xxxxxx xxx


 

2
2
2
2(2)(4)(2)0
22680
560
2360
(2)3(2)0
(2)(3)0
xx x x
xx x x
xx
xxx
xx x
xx






TÀI LIỆU TOÁN HỌC
82

20
30
x
x


2
3
x
x

Vậy

3S
e)
2
411
16
32 2
43
x
xx
xx






411
16
(1)(3) 32(1)
x
xx x x





(5)
Điềukiện:
10 1
30 3
xx
xx





Mẫuchung:
2( 1)( 3)xx
Phươngtrình(5)trởthành

4.2 2( 1)( 3) 1( 1).2 1( 3)
6
2( 1)( 3) 2( 1)( 3) ( 3)( 1).2 2( 1)( 3)
xxx x x
xx xx x x xx




  


2
2
2
4.2 2( 1)( 3) 6(2( 1) ( 3))
8 2( 4 3) 6(2 2 3)
82 866(1)
260
2( 3) 0
xx x x x
xx x x x
xx x x
xx
xx






0
30
x
x

0
3
x
x


Vậy

0S
f)
2
3157
4( 5) 6 30
50 2
xx
x


2
3157
4( 5) 6( 5)
2( 25)
xx
x



3157
4(5)2(5)(5)6(5)xxxx


(6)
Điềukiện:
50 5
50 5
xx
xx





Mẫuchung:
12( 5)( 5)xx
Phươngtrình(6)trởthành

3.3( 5) 15.6 7.2( 5)
4.3( 5)( 5) 2( 5)( 5) 6( 5).2( 5)
xx
xx xx x x


 
(loại)
(nhận)
(loại)
(nhận)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
83

9( 5) 15.6 14( 5)
945901470
525
x
x
xx
x



 5x(loại)
Vậy

S 
g)
2
32
12 5 4
1
11
x
x
xxx


2
22
125 4
1
(1)( 1) 1
x
x
xxx xx


(7)
Điềukiện: 10 1xx vì
2
10xx x
Mẫuchung:
2
(1)( 1)xxx
Phươngtrình(7)trởthành

22
222
1( 1) 2 5 4( 1)
( 1)( 1) ( 1)( 1) ( 1)( 1)
xx x x
x xx x xx xx x


  


22
2
12 54 4
330
3( 1) 0
00
10 1
xx x x
xx
xx
xx
xx










Vậy

0S
h)
2
2
12 1 9 5 108 36 9
6231
4(9 1)
xx xx
xx
x



2
12 1 9 5 108 36 9
2(3 1) 3 1 4(3 1)(3 1)
xx xx
xx xx



(8)
Điềukiện:
1
310
3
310 1
3
x
x
x
x



Mẫuchung:
4(3 1)(3 1)xx
Phươngtrình(8)trởthành

2
2(12 1)(3 1) 4(9 5)(3 1) 108 36 9
2.2(3 1)(3 1) 4(3 1)(3 1) 4(3 1)(3 1)
xx xx xx
xx xx xx


  
(loại)
(nhận)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
84

2
22 2
22 2
2(12 1)(3 1) 4(9 5)(3 1) 108 36 9
2(36 15 1) 4(27 24 5) 108 36 9 0
72 30 2 108 96 20 108 36 9 0
18 9 0
xx x x xx
xx xx xx
xx xx xx
x


 


91
18 2
xx 
(nhận)
Vậy
1
2
S



i)
2
2
11
xx
x
x

2
11 1
2.xx x
xx x




2
11
20xx
xx

 


(9)
Điềukiện: 0x
Đặt
1
xt
x

,phươngtrình(9)trởthành

2
20tt

2
220
(1)2(1)0
(2)(1)0
20 2
10 1
ttt
tt t
tt
tt
tt


 






Vớit=2,tacó
22
1
212 210xxxxx
x


2
(1)0 10 1xxx
(nhận)
Vớit=‐1,tacó
22
1
11 10xxxxx
x


2
13
0
24
x




(vônghiệm)
vì
2
13
0
24
xx





Vậy

1S
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
85
j)

2
11
222x
xx





2
11
2220x
xx




Điềukiện: 0x




2
2
2
11
2220
1
21 2 0
1
210
x
xx
x
x
x
x














2
1
210x
x




1
20
x

vì

2
10
x
x
 12 0x

1
2
x


Vậy
1
2
S



k)
22
11
11xx
xx

 


22
11
110xx
xx




Điềukiện: 0x

1111
11110
2
22 0
xxxx
xx xx
x
x









0
0
2
1
20
x
x
x
x




Vậy

1S 
Bài8.Giảicácphươngtrìnhsau:
a)
22
12
2
12
xx
xx



b)
1225
12 6
xx x
xx x



(loại)
(nhận)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
86
c)
2
2
8
1
x
x
x

d)
2525
14 13 9 11xxxx


e)
222
22 4
4 20 322
65
22 22 4
xxx
xx xx x

 
f)
22 2 2
11 1 11
8
5 6 7 12 9 20 11 30xx xx xx x x


g)
22 2
25 29
52
4 3 11 24 18 80xx x x x x


h)
4488
6
1122
xxxx
xxxx



Bàigiải
a)
22
12
2
12
xx
xx



(1)Điềukiện
10 1
20 2
xx
xx





(1)
22
( 1)( 2) ( 2)( 1) 2( 1)( 2)
( 1)( 2) ( 2)( 1) ( 1)( 2)
xx x x xx
xx x x xx
 

 

22
32 32 2
32
( 1)( 2) ( 2)( 1) 2( 1)( 2)
2 2 222 24
240
xx x x xx
xxx xxx xx
xxx

 


2
(1)(2 34)0xxx 

(1)0x
vì
2
2340xx x
 1x(nh ận)
Vậy

1S
b)
1225
12 6
xx x
xx x



(2)Điềukiện
00
10 1
20 2
xx
xx
xx








(2)
1225
1113
12 6
xx x
xx x



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
87

112 2 7
12 6
1127
12 6
6( 2) 6( 1) 2.6( 1)( 2) 7( 1)( 2)
6(1((2)6(2)(1)6(2)(1)6(1)(2)
xx x x x x
xx x
xx x
xx xx x x xx x
xx x xx x xx x xx x
 





 

 

22 2 2
22 32
32
2
6 12 6 6 12( 3 2) 7 ( 3 2)
12 18 12 36 24 7 21 14
7214240
( 1)(7 28 24) 0
xxxxxx xxx
xxx x xxx
xxx
xxx




 10xvì
2
728240xx x
 1x(nhận)
Vậy

1S
c)
2
2
8
1
x
x
x

(3)Điềukiện 10 1xx
(3)
2
(1)2 8(1)
111
xx x x
xxx




2
32
32
2
(1)28(1)
2880
680
(2)( 4)0
xx x x
xx xx
xx x
xxx





2
22
117
(2) 0
24
20 2
117 117
0
24 24
xx
xx
xx












 

 
 

 

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
88

22
117 171
22 2
117 171
22 2
xx
xx x
xx













(nhận)
Vậy
17 1 17 1
2; ;
22
S






d)
2525
14 13 9 11xxxx


(4)
Điềukiện
14 0 14
13 0 13
90 9
11 0 11
xx
xx
xx
xx











(4)
5522
13 11 14 9xxxx



11 11
52
13 11 14 9
25
52
(13)(11) (14)(9)
10 10
(13)(11)(14)(9)
xx xx
xx xx
xx xx













(13)(11)(14)(9)xx xx

22
24 143 23 126
17
xx xx
x

 
 17x (nhận)
Vậy

17S
e)
222
22 4
4 20 322
65
22 22 4
xxx
xx xx x

 
(5)
Điềukiệnvớimọi xR
Tacó

22
4222 2
4222.2xx x x
(
nhận)
(
nhận)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
89


22
22 22xxxx
(5)
22 22 2
22 22 4
65 ( 2 2) 65 ( 2 2) 65(4 20)
65( 2 2)( 2 2) 65( 2 2)( 2 2) 65( 4)
xx x xx x x
xx xx xx xx x
 

   

4
4
322( 4)
65( 4)
x
x
432432 2
65 130 130 65 130 130 260 1300xxxxxx x

4
322 1288x


44
130 1300 322 1288xx


4
192 12x


4
12 1
192 16
x

1
2
x
Vậy
1
2
S




f)
22 2 2
11 1 11
8
5 6 7 12 9 20 11 30xx xx xx x x



11111
( 2)( 3) ( 3)( 4) ( 4)( 5) ( 5)( 6) 8xx xx xx xx

 

111111111
233445568xxxxxxxx



111
268xx


(6)
Điềukiện
20 2
60 6
xx
xx





(6)
8( 6) 8( 2) ( 6)( 2)
8( 2)( 6) 8( 6)( 2) 8( 6)( 2)
xxxx
xx xx xx


  
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
90

2
2
2
848816 812
8200
210200
( 2) 10( 2) 0
( 2)( 10) 0
xxxx
xx
xxx
xx x
xx






20 2
10 0 10
xx
xx






(nhận)
Vậy

2; 10S 
g)
22 2
25 29
52
4 3 11 24 18 80xx x x x x



25 29
( 3)( 1) ( 8)( 3) ( 8)( 10) 52xx xx xx

  

11111 19
133881052xxxxxx



119
11052xx


(7)
Điềukiện
10 1
10 0 10
xx
xx





(7)
52( 10) 52( 1) 9( 10)( 1)
52( 1)( 10) 52( 10)( 1) 52( 10)( 1)
xxxx
xx xx xx


 

2
2
2
52( 10) 52( 1) 9( 10)( 1)
52 520 52 52 9 99 90
9 99 378 0
11 42 0
xxxx
xxxx
xx
xx






3140xx

30 3
14 0 14
xx
xx






(nhận)
Vậy

3; 14S 
h)
4488
6
1122
xxxx
xxxx



Điềukiện
1; 2xx
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
91

5 5 10 10
111 1 6
112 2
11 1 1
510 6
11 2 2
5.2 10.4
6
( 1)( 1) ( 2)( 2)
xxx x
xx x x
xx x x

  










2222
2242
4
10( 4) 40( 1) 6( 1)( 4)
10 40 40 40 6( 5 4)
6240
xxxx
xxxx
x




4
6( 4) 0x
(vônghiệm)vì
4
40xx
Vậy

S 
Bài9.Giảicácphươngtrìnhsau:
a)

22
1212xx xx 
b)
22
634xx xx 
c)

2
22
525240xx xx
d)

2
22
23220xx
e)
(1)(2)(1)24xx x x
f)
( 4)( 5)( 6)( 7) 1680xxxx
g)
( 1)( 2)( 5)( 2) 20xx x x
Bàigiải
a)

22
1212xx xx 
(1)
Đặt
2
1xx t
Phươngtrình(1)trởthành

(1)12tt
(1)120tt


2
12 0
340
30 3
40 4
tt
tt
tt
tt








Vớit=3tacó
22
13 20xx xx 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
92

(1)(2)0
10 1
20 2
xx
xx
xx
 






Vớit=‐4tacó
22
14 50xx xx 
(vônghiệm)
Vì
2
50xx x
Vậy

2;1S 
b)
22
634xx xx 
(2)
Đặt
2
3xx t
Phươngtrình(2)trởthành
(3)4tt
(3)40tt


2
340
140
10 1
40 4
tt
tt
tt
tt








Vớit=1tacó
22
31 20xx xx 
(vônghiệm)
Vì
2
20xx x
Vớit=‐4tacó
22
34 70xx xx 
(vônghiệm)
Vì
2
70xx x

Vậy

S 
c)

2
22
525240xx xx
(3)
Đặt
2
5xxt
Phươngtrình(3)trởthành

2
2240tt
2
46240ttt



460
40 4
60 6
tt
tt
tt







Vớit=‐4tađược
22
54 540xx xx
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
93


140
10 1
40 4
xx
xx
xx
 






Vớit=6tađược
22
56 560xx xx


160
10 1
60 6
xx
xx
xx







Vậy

1; 4; 6;1S 
d)

2
22
23220xx
(4)
Đặt
2
2 xt
Phươngtrình(4)trởthành

2
320tt


120tt

10 1
20 2
tt
tt






Vớit=‐1tađược
22
21210xx

2
30
3
x
x


Vớit=‐2tađược
22
22220xx

2
40
2
x
x


Vậy

3; 2; 3;2S 
e)
(1)(2)(1)24xx x x
(1)(2)(1)240xx x x

22
()( 2)240xxxx
(5)
Đặt
2
xxt
Phươngtrình(5)trởthành

(2)240tt
2
2240tt

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
94


460
40 4
60 6
tt
tt
tt







Vớit=‐4tađược
22
440xx xx 
(vônghiệm)
Vì
2
2
113
40
24
xx x x




Vớit=6tađược
22
660xx xx 


230
20 2
30 3
xx
xx
xx







Vậy

3; 2S 
f)
( 4)( 5)( 6)( 7) 1680xxxx


( 4)( 7) ( 5)( 6) 1680 0xx xx

22
(1128)(1130)16800xx xx 
(6)
Đặt
2
11 28xx t
Phươngtrình(6)trởthành

(2)16800tt
2
2 1680 0tt



40 42 0
42 0 42
40 0 40
tt
tt
tt







Vớit=‐42tađược
22
11 28 42 70 0xx xx
(vônghiệm)
Vì
2
2
1279
70 0
24
x
xx x




Vớit=40tađược
22
11 28 40 11 12 0xx xx 


12 1 0
12 0 12
10 1
xx
xx
xx







Vậy

1;1 2S 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
95
g)
( 1)( 2)( 5)( 2) 20xx x x


( 1)( 2) ( 5)( 2) 20 0xx x x

22
(32)(310)200xx xx

22
( 3 2)( 3 2 12) 20 0xx xx
(7)
Đặt
2
32xx t
Phươngtrình(7)trởthành

(12)200tt
2
12 20 0tt



10 2 0
10 0 10
20 2
tt
tt
tt







Vớit=10tađược
22
3210 380xx xx

2
341
0
24
x





41 3
2
41 3
2
x
x

Vớit=2tađược
22
322 30xx xx


30
00
30 3
xx
xx
xx







Vậy
41 3 41 3
;;0;3
22
S







Bài10.Giảicácphươngtrìnhsau:
a)
22
22
2
1
12
xx xx
xx xx


 
b)
22
24 15
2
28 23xx xx

 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
96
c)
68
1
( 1)( 2) ( 1)( 4)xx xx

 
d)
2
2
11
72 9xx
x
x







e)
22
22
21 227
6
22 23
xx xx
xx xx
 

 
Bàigiải
a)
22
22
2
1
12
xx xx
xx xx


 
(1)
Đặt
2
xxt
Phươngtrình(1)trởthành
2
1
12
tt
tt


(*)
Điềukiện
10 1
20 2
tt
tt





Mẫuchung(t+1)(t‐2)
Phươngtrình(*)trởthành


22(1)(1)(2)tt t t t t


22 2
2
232 2
40
40
tttt tt
tt
tt




0
4
t
t

(nhận)
Vớit=0,tađược

2
010xx xx

0
1
x
x
Vớit=‐4,tađược
22
440xx xx 
(vônghiệm)
Vì
2
2
115
40
24
xx x x




Vậy

0;1S
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
97
b)
22
24 15
2
28 23xx xx

 
(2)
Đặt
2
2xxt
Phươngtrình(2)trởthành

24 15
2
83tt


Điềukiện
8; 3tt

2
24( 3) 15( 8) 2( 8)( 3)
( 8)( 3) ( 8)( 3) ( 8)( 3)
24 72 15 120 2 22 48
tttt
tt tt tt
tt tt


  


2
2310
0
(2 31)) 0
31
2
tt
t
tt
t


Vớit=0,tacó
2
20 (2)0xx xx

2
0
x
x

Với
31
2
t
tacó
22
31 31
2211
22
xx xx


2
33
1
33
2
1
2
33
1
2
x
x
x



Vậy
33 33
2; 1 ; 0; 1
22
S










c)
22
68 68
11
( 1)( 2) ( 1)( 4)
32 34
xx xx
xx xx

 
 
(3)
Đặt
2
3xxt
Phươngtrình(3)trởthành

68
1
24tt


Điềukiện
4; 2tt
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
98

6( 4) 8( 2) ( 2)( 4)
(2)(4)(2)(4)(2)(4)
tttt
tt tt tt


  

2
2
624816 28
16 0 ( 16) 0
0
16
tttt
tt tt
t
t


Vớit=0tacó
2
0
30 (3)0
3
x
xx xx
x


Vớit=16tacó
22
316 3160xx xx

22
373 373
0
24 24
xx
 
 
 
 

73 3
22
73 3
22
x
x


Vậy

11
3; 3 73 ; 0; 3 73
22
S




d)
2
2
11
72 9xx
x
x







2
2
2
111
72 2.9xxx
xx
x









2
11
72 50xx
xx




(4)
Đặt
1
xt
x




Phươngtrình(4)trởthành

2
72 50tt

12 5 0tt

1
5
2
t
t
(nhận)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
99
Vớit=1,tađược
1
1x
x

(**).Điềukiện 0x
Phươngtrình(**)trởthành
2
10xx
(vônghiệm)
Vì
2
2
13
10
24
xx x x




Với
5
2
t
,tađược
15
2
x
x

(***)Điềukiện 0x
Phươngtrình(***)trởthành

2
2520xx

22 1 0xx

2
1
2
x
x
(nhận)
Vậy
1
;2
2
S



e)
22
22
21 227
6
22 23
xx xx
xx xx
 

 
(5)
Đặt
2
22xx t
Phươngtrình(5)trởthành

17
16
tt
tt

Điềukiện
0
1
t
t


6(1)(1) 6. 7(1)
6( 1) 6( 1) 6( 1)
tt tt tt
tt tt tt




222
2
66677
5760
tttt
tt




2
510360
5 ( 2) 3( 2) 0
2(5 3) 0
ttt
tt t
tt




2
3
5
t
t
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
100
Vớit=2,tađược
2
222 (2)0xx xx

0
2
x
x

Với
3
5
t
,tađược
22
33
22 22 0
55
xx xx

(vônghiệm)
Vì

2
2
38
22 1 0
55
xx x x
Vậy

0; 2S 
Bài11.Giảicácphươngtrìnhsau:
a)


2
4
2
421 3xx x
b)

33
3
123278xx x
c)

33
3
27 3 2 3xx x
Bàigiải
a)


2
4
2
421 3xx x




2
222
2
222
421 3 421 69xx x xx xx  


22
22
421 69 0xx xx 


2222
421 69 421 690xx xx xx xx




2
210122300
21 6(2)(15)0
xx x
xx x



10 1
60 6
15 0 15
xx
xx
xx








Vậy

1; 6; 15S 
b)

33
3
123278xx x
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
101

2
233
12 3( 1) ( 1)2 3 2 3 (3) 2xxx xx x x


222 2
3 2 2 1 2 3 4 12 9 (3 2)(9 6 4)xxx xx xx x xx






22
2
323 913 9 64 0
326 1590
33 2 3 2 1 0
xxx xx
xxx
xx x



2
320
3
30 3
210 1
2
x
x
xx
x
x



Vậy
12
;;3
23
S




c)

33
3
27 3 2 3xx x


22
3
(3 ) 3 2 3 3 ( 3)(2 3) 2 3xx x x x x x




32 2 2
32
32
27 3 6 9 2 3 9 4 12 9
27 3 3 9 27
27 9 3 9
xxxx xx x x
xxxx
xxxx





33 2
2
27 9 27 81 0
92 3 9 0
9 ( 3)(2 3) 0
xx x x
xx x
xx x




00
30 3
230 3
2
xx
xx
x
x



Vậy
3
;0;3
2
S



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
102
Bài5.GIẢIBÀITOÁNBẰNGCÁCHLẬPPHƯƠNGTRÌNH
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
Cácbướcgiảibàitoánbằngcáchlậpphươngtrình:
Lậpphươngtrình
‐Chọnẩnsốvàđặtđiềukiệnthíchhợpchoẩnsố.
‐Biểudiễncácđạilượngchưabiếttheoẩn vàcácđạilượngđãbiết.
‐Lậpphươngtrình
biểuthịmốiliênhệgiữacácđạilượng.
Giảiphươngtrình
Kiểmtraxemtrongcácnghiệmcủaphươngtrình,nghiệmnàothỏa
mãnđiềukiệncủaẩn,nghiệmnàokhông,rồikếtluận.
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài12.Thùng
thứnhấtchứa60góikẹo,thùngthứhaichưa80góikẹo.
Ngườitalấyratừthùngthứhaisốgóikẹonhiềugấp3 lầnsốgóikẹolấy ra
từthùngthứnhất.
Hỏicóbaonhiêugóikẹođượclấyrat ừthùng thứnhất,
biếtrằngsốgóikẹocònlạitrongthùngthứnhấtgấp2lầnsốgóikẹocònlại
trongthùngthứhai?
Bài
giải
Gọixlàsốgóikẹolấyratừthùngthứnhất
3xlàsốgóikẹolấyratừthùngthứhai.
Sốgóikẹocònlạiởthùngthứnhất:60–x
Sốgóikẹo
cònlạiởthùngthứhai:80–3x
Giảthiết:sốgóikẹocònlạiởthùngthứnhấtgấphailầnsốgóikẹocònlạiở
thùngthứhai:60–x=2(80–3x)(1)
Giảiphương
trình(1)
60–x=160–6x

5x=100

x=20
Vậysốgóikẹolấyratừthùngthứnhấtlà20
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
103
Bài13.ÔngcủaBìnhhơnBình58tuổi.Nếucộngtuổicủab ốBìnhvàhailần
tuổicủaBìnhthìbằngtuổicủa ôngvàtổngsốtuổicủabangười130.
Hãy
tínhtuổicủaBình.
Bàigiải
GọiXlàtuổiBình.
YlàtuổibốBình.
Zlàtu ổicuảôngBình.
Theođề:ÔnghơnBình58tuổi:Z–X=58(1)

TuổibốvàhailầntuổiBìnhbằngtuổiông:Y+2X=Z(2)
Tổngtuổicủacảbangườilà130:X+Y+Z=130(3)
Giảihệphươngtrình:
(1),(2),(3)
Lấy(2)trừ(3)tađược:Y+2X–Z–(X+Y+Z–130)=0

X–2Z+130=0(4)
Giảihệ(1),(4):Z–X–58–(X–2Z+130)=0

Z=72
KhiđóX= Z–58=72–58=14.VậytuổicủaBìnhlà14.
Bài14.Mộtphânsốcótửsốnhỏhơnmẫusố11đơnv ị.Nếutăngtửs
ốlên3
đơnvịvàgiảmmẫusốđi4đơnvịthìđượcmộtphânsốbằng
3
4
.Tìmphân
sốbanđầu.
Bàigiải
Gọialàmẫu số(a#0).Khiđótửsốlà a‐11
Tăngtửsố3đơnv ịvà giảmmẫusố4đơnvịthìbằngphânsố
3
4
:

11 3 3
44
a
a

83
44
a
a

4(a–8)=3(a‐4)
4a–32=3a‐12

a=20(TMĐK)

Vậyphânsốbanđầulà:
11 9
20
a
a

Bài15.MộtôtôđitừHàNộiđếnThanhHóavớivậntốc40km/h.Sau2giờ
nghỉlạiởThanhHóa,ôtôđitừThanhHóa vềHàNộivớivậntốc30km/h.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
104
Tổngthờigiancảđilẫnvềlà10giờ45phút(kểcảthờigiannghỉlạiởThanh
Hóa).TínhquảngđườngtừHàNôi–ThanhHóa.
Bàigiải
Tacó45phút=
3
4
giờ
Gọi
1
t
(h)làthờigianôtôđitừHàNộiđếnThanhHóa,

2
t
(h)làthờigianôtôđitừThanhHóavềHàNội.
Tổngthờigianôtôđi,vềvànghĩlà:
1
t
+
2
t
+2=10+
3
4

1
t
+
2
t
=
35
4

Từgiảthiếttacóphươngtrìnhsau:40
1
t
=30
2
t
4
1
t
‐3
2
t
=0

Giảihệpt
1
t
+
2
t
=
35
4

 4(
1
t
+
2
t
)=35(1)
4
1
t
‐3
2
t
=0 4
1
t
‐3
2
t
=0(2)
Lấy(1)–(2)tađược:7
2
t
=35
2
t
=5
1
t
=
15
4
=3,75(giờ)

(
0,75giờ=
45
60
giờ)
QuảngđườngtừHàNộiđếnThanhHóalà:S=v.t=40.3,75=150(km).
Bài16.MộtôtôđitừHàNộilúc8giờsángvàdựkiếnđếnHảiPhònglúc10
giờ30phút.Nhưng
mỗigiờôtôđichậmhơnsovớidựkiếnlà10kmnênđến
11giờ20phútxemớitớiHảiPhòng.TínhquảngđườngHàNội–HảiPhòng.
Bàigiải
Tacó10h30p–
8h=2h30p=
5
2
h,11h20p–8h=3h20p=
10
3
h
ThờigiandựkiếntừHàNộiđếnHảiPhònglà:
5
2
(giờ).
ThờigianthựctếtừHàNộiđếnHảiPhònglà:
10
3
(giờ).
Gọix(km)làquảngđườngtừHàNộiđếnHảiPhòng
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
105
Dựkiến1giờôtôđiđượcquảngđương:
2x
5
(km)
Thựctế1giờôtôđiđượcquảngđường:
3x
10
(km)
1giờôtôđichậmhơnsovớidựkiếnlà10km,tacó:
2x
5
=
3x
10
+10

4x=3x+100

x=100
VậyquảngđườngtừHàNội đếnHảiPhònglà100km.
Bài17.HaixeôtôcùngkhởihànhtừLạngSơnvềHàNội,quảngđườngdài
163km.Trong43kmđầu,haixecócùngvậ
ntốc.Nhưngsauđóxethứnhất
tăngvậntốclêngấp1,2lầnvậntốcbanđầu,trotrongkhiđóxethứhaivẫn
duytrìvậntốccũ.Dođóxethứnh ất
đếnHàNộisớmhơnxethứhai40phút.
Tínhvậntốcbanđầucủamỗixe.
Bàigiải
Tacó40ph=
2
3
Giờ
Gọiv(km/h)làvậntốchaixeđiđượctrong43kmđầu.
Vìsuốtquảngđườngxethứhaivẫnduytrìtốcđộcũnênthờigianxethứ
haiđiđượclà
163
v
(giờ).
Trong43kmđầuxethứnhấtđiđượcvớithờigianlà
43
v
(giờ).
Thờigianxethứnhấtđiđượcở120kmsaulà
163 43
1, 2v
100
v
(giờ).
Theođềxethứnhấtvềsớmhơnxethứhai40phút:
43 100 2 163
3vv v

2 163 100 43 20
3 vv


2v=60
v=30(km)
Vậyvậntốcbanđầucủamỗi xelà30(km/h).
Bài18.MộttàuhỏatừHàNộiđiTPHCM.1 giờ48phútsau,mộttàuhỏa
kháckhởihànhtừNamĐịnhcũngđ
iTPHCMvớivậnt ốcnhỏh ơnvậntốc
củatàuthứnhất5km/h.Haitàugặpnhautạimộtnhàgasau4giờ48phútkể
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
106
từkhitàuthứnhấtkhởihành.Tínhvậntốccủamỗitàu,biếtrằnggaNam
ĐịnhnằmtrênđườngtừHàNộiđiTPHCMvàcáchgaHàNội87km.
Bàigiải
Tacó4h48ph
=4+
48
60
=
24
5
h,4h48ph–1h48ph=3h
Gọiv(km/h)làvậntốctàuđitừHàNộiđếnTPHCM
v–5(km/h)làvậntốctàukhácđitừNamĐịnhđếnTPHCM.
QuảngđườngtàuđitừHàNộiđến
galà
24
5
v
QuảngđườngtàukhácđitừNamĐịnhđếnga là :3(v–5)
VìquảngđườngtừHàNộiđếnNamĐịnhlà87kmnêntacó

24
5
v‐3(v–5)=87

9v=72.5

v=40
Vậyvậntốccủa tàuđitừHàNộiđếnTPHCMlà40(km/h)
VậntốccủatàuđitừNamĐịnhđếnTPHCMlà40–5=35(km/h).
Bài19.Lúc7giờsáng,mộtca
nôxuôngdòngtừbếnAđếnbếnBcáchnhau
36km,rồingaylậptứctrởvềvàđếnbến Alúc11giờ30phút.Tínhvậntốcca
nôkhixuôidòngbiếtvậntốcdòngn
ướclà6km/h.
Bàigiải
Tacó11h30ph–7h=4h30ph=4,5h
ThờigiancanôđitừbếnAđếnbếnBrồivềlạibếnAlà4,5(giờ)
Gọiv(km/h)làvậntốccủacanô(v>6)
Vận
tốccanôxuôidònglà
v
canô
+
6
Vậntốccanôngượcdònglà
v
canô
–6
Thờigiancanôlúcxuôivàngượcdòng
là:4,5=
36 36
6– 6
canô canô
vv
Giảiphươngtrình4,5v
2
–72v–36.4,5=0
v
1
=18(nhận)
v
2
=‐2(loại)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
107
Tacó
v
xuôidòng
=v
dòngnước
+
v
canô
=18+6=24(km/h)
Vậyvậntốccanôxuôidònglà24km/h.
Bài20.MộtcanôxuôidòngtừbếnAđếnbếnBmất4giờvàngượcdòngtừ
bếnBvềbến
Amất5giờ.TínhkhoảngcáchgiữahaibếnAvà bếnB,biếtvận
tốcdòngnướclà2km/h.
Bàigiải
Gọiv(km/h)làvậntốccanô(v>2)
Vậntốccanô
xuôidònglà
v
canô
+
2
Vậntốccanôngượcdònglà
v
canô
–2
Tacóphươngtrìnhquảngđườngsa u:(
v
canô
+
2).4=(
v
canô
–2).5
v
canô
=18(TM)
KhoảngcáchgiữahaibếnAvàbếnBlà:(18+2).4=80(km).
Bài21.Mộtđộithợm ỏlậpkếhoạchkhaithácthan,theođómỗingàyphải
khaithácđược50t
ấnthan.Khithựchiện,mỗingàyđộikhaithácđược57tấn
than.Dođó,độiđãhoànthànhkếhoạchtrước1ngàyvàcònvượtmúc13tấn
than.Hỏitheokếhoạch,độiphảikhai
thácbaonhiêutấnthan?
Bàigiải
Gọixlàsốngàykhaithácthan,(x>0)
Theodựkiếnsốtấnthanđượckhaitháclà50x,
Trênthựctếsốtấnthanđượckhaitháclà57x.
Vìđộihoànthànhkếhoạchtrướcmộtngàyvàv
ượtmức13tấnthansovới
kếhoạchnêntacó:
50x=57(x–1)‐13
7x=70
x=10(TM)
Vậytheokếhoachđộiphảikhaithác50.10=500tấnthan.
Bài22.Mộtxínghiệpkíhợpđồngd ệtmộtsốtấmthảmlentrong20ngày.Do
cảitiếnkĩ
thuật,năngsuấtdệtcủaxínghiệpđãtăng20%.Bởivậy,chỉtrong
18ngày,khôngnhữngxínghiệpđãhoànhthànhsốthảmcầndệtmàcòndệt
thêmđược24tấmn
ữa.Tínhsốtấmthảmlenmàxínghiệpphảidệttheohợp
đồng.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
108
Bàigiải
Gọixlàsốtấmthảmlenmàxínghiệpdệttheo hợpđồng,x>0
Sốtấmthảmlendệttrong1ngàytheohợpđồnglà
20
x
(
tấm)
Sốtấmthảmlenđượcdệttrênthựctếlàx+24(tấm).
Sốtấmthảmlendệttrong1ngàytrênthựctếlà
24
18
x
(tấm).
Vìnăngsuấtdệtcủaxínghiệptăng20%nêntrong1ngày xínghiệpdệt120%
sovớihợpđồng,tacó:

24
18
x
=
120x
100.20
24 6x
950
x
50x+1200=54x
x=300(TM)
Vậysốtấm thảmlenmàxínghiệpphảidệttheohợpđồnglà300tấm.
Bài23.Haivòinướccùngchảyvàomộtbẻcạnnước,sau
4
4
9
giờthìđầybể.
Mỗigiờlượngnướcvòi1chảyđượcbằng
1
1
4
lượngnướcvời2chảy.Hỏi
mỗivòichảyriêngthìtrongbaolâuđầybể. 
Bàigiải
Tacó:4
4
9
h=
40
9
h,1
15
44
h
Gọix(x>0)làthờigianvòi1chảymộtmìnhđầybể

5
4
xlàthờigianvòi2chảymộtmìnhđầybể
Trong1giờlượngnướcvòi1chảymộtmìnhđược
1
x
bể
Trong1giờlượngnướcvòi2chảymộtmìnhđược
4
5x
bể
Trong1giờlượngnướccảhaivòicùngchảyđược
9
40
bể
Tacópt:
1
x
+
4
5x
=
9
40
11
8x
x=8(TM)
Nếuchảyriêngvòi1chảytrong8giờđầybể,vòi2chảyriêngtrong
5
4
.
8=10
giờđầybể.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
109
Chương4.BẤTPHƯƠNGTRÌNHBẬCNHẤTMỘTẨN
Bài1.LIÊNHỆGIỮATHỨTỰVÀPHÉPCỘNG,GIỮA
THỨTỰVÀPHÉPNHÂN
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1)Bấtđẳngthức
Làhệthứccódạnga<b(hoặcab ,hoặca>b,hoặcab )trongđóalà
vếtráivàblàvếphảicủabấtđẳngthức.
2)Liênhệgiữathứtựvàphépcộng
Tínhchất.Vớibasốa,b,ctacó:
ab acbc
ab acbc
ab acbc
ab acbc
3)Liênhệgiữathứtựvàphépnhân
Tínhchất1:Vớibasốa,b,cmàc>0,tacó:
a b ac bc
ab acbc
a b ac bc
a b ac bc
Tínhchất2:Vớibasốa,b,cmàc<0,tacó:
4)Tínhchấtbắtcầucủathứtự
Vớibasốa,b,ctacónếua<bvàb<cthìa<c.
a b ac bc
a b ac bc
a b ac bc
a b ac bc
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
110
Mộtsốphươngphápđểchứngminhbấtđẳngthức
1) Đểchứngminh
AB
,taxéthiệuA–BvàchứngminhA–B>0
2) Đểchứngminh
AB
,tadùngcácphépbiếnđổitươngđươngđểđưa
bấtđẳngthứccầnchứngminhvềmộtbấtđẳngthứchiểnnhiênđúng.
3) Dùngcácbấtđẳng thứctrunggianđãbiếtvàcáctínhch
ấtcủabấtđẳng
thứcđểsuyrabấtđẳngthứccầnchứngminh.
4) Dùngphươngphápphản chứng
Bài1.Chứngminhcácbấtđẳngthứcsau
a)x +y +z+32(x+
y+z)
b)
222
222xyzxyyz
c)
222
3
4
a b c abc
d)
222
14 2 4 6xyz xyz
e)
2
450aa
f)
22
0aabb
g)
22
0aabb
h)

2
2222
axabxy by
i)
2
2
ab
ab



j)
2
22
22
ab ab



k)
2( , 0)
ab
ab
ba

l)
abab
11 4

(a,b>0)
m)
332 2
(, 0)abababab
n)
2
222
33
abc abc



o)

222222
1116a b b c c a abc
p)
442 2
12 1abc aabac
q)

2
222222
axabcxyz bycz 
r)

222 22
abcdeabcde
s)x +y +z xy+yz+zx
Bàigiải
a)x +y +z+32(x+y+z)
Taxéthiệu
x +y +z+3–2(x+y+z)
=x ‐2x+1+y ‐2y+1+z ‐2z+1
222
222
222
222
222
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
111
=(x‐1) +(y‐1) +(z‐1) 0đúngvớimọix;y;z
Vậyx +y + z+32(x+y+z)
Dấu(=)xảy rakhix=y=z=1
b)
222
222xyzxyyz
Taxéthiệu

222
2(22)xyz xyyz

2222
22xxyyyyzz


22
0xy yz
đúngvớimọix;y;z
Vậy
222
222xyzxyyz
Dấu“=“xảyrakhix=y=‐z
c)
222
3
4
abc abc
Taxéthiệu

222
3
()
4
abc abc

222
11 11 11 33
222
24 24 24 44
aa bb cc





222
111
0
222
abc




đúngvớimọia;b;c
Vậy
222
3
4
abc abc
Dấu“=“xảyrakhi
1
2
abc
d)
222
14 2 4 6xyz xyz
Taxéthiệu

222
14 (2 4 6 )xyz xyz 


222
22 2
14 2 4 6
2 1 4 4 6 9 14 14
xyz xyz
xx yy zz


222
R
222
R
R
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
112

222
1230xy z 
đúngvớimọix;y;z
Vậy
222
14 2 4 6xyz xyz
e)
2
450aa
Tacó
2
45aa

2
2. .2 4 1aa


2
210ax
vì

2
20ax
Vậy
2
450aa
f)
22
0aabb
Tacó
22
222 2
2
24 4
bb b
aabb a a b






2
2
3
0
24
bb
a




Vậy
22
0aabb
g)
22
0aabb
Tacó
22
222 2
2
24 4
bb b
aabb a a b






2
2
3
0
24
bb
a




Vậy
22
0aabb
h)

2
2222
axabxy by
Taxéthiệu


2
2222
axabxy by

22 22 22 22 22 22
22 22
2
2
a x a y b x b y a x abxy b y
a y abxy b x




2
0,ay bx x y
Vậy


2
2222
axabxy by
R
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
113
i)
2
2
ab
ab



Taxéthiệu
2
2
ab
ab




2
22
4
24
44
ab ab
aabbab




22
2
4
aabb
2
()
0
4
ab
x

Vậy
2
2
ab
ab



j)
2
22
22
ab ab



Taxéthiệu
2
22
22
ab ab



2
22
()
24
ab ab



Vậy
k)
ÁpdụngbấtđẳngthứcCôsivớihaisốdươngtađược

 (đpcm)
l)(a,b>0)
2
22
22()
44
abab

222 22 2
22 2 2
44
abaabbaabb

2
()
0
4
ab
x

2
22
22
ab ab



2( , 0)
ab
ab
ba

;
ab
ba
2.
ab ab
ba ba

2
ab
ba

abab
11 4

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
114
Vớia,b>0,tacó
Tacó

Nhânvếtheovếhaibấtphươngtrìnhtađược
(đpcm)
m)
Taxéthiệu



Vậy
n)

Taxéthiệu


 đúngvớimọia;b;c
Vậy
Dấu“=“xảyrakhia=b=c
abab
11 4





11
() 4ab
ab
2ab ab




11 2
ab
ab




11
() 4ab
ab
332 2
(, 0)abababab
33 2 2
()ab abab
22
()( )()aba abb abab
22
()( )aba abb ab
22
()( )0,0aba b ab
332 2
(, 0)abababab
2
222
33
abc abc




2
222
39
abc
abc





2
222
3 abc abc

2
222
3 abc abc

2
2222
2222 2 2
222
222222
333 2()
333222
222222
222
abcaabcbc
a b c a ba ac b bc c
a b c ab bc ac
aabbbbccaacc



 

222
0ab bc ac 
R
2
222
33
abc abc



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
115
o)
Taxéthiệu


 đúngvớimọia;b;c
Vậy
Dấu“=“xảyrakhia=b=c=1
p)
Taxéthiệu


 đúngvớim ọia;b;c
Vậy
Dấu“=“xảyrakhia=b=c=1
q)
Taxéthiệu




222222
1116abbccaabc
222222
1116abbccaabc 
222222222
6a a b b c b c a c abc
222222222
222a abc c b b abc a c c abc a b

222
0abc bac cab
R
222222
1116abbccaabc

442 2
12 1abc aabac

442 2
12 1abc aabac

22
222 222
22
22222 22
12 2 2 2
2221
a b c abaaca
aabbcacaaa



2
2
22 2
(1)0ab ca a 
R

442 2
12 1abc aabac

2
222222
axabcx yz bycz 

2
222222
axabcx yz bycz
22 22 22 22 22 22 22 22 22
ax ay az bx by bz cx cy cz 
22 2
2( )( )a x ax by cz by cz
22 22 22 22 22 22 22 22 22
ax ay az bx by bz cx cy cz 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
116



 đúngvớimọia;b;c;x;y;z
Vậy
Dấu“=“xảyrakhia=b=c=x=y=z
r)
Taxéthiệu


đúngvớimọia;b;c;d;e
Vậy
Dấu“=“xảyrakhia=2b=2c=2d=2e
s)x +y +z xy+yz+ zx
Taxéthiệux +y +z ‐xy–yz‐zx
=.2.(x +y +z ‐xy–yz–zx)
= đúngvớimọix;y;z
Vì(x‐y)
2
0với
x;yDấubằng xảyrakhix=y
(x‐z)
2
0với
x;zDấubằngxảyrakhix=z
(y‐z)
2
0với
z;yDấubằngxảy rakhiz=y
Vậyx +y +z xy+yz+zx
Dấubằngxảyrakhix=y=z
Bài2.Chứngminhcácbấtđẳngthứcsau
22 22 22
22 2a x abxy acxz b y bcyz c z
22 22 22 22 22 2 2
ay az bx bz cx cy
222abxy acxz bcyz
22 22 22 22 22 22
222a y abxy b x a z acxz c x b z bcyz c y

222
0ay bx az cx bz cy
R

2
222222
axabcx yz bycz 
222 22
abcdeabcde
222 22
abcdeabacadae
2222
22 22
2. 2. 2 2
22 22 22 22
aa aa aa aa
bb cc d d ee
   

   
   
22 22
0
222 2
aaa a
bcde

   


R
222 22
abcdeabcde
222
222
2
1
222
2
1
0)()()(
222
zyzxyx
R
222
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
117
a)
b)
c)
d)
e)
f)
Bàigiải
a)
Taxéthiệu



Vậy
b)
Tacó

 vìvà
Vậy
c)
Tacó

4
34aa
432
22210aaaa
432
45210aaaa
432
25230aaaa
432
25230aaaa
2
22
2
4
a
b c ab ac bc
4
34aa
4
34aa
4
33aaa






33
2
2
32
32
22
(1)3(1)
( 1)( 1) 3( 1)
(1) 13
(1) 3
(1) 1 2133
( 1) ( 1)( 1) ( 1) 3( 1)
aa a
aa a a a
aaaa
aaaa
aa aa a
aaaa a a






22
(1) 230aaa a
4
34aa
432
22210aaaa
432
2221aaaa

2
2222
2. 2 1aaaaaa 


2
2
2
10aa a a
2
2
0aa a

2
10aa
432
22210aaaa
432
45210aaaa
432
4521aaaa
2
22 22
2.2 4 2 1aaaaaa
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
118
 vìvà
Vậy
d)
Tacó

 vìvà
Vậy
e)
Tacó

 vìvà
f)
Taxéthiệu


2
2
2
210aa a a
2
2
20aa a

2
10aa
432
45210aaaa
432
25230aaaa
432
2523aaaa
2
2222
111
2. 4 2.2. 3
244
aaaaaa

2
2
2
111
20
24
aa a a





2
2
0aa a
2
1
20
2
aa




432
25230aaaa
432
25230aaaa
432
2523aaaa
2
2222
111
2. 4 2.2. 3
244
aaaaaa

2
2
2
111
20
24
aa a a





2
2
0aa a
2
1
20
2
aa




2
22
2
4
a
b c ab ac bc
2
22
(2)
4
a
b c ab ac bc 
2
22
2
4
a
b c ab ac bc
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
119

 
Vậy
Bài3.Choa,b,clàđộdàibacạnhcủatamgiác.Chứngminhrằng:
a)
b)
Bàigiải
a)
SửdụngBĐTtamgiác,tacó:


Cộngvếtheovếcácbấtphươngtrìnhtađược

 (đpcm)
b)
Tacó:


Nhânvếtheovếcácbấtphươngtrìnhtađược



2
22
2
2
2
2
() 2
2
()
2
2. ( )
22
a
ab c b bc c
a
ab c b c
aa
bc bc












2
()0
2
a
bc




,,abc
2
22
2
4
a
b c ab ac bc
222
2a b c ab bc ca
abcacbbca abc  
222
2a b c ab bc ca
abc a b bcc
22 2
2

22 2
2bac b a acc

22 2
2cba c b baa
222 2 2 2
2222( )a b c a b c ab bc ac

222
2abc abbcca
abcacbbca abc  

22 2 2
() ( )()a a bc a abcabc

22 2 2
() ( )()b b ac b abcbac

22 2 2
() ( )()c c ab c cabcab
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
120


Vậy
Bài4.Tìmgiátrịnhỏnhấtcủacácbiểuthứcsau:
a)
b)
c)
d)
e)
f)
h)
i)
j)
k)
Bàigiải
a)Tacó
=(2x)
2
–2.2x+1‐4
=(2x–1)
2
–4
Vì(2x–1)
2
≥0nên(2x–1)
2
–4≥‐4
VậygiátrịnhỏnhấtcủabiểuthứcAlà–4khi
b)Tacó

=
=
Vì≥0nên≥‐7
VậygiátrịnhỏnhấtcủabiểuthứcBlà–7khi
c)Tacó
=

222
222
abc abc abc cab

abc a b c a c b b c a  
abcacbbca abc  
2
443
A
xx
2
51Bx x
2
453Cx x

22
35Dx x 

22
31128Ex xx x
22
36Fx y xy y
22
254659Hx y xy y
22
3 3 2003Ix xyy x y
22
245Nx xy y
22
6217Ox xy y
2
443
A
xx
1
2
x
2
51Bx x
22
2
55
– 2. 1
22
xx
 

 
 



2
5
7
2
x




2
5
2
x



2
5
7
2
x




5
2
x
2
453Cx x

22
2
55 5
2x 2.2x. 3
44 4

 


 
 


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
121
=
Vì
≥0
nên
≥ 
VậygiátrịnhỏnhấtcủabiểuthứcClà
d)
Tathấy(x+3)
2
≥0
 Nên(x+3)
2
+(x+5)
2
≥0
(x+5)
2
≥0
GiátrịnhỏnhấtcủabiểuthứcDlà0
e)

== ==0

 =
== = 
VậyE=0.
=
0
f)Tacó


VậygiátrịnhỏnhấtcủabiểuthứcFlà3vì
h)
2
523
2x
416




2
5
2x
4



2
523
2x
416




23
16
23
16

22
35Dx x 

22
31128Ex xx x
2
3xx
2
39 9
2x.
24 4
x




22
33
22
x




33 33
22 22
xx

 



2
11x 28x 
22
2
11 11 11
2x. 28
22 2
x

 


 
 


2
11 9
24
x




11 3 11 3
22 22
xx

 


74xx
74xx
22
36Fx y xy y
22
22
2
33
2 23336
24 4 2
yy y
Fx x y
2
2
3
333
22
yy
Fx







2
2
3
0; 3 0
22
yy
x
xy







22
254659Hx y xy y
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
122


Vì
VậyGTNNcủaHlà
i)Tacó

VậygiátrịnhỏnhấtcủabiểuthứcIlà1994
vì
j)
=(x
2
–2x+1)+(y
2
+4y+4)
=(x–1)
2
+(y+2)
2
Vì (x–1)
2
≥0 nênN=(x–1)
2
+(y+2)
2
≥0VậyGTNNcủabiêutthứclà0

 (y+2)
2
≥0
k)Tacó

VậygiátrịnhỏnhấtcủabiểuthứcOlà7vì
 
222 2
525 25
44 2.. 699 9
24 4
Hx xyy y y x x




 
2
22
59797
23
244
Hxy y x




 
2
22
5
20; 0;30
2
xy y x




97
4
22
3 3 2003Ix xyy x y



22
222 2
222
222
2 2 2 2 6 6 4006
2 2 2.3 9 2.3 9 4006 9 9
2 3 3 3988
33
1994 1994
222
Ix xyy xy
Ix xyy x x y y
Ixy x y
xy x y
I

 
 


  
222
33
0; 0; 0
222
xy x y
x
y


22
245Nx xy y
22
6217Ox xy y

22
22
2.3 9 2 1 17 1 9
3177
Ox x y y
Ox y



22
30;10
x
yxy
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
123
Bài5.Tìmgiátrịlớnnhấtcủacácbiểuthứcsau
a)
b)
c)
d)
e)
f)
Bàigiải
a)Tacó
=‐(x
2
+6x–6)
=‐(x
2
+6x+9–15)
=‐ 
Tacó≥0 ≥‐15 ‐ ≤15
VậyGTLNcủaAlà15
b)Tacó
=‐(x
2
–3x–1)
=‐(x
2
–2x. +)
=‐  
Tathấy ≥0 ≥ ‐ ≤
VậyGTLNcủaBlà
c)Tacó
=‐(x
2
–x–1)
=‐
=‐ 
Tathấy
≥0≥
‐
≤
2
66
A
xx
2
13Bxx
2
1Cxx
2
4357Dx yxy
22
820Exx xx
22
210 6432Fx yxyxy
2
66
A
xx


2
315x 

2
3x

2
315x 


2
315x 
2
13Bxx
3
2
99
1
44

2
313
24
x








2
3
2
x



2
313
24
x








13
4
2
313
24
x








13
4
13
4
2
1Cxx
2
11
21
244
x
x




2
15
24
x








2
1
2
x



2
15
24
x








5
4
2
15
24
x








5
4
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
124
VậyGTLNcủaClà
d)

Tathấy


VậyGTLNcủaDlà
e)

Vìvà
NênGTLNcủaElà
f)

5
4
2
4357Dx yxy
22
22
22
33 55 925
2. . (2 ) 2.2 . 7
22 44 416
3551
2
2416
Dxx y y
Dx y


 



 

 









22
35
0; 2 0
24
x
yxy

 


22
355151
2
2 4 16 16
xy




22
3 5 51 51
2
2 4 16 16
xy







51
16
22
820Exx xx
22
22
11 1 11 1
2. . 8 2. . 20
24 4 24 4
131 181
24 24
Ex x x x
Ex x









 
 


 

 


2
131
.0
24
x




2
18181
244
x







x
81
4
22
210 6432Fx yxyxy


2222
2
22
39 9
2. . 9 6 4 4 4 2
24 4
333
32
24
Fyy yxyxxx
Fy yxx











TÀI LIỆU TOÁN HỌC
125
Tathấy
Vì
Suyra
VậyGTLNcủaFlà

2
22
33333
32
244
yyxx





2
22
3
0; 3 0; 2 0
2
yyxx




x
y

2
22
33333
32
244
Fy yxx







33
4
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
126
Bài2.BẤTPHƯƠNGTRÌNH
BẬCNHẤTMỘTẨN
A.CHUẨNKIẾNTHỨC
1)Địnhnghĩa
Bấtphươngtrìnhbậcnhấtmộtẩncódạng(;
; ),trongđóa,blàhaisốđãchovà
2)Haiquytắcbiếnđổibấtphươngtrình
a)Quytắcchuyểnvế
Khichuyểnmộthạngtửcủabấtphươngtrìnhtừvếnàysangvếkia
taphảiđổidấu củahạngtửđó.
Vídụ:
b)Quytắcnhânvớimộtsố
Khinhânhaivếcủabấtphươngtrìnhvớicùngmộtsốkhác0,ta
phải:
‐Giữnguyênchiềucủabấtđẳngthứcnếusốđódương
‐Đổichiềubấtphươngtrìnhnếu
sốđóâm.
Vídụ:

Khithựchiệnhaiquytắcbiếnđổibấtphươngtrìnhtrênđâytrên
mộtbấtphươngtrìnhtanhậnđượcmộtbấtph ươngtrìnhmớitương
đươngvớibấtphươngtrình
đãcho.
3)Giảibấtphươngtrình
Nghiệmcủabấtphươngtrìnhlàcácgiátrịcủaxmàkhithayvàobất
phươngtrìnhtađượcmộtbấtđẳngthứcđúng.
Vídụ:Chobấtphươngtrình(1)
x=2lànghi
ệmcủa(1)vìđúng
x=1khônglànghiệmcủa(1)vìsai
Tậphợptấtcảcácnghiệmcủamộtbấtphươngtrìnhđượcgọilàtập
nghiệmcủabấtphươngtrình.
0ax b 0ax b
0ax b 0ax b 0a
2323
x
xxx 
13 4( 1)4.3
x
x
3 1 2(3 ) 2.1
x
x
2
2132
x
x
2
2.2 1 3.2 2
2
2.1 1 3.1 2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
127
Vídụ:Chobấtphươngtrình
Tậphợpchứacácsốthựclớnhơnhoặcbằng3làtậpnghiệmScủabất
phươngtrình.
Giảibấtphươngtrìnhlàtìm tậpnghiệmcủabấtphươngtrìnhđó.
Haibấtphươngtrìnhcócùngtậpnghiệmgọilàhaibấtphương
trìnhtươngđươngvàdùngkíhiệuđểchỉsựtươngđươngđó.
Vídụ:Giảibấtphươngtrìnhsau
Tacó

Vậ
ynghiệmbấtphươngtrìnhlàx<4
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài6.Giảicácbấtphươngtrìnhsau:
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
Bàigiải
a)

Vậy
b)

3
x
|3Sxx
""
21 5
x
x
21 52 51
x
xxx
4
x


27 32 56
x
xx

2
22(2)4xxx
232
35
x
x
11
18
43
xx

215 1
953
x
xx

145
3
99 96 95
xx x

2
2570
x
x

27 32 56
x
xx
27 32 56
x
xx
726352
15 0
0
x
xx
x
x



0Sxx

2
22(2)4xxx
22
242 44
x
xxx 
2
20
(2)0
(2)0
xx
xx
xx



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
128

Vậyx>0hoặcx<‐2
c)

Vậy
d)

Vậy
e)

Vậy
f)

 vì

00
20 2
00
20 2
xx
xx
xx
xx
 
















0
2
x
x

232
35
x
x
5(2 ) 3(3 2 )
3.5 5.3
x
x

10 5 9 6
1
x
x
x



1Sxx
11
18
43
xx

3( 1) 12 4( 1) 8.12
4.3 12 3.4 12
xx

3 3 12 4 4 96
115
115
x
x
x
x




115Sxx
215 1
953
x
xx

5(2 15) 9( 1) 15
9.5 5.9 3.15
x
xx

10 75 9 9 15
14 84
6
x
xx
x
x



6Sxx
145
3
99 96 95
xx x

145
1110
99 96 95
xx x

100 100 100
0
99 96 95
111
( 100) 0
99 96 95
xxx
x






100 0
x

111
0
99 96 95

100
x

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
129
Vậy
g)
 (*)
Tathấyvếtráicủa(*) ,nênkhôngcógiátrịnàocủa
xthỏamãnbấtphươngtrình.
Vậybấtphươngtrìnhvônghiệm.
Bài7.Tìmgiátrịcủaxthỏamãncảhaibấtphươngtrìnhsau
và
Bàigiải
Tacó

 (1)
Tacó

 (2)
Kếthợp(1)và(2)tađược
Vậythìthỏamãncảhai
bấtphươngtrình
 và
Bài8:Tìmtấtcảcácsốnguyênxthỏamãncảhaibấtphươngtrìnhsau

100Sxx
22
57
25702 0
22
xx x x




2
531
20
48
x




2
531
20
48
x




x
23232
53 2
xxx

32 3 5
25 6
xxx

23232
53 2
xxx

2.6 10(3 2 ) 15(3 2)
5.6 3.10 2.15
xxx

18 30 20 45 30
47 0
x
xx
x


0
x

32 3 5
25 6
xxx

15 6(3 2 ) 5(3 5)
2.15 5.6 6.5
xxx

15 18 12 15 25
12 43
x
xx
x


43
12
x
0
x
0
x
23232
53 2
xxx

32 3 5
25 6
xxx

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
130
a)
b)
Bàigiải
a)Tacó


Vìxlàcácsốnguyênthỏanênxlà7;8;9;10;11;12
b)Tacó

Vìxlàcácsốnguyênthỏanênxlà‐2;‐1;01;2;3;4;5;6;7;8;9;
10
Bài9.Chobiểuthức
a)TìmđiềukiệnxácđịnhvàrútgọnA
b)TìmxđểA>0
Bàigiải
a)Điềukiện
Tacó
32
0,3
52
253
1
64
xx
x
x




23 4 34 3 16
41 3 5
xx
xx


32
0,3
52
253
1
64
xx
x
x



2(3 2) 5 3
5.2 2.5 10
12 2(2 5) 3(3 )
12 6.2 4.3
xx
x
x



6453
124 1093
xx
x
x


77
13 13
xx
xx






713
x


23 4 34 3 16
41 3 5
xx
xx


6812916
44 3 15
xx
xx


5
615
5
11
2
11
2
11
x
x
x
x
x



5
11
2
x

22
125 12
:
11
11
x
x
A
xx
xx







10 1
10 1
xx
xx





22
125 12
:
11
11
x
x
A
xx
xx







TÀI LIỆU TOÁN HỌC
131




b)ĐểA>0vì‐2<0 (nhận)
VậythìA>0
Bài10.Chobiểuthức
a)TìmđiềukiệnxácđịnhvàrútgọnB
b)TìmxđểB<‐1
Bàigiải
a)Điềukiện
Tacó



2
12 5 21
:
11(1)(1)
1
x
x
A
xx xx
x






12(1)5 21
:
(1 )(1 ) ( 1)(1 ) (1 )( 1) (1 )(1 )
xxxx
A
x
xx x xx x x




 

122 5 (1 )(1 )
.
(1 )(1 ) 2 1
x
xx xx
A
xx x





2(1)(1)2
.
(1 )(1 ) 2 1 2 1
xx
A
x
xx x






2
0
21x

210
x

1
2
x
1
2
x
2
22
13 1
:
33
3273
x
B
x
xx x









00
30 3
30 3
xx
xx
xx








2
22
13 1
:
33
3273
x
B
x
xx x









2
2
13 1
:
3(3) 3
3(9 )
x
B
xx x
x









2
( 3) 3.3 1
:
3 ( 3) 3. ( 3) 3(3 )(3 ) 3
xx x
B
xx xx x x x









22
39 3(3)
:
3 ( 3) 3(3 )(3 ) 3( 3)(3 )
xx x x
B
x
xxxxx







TÀI LIỆU TOÁN HỌC
132


b)ĐểB<‐1
 (nhận)
Vậyx>0thìB<‐1
22
(39) 93
:
3(3) 3(3)(3)
x
xxx
B
x
xxx






2
2
( 3 9) 3(3 )(3 ) (3 )
.
3(3 )
3_9
x
xxxx
B
xx x
xx









3)
1
x
x


3
10
x
x


33
000
xx
x
xx x

 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
133
Bài3.PHƯƠNGTRÌNHCHỨADẤUGIÁTRỊTUYỆTĐỐI
A. CHUẨNKIẾNTHỨC
1. Giátrịtuyệtđốicủasốakíhiệulà|a|,đượcđịnhnghĩanhưsau:

2. Phươngtrìnhchứadấugiátrịtuyệtđối
3. Nângcao:Bảngxétdấu
nhịthứcbậcnhấtax+b
x
Khácdấuvớia0cùngdấuvớia
B. LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài11.Giảicácphươngtrìnhsau:
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
h)
Bàigiải
a)
Taxét
|x‐9|=x–9khix–9
≥0
hayx
≥9
|x‐9|= 9–xkhix‐9<0hayx<9

Vớix
≥9
:x–9=2x+1
x=‐22(loại)
Vớix<9:9–x=2x+13
x=
(nhận)
VậyS=
{
}
0
0
aakhia
aakhia


() () () ()
A
xBx Ax Bx
b
a
ax b
92 13xx 84 10xx
2
230xx
2
23310xx x
25 3xx
22
255 65xx xx
2332
x
x 33
x
x
92 13xx
4
3
4
3
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
134
b)
Taxét|x+8|=x+8khix+8
≥0
hayx
≥‐8
|x+8|=‐x‐8khix+8<0hayx<‐8
Với
x≥‐8
:
x+8=4x–10

x=6(nhận)
Vớix<‐8:

‐x–8=4x–10 x=(loại)
VậyS={6}
c)
Taxét|x|=xkhix≥0 
|x|=xkhix<0
Vớix
≥0:
x
2
–2x‐3=0
x=‐1(loại),x=3(nhận).
Vớix<0:x
2
+2x‐3=0
x=1(loại),x=‐3(nhận).
VậyS={3,‐3}
d)
Taxét|x–1|=x–1khix–1≥0hayx≥1
 |x–1|=1–xkhix–1<0hayx<1
Vớix≥1,tađượcx
2
‐2x+3–3(x–1)=0
x
2
–5x+6=0

x=3(nhận),x=2(nhận)
Vớix<1:x
2
‐2x+3+3(x–1)=0
x
2
+x=0

x=0(nhận),x=‐1(nhận).
VậyS={‐1,0,2,3}
e) 
Tacó2x–5=x+3 x=8


2x–5=‐x –3 x=
VậyS=
{
,8
}

f)
84 10xx
2
5
2
230xx
2
23310xx x
25 3xx
8
3
8
3
22
255 65xx xx
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
135
Tacó2x
2
–5x+5=x
2
+6x–5
x
2
–11x+10=0
x=1,x=10
2x
2
–5x+5=‐(x
2
+6x–5)
3
x
2
+x=0 x=0,x=3
VậyS={0,1,3,10}
g)
|2x–3|=2x–3khi2x–3
≥0
hayx
≥
Vớix
≥
:
2x–3=
3–2x x=
(nhận)

|2x–3|=3–2xkhi2x–3<0hayx<
Với
x<
:
3–2x=3–2x,phươngtrìnhcónghiệmx<
KếthợpđiềukiệnS=
{
x
≤
,x
R
}
h)
|3–x|=3–xkhi3–x
≥0
hayx
≤3
|3–x|=x–3khi3–x<0hayx>3
Vớix
≤3:
3–x=3–x
x
≤3
Vớix>3:x–3=3–x
x=3(loại)
VậyS={x≤3}
Bài12.Giảicácphươngtrìnhsau:
a)
b)
c)
Bàigiải
a)
Talậpbảngxétdấucácnhịthứcbậcnhấtx‐1;x
x
0
1
x‐1
‐|‐
‐0+
x
‐0+
+|+


2332
x
x
3
2
3
2
3
2
3
2
3
2
3
2
3
2
33
x
x
12 2xx
2
21 50xxx
7
2
13
x
x


12 2xx
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
136
Xétcáctrườnghợp
*x<0thì
 (nhận)
*thì

 (nhận)
*x>1thì

 (nhận)
Vậy
b)
Talậpbảngxétdấucácnhịthứcbậcnhấtx‐2;x+1
x
‐1
2
x‐2
‐|‐
‐0+
x+1
‐0+
+|+
Xétcáctrườnghợp
*x<‐1thì

*thì


*thì
12 2 12 2xx xx
3x
01x
12 2 12 2xx xx  
33x 
1x
12 2 12 2xx xx
1x 
1x

3;1S 
2
21 50xxx
22
2 1 50 2 1 50xxx xxx 
 
22
22
240 21410
150 15
51
51
xx xx
xx
x
x




12x
22
2 1 50 2 1 50xxx xxx  
22
20 2
x
x
2
2
x
x

2x
22
2 1 50 2 1 50xxx xxx
(Nhận)
(loại)
(nhận)
(loại)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
137

Vậy
c)
Talậpbảngxétdấucácnhịthứcbậcnhấtx‐2;x+1
x
‐2
1
x+2
‐0+
+|+
x‐1
‐|‐
‐0+
Xétcáctrườnghợp
*thì

thì


 
22
22
260 21610
170 17
71
71
xx xx
xx
x
x




2; 5 1S 
7
2
13
x
x


2x 
77
2(2)0
13 13
xx
xx


2
22
7
(2)0
(2)
7( 2) 0
430(2)70
72
72
x
x
x
xx x
x
x






*2 1
x

77
2(2)0
13 13
xx
xx


2
7
(2)0
(2)
7( 2) 0
x
x
x



2
4110
x
x
(loại)
(loại)
(nhận)
(loại)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
138
 (vônghiệm)
Vì
*thì
 điềukiện

Vậy
2
(2)50x
2
(2)50
x
x
1x
77
2(2)0
13 13
xx
xx


7
(2)0
4
x
x

4x
22
7( 4)( 2)0
2140 (1)150
15 1
15 1
x
x
xx x
x
x




72;151S 
(nhận)
(loại)

Preview text:

1
BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT TRIỂN TƯ DUY
ĐỘT PHÁ TRONG GIẢI TOÁN HỌC 8 TẬP 1 ĐẠI SỐ
THEO CHUẨN KIẾN THỨC KĨ NĂNG
Tóm tắt lí thuyết căn bản
Giải chi tiết, phân tích, bình luận, hướng dẫn làm bài dành cho học sinh lớp 8
và chuyên Toán.
Tham khảo cho phụ huynh và giáo viên. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 2 LỜI NÓI ĐẦU
Sách giáo khoa Toán 8 hiện hành được biên soạn theo tinh thần đổi mới
của chương trình và phương pháp dạy – học, nhằm nâng cao tính chủ động,
tích cực của học sinh trong quá trình học tập.
Tác giả xin trân trọng giới thiệu cuốn sách “BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT
TRIỂN TƯ DUY ĐỘT PHÁ TRONG GIẢI TOÁN HỌC 8”, được viết với
mong muốn gửi tới các thầy cô, phụ huynh và các em học sinh một tài liệu
tham khảo hữu ích trong dạy và học môn Toán ở cấp THCS theo định hướng
đổi mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Cuốn sách được cấu trúc gồm các phần:
‐ Kiến thức căn bản cần nắm: Nhắc lại những kiến thức cơ bản cần
nắm, những công thức quan trọng trong bài học, có ví dụ cụ thể…
‐ Bài tập sách giáo khoa, bài tập tham khảo: Lời giải chi tiết cho các bài
tập, bài tập được tuyển chọn từ nhiều nguồn của môn Toán được chia bài tập
thành các dạng có phương pháp làm bài, các ví dụ minh họa có lời giải chi
tiết...Có nhiều cách giải khác nhau cho một bài toán...
Cuốn sách này còn là tài liệu tham khảo bổ ích cho quí thầy cô giáo và
các bậc phụ huynh học sinh để hướng dẫn, giúp đỡ các em học tập tốt bộ môn Toán. Các tác giả TÀI LIỆU TOÁN HỌC 3 MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ....................................................................................... Trang
PHẦN 1. ĐẠI SỐ ................................................................................ Trang
CHƯƠNG I. PHÉP NHÂN, PHÉP CHIA CÁC ĐA THỨC ......... Trang
Bài 1. Nhân đơn thức với đa thức ...................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 2. Nhân đa thức với đa thức ........................................................ Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 3. Những hằng đẳng thức đáng nhớ ........................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 4. Những hằng đẳng thức đáng nhớ (tt) .................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
Bài 5. Những hằng đẳng thức đáng nhớ (tt) .................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ....................................................... Trang
Bài 6. Chuyên đề phân tích đa thức thành nhân tử......................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 7. Chia đơn thức cho đơn thức ..................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 8. Chia đa thức cho đơn thức ....................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 9. Chia đa thức một biến đã sắp xếp ........................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ....................................................................... Trang TÀI LIỆU TOÁN HỌC 4
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ....................................................... Trang
CHƯƠNG 2. PHÂN THỨC ĐẠI SỐ ............................................... Trang
Bài 1. Chuyên đề kiến thức mở đầu về phân thức đại số ............... Trang
A. Chuẩn kiến thức ....................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ....................................................... Trang
Bài 2. Chuyên đề cộng trừ nhân chia phân thức đại số .................. Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
CHƯƠNG 3. PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN ............. Trang
Bài 1. Mở đầu về phương trình. Phương trình bậc nhất môt ẩn .. Trang
A. Chuẩn kiến thức ....................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ....................................................... Trang
Bài 2. Phương trình đưa về dạng ax+ b =0 ....................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ....................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ....................................................... Trang
Bài 3. Phương tình tích........................................................................ Trang
A. Chuẩn kiến thức ....................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ....................................................... Trang
Bài 4. Phương trình chứa ẩn ở mẫu. Bài tập tổng hợp ................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 5. Giải bài toán bằng cách lập phương trình ............................ Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
CHƯƠNG 4. BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN .. Trang
Bài 1. Liên hệ giữa thứ tự và phép cộng, giữa thứ tự và phép nhân….Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 2. Bất phương trình bậc nhất một ẩn .......................................... Trang TÀI LIỆU TOÁN HỌC 5
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang
Bài 3. Phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối ................................ Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................ Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ........................................................ Trang TÀI LIỆU TOÁN HỌC 6
CHƯƠNG I. PHÉP NHÂN, PHÉP CHIA CÁC ĐA THỨC
BÀI 1. NHÂN ĐƠN THỨC VỚI ĐA THỨC
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1. Hãy làm theo các hướng dẫn sau:
 Viết một đơn thức bậc 3 gồm hai biến x, y; một đa thức có ba hạng tử
bậc 3 gồm hai biến x, y. Ví dụ
Đơn thức bậc 3 gồm hai biến x, y là x2y
Đa thức có ba hạng tử bậc 3 gồm hai biến x, y là x2y + xy +1
 Hãy nhân đơn thức đó với từng hạng tử của đa thức vừa viết.
x2y.x2y = x4y2 ; x2y.xy = x3y2; x2y.1 = x2y
 Hãy cộng các tích tìm được S = x4y2 + x3y2 + x2y
2. Quy tắc: Muốn nhân một đơn thức với một đa thức, ta nhân đơn thức với
từng hạng tử của đa thức rồi cộng các tích lại với nhau. A(B+C) = AB + AC
3. Áp dụng: Làm tính nhân  1 1  1 1 3 2 3 3 3 2 3 3
3x y x xy 6xy  3x .6
y xy x .6xy x .6 y xy    2 5  2 5 6 4 4 3 3 2 4
 18x y  3x y x y 5
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 1. Thực hiện phép nhân:  2 1  1 
a) (‐5x2)(3x3 – 2x2 + x ‐1) b) 3 4x 
y yz xy     3 4  2 
c) (‐7mxy2)(8m2x – 3my + y2 – 4ny)
d) ‐3a2b(4ax + 2xy – 4b2y) Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 7
a) (‐5x2)(3x3 – 2x2 + x ‐1) = ‐15x5 + 10x4 – 5x3 + 5x2  2 1  1  1 1 b) 3 4 2 2
4x  y yz xy  2x y xy xy z     3 4  2  3 8
c) (‐7mxy2)(8m2x – 3my + y2 – 4ny) = ‐56m3x2y2 + 21m2xy3 – 7mxy4 + 28mnxy3
d) ‐3a2b(4ax + 2xy – 4b2y) = ‐12a3bx – 6a2bxy + 12a2b3y Bài 2. Tính:
a) 3x2y(2x2 – y) – 2x2(2x2y – y2)
b) 3x2(2y – 1) – [2x2(5y – 3) – 2x(x – 1)]
c) 2(x2n + 2xnyn + y2n) – yn(4xn + 2yn) (n N)
d) 3xn‐2(xn+2 – yn+2) + yn+2(3xn‐2 – yn‐2) (nN, n >1) e)4n+1 – 3.4n (nN) f) 63.38.28 – 66(65 – 1) Bài giải
a) 3x2y(2x2 – y) – 2x2(2x2y – y2) = 6x4y – 3x2y2 – 4x4y + 2x2y2 = 2x4y – x2y2
b) 3x2(2y – 1) – [2x2(5y – 3) – 2x(x – 1)] = 6x2y – 3x2 – 10x2y + 6x2 + 2x2 – 2x = ‐4x2y + 5x2 – 2x
c) 2(x2n + 2xnyn + y2n) – yn(4xn + 2yn) = 2x2n + 4xnyn + 2y2n – 4xnyn – 2y2n = 2x2n
d) 3xn‐2(xn+2 – yn+2) + yn+2(3xn‐2 – yn‐2) = 3x2n – 3xn‐2yn+2 + 3xn‐2yn+2 – y2n = 3x2n – y2n
e) 4n+1 – 3.4n = 4.4n – 3.4n = 4n
f) 63.38.28 – 66.(65 ‐ 1) = 611 – 611+ 65 = 65
Bài 3. Chứng minh biểu thức sau không phụ thuộc vào x và y:
a) 3x(x – 5y) + ( y ‐5x)(‐3y) ‐1 ‐3(x2 – y2)
b) x(x3 + 2x2 ‐ 3x +2) – ( x2 + 2x)x2 + 3x(x – 1) +x ‐12
c) 3xy2(4x2 – 2y) – 6y(2x3y + 1) + 6(xy3 + y ‐3)
d) 2(3xn+1 – yn‐1) + 4(xn+1 + yn‐1) ‐2x(5xn + 1) – 2(yn‐1 –x + 3) (nN*) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 8 Bài giải
a) 3x(x – 5y) + ( y ‐5x)(‐3y) ‐1 ‐ 3(x2 – y2)
= 3x2 – 15xy – 3y2 + 15xy – 1 – 3x2 + 3y2 = ‐ 1
b) x(x3 + 2x2 ‐3x +2) – ( x2 + 2x)x2 + 3x(x – 1) +x ‐12
= x4 + 2x3 – 3x2 + 2x – x4 – 2x3 + 3x2 – 3x + x ‐12 = ‐12
c) 3xy2(4x2 – 2y) – 6y(2x3y + 1) + 6(xy3 + y ‐3)
= 12x3y2 – 6xy3 – 12x3y2 – 6y + 6xy3 + 6y – 18 = ‐18
d) 2(3xn+1 – yn‐1) + 4(xn+1 + yn‐1) ‐2x(5xn + 1) – 2(yn‐1 –x + 3)
= 6xn+1 – 2yn‐1 + 4xn+1 + 4yn‐1 – 10xn+1 – 2x – 2yn‐1 + 2x – 6 = ‐ 6 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 9
BÀI 2. NHÂN ĐA THỨC VỚI ĐA THỨC
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1. Hãy làm theo các hướng dẫn sau
 Hãy viết một đa thức ba hạng tử bậc 3 một ẩn x; một đa thức ba hạng tử bậc 4 một ẩn x. Ví dụ
Đa thức ba hạng tử bậc 3 một ẩn x là x3 + x +1
Đa thức ba hạng tử bậc 4 một ẩn x là x4 + x2 + 1
 Hãy nhân mỗi hạng tử của đa thức này với đa thức kia.
x3(x4 + x2 + 1) = x7 + x5 + x3;
x(x4 + x2 + 1) = x5 + x3 + x;
1(x4 + x2 + 1) = x4 + x2 + 1;
 Hãy cộng các kết quả vừa tìm được.
S = x7 + x5 + x3 + x5 + x3 + x + x4 + x2 + 1 = x7 + 2x5 + x4 + 2x3 + x2 + x + 1
2. Quy tắc: Muốn nhân một đa thức với một đa thức, ta nhân mỗi hạng tử của
đa thức này với từng hạng tử của đa thức kia rồi cộng các tích lại với nhau.
(A + B)(C + D) = AC + AD + BC + BD
3. Áp dụng: Làm tính nhân
x  2x    3 2 2 3 2 3
3x 5  x  3x  5x  3x  9x 15  x  6x  4x 15
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 4. Thực hiện phép nhân: a) (2x + 3y)(2x – 3xy +4y) b) (2a – 1)(a2 – 5 + 2a)
c) (5y2 – 11y + 8)(3 – 2y) d) (x + 1)(x – 2)(2x – 1) e) (x – 2)(3x + 1)(x + 1)
f) (3x2 + 11 – 5x)(8x ‐6 + 2x2)
g) (x2 + x + 1)(x5 – x4 + x2 – x + 1) h) (x2 + x +1)(x3 – x2 + 1)
i) (x2n + xnyn + y2n)(xn – yn)(x3n + y3n) (n  N)
j) (a + b + c)(a2 + b2 +c2 – ab –bc – ca)
k)* (a + b + c + d)(a2 + b2 + c2 + d2 – ab –ac – ad – bc – bd –cd) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 Bài giải
a) (2x + 3y)(2x – 3xy +4y) = 4x2 – 6x2y + 8xy + 6xy – 9xy2 + 12y2
= 4x2 – 6x2y + 14xy – 9xy2 + 12y2
b) (2a – 1)(a2 – 5 + 2a) = 2a3 – 10a + 4a2 – a2 + 5 – 2a = 2a3 + 3a2 – 12a + 5
c) (5y2 – 11y + 8)(3 – 2y) = 15y2 – 10y3 – 33y + 22y2 + 24 – 16y
= ‐ 10y3 + 37y2 – 49y + 24
d) (x + 1)(x – 2)(2x – 1) = (x2 – x – 2)(2x – 1)
= 2x3 – x2 – 2x2 + x – 4x + 2 = 2x3 – 3x2 – 3x + 2
e) (x – 2)(3x + 1)(x + 1) = (3x2 – 5x – 2)(x + 1)
= 3x3 + 3x2 – 5x2 – 5x – 2x – 2 = 3x3 – 2x2 – 7x – 2
f) (3x2 + 11 – 5x)(8x ‐ 6 + 2x2)
= 24x3 – 18x2 + 6x4 + 88x – 66 + 22x2 – 40x2 + 30x – 10x3
= 6x4 – 14x3 – 36x2 + 118x – 66
g) (x2 + x + 1)(x5 – x4 + x2 – x + 1)
= x7 – x6 + x4 – x3 + x2 + x6 – x5 + x3 – x2 + x + x5 – x4 + x2 – x + 1 = x7 + x2 + 1
h) (x2 + x +1)(x3 – x2 + 1) = x5 – x4 + x2 + x4 – x3 + x + x3 – x2 + 1 = x5 + x + 1
i) (x2n + xnyn + y2n)(xn – yn)(x3n + y3n) = (x3n – y3n))(x3n + y3n) = x6n ‐ y6n
j) (a + b + c)(a2 + b2 +c2 – ab –bc – ca)
= a3 + ab2 + ac2 – a2b – abc – a2c + a2b + b3 + bc2 – ab2 – b2c – abc + a2c + b2c + c3 – abc – bc2 – ac2 = a3 + b3 + c3 – 3abc
k)* (a + b + c + d)(a2 + b2 + c2 + d2 – ab –ac – ad – bc – bd –cd) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11
= a3 + ab2 + ac2 + ad2 – a2b – a2c – a2d – abc – abd – acd + a2b + b3 + bc2 + bd2 –
ab2 – abc – abd – b2c – b2d – bcd + a2c + b2c + c3 + cd2 – abc – ac2 – acd – bc2 –
bcd – c2d + a2d + b2d + c2d + d3 – abd – acd – ad2 – bcd – bd2 – cd2
= a3 + b3 + c3 + d3 – 3abc – 3abd – 3acd – 3bcd
Bài 5. Chứng minh rằng biểu thức sau không phụ thuộc vào x:
a) x(x3 + x2 ‐3x +2) – (x2 – 2)(x2 + x +3) + 4(x2 – x – 2)
b) (x – 3)(x + 2) + (x – 1)(x + 1) – (2x – 1)x
c) (x + 1)(x2 – x + 1) – (x – 1)(x2 + x + 1)
d) (x + 5)(x + 4)(x – 2) – (x2 + 11x – 9)(x + 1) + 5x2 Bài giải
a) x(x3 + x2 ‐3x +2) – (x2 – 2)(x2 + x +3) + 4(x2 – x – 2)
= x4 + x3 – 3x2 + 2x – x4 – x3 – 3x2 + 2x2 + 2x + 6 + 4x2 – 4x – 8 = ‐8
b) (x – 3)(x + 2) + (x – 1)(x + 1) – (2x – 1)x
= x2 – x – 6 + x2 – 1 – 2x2 + x = ‐ 7
c) (x + 1)(x2 – x + 1) – (x – 1)(x2 + x + 1) = x3 + 1 – x3 + 1 = 2
d) (x + 5)(x + 4)(x – 2) – (x2 + 11x – 9)(x + 1) + 5x2
= x3 + 7x2 + 2x – 40 – x3 – x2 – 11x2 – 11x + 9x + 9 + 5x2 = 9
Bài 6. Xác định hệ số a, b, c biết:
a) (x2 + cx + 2)(ax + b) = x3 – x2 + 2 với mọi x
b) (ay2 + by + c)(y + 3) = y3 + 2y2 – 3y với mọi y Bài giải
a) Ta có (x2 + cx + 2)(ax + b) = ax3 + bx2 + acx2 + bcx + 2ax + 2b
= ax3 + (b + ac)x2 + (bc + 2a)x + 2b = x3 – x2 + 2. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 12 a  1  a 1
b ac  1  Suy ra   b  1 bc  2a  0    c  2   2b  2
b) (ay2 + by + c)(y + 3) = ay3 + 3ay2 + by2 + 3by + cy + 3c
= ay3 + (3a + b)y2 + (3b + c)y + 3c = y3 + 2y2 – 3y. a  1  a 1
3a b  2  Suy ra   b   1 
3b c  3    c  0  3c  0
Bài 7. Chứng minh bất đẳng thức:
a) (x + a)(x + b) = x2 + (a + b)x + ab
b) (x + a)(x + b)(x + c) = x3 + (a + b + c)x2 + (ab + bc + ca)x + abc
c) (x – y – z)2 = x2 + y2 + z2 – 2xy + 2yz – 2zx
d) (x + y – z)2 = x2 + y2 + z2 + 2xy – 2yz – 2zx
e) (x – y)(x3 + x2y + xy2 + y3) = x4 – y4
f) (x + y)(x4 – x3y +x2y2 – xy3 + y4) = x5 + y5
g) (x + y + z)(x2 + y2 + z2 –xy –yz – zx) = x3 + y3 + z3 – 3xyz
h) * (x + y + z)3 = x3 + y3 + z3 + 3(x + y)(y + z)(z + x) Bài giải
a) (x + a)(x + b) = x2 + bx + ax + ab = x2 + (a + b)x + ab
b) (x + a)(x + b)(x + c) = (x2 + bx + ax + ab)(x + c)
= x3 + cx2 + bx2 + bcx + ax2 + acx + abx + abc
= x3 + (a + b + c)x2 + (ab + bc + ac)x + abc
c) (x – y – z)2 = (x – y)2 – 2(x – y)z + z2
= x2 – 2xy + y2 – 2xz + 2yz + z2
= x2 + y2 + z2 – 2xy + 2yz – 2zx
d) (x + y – z)2 = (x + y)2 – 2(x + y)z + z2
= x2 + 2xy + y2 – 2xz – 2yz + z2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 13
= x2 + y2 + z2 + 2xy – 2yz – 2zx
e) (x – y)(x3 + x2y + xy2 + y3) = x4 + x3y + x2y2 + xy3 – x3y – x2y2 – xy3 – y4 = x4 – y4
f) (x + y)(x4 – x3y +x2y2 – xy3 + y4)
= x5 – x4y + x3y2 – x2y3 + xy4 + x4y – x3y2 + x2y3 – xy4 + y5 = x5 + y5
g) (x + y + z)(x2 + y2 + z2 –xy –yz – zx)
= x3 + xy2 + xz2 – x2y – xyz – zx2 + x2y + y3 + yz2 – xy2 – y2z – xyz + zx2 + y2z + z3 – xyz – yz2 – z2x = x3 + y3 + z3 – 3xyz
h)* (x + y + z)3 = (x + y)3 + 3(x + y)2z + 3(x + y)z2 + z3
= x3 + 3x2y + 3xy2 + y3 + 3zx2 + 6xyz + 3y2z + 3z2x + 3yz2
= x3 + y3 + z3 + (3x2y + 3zx2) + (3xyz + 3z2x) + (3xy2 + 3xyz) + (3yz2 + 3y2z)
= x3 + y3 + z3 + (3x2 + 3zx + 3xy + 3yz)(y + z)
= x3 + y3 + z3 + 3[x(z + x) + y(z + x)](y + z)
= x3 + y3 + z3 + 3(x + y)(y + z)(z + x) Bài 8. Tìm x:
a) 3(1 – 4x)(x – 1) + 4(3x + 2)(x + 3) = 38
b) 5(2x + 3)(x + 2) – 2(5x – 4)(x – 1) = 75
c) 2x2 + 3(x – 1)(x + 1) = 5x(x + 1)
d) (8 – 5x)(x + 2) + 4( x – 2)(x + 1) + 2(x – 2)(x + 2) = 0
e) (x – 2)(x – 1) = x(2x + 1) + 2
f) (x + 2)(x + 2) – (x – 2)(x – 2) = 8x
g) (2x ‐1)(x2 – x + 1) = 2x3 – 3x2 + 2
h) (x + 1)(x2 + 2x + 4) – x3 – 3x2 + 16 = 0
i) (x + 1)(x + 2)(x + 5) – x3 – 8x2 = 27 Bài giải
a) 3(1 – 4x)(x – 1) + 4(3x + 2)(x + 3) = 38
 3x – 3 – 12x2 + 12x + 12x2 + 36x + 8x + 24 = 28 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 14 7 59x = 7 x = 59
b) 5(2x + 3)(x + 2) – 2(5x – 4)(x – 1) = 75
10x2 + 20x + 15x + 30 – 10x2 + 10x + 8x – 8 =75  53x = 53  x = 1
c) 2x2 + 3(x – 1)(x + 1) = 5x(x + 1) 2x2 + 3x2 – 3 = 5x2 + 5x 3   5x = ‐ 3  x = 5
d) (8 – 5x)(x + 2) + 4( x – 2)(x + 1) + 2(x – 2)(x + 2) = 0
8x + 16 – 10x2 – 10x + 4x2 + 4x – 8x – 8 + 2x2 – 8 = 0 x  0
 ‐ 4x2 – 6x = 0  ‐ 2x(2x – 3) = 0   3  x   2
e) (x – 2)(x – 1) = x(2x + 1) + 2  x2 – 3x + 2 = 2x2 + x + 2 x  0
 x2 + 4x = 0 x(x + 4) = 0   x  4 
f) (x + 2)(x + 2) – (x – 2)(x – 2) = 8x x2 + 4x + 4 – x2 + 4x – 4 = 8x  8x = 8x  x  R
g) (2x ‐1)(x2 – x + 1) = 2x3 – 3x2 + 2 2x3 – 2x2 + 2x – x2 + x – 1 = 2x3 – 3x2 + 2  3x = 3  x = 1
h) (x + 1)(x2 + 2x + 4) – x3 – 3x2 + 16 = 0
x3 + 2x2 + 4x + x2 + 2x + 4 – x3 – 3x2 + 16 = 0  10 6x = 20  x = 3
i) (x + 1)(x + 2)(x + 5) – x3 – 8x2 = 27  (x2 + 3x + 2)(x + 5) – x3 – 8x2 = 27
 x3 + 5x2 + 3x2 + 15x + 2x + 10 – x3 – 8x2 = 27  17x = 17  x = 1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 15
BÀI 3. NHỮNG HẰNG ĐĂNG THỨC ĐÁNG NHỚ
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1. Thực hiện phép tính: (a + b)(a + b) = a2 + ab + ab + b2 = a2 + 2ab + b2
2. Với A và B là các biểu thức tùy ý, ta cũng có
Bình phương của một tổng (A + B)2 = A2 + 2AB + B2 3. Áp dụng: a) Tính (a + 1)2 (a + 1)2 = a2 + 2a + 1
b) Viết biểu thức x2 + 4x + 4 dưới dạng bình phương của một tổng. x2 + 4x + 4 = (x + 2)2 c) Tính nhanh:
512 = (50 + 1) = 502 + 2.50.1 + 12 = 2601
3012 = (300 + 1)2 = 3002 + 2.300.1 + 12 = 90601
4. Thực hiện phép tính
[a + (‐b)]2 = a2 + 2a(‐b) + (‐b)2 = a2 ‐ 2ab + b2
5. Với A và B là các biểu thức tùy ý, ta cũng có:
Bình phương của một hiệu: (A – B)2 = A2 ‐2AB + B2 6. Áp dụng 2 2  1  1  1  1 a) Tính 2 2 x   x  2x   x  2x       2  2  2  4
b) Tính (2x – 3y)2 = 4x2 – 12xy + 9y2
c) Tính nhanh 992 = (100 – 1)2 = 1002 – 2.100.1 + 12 = 9801
7. Thực hiện phép tính:
(a + b)(a – b) = a2 – ab + ab – b2 = a2 – b2
8. Với A và là các biểu thức tùy ý, ta cũng có:
Hiệu hai bình phương A2 – B2 = (A + B)(A – B) 9. Áp dụng
a) Tính (x + 1)(x‐1) = x2 – 1
b) Tính (x – 2y)(x + 2y) = x2 – 4y2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 16
c) Tính nhanh 56.64 = (60 – 4)(60 + 4) = 602 – 42 = 3600 – 16 = 3584
Hỏi (x – 5)2 có bằng (5 –x)2 ?
(x – 5)2 = x2 ‐10x + 25; (5 – x)2 = 25 – 10x + x2 Vậy (x – 5)2 = (5 –x)2
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 9. Điền vào chỗ trống sau đây để có đẳng thức đúng:
a) (……… ‐ ……………)2 = a2 – 6ab + ……….. 1
b) (………. + ………..)2 = ………… + m + 4 c)   2 .......
2 = 9x2 ‐ ………… + ……….
d) …………. – 16y4 = (x ‐ …….)(x + ………..)
e) (x ‐ ………)(x + ………) = ………. – 3 Bài giải 1 1
a) (a – 3b)2 = a2 – 6ab + 9b2 b) (m + )2 = m2 + m + 2 4
c) (3x ‐ 2 )2 = 9x2 ‐ 6 2 x + 2
d) x2 – 16y4 = (x – 4y2)(x + 4y2)
e) (x ‐ 3 )(x + 3 ) = x2 – 3
Bài 10. Điền vào chỗ trống để biểu thức sau trở thành bình phương của một
tổng hoặc bình phương của một hiệu:
a) 4a2x2 + 4abx + ……….. b) 1 + 2x2 ‐ …………..
c) 25m2 – 40mn + ………. d) ……… ‐ 3px + p2 e) 16x2 + ……… ‐24xy Bài giải
a) 4a2x2 + 4abx + b2 = ( 2ax + b)2
b) 1 + 2x2 ‐ 2 2 x = (1 ‐ 2 x)2 9 3
c) 25m2 – 40mn + 16n2 = (5m – 4n)2
d) x2 – 3px + p2 = ( x – p)2 4 2
e) 16x2 + 9y2 – 24xy = (4x – 3y)2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 17
BÀI 4. NHỮNG HẰNG ĐĂNG THỨC ĐÁNG NHỚ (tiếp theo)
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1. Thực hiện phép tính:
(a + b)(a + b)2 = (a + b)( a2 + 2ab + b2) = a3 + 2a2b + ab2 + a2b + 2ab2 + b3 = a3 + 3a2b + 3ab2 + b3
2. Với A và B là các biểu thức tùy ý, ta cũng có:
Lập phương của một tổng: (A + B)3 = A3 + 3A2B + 3AB2 + B3 3. Áp dụng:
a) Tính (x + 1)3 = x3 + 3x2 + 3x + 1
b) Tính (2x + y)3 = 8x3 + 12x2y + 6xy2 + y3
4. Thực hiện phép tính:
[a + (‐b)]3 = a3 + 3a2(‐b) + 3a(‐b)2 + (‐b)3 = a3 – 3a2b + 3ab2 – b3
5. Với A và B là các biểu thức tùy ý, ta cũng có:
Lập phương của một hiệu: (A – B)3 = A3 – 3A2B + 3AB2 – B3 6. Áp dụng 3 2 2  1  1  1   1  1 1 3 2 3 2 a) Tính x   x  3x  3x 
x x x         3  3  3   3  3 9
b) Tính (x – 2y)3 = x3 ‐3x2.2y + 3x(2y)2 – (2y)3 = x3 – 6x2y + 12xy2 – 8y3
7. Trong các khẳng định sau, khẳng định nào đúng? a) (2x – 1)2 = (1 – 2x)2; b) (x – 1)3 = (1 – x)3; c) (x + 1)3 = (1 + x)3; d) x2 – 1 = 1 – x2;
e) (x – 3)2 = x2 – 2x + 9; Bài giải: a) Đúng b) Sai c) Đúng d) Sai e) Sai TÀI LIỆU TOÁN HỌC 18
BÀI 5. NHỮNG HẰNG ĐĂNG THỨC ĐÁNG NHỚ (tiếp theo)
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1. Thực hiện phép tính
(a + b)(a2 –ab + b2) = a3 – a2b + ab2 + a2b – ab2 + b3 = a3 + b3
2. Với A và B là các biểu thức tùy ý, ta cũng có:
Tổng hai lập phương: A3 + B3 = (A + B)(A2 – AB + B2)
3. Ta quy ước A2 – AB + B2 được gọi là bình phương thiếu của hiệu A – B 4. Áp dụng:
a) Tính x3 + 8 = (x + 2)(x2 – 2x + 4)
b) Viết (x + 1)(x2 – x + 1) ở dạng tổng: (x + 1)(x2 – x + 1) = x3 + 1
5. Thực hiện phép tính:
(a – b)(a2 + ab + b2) = a3 + a2b + ab2 – a2b – ab2 – b3 = a3 – b3
6. Với A và B là các biểu thức tùy ý, ta cũng có:
Hiệu hai lập phương A3 – B3 = (A – B)(A2 + AB + B2)
7. Ta quy ước A2 + AB + B2 được gọi là bình phương thiếu của tổng A + B 8. Áp dụng:
a) Tính (x – 1)(x2 + x + 1) = x3 – 1
b) Viết 8x3 – y3 dưới dạng tích:
8x3 – y3 = (2x – y)(4x2 + 2xy + y2)
* Bổ sung đầy đủ bảy hằng đẳng thức đáng nhớ sau: 1) (A + B)2 = A2 + 2AB + B2
2) (A – B)2 = A2 – 2AB + B2
3) A2 – B2 = (A + B)(A – B)
4) (A + B)3 = A3 + 3A2B + 3AB2 + B3
5) (A – B)3 = A3 – 3A2B + 3AB2 + B3
6) A3 + B3 = (A + B)(A2 – AB + B2)
7) A3 – B3 = (A – B)(A2 + AB + B2)
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP TÀI LIỆU TOÁN HỌC 19 Bài 11. Tính:
a) (3 – xy2)2 – (2 + xy2)2 b) 9x2 – (3x – 4)2
c) (a – b2)(a + b2) d) (a2 + 2a + 3)(a2 +2a ‐3)
e) (x – y + 6)(x + y – 6) f) (y + 2z – 3)(y ‐2z ‐3) g) (2y – 3)3 h) (2 – y)3
i) (2y – 5)(4y2 + 10y + 25) j) (3y + 4)(9y2 – 12y + 16)
k) (x – 3)3 + (2 – x)3 l) (x + y)3 – (x – y)3 Bài giải
a) (3 – xy2)2 – (2 + xy2)2 = 9 – 6xy2 + x2y4 – 4 – 4xy2 – x2y4 = 5 – 10xy2
b) 9x2 – (3x – 4)2 = (3x – 3x + 4)(3x + 3x – 4) = 4(6x – 4) = 24x – 16
c) (a – b2)(a + b2) = a2 – b4
d) (a2 + 2a + 3)(a2 +2a ‐3) = (a2 + 2a)2 – 9 = a4 + 4a3 + 4a2 – 9
e) (x – y + 6)(x + y – 6) = x2 – (y – 6)2 = x2 – y2 + 12y – 36
f) (y + 2z – 3)(y ‐2z ‐3) = (y – 3)2 – 4z2 = y2 – 6y – 4z2 + 9
g) (2y – 3)3 = 8y3 – 36y2 + 54y – 27
h) (2 – y)3 = 8 – 12y + 6y2 – y3
i) (2y – 5)(4y2 + 10y + 25) = 8y3 – 125
j) (3y + 4)(9y2 – 12y + 16) = 27y3 + 64
k) (x – 3)3 + (2 – x)3 = (x – 3 + 2 – x)[(x – 3)2 – (x – 3)(2 – x) + (2 – x)2]
= ‐ (x 2 – 6x + 9 – 2x + x2 + 6 – 3x + 4 – 4x + x2) = ‐3x2 + 15x + 19
l) (x + y)3 – (x – y)3 = x3 + 3x2y + 3xy2 + y3 – x3 + 3x2y – 3xy2 + y3 = 6x2y + 2y3
Bài 12. Rút gọn biểu thức: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 20
a) (x2 – 2x + 2)(x2 – 2)(x2 + 2x + 2)(x2 + 2)
b) (x + 1)2 – (x – 1)2 + 3x2 – 3x(x + 1)(x – 1)
c) (2x + 1)2 + 2(4x2 – 1) + (2x – 1)2
d) (m + n)2 – (m – n)2 + (m – n)(m + n)
e) (3x + 1)2 – 2(3x + 1)(3x + 5) + (3x + 5)2
f) (a – b + c)2 – 2(a – b + c)(c – b) + (b – c)2
g) (2x – 5)(4x2 + 10x + 25)(2x + 5)(4x2 – 10x + 25) ‐64x4
h) (a + b)3 + (a – b)3 – 2a3
i) (x + y + z)2 + (x – y)2 + (x – z)2 + (y – z)2 – 3(x2 + y2 + z2)
j) 1002 – 992 + 982 – 972 + ….. + 22 – 1 Bài giải
a) (x2 – 2x + 2)(x2 – 2)(x2 + 2x + 2)(x2 + 2) = [(x2 + 2)2 – 4x2](x4 – 4)
= (x4 + 4x2 + 4 – 4x2)(x4 – 4) = (x4 + 4)(x4 – 4) = x8 – 16
b) (x + 1)2 – (x – 1)2 + 3x2 – 3x(x + 1)(x – 1)
= (x + 1 – x + 1)(x + 1 + x – 1) + 3x2 – 3x(x2 – 1)
= 4x + 3x2 – 3x3 + 3x = ‐ 3x3 + 3x2 + 7x
c) (2x + 1)2 + 2(4x2 – 1) + (2x – 1)2 = 4x2 + 4x + 1 + 8x2 – 2 + 4x2 – 4x + 1 = 16x2
d) (m + n)2 – (m – n)2 + (m – n)(m + n)
= (m + n – m + n)(m + n + m – n) + m2 – n2 = 4mn + m2 – n2
e) (3x + 1)2 – 2(3x + 1)(3x + 5) + (3x + 5)2 = (3x + 1 – 3x – 5)2 = 16
f) (a – b + c)2 – 2(a – b + c)(c – b) + (b – c)2 = (a – b + c + b – c)2 = a2
g) (2x – 5)(4x2 + 10x + 25)(2x + 5)(4x2 – 10x + 25) ‐64x4
= (8x3 – 125)(8x3 + 125) = 64x6 ‐ 1252 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 21
h) (a + b)3 + (a – b)3 – 2a3 = a3 + 3a2b + 3ab2 + b3 + a3 – 3a2b + 3ab2 – b3 – 2a3 = 6ab2
i) (x + y + z)2 + (x – y)2 + (x – z)2 + (y – z)2 – 3(x2 + y2 + z2)
= x2 + y2 + z2 + 2xy + 2yz + 2zx + x2 – 2xy + y2 + x2 – 2zx + z2 + y2 – 2yz + z2 – 3x2 – 3y2 – 3z2 = 0
j) 1002 – 992 + 982 – 972 + ….. + 22 – 1
= (100 – 99) (100 + 99) + (98 – 97)(98 + 97) + … + (4 – 3)(4 + 3) + (2 – 1)(2 + 1)
= 100 +99 + 98 + 97 + … + 2 + 1 = (100+1). 100 : 2 =5050 Bài 13. Tìm x:
a) (x – 3)3 – (x – 3)(x2 + 3x + 9) + 9(x + 1)2 = 15 b) 4x2 ‐81 = 0
c) x(x – 5)(x + 5) – (x – 2)(x2 + 2x + 4) = 3 d) 25x2 – 2 = 0 e) (x + 2)2 = (2x – 1)2 f) (x + 2)2 – x + 4 = 0
g) (x2 – 2)2 + 4(x – 1)2 – 4(x2 ‐2)(x ‐ 1) = 0 Bài giải
a) (x – 3)3 – (x – 3)(x2 + 3x + 9) + 9(x + 1)2 = 15
 x3 – 9x2 + 27x – 27 – x3 + 27 + 9x2 + 18x + 9 = 15 2  45x = 6  x = 15 81 9 b) 4x2 ‐81 = 0 x2 =  x =  4 2
c) x(x – 5)(x + 5) – (x – 2)(x2 + 2x + 4) = 3  x3 – 25x – x3 + 8 = 3 1  25x = 5  x = 5 2 2 d) 25x2 – 2 = 0  x2 =  x =  25 5
x  2  2x 1 x  3 x  3
e) (x + 2)2 = (2x – 1)2       1 x  2  2  x 1 3x  1  x   3
f) (x + 2)2 – x + 4 = 0 x2 + 4x + 4 – x + 4 = 0  x2 + 3x + 8 = 0 3 23  (x + )2 +
= 0 (vô lí) phương trình vô nghiệm. 2 4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 22
g) (x2 – 2)2 + 4(x – 1)2 – 4(x2 ‐2)(x ‐ 1) = 0  (x2 – 2 – 2x + 2)2 = 0 x  0 x  0 x2(x – 2)2 = 0     x  2  0 x  2 Bài 14
a) Cho x – y = 7. Tính giá trị biểu thức A = x(x + 2) + y(y – 2) – 2xy
B = x3 – 3xy(x – y) – y3 – x2 + 2xy – y2
b) Cho x + 2y = 5. Tính giá trị biểu thức sau: C = x2 + 4y2 – 2x + 10 + 4xy – 4y Bài giải
a) A = x(x + 2) + y(y – 2) – 2xy = x2 + 2x + y2 – 2y – 2xy
= (x – y)2 + 2(x – y). (1)
Thay x – y =7 vào (1) ta được A = 72 + 2.7 = 63
B = x3 – 3xy(x – y) – y3 – x2 + 2xy – y2 = (x – y)3 – (x – y)2 (2)
Thay x – y = 7 vào (2) ta được B = 73 – 72 = 294
b) C = x2 + 4y2 – 2x + 10 + 4xy – 4y = (x + 2y)2 – 2(x + 2y) (3)
Thay x + 2y = 5 vào (3) ta được C = 52 – 2.5 = 15
Bài 15. Chứng minh đẳng thức: c) (a + b)2 – 2ab = a2 + b2
d) (a + b)2 – (a – b)2 = 4ab
e) (a + b)3 = a3 + b3 + 3ab(a + b)
f) (a – b)3 = a3 – b3 ‐3ab(a – b)
g) (a2 + b2)(c2 + d2) = (ac + bd)2 + (ad – bc)2
h) (a + b + c)2 + a2 + b2 + c2 = (a + b)2 + (b + c)2 + (c + a)2 Bài giải
c) (a + b)2 – 2ab = a2 + 2ab + b2 – 2ab = a2 + b2
d) (a + b)2 – (a – b)2 = a2 + b2 + 2ab – a2 – b2 + 2ab = 4ab
e) (a + b)3 = a3 + 3a2b + 3ab2 + b3 = a3 + b3 + (3a2b + 3ab2) = a3 + b3 + 3ab(a + b)
f) (a – b)3 = a3 – 3a2b + 3ab2 – b3 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 23
= a3 – b3 – (3a2b – 3ab2) = a3 – b3 – 3ab(a ‐ b)
g) (a2 + b2)(c2 + d2) = a2c2 + a2d2 + b2c2 + b2d2
= (a2c2 + b2d2 + 2abcd) + (a2d2 + b2c2 – 2abcd) = (ac + bd)2 + (ad – bc)2
h) (a + b + c)2 + a2 + b2 + c2 = a2 + b2 + c2 + 2ab + 2bc + 2ac + a2 + b2 + c2
= (a2 + b2 + 2ab) + (b2 + c2 + 2bc) + (a2 + c2 + 2ac)
= (a + b)2 + (b + c)2 + (c + a)2
Bài 16. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: a) x2 ‐2x + 1 b) x2 + x + 1 c) 4x2 + 4x ‐5 d) (x – 3)(x + 5) + 4 e) x2 – 4x + y2 – 8y + 6 Bài giải
a) x2 ‐2x + 1 = (x – 1)2  0
Vậy GTNN của biểu thức bằng 0 khi x = 1 1 3 3 b) x2 + x + 1 = (x + )2 +  2 4 4 3 1
Vậy GTNN của biểu thức bằng khi x =  4 2
c) 4x2 + 4x ‐5 = (2x – 1)2 – 6  ‐ 6 1
Vậy GTNN của biểu thức bằng – 6 khi x = 2
d) (x – 3)(x + 5) + 4 = x2 + 2x – 15 + 4 = (x + 1)2 – 12  ‐ 12
Vậy GTNN của biểu thức bằng – 12 khi x = ‐ 1
e) x2 – 4x + y2 – 8y + 6 = (x – 2)2 + (y – 4)2 – 14  ‐ 14
Vậy GTNN của biểu thức bằng –14 khi x =2 và y = 4
Bài 17. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức: a) 2x – x2 – 4 b) –x2 – 4x c) ‐9x2 + 24x ‐18 d) 4x – x2 – 1
e) 5 – x2 + 2x – 4y2 – 4y Bài giải
a) 2x – x2 ‐ 4 = ‐ 3 – (x – 1)2  ‐ 3
Vậy GTLN của biểu thức bằng – 3 khi x = 1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 24
b) –x2 – 4x = 4 – (x + 2)2  4
Vậy GTLN của biểu thức bằng 4 khi x = ‐ 2
c) ‐9x2 + 24x ‐18 = ‐ 2 – (3x – 4)2  ‐ 2 4
Vậy GTLN của biểu thức bằng – 2 khi x = 3
d) 4x – x2 – 1 = 3 – (x – 2)2  3
Vậy GTLN của biểu thức bằng 3 khi x = 2
e) 5 – x2 + 2x – 4y2 – 4y = 7 – (x – 1)2 – (2y + 1)2  7 1
Vậy GTLN của biểu thức bằng 7 khi x = 1 vày =  2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 25
Bài 6. CHUYÊN ĐỀ PHÂN TÍCH ĐA THỨC THÀNH NHÂN TỬ
A. CHUẨN KIẾN THỨC Định nghĩa:
Phân tích đa thức thành nhân tử là biến đổi đa thức đó thành tích của những đa thức
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP DẠNG 1
Phân tích đa thức thành nhân tử bằng phương pháp đặt nhân tử chung A. VÍ DỤ
Phân tích các đa thức sau thành nhân tử
a) 14x2y – 21xy2 = 7xy(2x – 3y + 4y)
b) 5x2(x – 2y) ‐15x(2y – x) = 5x2(x – 2y) + 15x(x – 2y) = 5x(x – 2y)(x + 3) B. BÀI TẬP
Bài 18. Phân tích các đa thức sau thành nhân tử: a) 5x2y2 + 20x2y ‐ 35xy2
b) 3x(x – 2y) + 6y(2y – x)
c) 40a3b3c3x + 12a3b4c2 – 16a4b5cx
d) (b – 2c)(a – b) – (a + b)(2c – b) Bài giải
a) 5x2y2 + 20x2y ‐ 35xy2 = 5xy(xy + 4x – 7y)
b) 3x(x – 2y) + 6y(2y – x) = 3x2 – 6xy + 12y2 – 6xy = 3x2 – 12xy + 12y2 = 3(x – 2y)2
c) 40a3b3c3x + 12a3b4c2 – 16a4b5cx = 4a3b3c(10c2x + 3bc – 4ab2x)
d) (b – 2c)(a – b) – (a + b)(2c – b) = (b – 2c)(a – b + a + b) = 2a(b – 2c) Bài 19. Tìm x a) 3x(x – 2) –x + 2 = 0 b) x2(x + 1) + 2x(x + 1) = 0 c) x4(x – 2) ‐2 + x = 0
d) x(2x – 3) – 2(3 – 2x) = 0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 26 e) 5(x + 3) = 2x(3 + x)
f) (x – 2)(x2 + 2x + 5) + 2(x – 2)(x + 2) – 5(x – 2) =0 Bài giải x  2 x  2  0 
a) 3x(x – 2) –x + 2 = 0  (x – 2)(3x – 1) = 0   1 3   x 1 0 x   3 x  0 x  0  
b) x2(x + 1) + 2x(x + 1) = 0  x(x + 1)(x + 2)  x 1  0   x  1  x  2  0  x  2 
c) x4(x – 2) ‐2 + x = 0 (x – 2)(x4 – 1) = 0
 (x – 2)(x – 1)(x + 1)(x2 + 1) = 0 x  2  0 x 1 0  
(vì x2 + 1 luôn lớn hơn 0) x 1  0  x  2 x 1   x  1    3 2x  3  0 x  
d) x(2x – 3) – 2(3 – 2x) = 0  (2x – 3)(x + 2) = 0    2 x  2  0  x  2  x  3  x  3  0 
e) 5(x + 3) = 2x(3 + x) (x + 3)(2x – 5) = 0    5 2x  5  0 x   2
f) (x – 2)(x2 + 2x + 5) + 2(x – 2)(x + 2) – 5(x – 2) =0
 (x – 2)(x2 + 2 + 5 + 2x + 4 – 5) = 0
 (x – 2)(x2 + 2x + 6) = 0
 x – 2 = 0 (vì x2 + 2x + 6 = (x + 1)2 + 5 > 0)  x = 2 DẠNG 2
Phân tích đa thức thành nhân tử bằng phương pháp dùng hằng đẳng thức TÀI LIỆU TOÁN HỌC 27 A. VÍ DỤ
Phân tích các đa thức sau thành nhân tử
a) (x + y)2 – 9x2 = (x + y ‐3x)(x + y + 3x) = (y ‐2x)(y + 4x)
b) 8x3 + 12x2y + 6xy2 + y3 = (2x + y)3 B. BÀI TẬP
Bài 20. Phân tích các đa thức sau thành nhân tử: a) a2y2 + b2x2 – 2abxy b) 100 – (3x – y)2 c) 27x3 – a3b3 d) (a + b)3 – (a – b)3 e) (7x ‐4)2 – (2x + 1)2
f) (x – y + 4)2 – (2x + 3y ‐1)2 g) x2 – 2xy + y2 ‐4 h) x2 – y2 – 2yz – z2 i) 3a2 – 6ab + 3b2 ‐12c2
j) x2 – 2xy + y2 – m2 + 2mn – n2
k) a2 – 10a + 25 – y2 – 4yz – 4z2
l) x2 + 3cd(2 – 3cd) – 10xy – 1 + 25y2
m) 4b2c2 – (b2 + c2 – a2)2
n) (4x2 – 3x ‐18)2 – (4x2 + 3x)2
o) [4abcd + (a2 + b2)(c2 + d2)]2 – 4[cd(a2 + b2) + ab(c2 + d2)]2 Bài giải
a) a2y2 + b2x2 – 2abxy = (ay – bx)2
b) 100 – (3x – y)2 = (10 – 3x + y)(10 + 3x – y)
c) 27x3 – a3b3 = (3x – ab)(9x2 + 3abx + a2b2)
d) (a + b)3 – (a – b)3 = (a + b – a + b)[(a + b)2 + (a + b)(a – b) + (a – b)2]
= 2b(a2 + 2ab + b2 + a2 – b2 + a2 – 2ab + b2)
= 2b(3a2 + b2 + 4ab) = 2b[(2a + b)2 – a2]
= 2b(2a + b – a)(2a + b + a) = 2b(a + b)(3a + b)
e) (7x ‐4)2 – (2x + 1)2 = (7x – 4 – 2x – 1)(7x – 4 + 2x + 1) = (5x – 5)(9x – 3) = 15(x – 1)(3x – 1)
f) (x – y + 4)2 – (2x + 3y ‐1)2 = (x – y + 4)(2x + 3y – 1)
g) x2 – 2xy + y2 ‐4 = (x – y)2 – 4 = (x – y – 2)(x – y + 2)
h) x2 – y2 – 2yz – z2 = x2 – (y + z)2 = (x – y – z)(x + y + z)
i) 3a2 – 6ab + 3b2 ‐12c2 = 3[(a – b)2 – 4c2] = 3(a – b – 2c)(a – b + 2c) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 28
j) x2 – 2xy + y2 – m2 + 2mn – n2 = (x – y)2 – (m – n)2
= (x – y – m + n)(x – y + m – n)
k) a2 – 10a + 25 – y2 – 4yz – 4z2 = (a – 5)2 – (y + 2z)2
= (a – 5 – y – 2z)(a – 5 + y – 2z)
l) x2 + 3cd(2 – 3cd) – 10xy – 1 + 25y2 = (x2 – 10xy + 25y2) – (9c2d2 – 6cd + 1)
= (x – 5y)2 – (3cd – 1)2
= (x – 5y – 3cd + 1)(x – 5y + 3cd – 1)
m) 4b2c2 – (b2 + c2 – a2)2 = (2bc – b2 – c2 + a2)(2bc + b2 + c2 – a2)
= [a2 – (b – c)2][(b + c)2 – a2]
= (a – b + c)(a + b – c)(b + c – a)(b + c + a)
n) (4x2 – 3x ‐18)2 – (4x2 + 3x)2
= (4x2 – 3x – 18 – 4x2 – 3x)(4x2 – 3x – 18 + 4x2 + 3x) = (‐6x – 18)(8x2 – 18) = ‐ 12(x + 3)(4x2 – 9)
= ‐12(x + 3)(2x – 3)(2x + 3)
o) [4abcd + (a2 + b2)(c2 + d2)]2 – 4[cd(a2 + b2) + ab(c2 + d2)]2
= (4abcd + a2c2 + a2d2 + b2c2 + b2d2 – 2a2cd ‐ 2b2cd – 2abc2 – 2abd2)( 4abcd + a2c2
+ a2d2 + b2c2 + b2d2 + 2a2cd + 2b2cd + 2abc2 + 2abd2)
= [(a2c2 + b2d2 + 2abcd) + (a2d2 + b2c2 + 2abcd) – 2ad(ac + bd) – 2bc(bd +
ac)][(a2c2 + b2d2 + 2abcd) + (a2d2 + b2c2 + 2abcd) + 2ac(ad + bc) + 2bd(bc + ad)]
= [(ac + bd)2 + (ad + bc)2 – 2(ac + bd)(ad + bc)][(ac + bd)2 + (ad + bc)2 + 2(ac + bd)(ad + bc)]
= (ac + bd – ad – bc)2(ac + bd + ad + bc)2
Bài 21. Chứng minh giá trị của biểu thức sau không phụ thuộc vào các biến:
(x + y –z – t)2 – (z + t –x – y)2 Bài giải
Ta có (x + y –z – t)2 – (z + t –x – y)2 = (x + y – z – t – z – t + x + y)(x + y – z – t + z + t – x – y) = 2(x + y – z – t).0 = 0. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 29
Vậy giá trị biểu thức đã cho không phụ thuộc vào các biến. DẠNG 3
Phân tích đa thức thành nhân tử bằng phương pháp nhóm hạng tử A. VÍ DỤ
Phân tích các đa thức sau thành nhân tử
a) x2 – 3x + xy – 3y = (x2 – 3x) + (xy – 3y)
= x(x – 3) + y(x – 3) = (x – 3)(x + y)
b) x4 – 9x3 + x2 – 9x = (x4 – 9x3) + (x2 – 9x)
=x3(x – 9) + x(x – 9) = x(x – 9)(x2 + 1) B. BÀI TẬP
Bài 22. Phân tích các đa thức sau thành nhân tử:
a) x2 – y2 – 2x – 2y b) 3x2 – 3y2 – 2(x – y)2
c) x2(x + 2y) – x – 2y d) x2 – 2x – 4y2 – 4y
e) x3 – 4x2 – 9x + 36 f) x3 + 2x2 + 2x + 1
g) x4 + 2x3 – 4x ‐4 h) x3 – 4x2 + 12x – 27
i) x4 – 2x3 + 2x ‐1 j) a6 – a4 + 2a3 + 2a2
k) x4 + x3 + 2x2 + x + 1 l) x4 + 2x3 + 2x2 + 2x + 1
m) x2y + xy2 + x2z + y2z + 2xyz n) x5 + x4 + x3 + x2 + x + 1 Bài giải
a) x2 – y2 – 2x – 2y = (x – y)(x + y) – 2(x + y) = (x + y)(x – y – 2)
b) 3x2 – 3y2 – 2(x – y)2 = 3(x – y)(x + y) – 2(x – y)2
= (x – y)(3x + 3y – 2x + 2y) = (x – y)(x + 5y)
c) x2(x + 2y) – x – 2y = (x + 2y)(x2 – 1) = (x + 2y)(x – 1)(x + 1)
d) x2 – 2x – 4y2 – 4y = (x2 – 4y2) – (2x + 4y)
= (x – 2y)(x + 2y) – 2(x + 2y) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 30 = (x + 2y)(x – 2y – 2)
e) x3 – 4x2 – 9x + 36 = (x3 – 9x) – (4x2 – 36)
= x(x2 – 9) – 4(x2 – 9) = (x – 4)(x – 3)(x + 3)
f) x3 + 2x2 + 2x + 1 = (x3 + 1) + (2x2 + 2x) = (x + 1)(x2 – x + 1) + 2x(x + 1)
= (x + 1)(x2 –x + 1 + x + 1) = (x + 1)(x2 + 2)
g) x4 + 2x3 – 4x ‐4 = (x4 – 4) + (2x3 – 4x)
= (x2 – 2)(x2 + 2) + 2x(x2 – 2) = (x2 – 2)(x2 + 2x + 2)
= (x ‐ 2 )(x + 2 )(x2 + 2x + 2)
h) x3 – 4x2 + 12x – 27 = (x3 – 27) – (4x2 – 12x)
= (x – 3)(x2 + 3x + 9) – 4x(x – 3)
= (x – 3)(x2 + 3x + 9 – 4x) = (x – 3)(x2 – x + 9)
i) x4 – 2x3 + 2x ‐1 = (x4 – 1) – (2x3 – 2x)
= (x2 – 1)(x2 + 1) – 2x(x2 – 1) = (x2 – 1)(x2 + 1 – 2x)
= (x – 1)(x + 1)(x – 1)2 = (x + 1)(x – 1)3
j) a6 – a4 + 2a3 + 2a2 = a4(a – 1)(a + 1) + 2a2(a + 1)
= a2(a + 1)(a3 – a2 + 2) = a2(a + 1)(a3 + a2 – 2a2 + 2)
= a2(a + 1)[a2(a + 1) – 2(a + 1)(a – 1)] = a2(a + 1)2(a2 – 2a + 2)
k) x4 + x3 + 2x2 + x + 1 = (x4 + 2x2 + 1) + (x3 + x) = (x2 + 1)2 + x(x2 + 1) = (x2 + 1)(x2 + x + 1)
l) x4 + 2x3 + 2x2 + 2x + 1 = (x4 + 2x2 + 1) + (2x3 + 2x) = (x2 + 1)2 + 2x(x2 + 1) = (x2 + 1)(x2 + 2x + 1) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 31 = (x2 + 1)(x + 1)2
m) x2y + xy2 + x2z + y2z + 2xyz = (x2y + xy2) + (x2z + xyz) + (y2z + xyz)
= xy(x + y) + xz(x + y) + yz(x + y) = (x + y)(xy + yz + zx)
n) x5 + x4 + x3 + x2 + x + 1 = x4(x + 1) + x2(x + 1) + (x + 1) = (x + 1)(x4 + x2 + 1) DẠNG 4:
Phân tích đa thức thành nhân tử bằng các phương pháp khác (tách
hạng tử, thêm bớt hạng tử, đặt ẩn phụ) A. VÍ DỤ
Phân tích các đa thức sau thành nhân tử
a) x2 – 3x + 2 = x2 – x – 2x + 2= x(x – 1) – 2(x – 1) = (x – 1)(x – 2)
b) x4 + 4 = x4 + 4x2 + 4 – 4x2= (x2 + 2)2 – (2x)2 = (x2 + 2 + 2x)(x2 + 2 – 2x)
c) A = (x2 + 10x + 5)(x2 + 10x + 13) + 16
Đặt y = x2 + 10x + 9. Khi đó:
A = (y – 4)(y + 4) + 16 = y2 – 16 + 16= y2 = (x2 + 10x + 9)2 = (x2 + x + 9x + 9)2
= [x(x + 1) + 9(x + 1)]2 = (x + 1)2(x + 9)2 B. BÀI TẬP
Bài 23. Phân tích các đa thức sau thành nhân tử: a) x2 – 6x + 5 b) x2 – x ‐12 c) x2 + 8x + 15 d) x2 + 7x + 12 e) x2 – 13x + 36 f) x2 – 5x – 24 g) 3x2 + 13x ‐10 h) 2x2 – 7x + 3 i) 3x2 – 16x + 5 j) 2x2 – 5x – 12 k) x4 – 7x2 + 6 l) x4 + 2x2 ‐3 m) 4x2 ‐12x2 ‐16 n) x4 + x2 + 1 o)x3 + 2x – 3 p) x3 – 7x + 6 q) x3 – 2x2 + 5x – 4 r) x3 – x2 + x + 3 s) 2x3 – 35x + 75 t) 3x3 – 4x2 + 13x – 4 u) 6x3 + x2 + x + 1 v) 4x3 + 6x2 + 4x + 1 w) x6 – 9x3 + 8 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 32 Bài giải
a) x2 – 6x + 5 = x2 – x – 5x + 5 = x(x – 1) – 5(x – 1) = (x – 5)(x – 1)
b) x2 – x – 12 = x2 + 3x – 4x – 12 = x(x + 3) – 4(x + 3) = (x – 4)(x + 3)
c) x2 + 8x + 15 = x2 + 3x + 5x + 15 = x(x + 3) + 5(x + 3) = (x + 5)(x + 3)
d) x2 + 7x + 12 = x2 + 3x + 4x + 12 = x(x + 3) + 4(x + 3) = (x + 4)(x + 3)
e) x2 – 13x + 36 = x2 – 4x – 9x + 36 = x(x – 4) – 9(x – 4) = (x – 4)(x – 9)
f) x2 – 5x – 24 = x2 + 3x – 8x – 24 = x(x + 3) – 8(x + 3) = (x – 8)(x + 3)
g) 3x2 + 13x ‐10 = 3x2 – 2x + 15x – 10 = x(3x – 2) + 5(3x – 2) = (x + 5)(3x – 2)
h) 2x2 – 7x + 3 = 2x2 – 6x – x + 3 = 2x(x – 3) – (x – 3) = (2x – 1)(x – 30)
i) 3x2 – 16x + 5 = 3x2 – x – 15x + 5 = x(3x – 1) – 5(3x – 1) = (x – 5)(3x – 1)
j) 2x2 – 5x – 12 = 2x2 – 8x + 3x – 12 = 2x(x – 4) + 3(x – 4) = (2x + 3)(x – 4)
k) x4 – 7x2 + 6 = x4 – x2 – 6x2 + 6 = x2(x2 – 1) – 6(x2 – 1) = (x2 – 1)(x2 – 6)
= (x – 1)(x + 1)(x ‐ 6 )(x + 6 )
l) x4 + 2x2 ‐3 = x4 – x2 + 3x2 – 3 = x2(x2 – 1) + 3(x2 – 1) = (x2 – 1)(x2 + 3) = (x – 1)(x + 1)(x2 + 3)
m) 4x2 ‐12x2 ‐16 = 4(x2 – 3x – 4) = 4(x2 + x – 4x – 4) = 4[x(x + 1) – 4(x + 1)] TÀI LIỆU TOÁN HỌC 33 = 4(x – 4)(x + 1)
n) x4 + x2 + 1 = (x2 + 1)2 – x2 = (x2 – x + 1)(x2 + x + 1)
q) x3 – 2x2 + 5x – 4 = x3 – x2 – x2 + x + 4x – 4
= x2(x – 1) – x(x – 1) + 4(x – 1) = (x – 1)(x2 –x + 4)
r) x3 – x2 + x + 3 = x3 + x2 – 2x2 – 2x + 3x + 3
= x2(x + 1) – 2x(x + 1) + 3(x + 1) = (x + 1)(x2 – 2x + 3)
s) 2x3 – 35x + 75 = 2x3 – 50x + 15x + 75 = 2x(x2 – 25) + 15(x + 5)
= 2x(x – 5)(x + 5) + 15(x + 5) = (x + 5)(2x2 – 10x + 15)
t) 3x3 – 4x2 + 13x – 4 = 3x3 – x2 – 3x2 + x + 12x – 4
= x2(3x – 1) – x(3x – 1) + 4(3x – 1) = (3x – 1)(x2 – x + 4)
u) 6x3 + x2 + x + 1 = 6x3 + 3x2 – 2x2 – x + 2x + 1
= 3x2(2x + 1) – x(2x + 1) + (2x + 1) = (2x + 1)(3x2 – x + 1)
v) 4x3 + 6x2 + 4x + 1 = 4x3 + 2x2 + 4x2 + 2x + 2x + 1
= 2x2(2x + 1) + 2x(2x + 1) + (2x + 1) = (2x2 + 2x + 1)(2x + 1)
w) x6 – 9x3 + 8 = x6 – x3 – 8x3 + 8 = x3(x3 – 1) – 8(x3 – 1) = (x3 – 8)(x3 – 1)
= (x – 2)(x2 + 2x + 4)(x – 1)(x2 + x + 1)
Bài 24. Phân tích các đa thức sau thành nhân tử: a) 4x4 + 81 b) x4 + 1 c) 64x4 + y4 d) x2 + x = 6 Bài giải
a) 4x4 + 81 = ( 2 x + 3)(2 2 x3 – 6x2 + 9 2 x – 27) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 34
b) x4 + 1 = (x + 1)(x3 – x2 + x – 1)
c) 64x4 + y4 = (2 2 x + y)(16 2 x3 – 8x2y + 2 2 xy2 – y3)
d) x5 + x4 + 1 = x5 + x4 + x3 ‐ x3 + 1
= x3(x2 + x + 1) – (x – 1)(x2 + x + 1)
= (x3 – x + 1) (x2 + x + 1)
Bài 25. Phân tích các đa thức sau thành nhân tử:
a) (x2 + x)2 – 2(x2 + x) – 15 b) (x2 + x)2 + 9x2 + 9x + 14
c) x2 + 2xy + y2 + 2x + 2y – 15
d) x2 + 2xy + y2 – x – y – 12
e) x2 – 4xy + 4y2 – 2x + 4y – 35
f) (x2 + x + 1)(x2 + x + 2) – 12
g) (x + 2)(x + 4)(x + 6)(x + 8) + 16
h) (x + 2)(x + 3)(x + 4)(x + 5) – 24
i) x(x + 4)(x + 6)(x + 10) + 128 Bài giải
a) (x2 + x)2 – 2(x2 + x) – 15 = (x2 + x – 1)2 – 16 = (x2 + x – 5)(x2 + x + 4)
b) (x2 + x)2 + 9x2 + 9x + 14 = (x2 + x)2 + 2(x2 + x) + 7(x2 + x) + 14
= (x2 + x)[(x2 + x) + 2] + 7[(x2 + x)+2] = (x2 + x + 2)(x2 + x + 7)
c) x2 + 2xy + y2 + 2x + 2y – 15 = (x + y)2 + 2(x + y) – 15
= (x + y)2 – 3(x + y) + 5(x + y) – 15
= (x + y)(x + y – 3) + 5(x + y – 3) = (x + y + 5)(x + y – 3)
d) x2 + 2xy + y2 – x – y – 12 = (x + y)2 – (x + y) – 12
= (x + y)2 + 3(x + y) – 4(x + y) – 12
= (x + y)(x + y + 3) – 4(x + y + 3) = (x + y – 4)(x + y + 3)
e) x2 – 4xy + 4y2 – 2x + 4y – 35 = (x – 2y)2 – 2(x – 2y) – 35
= (x – 2y)2 + 5(x – 2y) – 7(x – 2y) – 35
= (x – 2y)(x – 2y + 5) – 7(x – 2y + 5)
= (x – 2y – 7)(x – 2y + 5) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 35
f) (x2 + x + 1)(x2 + x + 2) – 12 = (x2 + x + 1)2 + (x2 + x + 1) – 12
= (x2 + x + 1) + 4(x2 + x + 1) – 3(x2 + x + 1) – 12
= (x2 + x + 1)(x2 + x + 5) – 3(x2 + x + 5) = (x2 + x + 5)(x2 + x – 2)
g) (x + 2)(x + 4)(x + 6)(x + 8) + 16 = (x2 + 10x + 16)(x2 + 10x + 24) + 16
= (x2 + 10x + 16)2 + 8(x2 + 10x + 16) + 16
= (x2 + 10x + 16)2 + 4(x2 + 10x + 16) + 4(x2 + 10x + 16) + 16
= (x2 + 10x + 16)(x2 + 10x + 20) + 4(x2 + 10x + 20) = (x2 + 10x + 20)2
h) (x + 2)(x + 3)(x + 4)(x + 5) – 24 = (x2 + 7x + 10)(x2 + 7x + 20) – 24
= (x2 + 7x + 10)2 + 10(x2 + 7x + 10) – 24
= (x2 + 7x + 10)2 – 2(x2 + 7x + 10) + 12(x2 + 7x + 10) – 24
= (x2 + 7x + 10)(x2 + 7x +8) + 12(x2 + 7x + 8) = (x2 + 7x + 8)(x2 + 7x + 22)
i) x(x + 4)(x + 6)(x + 10) + 128 = (x2 + 10x)(x2 + 10x + 24) + 128
= (x2 + 10x)2 + 24(x2 + 10x) + 128
= (x2 + 10x)2 + 8(x2 + 10x) + 16(x2 + 10x) + 128
= (x2 + 10x)(x2 + 10x + 8) + 16(x2 + 10x +8)
= (x2 + 10x + 8)(x2 + 10x + 16)
= (x2 + 10x +8)(x2 + 2x +8x + 16)
= (x2 + 10x + 8)[x(x + 2) + 8(x + 2)]
= (x2 + 10x + 8)(x + 2)(x + 8) Bài 26. Tìm x a) 3x2 + 4x = 2x b) 25x2 – 0,64 = 0 c) x4 – 16x2 = 0 d) x2 + x= 6 e) x2 – 7x = ‐12 f) x3 – x2 = ‐x g) x4 – 4x3 + x2 – 4x = 0 Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 36 x  0 x  0
a) 3x2 + 4x = 2x 3x2 + 2x = 0 x(3x + 2) = 0     3x  2  0 2 x    3  4 5x  0,8  0 x   25
b) 25x2 – 0,64 = 0 (5x – 0,8)(5x + 0,8) = 0     5x  0,8  0 4 x    25 x  0 x  0  
c) x4 – 16x2 = 0 x2(x2 – 16) = 0  x2(x – 4)(x + 4) = 0  x  4  0   x  4  x  4  0  x  4   x  3  0 x  3
d) x2 + x= 6 (x + 3)(x – 2) = 0     x  2  0 x  2 x  3  0 x  3
e) x2 – 7x = ‐12  (x – 3)(x – 4) = 0     x  4  0 x  4
f) x3 – x2 = ‐x  x(x2 – x + 1) = 0  x = 0 (vì x2 – x + 1 > 0 với mọi x)
g) x4 – 4x3 + x2 – 4x = 0  x(x3 – 4x2 + x – 4) = 0  x(x – 4)(x2 + 1) x  0 x  0  
(vì x2 + 1 > 0 với mọi x)   x  4  0 x  4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 37
BÀI 7. CHIA ĐƠN THỨC CHO ĐƠN THỨC
A. CHUẨN KIẾN THỨC
Cho A và B là hai đa thức, ta nói đa thức A chia hết cho đa thức B nếu tìm
được một đa thức Q sao cho A = B.Q A: đa thức bị chia B: đa thức chia
Q: đa thức thương (gọi tắt là thương) A
Kí hiệu: Q = A : B hoặc Q = B
Trong bài này, ta xét trường hợp đơn giản nhất của phép chia hai đa thức, đó
là phép chia đơn thức cho đơn thức. Nhận xét:
Đơn thức A chia hết cho đơn thức B khi mỗi biến của B đều là biến của A với
số mũ không lớn hơn số mũ của A. Quy tắc:
Muốn chia đơn thức A cho đơn thức B (trường hợp A chia hết cho B) ta làm như sau:
* Chia hệ số của đơn thức A cho đơn thức B.
* Chia lũy thừa của từng biến trong A cho lũy thừa của cùng biến đó trong B.
* Nhân các kết quả vừa tìm được với nhau. VÍ DỤ 3 4 3 5x y xy 3  1  3 Tính a) 
x y z :  x y   xy z 2 10x y 2 b) 3 3 2 2   4  2  2
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 27. Thực hiện phép tính: a) 12x3y3z : ( 15xy3) b) (‐12x15) : (3x10) c) 20x5y4 : (‐5x2y3)
d) ‐99x4y2z2 : (‐11x2y2z2)  3 2 3a b3  2  ab 2 2 3  2 2xy  . 2 3x y e)  f) 2 a b 4 2 2  3 2 2  x y TÀI LIỆU TOÁN HỌC 38 Bài giải 3 3 12x y z 4 a) 12x3y3z : ( 15xy3) = = x2z 3 15xy 5 15 12  x b) (‐12x15) : (3x10) = = ‐ 4x5 10 2x 5 4 20x y c) 20x5y4 : (‐5x2y3) = = ‐ 4x3y 2 3 5  x y 4 2 2 99x y z
d) ‐99x4y2z2 : (‐11x2y2z2) = = 9x2 2 2 2 11x y z 3a b3 2  ab 2 2 3 8 9 6  a b e)    6  b a b 4 2 2 8 8 a b
2xy 3.3x y2 2 2 7 8 6x y 3 4 f)    xy 2  x y 2 3 2 6 4 4x y 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 39
BÀI 8.CHIA ĐA THỨC CHO ĐƠN THỨC
A. CHUẨN KIẾN THỨC Quy tắc
Muốn chia đa thức A cho đơn thức B (trường hợp các hạng tử của đa thức A
đều chia hết cho đơn thức B), ta chia mỗi hạng tử của A cho B rồi cộng các kết quả với nhau. VÍ DỤ
Tính (20x4y – 35x2y2 – 3x2y) : (5x2y) Giải 4 2 2 2 20x y 25x y 3x y 3
(20x4y – 35x2y2 – 3x2y) : (5x2y) =   = 4x2 – 5y ‐ 2 2 2 5x y 5x y 5x y 5
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 28. Thực hiện phép tính:
a) (21a4b2x3 – 6a2b3x5 + 9a3b4x4) : (3a2b2x2)
b) (81a4x4y3 – 36x5y4 – 18ax5y4 – 18ax5y5) : (‐9x3y3)  1 
c) (10x3y2 + 12x4y3 – 6x5y4) : 3 2  x y    2   10 15   5  d) 2 3 3 4 2 2  x yz xy z  5xyz : xyz      3 2   3 
e) [(x + y)4 – 3(x + y)2 + x + y] : (x + y) Bài giải 4 2 3 2 3 5 3 4 4 21a b x 6a b x 9a b x
a) (21a4b2x3 – 6a2b3x5 + 9a3b4x4) : (3a2b2x2) =   2 2 2 2 2 2 2 2 2 3a b x 3a b x 3a b x = 7a2x – 2bx3 + 3ab2x2
b) (81a4x4y3 – 36x5y4 – 18ax5y4 – 18ax5y5) : (‐9x3y3) 4 4 3 5 4 5 4 5 5 81a x y 36x y 18ax y 18ax y =    3 3 3 3 3 3 3 3 9  x y 9  x y 9  x y 9  x y
= ‐9a4x + 4x2y + 2ax2y + 2ax2y2  1 3 2 4 3 5 4 10x y 12x y 6x y 3 2 
c) (10x3y2 + 12x4y3 – 6x5y4) :  x y       2  1 1 1 3 2 3 2 3 2  x yx yx y 2 2 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 40 = ‐ 20 – 24xy + 12x2y2 10 15  2 3 10 15   5 3 4  x yz xy z 2 2 3 3 4 2 2  5x 3 2 yz d)  x yz xy z  5xyz : xyz         3 2   3  5 2 5 2 5 2 xyz xyz xyz 3 3 3 9 2 2
 2xz y z  3 2 4 2 (x y) 3(x y) x y
e) [(x + y)4 – 3(x + y)2 + x + y] : (x + y) =   x y x y x y = (x + y)3 – 3(x + y) + 1
Bài 29. Chứng minh rằng giá trị của biểu thức sau không phụ thuộc vào giá trị của biến: 2  1  K = 2 3
x y :  xy  2x( y 1)( y 1)  2(x  2)   ( x, y  0 ) 3  3  Bài giải 2 2 3 2  1  x y 3 K = 2 3
x y :  xy  2x( y 1)( y 1)  2(x  2)   
 2x(y 1)(y 1)  2(x  2) 3  3  1  xy 3 2 2  2
xy  2xy  2x  2x  2 = ‐ 2
Vậy giá trị biểu thức đã cho không phụ thuộc vào các biến.
Bài 30. Thực hiện phép tính rồi tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức:
A = (9xy2 – 6x2y) : (‐3xy) + (6x2y + 2x4) : (2x2) Bài giải 2 2 2 4 9xy
6x y 6x y 2x
A = (9xy2 – 6x2y) : (‐3xy) + (6x2y + 2x4) : (2x2) =    2 2 3xy 3xy 2x 2x
= ‐ 3y + 2x + 3y + x2 = x2 + 2x = (x + 1)2 – 1  ‐ 1.
Vậy GTNN của A là – 1 khi (x + 1)2 = 0 x = ‐ 1
Bài 31. Tìm số tự nhiên n để đa thức A chia hết cho đa thức B: a) A = 4xn+1y2; B = 3x3yn‐1
b) A = 7xn‐1y5 – 5x3y4; B = 5x2yn
c) A = x4y3 + 3x3y3 + x2yn; B = 4xny2 Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 41 n 1  2 A 4x y a)  3 n 1 B 3x y  n 1  3 n  2 n  2
Đa thức A chia hết cho đa thức B       2  n 1 n  3 n  3 n 1  5 3 4  A 7x y  5x y n 1 5 3 4 7x y 5x y b)   2 = B 5 n x y 2 n 2 5x y 5 n x yn 1  2  n  3 n  3
Đa thức A chia hết cho đa thức B  n  5      n  4 n  4 n  4  4 3 3 3 2 A x y 3 n x y x y c)    n 2 n 2 n 2 B 4x y 4x y 4x yn  4  n  3 n  2
Đa thức A chia hết cho đa thức B      n = 2 n  2  n  2 n  2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 42
BÀI 9. CHIA ĐA THỨC MỘT BIẾN ĐÃ SẮP XẾP
A. CHUẨN KIẾN THỨC
Người ta chứng minh được rằng đối với hai đa thức tùy ý A và B của cùng
một biến (B  0), tồn tại duy nhất một cặp đa thức Q và R sao cho: A = B.Q + R
Trong đó, R = 0 hoặc bậc của R nhỏ hơn bậc của B (R được gọi là dư trong phép chia A cho B) VÍ DỤ
Thực hiện phép chia:
a) (2x4 – 13x3 + 15x2 + 11x – 3) : (x2 – 4x – 3)
b) (5x3 – 3x2 + 7) : (x2 + 1)
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 32. Thực hiện phép chia:
a) (x3 – x2 + x + 3) : (x+ 1)
b) (x3 – 6x2 – 9x + 14) : (x – 7) Bài giải 3 2 3 2 2
x x x  3 (x x )  (2x  2x)  (3x  3) 2
x (x 1)  2x(x 1)  3(x 1) a)   x 1 x 1 x 1 2
x  2x  3 3 2 3 2 2
x  6x  9x 14
x  7x x  7x  2x 14 2
x (x  7)  x(x  7)  2(x  7) b)   x  7 x  7 x  7 2
x x  2 Bài 33. Tính:
a) (4x4 + 12x2y2 + 9y4) : (2x2 + 3y2)
b) (64a2b2 – 49m4n2) : (8ab + 7m2n)
c) (27x3 – 8y6) : (3x – 2y2)
d) (27x3 + 8y6) : (9x2 – 6xy2 + 4y4) Bài giải 4 2 2 4 2 2 2
4x 12x y  9y (2x  3y ) 2 2 a)   2x  3y 2 2 2 2 2x  3y 2x  3y 2 2 4 2 2 2 64a b  49m n
(8ab  7m n)(8ab  7m n) 2 b)   8ab  7m n 2 2 8ab  7m n 8ab  7m n TÀI LIỆU TOÁN HỌC 43 3 6 2 2 2 4 27x  8y
(3x  2y )(9x  6xy  4y ) 2 2 4 c) 
 9x  6xy  4y 2 2 3x  2y 3x  2y 3 6 2 2 2 2 27x  8y
(3x  2y )(9x  6xy  4y ) 2 d)   3x  2y 2 2 4 2 2 4
9x  6xy  4y
9x  6xy  4y
Bài 34. Xác định số hữu tỉ sao cho:
a) Đa thức 4x2 – 6x + a chia hết cho đa thức x – 3
b) Đa thức 2x2 + x + a chia hết cho đa thức x + 3
c) Đa thức 3x2 + ax – 4 chia hết cho đa thức x – a Bài giải 2 2
4x  6x a
4x 12x  6x 18  a 18 4x(x  3)  6(x  3)  a 18 a)   x  3 x  3 x  3 a 18
= 4x  6  x  3 a 18
Để đa thức 4x2 – 6x + a chia hết cho đa thức x – 3 thì = 0 x  3
 a + 18 = 0  a = ‐ 18 2 2
2x x a
2x  6x  5x 15  a 15 2x(x  3)  5(x  3)  a 15 b)   x  3 x  3 x  3 a 15
 2x  5  x 3 a
Đa thức 2x2 + x + a chia hết cho đa thức x + 3  15 = 0 x  3 a + 15 = 0  a = ‐ 15 2 2 2 2 2 3x ax  4
3x  3ax  4ax  4a  4a  4
3x(x a)  4a(x a)  4a  4 c)   x a x a x a 2 4a  4
 3x  4a x a 2 4a  4
Đa thức 3x2 + ax – 4 chia hết cho đa thức x – a  = 0  4a2 – 4 = 0  (2a x a 2a  2  0 a 1 – 2)(2a + 2) = 0    2a 2 0    a  1 
Bài 35. Xác định các hệ số a và b sao cho đa thức x4 + ax3 + bx + b chia hết cho đa thức x2 ‐1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 44 Bài giải Ta có: 4 3 4 3
x ax bx b
x 1  ax ax ax bx b  1  2 2 x 1 x 1 2 2 2
(x  1)(x  1)  ax(x  1)  (a b)x b  1  2 x 1    2 (a b)x b 1
x  1  ax  2 x  1
(a b)x b  1
Để đa thức x4 + ax3 + bx + b chia hết cho đa thức x2 – 1 thì = 0 2 x  1 (a + b)x + b + 1 = 0 a b  0 a 1     b   1  0 b   1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 45
CHƯƠNG II . PHÂN THỨC ĐẠI SỐ
Bài 1. CHUYÊN ĐỀ KIẾN THỨC MỞ ĐẦU VỀ PHÂN THỨC ĐẠI SỐ
A. CHUẨN KIẾN THỨC 1. Định nghĩa: A
Một phân thức đại số là một biểu thức có dạng
, trong đó A, B là những đa B thức và B khác 0.
2. Hai phân thức bằng nhau: A C  nếu A.D = B.C B D 3. Tính chất: A . A M  (M khác 0) B . B M A A : N  (N là nhân tử chung) B B : N
4. Rút gọn phân thức:
* Phân tích cả tử và mẫu thành nhân tử (nếu cần) để tìm nhân tử chung.
* Chia cả tử và mẫu cho nhân tử chung.
5. Quy đồng mẫu thức:
* Phân tích các mẫu thức thành nhân tử rồi tìm mẫu thức chung
* Tìm nhân tử phụ của mỗi mẫu thức.
* Nhân cả tử và mẫu của mỗi phân thức với nhân tử phụ tương ứng.
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 36. Rút gọn phân thức: 8 x 1 2 4x 12x+9 2 2 2
2xy x z y a)  b) 4 x   1  2 x   1 2 2x  x  c) 6 2 2 2
x z y  2xz 3 | x  4 | 4 2 x  5x  4 2 2x  5x  2 d) e) 2 x x  12 4 2 x 10x  f) 9 2 2x  3x  2 4 x  4 2 2 2 2 2 2
a x y y a x 1 g) 2 3x  6x  h) 6 2 2 2 2 2 2
a x y y a x y y TÀI LIỆU TOÁN HỌC 46 3 x  7x  6 i) 2 2 2 2
x (x  3)  4x(x  3)  4(x  3) Bài giải 8 4 4 4 2 2 x 1
(x  1)(x  1)
(x  1)(x  1)(x 1) a) 2     x  1 4 x   1  2 x   4 2 4 2 1
(x  1)(x 1)
(x  1)(x 1) 2 2 4x  12x+9 (2x  3) 2x  3 b)   2 2x  x  6
(2x  3)(x  2) x  2 2 2 2 2 2
2xy x z y
z  (x y)
(z x y)(z x y)
z x y c)    2 2 2 2 2
x z y  2xz
(x z)  y
(x y z)(x y z) x y z 3| x  4 | 3| x  4 | 3 d)   2
x x 12 (x  4)(x  3) x  , với x  4 3 3| x  4 | 3| x  4 | 3  hoặc   2
x x 12 (x  4)(x  3) x  , với x < 4 3 4 2 2 2 2 x  5x  4
(x 1)(x  4) x  4 e)   4 2 2 2 2 x 10x  9
(x 1)(x  9) x  9 2
2x  5x  2 (2x  1)(x  2) x  2 f)   2 2x  3x  2
(2x  1)(x  2) x  2 4 4 2 2 2 2 2 x  4
(x  4x  4)  4x (x  2)  4x g)   2 2 2 3x  6x  6
3(x  2x  2) 3(x  2x  2) 2 2 2
(x  2x  2)(x  2x  2) x  2x  2   2 3(x  2x  2) 3 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a x y y a x  1
(y 1)(a x 1)
(y 1)(y  1) y 1 h)    2 2 2 2 2 2 2 2 2
a x y y a x y y
( y y)(a x 1) y(y  1) y 3 2 2 x  7x  6
x(x 1)  6(x 1)
(x 1)(x x  6) i)   2 2 2 2 2 2 2 2
x (x  3)  4x(x  3)  4(x  3)
(x  3) (x  4x  4)
(x  3) (x  2)
(x 1)(x  2)(x  3)   x 1  2 2
(x  3) (x  2) (x  2)(x  3)
Bài 37. Chứng minh đẳng thức: 3 a) x  7x  6 3 2
a  4a a  4 a 1  2 2 2 2
x (x  3)  4x(x  3)  4(x  3) 3 2
a  7a 14a  8 a  2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 47 Bài giải 3 2 2
a  4a a  4
a (a  4)  (a  4)
(a  4)(a 1)(a  1) b)   3 2 3 2
a  7a  14a  8 (a  8)  7a(a  2) (a  2)(a  2a  4  7a)
(a  4)(a 1)(a  1)
(a  4)(a 1)(a  1) a 1    2
(a  2)(a  5a  4)
(a  2)(a 1)(a  4) a  2
Bài 38. Tìm các giá trị nguyên x để phân thức sau có giá trị nguyên 3 5 7 a) b) c) 2x  1 2 2
x  1 x x  1 Bài giải
a) Vì x nguyên nên 2x – 1 nguyên. 2x 1 1 x 1   3 2x 1  1  x  0 Do đó nguyên     2x 1 2x 1  3 x  2   2x 1  3  x  1  5
b) Vì x nguyên nên x2 + 1 nguyên. Do đó nguyên 2 x 1 2 x 11   (vì x2 + 1 > 0) 2 x  1  5 x  0 2 x  0     x  2 2 x 4   x  2   7
c) Vì x nguyên nên x2 – x + 1 nguyên. Do đó nguyên 2 x x 1 2
x x 1 1   (vì x2 – x + 1 > 0) 2
x x  1  7 x  0 x  0    x(x 1)  0 x 1  0 x 1      
(x  3)(x  2)  0 x  2  0 x  2    x  3  0 x  3 3x  2 y A
Bài 39. Tính giá trị biểu thức 3x  2y
biết 9x2 + 4y2 =20xy và 2y< 3x <0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 48 Bài giải
Vì 2y < 3x < 0 nên 3x – 2y > 0 và 3x + 2y < 0, suy ra A < 0. 2 2 2 (3x  2y)
9x  4y 12xy 20xy 12xy 8xy 1 Ta có A2 =     2 2 2 (3x  2y)
9x  4y  12xy 20xy  12xy 32xy 4 1
Suy ra A =  ( vì A < 0) 2 2 2 x y 10 x y
Bài 40.Cho 0 < x < y và  Tính N = xy 3 x y Bài giải 2 2 x y 10 Ta có   3(x2 + y2) = 10xy. xy 3 2 2 2 2 2 (x y)
x y  2xy
3(x y )  6xy 10xy  6xy 4xy 1 N2 =      2 2 2 2 2 (x y)
x y  2xy
3(x y )  6xy 10xy  6xy 16xy 4 x y 1
Vì 0 < x < y nên x – y < 0 và x + y > 0. Suy ra N = < 0. Do đó N =  x y 2
Bài 41. Quy đồng mẫu các phân thức 2 1 1 x 2x 1 a) ; ; b) ; ; 2 2 2 2
36a b 1 (6ab  1) (6ab 1) 3 2 2
x  27 x  6x  9 x  3x  9 2 x x 3x c) ; ;2x 2 x d) ; 2 3 2
x 1 x  2x  x 2 2
x  5x  6 x  7x 10 Bài giải 2 2 2 2(36a b 1) a)  2 2 2 2 2
36a b 1 (36a b  ; 1) 2 2 1 (6ab 1) (6ab 1)   2 2 2 2 2 2 (6ab  1)
(6ab 1) (6ab 1) (36a b  ; 1) 2 2 1 (6ab 1) (6ab 1)   2 2 2 2 2 2 (6ab 1)
(6ab 1) (6ab 1) (36a b  1) x x x(x  3) b)   3 2 2 2 x  27
(x  3)(x  3x  9)
(x  3) (x  3x  ; 9) 2 2x 2x
2x(x  3x  9)   2 2 2 2
x  6x  9 (x  3)
(x  3) (x  3x  ; 9) 2 1 (x  3)  2 2 2
x  3x  9 (x  3) (x  3x  9) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 49 2 x x x x(x  1) 3x 3 2 2x(x  1) c)    2x  2 2 x 1 x  1 (x  ; 1) 3 2 2
x  2x x (x  ; 1) 2 (x  ; 1) 2 2 2(x  5) d)   2
x  5x  6 (x  2)(x  3)
(x  2)(x  3)(x  ; 5) x x x(x  3)   2
x  7x  10 (x  2)(x  5)
(x  2)(x  3)(x  ; 5) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 50
Bài 2. CHUYÊN ĐỀ CỘNG TRỪ NHÂN CHIA PHÂN THỨC
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1. Phép cộng phân thức
* Muốn cộng hai phân thức có cùng mẫu, ta cộng các tử thức với nhau và giữ nguyên mẫu thức.
* Muốn cộng hai phân thức có mẫu thức khác nhau, ta quy đồng mẫu thức
rồi cộng các phân thức có cùng mẫu thức vừa tìm được. * Tính chất: A C C A Giao hoán    B D D BA C E A C E  Kết hợp           B D F B D F
2. Phép trừ phân thức: A C AD  BC   B D D B
3. Phép nhân phân thức: A C AC .  B D BD A C C A *Giao hoán .  . B D D BA C E A C E  * Kết hợp . .  . .      B D F B D F
* Phân phối với phép cộng
4. Phép chia phân thức: A C A DC  :  .  0   B D B CD
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP:
Bài 42. Thực hiện phép tính: 3 2 x x 1 1 1 1 1 a)    b)  
x  1 x 1 x  1 x  1
x 1 1 x x  2  x  2 x  3 2x y 4 1 3ab a b c)   d )   2 2 2 2 x  2xy 2y xy x  4y 3 3 2 2 a b a b
a ab b TÀI LIỆU TOÁN HỌC 51 1 2 3 e)   2 x  3x  2
(2  x)(3  x) (1  x)(x  3) 1 1 1 1 f )    ...  x(x  1)
(x  1)(x  2)
(x  2)(x  3) (x  9)(x  10) 2 2 2 2 g)    2 2 2 2 x  2x x  6x  8 x  10x  24 x  14x  48 1 1 1 h)  
(a b)(a c)
(b c)(b a)
(c a)(c b) 1 2x 1 i)   2 3 2 2 x  3x  2 x  4x  4x x  5x  6 Bài giải 3 2 3 2 2 x x 1 1 x  1 x  1  2 x 1 a)     
x x 1
x  1 x 1 x  1 x 1 x  1 x 1 x 1 2 2
(x 1)(x x  1)  x  1  x  1 3 2 2 2
x x x x x 1  x  1  x 1 3 2 2
x x  2x
x(x x  2)   x 1 x 1 1 1 1 ) b  
x 1 1 x x  2  x  2 x  3
(x  2)(x  3) x  3 x 1   
(x 1)(x  2)(x  3) (x 1)(x  2)(x  3) (x 1)(x  2)(x 3) 2 2
x  5x  6  x  3  x 1 x  3x  2
(x 1)(x  2) 1    
(x 1)(x  2)(x  3)
(x 1)(x  2)(x  3) (x 1)(x  2)(x  3) x  3 2x y 4 2 1 4 c)      2 2 2 2 x  2xy 2y xy x  4y x  2y x  2y
(x  2y)(x  2y)
2x  4 y x  2 y  4 
(x  2 y)(x  2 y) 3x  2y  4 
(x  2y)(x  2y) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 52 2 2 2 1 3ab a b
a ab b  3ab  (a b) d)    3 3 2 2 2 2 a b a b
a ab b
(a b)(a ab b ) 2 2
2a  2b  2ab 2   2 2
(a b)(a ab b ) a b 1 2 3 e)   2
x  3x  2 (2  x)(3  x)
(1  x)(x  3) x  3 2(x 1) 3(x  2)   
(x 1)(x  2)(x  3)
(x 1)(x  2)(x  3) (x 1)(x  2)(x  3)
x  3  2x  2  3x  6 1  
(x 1)(x  2)(x  3)
(x 1)(x  2)(x  3) 1 1 1 1 f )    ...  x(x  1)
(x  1)(x  2)
(x  2)(x  3)
(x  9)(x  10) (x  1)  x
(x  2)  (x  1)
(x  3)  (x  2)
(x  10)  (x  9)     ...  x(x  1)
(x  1)(x  2)
(x  2)(x  3)
(x  9)(x  10) 1 1 1 1 1 1 1 1        ...   x x  1 x  1 x  2 x  2 x  3 x  9 x  10 1 1 x  10  x    10  x x  10 x(x  10) x(x  10) 2 2 2 2 g)    2 2 2 2 x  2x x  6x  8 x  10x  24 x  14x  48 2 2 2 2     x(x  2)
(x  2)(x  4)
(x  4)(x  6)
(x  6)(x  8) (x  2)  x
(x  4)  (x  2)
(x  6)  (x  4)
(x  8)  (x  6)     x(x  2)
(x  2)(x  4)
(x  4)(x  6)
(x  6)(x  8) 1 1 1 1 1 1 1 1         x x  2 x  2 x  4 x  4 x  6 x  6 x  8 1 1 x  8  x 8     x x  8 x(x  8) x(x  8) 1 1 1 h)  
(a b)(a c) (b c)(b a) (c a)(c b) b c a c a b   
(a b)(b c)(a c) (a b)(b c)(a c) (a b)(b c)(a c)
b c a c a b   0
(a b)(b c)(a c) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 53 1 2x 1 1 2 1 i)      2 3 2 2 2 x  3x  2
x  4x  4x x  5x  6
(x  1)(x  2) (x  2)
(x  2)(x  3)
(x  2)(x  3)
2(x  1)(x  3)
(x  1)(x  2)    2 2 2
(x  1)(x  2) (x  3)
(x  1)(x  2) (x  3)
(x  1)(x  2) (x  3) 2 2 2
x  5x  6  2x  8x  6  x  3x  2 2   2 2
(x  1)(x  2) (x  3)
(x  1)(x  2) (x  3)
Bài 43. Chứng minh đẳng thức: 2 2 2 2 2 4x  (x  3) x  9 (2x  3)  x a)   1 2 2 2 2 2 9(x 1) (2x  3)  x 4x  (x  3) y z z x x y 2 2 2 b)     
(x y)(x z)
( y z)( y x)
(z x)(z y) x y y z z x Bài giải 2 2 2 2 2 4x  (x  3) x  9 (2x  3)  x a)   2 2 2 2 2 9(x 1) (2x  3)  x 4x  (x  3)
(2x x  3)(2x x  3)
(x  3)(x  3)
(2x  3  x)(2x  3  x)   
9(x 1)(x  1)
(2x  3  x)(2x  3  x)
(2x x  3)(2x x  3)
3(x  3)(x 1)
(x  3)(x  3)
3(x  3)(x 1)   
9(x 1)(x  1)
3(x  3)(x  1)
3(x  3)(x  1) x  3 x  3 3(x 1)
x  3  x  3  3x  3 3x  3      1
3(x  1) 3(x  1) 3(x  1) 3(x  1) 3x  3 y z z x x y b)  
(x y)(x z)
( y z)(y x)
(z x)(z y)
(x z)  (x y)
( y x)  ( y z)
(z y)  (z x)   
(x y)(x z)
( y z)(y x)
(z x)(z y) 1 1 1 1 1 1       x y x z y z y x z x z y 1 1 1 1 1 1       x y z x y z x y z x y z 2 2 2    x y y z z x 1 1 2 4 8 16
Bài 44. Tính tổng A       2 4 8 16
1  x 1  x 1  x 1  x 1  x 1  x TÀI LIỆU TOÁN HỌC 54 Bài giải 1 1 2 4 8 16 A       2 4 8 16
1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 2 4 8 16 A       2 2 4 8 16 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 2 2 4 8 16 A      2 2 4 8 16 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 2 2
2  2x  2  2x 4 8 16 A     4 4 8 16 1 x 1 x 1 x 1 x 4 4 8 16 A     4 4 8 16 1 x 1 x 1 x 1 x 4 4
4  4x  4  4x 8 16 A    8 8 16 1 x 1 x 1 x 8 8 16 A    8 8 16 1 x 1 x 1 x 8 8
8  8x  8  8x 16 A   16 16 1 x 1 x 16 16 A    0 16 16 1 x 1 x
Bài 45. Xác định các số hữu tỉ a, b, c, d sao cho: 2 9x 16x  4 a b c 3 x a b x c d a)    b)    3 2
x  3x  2x x x 1 x  2 4 2
x 1 x 1 x  1 x  1 Bài giải 2 9x 16x  4 a b c
a(x 1)(x  2)  bx(x  2)  cx(x 1) a)     3 2
x  3x  2x x x 1 x  2
x(x 1)(x  2) 2 2 2 2
ax  3ax  2a bx  2bx cx cx
(a b c)x  (3a  2b c)x  2a  
x(x 1)(x  2)
x(x 1)(x  2)
a b c  9 a  2 a  2    Suy ra 3
a  2b c 16  b
  c  2  9  b   3 2a 4 2b c 6 16      c  4    TÀI LIỆU TOÁN HỌC 55 3 x a b cx d b)    4 2 x  1 x  1 x  1 x  1 2 2 2
a(x  1)(x  1)  b(x  1)(x  1)  (cx d )(x  1)  2
(x  1)(x  1)(x  1) 3 2 3 2 3 2
ax ax ax a bx bx bx b cx cx dx d  4 x  1 3 2
(a b c)x  (a b d )x  (a b c)x  (a b d )  4 x  1
a b c 1  (1)
a b d  0 (2) Suy ra 
a b c  0  (3)
a b d  0 (4) 1 1
Lấy (1) – (3) theo vế, ta được 2c = 1, suy ra c = và a + b = 2 2 1
Lấy (2) + (4) theo vế, ta được 2a – 2b = 0, suy ra a = b = 4
Lấy (2) – (4) theo vế, ta được 2d = 0, suy ra d = 0 1 1
Vậy ta có a = b = , c = , d = 0 4 2
Bài 46. Thực hiện phép tính: 2 2 2 ab a
a 10a  25  b 2 3 3 x xy 3x  3y a) . b) . 2 2 2 2
b  5b  5a a a b 2 2 2
5x  5xy  5y xy y 2 2 x  5x  6 x  3x  x y
2x y x c) . d)  2 2
x  7x  12 x  4x  4   2 2  x
x y x y 5 3 2 2 x x  1 2x  1 x  4x 2 x  5 x  3x
(x 1)(x  5) e) . . f ) . . 2 2 5 3 2x  1
x x 12 x x  1 2 2
x  4x  3 x 10x  25 2x
2x  9 5x  8
2x  9 4x  3 g) .  .
x  5 x  1945
x  5 x  1945 Bài giải 2 2 2 2 2 ab a
a 10a  25  b
a(a b) (a  5)  b a) .  . 2 2 2 2
b  5b  5a a a b
(b a)(b a)  5(b a) (a b)(a b)
a(a  5  b)(a  5  b)
a(a b  5)    2
(b a)(b a  5)(a b) (a b) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 56 2 3 3 2 2 x xy 3x  3y
x(x y)
3(x y)(x xy y ) b) .  . 2 2 2 2 2
5x  5xy  5y xy y
5(x xy y )
y(x y)
3x(x y)  5y 2 2 x  5x  6 x  3x
(x  2)(x  3) x(x  3) x(x  3) c) .  .  2 2 2
x  7x  12 x  4x  4 (x  3)(x  4) (x  2) (x  2)(x  4) 2 2 2 2 2  x y
2x y x
x y  2x y x (x y ) 1  1 d)   .  .    2 2 2 2 2 2  x
x y x y
x(x y) x y x x y x 5 3 2 2 2 x x 1 2x 1 x  4x 1 x  4x x(x  4) x ) e . .  .   2 2 5 3 2
2x 1 x x 12 x x 1 x x 12 1
(x  4)(x  3) x  3 2 x  5 x  3x
(x 1)(x  5) x  5
x(x  3) (x 1)(x  5) 1 f ) . .  . .  2 2 2
x  4x  3 x 10x  25 2x
(x 1)(x  3) (x  5) 2x 2
2x  9 5x  8
2x  9 4x  3
2x  9  5x  8 4x  3  g) .  .  .   
x  5 x  1945
x  5 x  1945
x  5  x  1945 x  1945  2x  9 x  5 2x  9  . 
x  5 x  1945 x  1945
Bài 47. Cho a, b, c là các số nguyên đôi một khác nhau. Chứng minh rằng
biểu thức sau có giá trị nguyên: 3 3 3 a b c M   
(a b)(a c) (b c)(b a) (c a)(c  ) b Bài giải
Vì a, b, c đôi một khác nhau nên a – b, b – c, c – a  0. Ta có: 3 3 3 3 3 3 a b c
a (b c)  b (c a)  c (a b) M    
(a b)(a c) (b c)(b a) (c a)(c b)
(a b)(b c)(c a) 3 3 3 3 3 3 2 2 3 3 3
a b a c b c ab ac bc
ab(a b )  c(a b )  c (a b)  
(a b)(b c)(c a)
(a b)(b c)(c a)
Vì a, b, c là các số nguyên nên a + b + c nguyên, suy ra M nguyên.
Bài 48. Tìm giá trị của x để mỗi biểu thức sau là số nguyên: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 57 3 2
2x  6x x  8 2 3x  x  3 a)M b)N x  3 3x  2 Bài giải 3 2 3 2
2x  6x x  8 (2x  6x )  (x  3)  5 5 2 a)M    2x 1  x  3 x  3 x  3 x  3  5 x  8 x  3 5  x  2 
M nguyên  5 nguyên     x  3 x  3 1 x  4   x  3  1  x  2 2 2
3x x  3 (3x  2x)  (3x  2)  5 5 b)N    x 1 3x  2 3x  2 3x  2 x 1 3x  2  5 3x  3  7    x  5 3x  2  5  3x  7      3 N nguyên  nguyên   3x  2 3x  2 1 3x  1   1    x  3x  2  1  3x  3  3  x  1 
Bài 49. Tính giá trị biểu thức: 5a  b 3b  2a 7 7 a) P  
với a   ;b  ;2a  b  7 3a  7 2b  7 3 2 2a  b 5b a b)Q   với 2 2
b  3a;6a  15ab  5b  0 3a  b 3a  b 2 3 2 2 2
b c a
a  (b c)
c)M x y xy với x  ; y  2 2 2bc (b c)  a
Bài 50. Rút gọn biểu thức: 1 a ba b a b ) a b a b) 1 b a  2 2 a b a b a b 2 2 x y
c(a c)  a(a c) c) ) x d c a  1 1  a c a c x y TÀI LIỆU TOÁN HỌC 58 2 2
x 1 (x 1)(x  4x  1) 4  x 4x e)x :  .  2 2 2 2 2x  2x (x 1) x  1 Bài giải 1 2 2  a b ) a b a   a b 1 a b 2 2 a b 2 2 a b
a ab ab ba b a b
(a b)(a b) b)  1 2 2 b a
ab b a aba b a b
(a b)(a b)
c(a c)  a(a c)
c(a c)  a(a c) c)  c a
c(a c)  a(a c)  a c a c
(a c)(a c)
[c(a c)  a(a c)](a c)(a c) 2 2 
 (a c)(a c)  a c
c(a c)  a(a c) 2 2 2 2 x y x y 2 2
(x y )xy
(x y)(x y) y ) x x d   
  y(x y) 1 1 y x
x( y x) y xx y xy 2 2
x 1 (x 1)(x  4x  1) 4  x 4x e)x :  .  2 2 2 2 2x  2x (x 1) x 1 2 2 2x
(x 1)(x  4x  1) 4  x 4x   .  2 x 1 2x(x  1) (x 1)
(x 1)(x  1) 2 2 2x(x  1)
2(x  4x  1) 4x   
(x 1)(x  1)
(x 1)(x  1)
(x 1)(x  1) 2 2 2
2x  2x  2x  8x  2  4x
(x 1)(x  1) 10x  2
 (x 1)(x 1) 2 2 2  (x 1) 1  2x  4x 1  x x
Bài 51. Cho phân thức M    :  2 3  3 3x  (x 1) x  1
x  1 x x
a) Tìm điều kiện để giá trị của biểu thức xác định.
b) Tìm giá trị của x để biểu thức bằng 0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 59
c) Tìm giá trị của x để |M| = 1 Bài giải
a) Điều kiện để giá trị của biểu thức xác định 2 2 3
x  (x 1)  0
x x 1  0   3 2 x 1  0
(x 1)(x x  1)  0     x 1  0  x 1 0  2 x x  0
x(x 1)  0   3 2 x x  0
x(x 1)  0   x 1 0 x  1     x  0 (vì 2
x x 1 > 0 và 2 x 1 > 0 x  )  x  0 x 1 0   x  1  2 2x  8x  9
Bài 52. Tìm giá trị nhỏ nhất của A  2 x  4x  5 Bài giải 2 2 2x  8x  9
2(x  4x  5) 1 1 A    2  2 2 2 x  4x  5 x  4x  5 x  4x  5 1 Suy ra A đạt GTNN khi đạt GTLN, hay 2
x  4x  5 đạt GTNN. 2 x  4x  5 Ta có 2 2
x  4x  5  (x  2) 1  1 Biểu thức 2
x  4x  5 đạt GTNN bằng 1  x  2  0  x  2 . 1 Khi đó, A = 2   2 1  1. 2 x  4x  5
Vậy GTNN của A bằng 1 khi x = 2. 2 2x  6x  7
Bài 53. Tìm giá trị lớn nhất của B  2 x  3x  3 Bài giải 2 2 2x  6x  7 2(x  3x  3)  1 1 B    2  2 2 2 x  3x  3 x  3x  3 x  3x  3 1 Suy ra B đạt GTLN khi đạt GTLN, hay 2
x  3x  3 đạt GTNN. 2 x  3x  3 3 3 3 Ta có 2 2
x  3x  3  (x  )   2 4 4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 60 3 3 3 Biểu thức 2
x  3x  3 đạt GTNN bằng khi x   0  x   . 4 2 2 1 1 10 Khi đó, B = 2   2   . 2 x  3x  3 3 3 4 10 3 Vậy GTLN của B là khi x   3 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 61
Chương 3. PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN
Bài 1. MỞ ĐẦU VỀ PHƯƠNG TRÌNH. PHƯƠNG TRÌNH
BẬC NHẤT MỘT ẨN
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1) Phương trình một ẩn
 Phương trình ẩn x có dạng A x ( ) B x
( ) (1), trong đó A(x), B(x) là các biểu thức của cùng biến x.
Ví dụ 1. 3 x  
1  5  2x là phương trình ẩn x
t +5t = 2t là phương trình ẩn t 2
x  1  2x  2 là phương trình ẩn x  Nếu với x   0 x ta có A x ( ) B x ( ) thì x
x là nghiệm của đa thức 0 0 0 A x ( ) B x
( ) (ta còn nói x thỏa mãn hay nghiệm đúng phương trình đã 0 cho).
 Một phương trình có thể có một, hai, ba,… nghiệm hoặc không có
nghiệm nào, hoặc có vô số nghiệm.
 Phương trình không có nghiệm gọi là phương trình vô nghiệm. 2) Giải phương trình
 Giải phương trình là tìm tập nghiệm của phương trình đó
 Tập hợp các nghiệm của phương trình được gọi là tập nghiệm của
phương trình đó, ký hiệu là S.
Ví dụ 2. Phương trình x = 2 có tập nghiệm S    2
Phương trình 2
x  3 có tập nghiệm S   Phương trình 2 2
x  1  1  x có tập nghiệm S  
3) Phương trình tương đương
 Hai phương trình tương đương là hai phương trình có cùng tập
nghiệm. Dùng kí hiệu "  " để chỉ hai phương trình tương đương
Ví dụ 3. x  2  0  x  2
3x  2  4x  1  x  3  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 62
4) Định nghĩa phương trình bậc nhất một ẩn
 Phương trình bậc nhất một ẩn là phương trình có dạng ax + b = 0, trong
đó a, b là hai hằng số và a  0.
Ví dụ 4. 2x + 1 = 0 là phương trình bậc nhất một ẩn có: a = 2; b = 1
5) Hai quy tắc biến đổi phương trình
 Quy tắc chuyển vế: Trong một phương trình ta có thể chuyển một hạng
tử từ vế này sang vế kia và đổi dấu hạng tử đó.
 Quy tắc nhận một số: Trong một phương trình ta có thể nhân (hoặc
chia) hai vế với cùng một số khác 0.
6) Cách giải phương trình bậc nhất một ẩn
Dùng quy tắc chuyển vế hay quy tắc nhân với một số. Tổng quát phương
trình ax b  0(a  0) được giải như sau:
ax b  0(a  0)  ax  bb   x ab   Vậy: S     a b
Nhận xét: Phương trình ax b  0(a  0) luôn có một nghiệm duy nhất x a
Ví dụ 5. Giải phương trình 3x  1  0 Ta có 3x  1  1
0  3x 1  x  3 1 Vậy S    3
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 1. Giải các phương trình sau a) 12 – 6x = 0 b) 2x + x + 120 = 0 c) x – 5 = 3 ‐ x d) 7 – 3x = 9 ‐ x 5  2 f) 2(x + 1) = 3 + 2x e)
x 1  x 10 9 3 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 63 Bài giải: 12  a) Ta có 12 – 6x = 0  6  x  1  2  x   x  6  2 Vậy S    2
b) Ta có 2x + x + 120 = 0  3x  120  0  3x  120  120   x   x  40  3 Vậy S    40
c) Ta có x – 5 = 3 – x  x x  3  5  2x  8  x  4 Vậy S    4
d) Ta có 7 – 3x = 9 – x  3
x x  9  7  2  x  2  x  1 Vậy S    1 5  2 5  2 1  1 e) Ta có
x  1  x 10  x x  10  1 x  1  1 9 3 9 3 9  x  9 Vậy S    9
f) Ta có 2(x + 1) = 3 + 2x  2x  2  3  2x  2x  2x  3  2  0x  1 Vậy S    
Bài 2. Tìm m sao cho phương trình
a) 2x – 3m = x + 9 nhận x= ‐5 là nghiệm b) 2
4x m  22 nhận x = 5 là nghiệm Bài giải:
a) x = ‐5 là nghiệm phương trình 2x – 3m = x + 9
nên ta có 2.(‐5) – 3m = (‐5) + 9  10   3m  4  3  m  4  10 14  m  3  TÀI LIỆU TOÁN HỌC 64 14 
Vậy với x= ‐ 5 là nghiệm phương trình 2x – 3m = x + 9 thì m  3
b) x = 5 là nghiệm phương trình 2 4x m  22 nên ta có 2 4.5  m  22 2  20  m  22 2  m  22  20 2  m  2  m   2
Vậy với x = 5 là nghiệm phương trình 2
4x m  22 thì m   2
Bài 3. Chứng minh hai phương trình sau là tương đương x x = ‐ 3 và  1  0 3 Bài giải: x
Ta thấy x = ‐3 là nghiệm của phương trình  1  0 . Vậy hai phương trình 3 trên là tương đương.
Bài 4. Xét xem hai phương trình sau có tương đương không? a) 2 3
x  2x x  3x  1 và x = ‐1 b) 2
(x  3)(x  1)  2x  5 và x = 2 Bài giải 2 3 a) Ta có   1  2  1  3    1  3  1 1  5
 nên x = ‐1 không là nghiệm của phương trình 2 3
x  2x x  3x  1. Vậy hai phương trình trên không tương đương. b) Ta có 2
(2  3)(2  1)  5  2.2  5  1 nên x = 2 không là nghiệm của phương trình 2
(x  3)(x  1)  2x  5 . Vậy hai phương trình trên không tương đương. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 65
Bài 2. PHƯƠNG TRÌNH ĐƯA VỀ DẠNG AX + B = 0
A. CHUẨN KIẾN THỨC Cách giải
Bước 1: Quy đồng mẫu rồi khử mẫu hai vế.
Bước 2: Bỏ ngoặc bằng cách nhân đa thức; hoặc dùng quy tắc dấu ngoặc. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 66
Bước 3: Chuyển vế: Chuyển các hạng tử chứa ẩn qua vế trái; các hạng tử tự
do qua vế phải. (Chú ý: Khi chuyển vế hạng tử thì phải đổi dấu hạng tử đó)
Bước 4: Thu gọn bằng cách cộng trừ các hạng tử đồng dạng
Bước 5: Chia hai vế cho hệ số của ẩn x  2 2x 1 5
Ví dụ 6: Giải phương trình   2 6 3 Mẫu chung: 6 x  2 2x 1 5 Ta có   2 6 3  (
3 x  2)  (2x  ) 1  5.2
 6x  6  2x 1  10
 6x  2x  10  6 1 5
 8x  5  x  8 5
Vậy nghiệm của phương trình là x  8
Ví dụ 7. Giải phương trình x  2 2
2  x x  4x 10 Ta có  x  2 2
2  x x  4x 10 2 2
x  4x  4  x x  4x 10  7x  14  0  x  2
Vậy nghiệm của phương trình đã cho là x = ‐2
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 5. Giải các phương trình sau x  4 x  3 x a)   4 6 3 x 1 1  x 2(x 1) b)  1 2 4 3 3x  2 3  2(x  7) c)  5  6 4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 67 4x  1 2 x  3 d)    x 3 3 6 x  1 2x  9 x e)   1 3 8  6 3x  2
x 1 14x  3 2x  1 f)    5 9 15 9 x x  1 x  2 x  3 g)     4 2000 2001 2002 2003
59  x 57  x 55  x 53  x 51  x h)      5  41 43 45 47 49 x  14 x  15 x  16 x  17 x  116 i)      0 86 85 84 83 4 x  90 x  76 x  58 x  36 x 15 j)     15 10 12 14 16 17 2 2 k) 2x  
1  2x  3  4(x  3)
l)  x  52x  
1  2x  3 x   1 Bài giải: x  4 x  3 x
3(x  4) 2(x  3) 4x a)      4 6 3 4.3 6.2 3.4
 3x  4  2x  3  4x
 3x  12  2x  6  4x
 3x  2x  4x  6 12  3x  18  x  6 Vậy S    6 x 1 1 x 2(x 1) x   x x  b)  1 6( 1) 3(1 ) 12 2.4( 1)     2 4 3 2.6 4.3 12 3.4  6x  
1  31  x 12  2.4 x   1
 6x  6  3  3x  12  8x  8
 6x  3x  8x 12  8  6  3 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 68 29
 17x  29  x  17 29 Vậy S    17  3x  2 3  2(x  7)
2(3x  2) 5.12 3(3  2(x  7)) c)  5     6 4 6 12 4.3
 23x  2  5.12  33  2x  7
 6x  4  60  9  6x  7
 6x  64  9  6x  42
 6x  6x  9  42  64 31
 12x  31  x  12 31 Vậy S    12   4x  1 2 x  3 2(4x  1) 2.2 x  3 6x d)    x     3 3 6 3.2 3.2 6 6  24x  
1  2.2   x  3  6x
 8x  2  4  x  3  6x
 8x x  6x  3  4  2  x  1 Vậy S    1 x  1 2x  9 x 8(x  1) 3
 (2x  9) 4x 24 e)   1     3 8  6 3.8 8.3 6.4 24  8x  
1  32x  9  4.x  24
 8x  8  6x  27  4x  24
 8x  6x  4x  24  27  8 11
 2x  11  x  2 11 Vậy S     2  3x  2
x 1 14x  3 2x  1
9(3x  2) 5(x 1) 3(14x  3) 5(2x 1) f)        5 9 15 9 5.9 9.5 15.3 9.5 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 69
 93x  2  5x  
1  314x  3  52x   1
 27x  18  5x  5  42x  9  10x  5
 27x  5x  42x  10x  9  5  5  18  0x  9 Vậy S     x x  1 x  2 x  3 g)     4 2000 2001 2002 2003 x x  1 x  2 x  3  1  1  1  1  4  4 2000 2001 2002 2003 x  2000 x  1  2001 x  2  2002 x  3  2003      0 2000 2001 2002 2003 x  2000 x  2000 x  2000 x  2000      0 2000 2001 2002 2003     x   1 1 1 1 2000 .     0    2000 2001 2002 2003  1 1 1 1
x  2000  0 vì     0 2000 2001 2002 2003  x  2000 Vậy S    2000 59  x
57  x 55  x 53  x 51  x h)      5  41 43 45 47 49 59  x 57  x 55  x 53  x 51  x  1 1 1 1 1 5   5 41 43 45 47 49
59  x  41 57  x  43 55  x  45 53  x  47 51  x  49       0 41 43 45 47 49
100  x 100  x 100  x 100  x 100  x       0 41 43 45 47 49      x 1 1 1 1 1 100 .      0    41 43 45 47 49   1 1 1 1 1 
 100  x  0 vì      0    41 43 45 47 49   x  100 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 70 Vậy S    100 x  14 x  15 x  16 x  17 x 116 i)      0 86 85 84 83 4 x  14 x  15 x  16 x  17 x  116   1   1   1   1   4  0 86 85 84 83 4 x  14  86 x  15  85 x  16  84 x  17  83 x  116  16       0 86 85 84 83 4 x  100 x  100 x  100 x  100 x  100       0 86 85 84 83 4     x   1 1 1 1 1 100 .      0    86 85 84 83 4   1 1 1 1 1 
  x  100  0 vì      0    86 85 84 83 4   x  100  Vậy S    100 x  90 x  76 x  58 x  36 x 15 j)     15 10 12 14 16 17 x  90 x  76 x  58 x  36 x 15  1   2   3   4   5 15 15 10 12 14 16 17 x  90  10 x  76  2.12 x  58  3.14 x 16  4.16 x 15  5.17       0 10 12 14 16 17 x 100 x 100 x 100 x 100 x 100       0 10 12 14 16 17     x   1 1 1 1 1 100 .      0   10 12 14 16 17   1 1 1 1 1 
  x 100  0 vì      0   10 12 14 16 17   x  100 Vậy S    100 2 2 k) 2x  
1  2x  3  4(x  3) 2 2
 4x  4x  1  4x  12x  9  4x  12 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 71  4x  20  x  5 Vậy S    5
l)  x  52x  
1  2x  3 x   1 2 2
 2x  9x  5  2x x  3 1
 10x  2  x  5 1 Vậy S    5
Bài 3. PHƯƠNG TRÌNH TÍCH
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1. Phương trình tích
Phương trình tích là phương trình có dạng: A(x).B(x)C(x).D(x) = 0, trong đó
A(x).B(x)C(x).D(x) là các nhân tử  ( A ) x  0 B( ) x  0
Cách giải: A(x).B(x)C(x).D(x) = 0   C  ( ) x  0 D( ) x   0
Ví dụ 8. Giải phương trình 2x  33x  4  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 72  3  2  3  0 x x  2     3x  4  0 4 x   3  4  3
Vậy tập nghiệm của phương trình đã cho là S   ;   3 2
2. Phương trình đưa về phương trình tích
 Để đưa phương trình về dạng phương trình tích , ta áp dụng phương
pháp phân tích một đa thức thành nhân tử.
Ví dụ 9. Giải phương trình 3 2
x  3x  3x  1  (x  1)(x  1) (1)  x  3 (1)
1  (x 1)(x  1)  0 2
 (x 1)(x  3x)  0
 (x  1)x(x  3)  0 x 1  0 x 1 x 0     x  0   x  3  0 x  3  
Tập nghiệm của phương trình (1) là S  0;1;  3
Ví dụ 10. Giải phương trình 2
x x  2x  2 (2)
(2)  x(x  1)  2(x  1) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 2 2
a)  x     2 1 2 x   1   x   1  2 x   1  x   1  0 73  x   1 x 1  2  x  1  0    x  
1  x 1  2x  2  0  x  
1 x  3  0 x 1  0 x 1     x  3  0 x  3 
Vậy S  3;  1 b)  x  2 3 2
2  x  8  0   x  2 3 3 2 2  (x  2 )  0  2x  22 3 3  (x  2 )  0
 2x  22  x  2 2
x  2x  4  0
 x  22x  2   2
x  2x  4  0  x  2 2
2x  4  x  2x  4  0   x   2
2 4x x   0  x  2 x4  x  0 x  2  0 x  2    x  0  x  0   4  x  0 x  4  
Vậy S  2;0;  4 c)  x   2 x x   3 1 5
2  x  1  0   x   2 x x   3 3 1 5 2  (x 1 )  0  x   1  2
x  5x  2  x   1  2 x  2x   1  0  x   1  2 2
x  5x  2  x  2x   1  0  x   1 3x  3  0  x   1 3 x  
1  0  3 x  2 1  0
x  1  0  x  1 Vậy S    1 2 2 2 2
d)  x  3  2x  7   x  3  2x  7  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 74
 x  3  2x  7x  3  2x  7  0
 3x  4x 10  0  4  3x  4  0 x      3 x 10  0  x  10   4   Vậy S   10  ;   3  3 1 3 7 1
e) x 1  x3x  7  x   x3x  7 7 7 7 7 7 1   x   1 3
7  x(3x  7)  0 7 7 1
 3x  71 x  0 7  7 3x  7  0 x      3 1   x  0  x 1  7  Vậy S  1;    3 f)  2
x   x     2 2 4 3
x  2x 12   2
x   x     2 2 4 3
x  2x 12  0   2
x  24x  3  x 12  0   2
x  23x  9  0 2 x  2  0 x   2     3x  9  0 x  3 
Vậy S   2; 2;  3
g)  x    x 2
2 3 4  x  4x  4   x    x 2 2 3 4  (x  2)
 x    x  x  2 2 3 4 2  0
  x  23  4x x  2  0
 x  2(1 5x)  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 75 x  2  x  2  0     1 1   5x  0 x   5  1 Vậy S   2;    5 h) 2
x  3x  2  0 2
x x  2x  2  0   2
x x  2x  2  0
xx   1  2(x 1)  0  x   1  x  2  0 x 1  0 x 1     x  2  0 x  2 Vậy S  1;  2 i) 2
x  7x  12  0 2
x  3x  4x  12  0
xx  3  4x  3  0
 x  3(x  4)  0 x  3  0 x  3     x  4  0 x  4
Vậy S  3;  4 j) 2
x  3x  10  0 2
x  2x  5x 10  0
x(x  2)  5(x  2)  0
 x  2(x  5)  0 x  2  0 x  2     x  5  0 x  5
Vậy S  2;  5 k) 2
x  2x  15  0 2
x  3x  5x  15  0
xx  3  5x  3  0
 x  3(x  5)  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 76 x  3  0 x  3     x  5  0 x  5 
Vậy S  5;  3 l) 2
2x  5x  3  0 2
 2x  2x  3x  3  0
 2x(x 1)  3(x 1)  0  x   1 (2x  3)  0 x 1 x 1  0     3 2x  3  0 x   2  3 Vậy S  1;    2 m) 2
3x  5x  2  0 2
 3x  6x x  2  0
 3x(x  2)  (x  2)  0
 (x  2)(3x  1)  0 x  2 x  2  0     1  3x  1  0 x   2  1   Vậy S  2;   2  3 3 3
n) x  1  xx  
1  x 1  xx   1  0  x   2
1 (x x  1)  x(x  1)  0 2
 (x  1)(x x  1  x)  0 2 2
 (x 1)(x  2x 1)  0  (x 1)(x 1)  0 x  1  0 x  1      x 1  0 x 1
Vậy S  1;  1 o) 3 2
x x x  1  0 2
x (x 1)  (x 1)  0 2
 (x 1)(x 1)  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 77
x  1  0 vì 2
x  1  0x x  1 Vậy S    1 p) 3 2
x  3x  3x  9  0 2
x (x  3)  3(x  3)  0 2
 (x  3)(x  3)  0   x  3(x  3)(x  3)  0   x  2 3 (x  3)  0 x  3  0 x  3     x  3  0 x  3 
Vậy S  3;  3 q) 3 2
x  8x  21x  18  0   x   2
2 (x  6x  9)  0 2
 (x  2)(x  3)  0 x  2  0 x  2     x  3  0 x  3 Vậy S  2;  3 r) 4 2
x x  6x  8  0 3 2
 (x  2)(x  2x  5x  4)  0 2
 (x  2)(x 1)(x x  4)  0 x  2  0   vì 2
x x  4  0x x 1  0 x  2    x 1 Vậy S    2;1 t) 4 3 2
x x  6x  5(x  1) 4 3 2
x x  6x  5x  5  0 4 3 2 2
x x x  5x  5x  5  0 2 2 2
x (x x  1)  5(x x  1)  0 2 2
 (x x  1)(x  5)  0 2  1  3 Vì với mọi x ta có 2
x x  1  x    0   và 2 x  5  0 .  2  4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 78
Do đó phương trình đã cho vô nghiệm hay tập nghiệm của phương trình đã cho là S  
x(x 1)  2(x 1)  0
 (x  1)(x  2)  0 x 1  0 x  1     x 2 0    x  2
Vậy tập nghiệm của phương trình (2) là S  1;  2
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 6: Giải các phương trình sau: 2
a)  x     2 1 2 x   1 b)  x  2 3 2 2  x  8  0 2 2 c)  x   2 x x   3 1 5 2  x  1  0
d)  x  3  2x  7 3 1 2 2
e) x 1  x3x  7
x  2 4x  3  x  2 x 12 f)       7 7
g)  x    x 2
2 3 4  x  4x  4 h) 2
x  3x  2  0 i) 2
x  7x  12  0 j) 2
x  3x  10  0 k) 2
x  2x  15  0 l) 2
2x  5x  3  0 m) 2
3x  5x  2  0 3
n) x  1  xx   1 o) 3 2
x x x  1  0 p) 3 2
x  3x  3x  9  0 q) 3 2
x  8x  21x  18  0 r) 4 2
x x  6x  8  0 t) 4 3 2
x x  6x  5(x  1) Bài giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 79
Bài 4. PHƯƠNG TRÌNH CHỨA ẨN Ở MẪU. BÀI TẬP TỔNG HỢP
A. CHUẨN KIẾN THỨC
Cách giải phương trình chứa ẩn ở mẫu:
 Tìm điều kiện xác định của phương trình
 Quy đồng mẫu hai vế của phương trình rồi khử mẫu.
 Giải phương trình vừa nhận được.
 Kiểm tra điều kiện và kết luận tập nghiệm.
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 7: Giải các phương trình sau: 4 5 1 x 1 a)   3  3x   x 1 x  b) 2 x  2 2  x x  4 x  1 2x  5 2 1 x  4 c)      0 2 2 2 d) x  3x  2 x  4x  3 x  4x  3 2 x  4 x(x  2) x(x  2) 4x  1 1  3 15 7 e) 1  6    2   f) x  4x  3
x  3 2x  2  2 4(x  5) 50  2x 6x  30 2 1 2x  5 4 h) g)   3 2 x 1 x 1 x x  1 2
12x  1 9x  5 108x  36x  9   2 6x  2 3x  1 4(9x  1) 1 1 1  1  i) 2 x   x  2  2   2 x  2 2 j)    x x xx  2 2  1   1  k) x  1   x 1       x   x Bài giải: 4 5 x 1  0 x  1 a)   3     x 1 x  (1) Điều kiện: 2 x  2  0 x  2 Mẫu chung: (x‐1)(x‐2)
Phương trình (1) trở thành TÀI LIỆU TOÁN HỌC 80 4(x  2) 5(x 1) 3
 (x 1)(x  2)  
(x 1)(x  2)
(x  2)(x 1) (x 1)(x  2)
 4(x  2)  5(x 1)  3(x 1)(x  2) 2
 4x  8  5x  5  3
 (x  3x  2) 2
 x  3  3x  9x  6 2
 3x 10x  3  0 2
 3x  9x x  3  0
 3x(x  3)  (x  3)  0
 (x  3)(3x 1)  0 x  3 x  3  0     1 (nhận) 3x 1  0 x   3 1  Vậy S   ;3 3  1 x 1 b) 3x  
x    x
x  2 2  (2) Điều kiện: 2 0 2 x Mẫu chung: x‐2
Phương trình (2) trở thành 3x(x  2) 1 (x 1)   x  2 x  2 x  2
 3x(x  2)  1  (x  1) 2
 3x  6x 1  x 1  0 2
 3x  5x  2  0 2
 3x  6x x  2  0
 3x(x  2)  (x  2)  0
 (x  2)(3x 1)  0 x  2 x  2  0 (loại)     1 3x  1  0 x   3 (nhận) 1 Vậy S     3  TÀI LIỆU TOÁN HỌC 81 x  4 x  1 2x  5 c)   2 2 2 x  3x  2 x  4x  3 x  4x  3 x  4 x  1 2x  5   
(x 1)(x  2)
(x 1)(x  3) (x 1)(x  (3) 3) x 1  0 x  1  
Điều kiện x  2  0  x  2 x 3 0    x  3  
Phương trình (3) trở thành
(x  4)(x  3)
(x  1)(x  2)
(2x  5)(x  2)  
(x 1)(x  2)(x  3)
(x 1)(x  3)(x  2)
(x 1)(x  3)(x  2)
 (x  4)(x  3)  (x  1)(x  2)  (2x  5)(x  2) 2 2 2
x x 12  x x  2  2x x 10  x  4  x  4  (nhận) Vậy S    4 2 1 x  4 2 1 x  4 d)    0     0 2 x  4 x(x  2) x(x  2)
(x  2)(x  2) x(x  2) x(x  (4) 2) x  0 x  0  
Điều kiện: x  2  0  x  2 x 2 0    x  2  
Mẫu chung: x(x  2)(x  2)
Phương trình (4) trở thành 2x 1(x  2)
(x  4)(x  2)    0
(x  2)(x  2)x
x(x  2)(x  2)
x(x  2)(x  2)
 2x  (x  2)  (x  4)(x  2)  0 2
 2x x  2  x  6x  8  0 2
x  5x  6  0 2
x  2x  3x  6  0
x(x  2)  3(x  2)  0
 (x  2)(x  3)  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 82 x  2  0 x  2  (loại)    x  3  0 x  3 (nhận) Vậy S    3 4x  1 1  4x  1 1  e) 1  6   1  6  (5) 2     x  4x  3
x  3 2x  2 
(x  1)(x  3)
x  3 2(x  1)  x  1  0 x  1  Điều kiện:    x  3  0 x  3 
Mẫu chung: 2(x  1)(x  3)
Phương trình (5) trở thành 4.2x
2(x  1)(x  3)  1(x  1).2 1(x  3)    6   
2(x  1)(x  3)
2(x  1)(x  3)
 (x  3)(x  1).2 2(x  1)(x  3) 
 4.2x  2(x  1)(x  3)  6(2(x 1)  (x  3)) 2
 8x  2(x  4x  3)  6(2x  2  x  3) 2
 8x  2x  8x  6  6(x 1) 2  2
x  6x  0  2
x(x  3)  0 x  0 x  0 (nhận)     x  3  0 x  3 (loại) Vậy S    0 3 15 7 3 15 7 f)      2 4(x  5) 50  2x 6x  30 2 4(x  5)
2(x  25) 6(x  5) 3 15 7    4(x  5)
2(x  5)(x  5) 6(x  (6) 5) x  5  0 x  5 Điều kiện:    x  5  0 x  5
Mẫu chung: 12(x  5)(x  5)
Phương trình (6) trở thành 3.3(x  5) 15.6 7.2(x  5)  
4.3(x  5)(x  5)
2(x  5)(x  5)
6(x  5).2(x  5) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 83
 9(x  5) 15.6 14(x  5)
 9x  45  90  14x  70  5  x  2  5  x  5 (loại) Vậy S     2 1 2x  5 4 2 1 2x  5 4 g)      (7) 3 2 x 1 x 1 x x  1 2 2
x  1 (x 1)(x x  1) x x  1
Điều kiện: x  1  0  x  1 vì 2
x x  1  0x Mẫu chung: 2
(x 1)(x x 1)
Phương trình (7) trở thành 2 2 1(x x  1) 2x  5 4(x  1)   2 2 2
(x  1)(x x  1)
(x  1)(x x  1)
(x x  1)(x  1) 2 2
x x  1  2x  5  4x  4 2
 3x  3x  0
 3x(x 1)  0 x  0 x  0   (nhận)  x 1 0    x 1 (loại) Vậy S    0 2
12x  1 9x  5 108x  36x  9 2 12x  1
9x  5 108x  36x  9 h)      2 6x  2 3x  1 4(9x  1) 2(3x 1) 3x  1
4(3x 1)(3x  (8) 1)  1 x  3  x 1  0  3 Điều kiện:    3  x  1  0 1 x   3
Mẫu chung: 4(3x  1)(3x  1)
Phương trình (8) trở thành 2
2(12x  1)(3x  1)
4(9x  5)(3x 1) 108x  36x  9  
2.2(3x  1)(3x 1)
4(3x  1)(3x 1)
4(3x 1)(3x  1) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 84 2
 2(12x  1)(3x  1)  4(9x  5)(3x 1) 108x  36x  9 2 2 2
 2(36x  15x  1)  4(27x  24x  5) 108x  36x  9  0 2 2 2
 72x  30x  2 108x  96x  20 108x  36x  9  0  18x  9  0 9 1  x   x  (nhận) 18 2 1  Vậy S    2 1 1 2 1  1  1 2  1   1  i) 2 x   x   x   x   2 . x x   x   2  0 (9) 2 x       x x x xx   x
Điều kiện: x  0 1 Đặt x
t , phương trình (9) trở thành x 2
t t  2  0 2
t t  2t  2  0
t(t  1)  2(t  1)  0
 (t  2)(t  1)  0 t  2  0 t  2    t 1 0    t  1  1 Với t = 2, ta có 2 2
x   2  x  1  2x x  2x 1  0 x 2
 (x 1)  0  x 1 0  x 1(nhận) 1 Với t= ‐ 1, ta có 2 2 x   1
  x 1 x x x 1 0 x 2  1  3  x    0   (vô nghiệm)  2  4 2  1  3 vì x    0 x     2  4 Vậy S    1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 85 1  1  1  1  j)  2   2   2
x  2   2   2   2
x  2  0 Điều kiện: x  0 xxxx   1   1    2   2     2 x  2  0  x   x   1    2   2 1  x  2  0  x   1    2   2 x   1  0  x   1  1    2   2 x  
1  0   2  0 vì  2 x   1  0 x   xx  1  2x  0 1  x  2 1 Vậy S     2  2 2  1   1  2 2  1   1  k) x  1   x 1       x  1   x 1   0    
Điều kiện: x  0  x   x   x   x   1 1  1 1 
x  1   x 1 
x  1   x  1   0     x x  x x   2   2x 2   0    x  x  0 x  0 (loại)   2  2   0   x  1  x (nhận) Vậy S    1
Bài 8. Giải các phương trình sau: 2 2 x  1 x  2 a)   2  x  1 x  2 x x  1 x  2 25 b)    x  1 x  2 x 6 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 86 x c) 2 2 x   8 x  1 2 5 2 5 d)    x 14 x 13 x  9 x  11 2 2 2 x x 4x  20 322 e)    2 2 4 x  2x  2 x  2x  2 x  4 65 1 1 1 1 1 f)     2 2 2 2 x  5x  6 x  7x  12 x  9x  20
x  11x  30 8 2 5 2 9 g)    2 2 2 x  4x  3 x  11x  24
x  18x  80 52 x  4 x  4 x  8 x  8 h)     6 x 1 x  1 x  2 x  2 Bài giải 2 2 x  1 x  2 x  1  0 x  1  a)   2     x  1 x  (1) Điều kiện 2 x  2  0 x  2 2 2
(x  1)(x  2)
(x  2)(x  1) 2
 (x 1)(x  2) (1)   
(x  1)(x  2)
(x  2)(x  1) (x  1)(x  2) 2 2
 (x  1)(x  2)  (x  2)(x  1)  2(x  1)(x  2) 3 2 3 2 2
x  2x x  2  x x  2x  2  2x  2x  4 3 2
 2x x x  4  0 2
 (x 1)(2x  3x  4)  0
 (x  1)  0 vì 2
2x  3x  4  0x x  1 (nhận) Vậy S    1 x  0 x  0 x x  1 x  2 25   b)   
x  1  0  x  1  x  1 x  (2) Điều kiện 2 x 6 x 2 0    x  2    x x  1 x  2 25 (2)  1 1 1  3 x  1 x  2 x 6 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 87 x x  1
x  1  x  2 x  2  x 7     x  1 x  2 x 6 1  1  2 7     x  1 x  2 x 6 6  x(x  2) 6  x(x 1)
2.6(x  1)(x  2)
7x(x  1)(x  2)    
6x(x  1((x  2)
6x(x  2)(x  1)
6x(x  2)(x  1)
6x(x  1)(x  2) 2 2 2 2  6
x 12x  6x  6x 12(x  3x  2)  7x(x  3x  2) 2 2 3 2  12
x 18x  12x  36x  24  7x  21x  14x 3 2
 7x  21x  4x  24  0 2
 (x 1)(7x  28x  24)  0  x  1  0 vì 2
7x  28x  24  0x x  1(nhận) Vậy S    1 x c) 2 2 x   8
x    x x  (3) Điều kiện 1 0 1 1 2 x (x 1) 2x 8(x  1) (3)    x 1 x 1 x  1 2
x (x 1)  2x  8(x 1) 3 2
x x  2x  8x  8  0 3 2
x x  6x  8  0 2
 (x  2)(x x  4)  0 2  1 17   
 (x  2) x       0  2 4      x  2  0 x  2  2  2   1 17     1  17 x    0 x        2  4  2  4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 88   x  2 x  2 (nhận)    1 17  17  1  x x    x   (nhận) 2 2  2    1  17   17 1 x   x   (nhận)  2 2  2  17 1  17 1 Vậy S  2; ;   2 2   2 5 2 5 d)    x 14 x 13 x  9 x  (4) 11 x 14  0 x  14  x 13 0    x  13 Điều kiện    x  9  0 x  9  
x 11 0 x 11 5 5 2 2 (4)     x 13 x 11 x 14 x  9  1 1   1 1   5   2     
x 13 x 11
x 14 x  9   2   5   5  2    
 (x 13)(x 11) 
 (x 14)(x  9)  10 10  
(x 13)(x 11)
(x 14)(x  9)
 (x  13)(x  11)  (x  14)(x  9) 2 2
x  24x  143  x  23x  126  x  17   x  17 (nhận) Vậy S    17 2 2 2 x x 4x  20 322 e)    (5) 2 2 4 x  2x  2 x  2x  2 x  4 65
Điều kiện với mọi x R 2 2 Ta có 4 x    2 x  2    2 x   2 4 2 2  2.2x TÀI LIỆU TOÁN HỌC 89   2
x   x 2 2 2
x  2  2x 2 2 2 2 2
65x (x  2x  2)
65x (x  2x  2) 65(4x  20) (5)    2 2 2 2 4
65(x  2x  2)(x  2x  2)
65(x  2x  2)(x  2x  2) 65(x  4) 4 322(x  4)  4 65(x  4) 4 3 2 4 3 2 2
 65x 130x  130x  65x  130x  130x  260x  1300 4  322x  1288 4 4
 130x  1300  322x  1288 4  192x 12 4 12 1  x   192 16 1  x   2  1  Vậy S     2 1 1 1 1 1 f)     2 2 2 2 x  5x  6 x  7x  12 x  9x  20
x  11x  30 8 1 1 1 1 1     
(x  2)(x  3)
(x  3)(x  4)
(x  4)(x  5) (x  5)(x  6) 8 1 1 1 1 1 1 1 1 1          x  2 x  3 x  3 x  4 x  4 x  5 x  5 x  6 8 1 1 1    x  2 x  (6) 6 8 x  2  0 x  2 Điều kiện    x  6  0 x  6 8(x  6) 8(x  2)
(x  6)(x  2) (6)   
8(x  2)(x  6) 8(x  6)(x  2) 8(x  6)(x  2) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 90 2
 8x  48  8x 16  x  8x  12 2
x  8x  20  0 2
x  2x  10x  20  0
x(x  2)  10(x  2)  0
 (x  2)(x  10)  0 x  2  0 x  2    (nhận) x 10 0    x  10
Vậy S  2;1  0 2 5 2 9 g)    2 2 2 x  4x  3 x  11x  24
x  18x  80 52 2 5 2 9    
(x  3)(x  1)
(x  8)(x  3) (x  8)(x  10) 52 1 1 1 1 1 1 9        x  1 x  3 x  3 x  8 x  8 x  10 52 1 1 9    x  1 x  (7) 10 52 x  1  0 x  1  Điều kiện    x  10  0 x  1  0 52(x  10) 52(x  1)
9(x  10)(x  1) (7)   
52(x  1)(x  10) 52(x  10)(x  1) 52(x  10)(x  1)
 52(x  10)  52(x  1)  9(x  10)(x  1) 2
 52x  520  52x  52  9x  99x  90 2
 9x  99x  378  0 2
x  11x  42  0
  x  3 x  14  0 x  3  0 x  3    (nhận) x 14 0    x  14
Vậy S  3;1  4 x  4 x  4 x  8 x  8 h)     6 x   x x 1 x  1 x  2 x  Điều kiện 1; 2 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 91 5 5  10 10  1   1  1   1   6 x  1 x  1 x  2 x  2  1 1    1 1    5  10   6    
x 1 x  1
x  2 x  2  5.2 10.4    6
(x 1)(x  1)
(x  2)(x  2) 2 2 2 2
10(x  4)  40(x 1)  6(x 1)(x  4) 2 2 4 2
 10x  40  40x  40  6(x  5x  4) 4  6x  24  0 4
 6(x  4)  0 (vô nghiệm) vì 4 x  4  0 x  Vậy S    
Bài 9. Giải các phương trình sau: a)  2
x x   2
1 x x  2 12 2 2
b)  x x  6 x x  3  4 2 2 c)  2
x x   2 5
2 x  5x  24  0 2 2
d) 2  x   32  x   2  0
e) x(x  1)(x  2)(x  1)  24
f) (x  4)(x  5)(x  6)(x  7)  1680
g) (x  1)(x  2)(x  5)(x  2)  20 Bài giải a)  2
x x   2
1 x x  2 12 (1) Đặt 2
x x  1  t
Phương trình (1) trở thành
t(t  1)  12  t(t  1)  12  0 2
t t 12  0
 t  3t  4  0 t  3  0 t  3    t 4 0    t  4 Với t = 3 ta có 2 2
x x  1  3  x x  2  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 92
 (x 1)(x  2)  0 x 1  0 x 1    x 2 0    x  2  Với t= ‐ 4 ta có 2 2
x x  1  4  x x  5  0 (vô nghiệm) Vì 2
x x  5  0 x  Vậy S   2;   1 b)  2
x x   2
6 x x  3  4(2) Đặt 2
x x  3  t
Phương trình (2) trở thành t(t  3)  4  t(t  3)  4  0 2
t  3t  4  0  t   1 t  4  0 t 1  0 t 1    t 4 0    t  4 Với t = 1 ta có 2 2
x x  3  1  x x  2  0 (vô nghiệm) Vì 2
x x  2  0x Với t= ‐ 4 ta có 2 2
x x  3  4  x x  7  0 (vô nghiệm) Vì 2
x x  7  0x Vậy S     2 c)  2
x x   2 5
2 x  5x  24  0 (3) Đặt 2
x  5x t
Phương trình (3) trở thành 2
t  2t  24  0 2
t  4t  6t  24  0
 t  4t  6  0 t  4  0 t  4     t 6 0    t  6 Với t = ‐4 ta được 2 2
x  5x  4  x  5x  4  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 93  x   1  x  4  0 x  1  0 x  1     x 4 0    x  4  Với t = 6 ta được 2 2
x  5x  6  x  5x  6  0  x   1  x  6  0 x 1  0 x 1    x 6 0    x  6  Vậy S   1;  4  ; 6  ;  1 2 d)  2  x    2 2
3 2  x   2  0 (4) Đặt 2 2  x t
Phương trình (4) trở thành 2
t  3t  2  0  t   1 t  2  0 t  1  0 t  1    t 2 0    t  2 Với t = ‐1 ta được 2 2
2  x  1  2  x  1  0 2  3  x  0  x   3 Với t = ‐2 ta được 2 2
2  x  2  2  x  2  0 2  4  x  0  x  2  Vậy S   3; 2  ; 3;  2
e) x(x  1)(x  2)(x  1)  24   x(x  1)(x  2)(x 1)  24  0 2 2
 (x x)(x x  2)  24  0 (5) Đặt 2
x x t
Phương trình (5) trở thành
t(t  2)  24  0 2
t  2t  24  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 94
 t  4t  6  0 t  4  0 t  4     t 6 0    t  6 Với t = ‐4 ta được 2 2
x x  4  x x  4  0 (vô nghiệm) 2   Vì 2 1 13
x x  4  x    0 x     2  4 Với t = 6 ta được 2 2
x x  6  x x  6  0
 x  2x  3  0 x  2  0 x  2    x 3 0    x  3  Vậy S   3;   2
f) (x  4)(x  5)(x  6)(x  7)  1680
 (x  4)(x  7)(x  5)(x  6)  1680  0 2 2
 (x 11x  28)(x 11x  30) 1680  0 (6) Đặt 2
x  11x  28  t
Phương trình (6) trở thành
t(t  2)  1680  0 2
t  2t  1680  0
 t  40t  42  0 t  42  0 t  4  2    t 40 0    t  40 Với t = ‐42 ta được 2 2
x  11x  28  42  x x  70  0 (vô nghiệm) 2   Vì 2 1 279
x x  70  x    0 x     2  4 Với t = 40 ta được 2 2
x  11x  28  40  x  11x  12  0
 x 12x   1  0 x 12  0 x 12    x 1 0    x  1  Vậy S   1  ;1  2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 95
g) (x  1)(x  2)(x  5)(x  2)  20
 (x  1)(x  2)(x  5)(x  2)  20  0 2 2
 (x  3x  2)(x  3x 10)  20  0 2 2
 (x  3x  2)(x  3x  2 12)  20  0 (7) Đặt 2
x  3x  2  t
Phương trình (7) trở thành
t(t  12)  20  0 2
t  12t  20  0
 t 10t  2  0 t 10  0 t 10    t 2 0    t  2 Với t = 10 ta được 2 2
x  3x  2  10  x  3x  8  0 2  3  41  x    0    2  4  41  3 x  2     41  3 x   2 Với t = 2 ta được 2 2
x  3x  2  2  x  3x  0
xx  3  0 x  0 x  0    x 3 0    x  3   41  3  41  3  Vậy S   ; ;0; 3    2 2  
Bài 10. Giải các phương trình sau: 2 2 x x x x  2 a)  1 2 2
x x  1 x x  2 24 15 b)   2 2 2 x  2x  8 x  2x  3 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 96 6 8 c)  1
(x  1)(x  2) (x 1)(x  4)  1   1  d) 2 7 x   2 x   9    2   x   x  2 2 x  2x  1 x  2x  2 7 e)   2 2 x  2x  2 x  2x  3 6 Bài giải 2 2 x x x x  2 a)  1 (1) 2 2
x x  1 x x  2 Đặt 2
x x t t t  2
Phương trình (1) trở thành  1 t  1 t  (*) 2 t   1  0 t   1 Điều kiện    t   2  0 t   2 Mẫu chung ( t+1)(t ‐ 2)
Phương trình (*) trở thành
t t  2  t  2(t  1)  (t  1)(t  2) 2 2 2
t  2t t  3t  2  t t  2 2
t  4t  0
t t  4  0 t  0   (nhận) t  4 Với t = 0, ta được 2
x x  0  xx   1  0 x  0   x 1 Với t = ‐4, ta được 2 2
x x  4  x x  4  0 (vô nghiệm) 2   Vì 2 1 15
x x  4  x    0 x     2  4 Vậy S    0;1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 97 24 15 b)   2 (2) 2 2 x  2x  8 x  2x  3 Đặt 2
x  2x t
Phương trình (2) trở thành 24 15   2 t t t  8 t  Điều kiện 8; 3 3 24(t  3) 15(t  8)
2(t  8)(t  3)   
(t  8)(t  3) (t  8)(t  3)
(t  8)(t  3) 2
 24t  72 15t 120  2t  22t  48 2
 2t  31t  0 t  0 t(2t 31)) 0      31 t   2 Với t = 0, ta có 2
x  2x  0  x(x  2)  0 x  2   x  0 31 31 31 Với t  ta có 2 2 x  2x
x  2x 1  1 2 2 2  33 x  1 33 2   x  2 1    2  33 x   1  2   33  33 
Vậy S  2; 1;0; 1  2  2     6 8 6 8 c)  1   1 (3) 2 2
(x  1)(x  2)
(x 1)(x  4) x  3x  2 x  3x  4 Đặt 2
x  3x t
Phương trình (3) trở thành 6 8  1 t t   t  2 t  Điều kiện 4; 2 4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 98 6(t  4) 8(t  2)
(t  2)(t  4)   
(t  2)(t  4) (t  2)(t  4)
(t  2)(t  4) 2
 6t  24  8t 16  t  2t  8 2
t 16t  0  t(t 16)  0 t  0  t 16 x  0 Với t= 0 ta có 2
x  3x  0  x(x  3)  0   x  3  Với t = 16 ta có 2 2
x  3x  16  x  3x 16  0 2 2  3  73  3  73  x    0  x        2  4  2  4  73 3 x   2 2     73 3 x    2 2  1 1  Vậy S   3; 
3 73;0; 3 73  2 2   1   1  2 1  1 1      d) 2 7 x   2 x   9    2  7 x   2    x   2x .     9 2   x   x   2 x x x        2  1   1   7 x   2 x   5  0     (4)  x   x   1  Đặt x   t    x
Phương trình (4) trở thành 2
7t  2t  5  0  t   1 2t  5  0 t 1   5  (nhận) t   2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 99 1
Với t = 1, ta được x
1(**). Điều kiện x  0 x
Phương trình (**) trở thành 2
x x  1  0 (vô nghiệm) 2   Vì 2 1 3
x x  1  x    0 x     2  4 5 1 5 Với t  , ta được x
 (***)Điều kiện x  0 2 x 2
Phương trình (***) trở thành 2
2x  5x  2  0   x  22x   1  0 x  2   1  (nhận) x   2 1  Vậy S   ;2 2  2 2 x  2x  1 x  2x  2 7 e)   (5) 2 2 x  2x  2 x  2x  3 6 Đặt 2
x  2x  2  t
Phương trình (5) trở thành t 1 t 7 t   0    t t  Điều kiện 1 6 t   1 
6(t 1)(t  1) 6t.t 7t(t  1)    6t(t  1) 6t(t  1) 6t(t  1) 2 2 2
 6t  6  6t  7t  7t 2
 5t  7t  6  0 2
 5t 10t  3t  6  0
 5t(t  2)  3(t  2)  0
 t  2(5t  3)  0 t  2   3  t   5 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 100 Với t = 2, ta được 2
x  2x  2  2  x(x  2)  0 x  0   x  2 3  3  3 Với t  , ta được 2 2
x  2x  2 
x  2x  2   0 (vô nghiệm) 5 5 5 8 Vì 2 3
x  2x  2    x  2 1   0 x  5 5
Vậy S  0;  2
Bài 11. Giải các phương trình sau: 2 2 4
a) x  4x  2  1   x  3 3 3
b)  x     x   3 1 2 3  27x  8 3 3 3
c) 27x   x  3  2x  3 Bài giải 2 2 4
a) x  4x  2  1   x  3 2 2 2 2 2 2
  x x    x      2 x x    2 4 21 3 4 21
x  6x  9 2 2   2 x x    2 4 21
x  6x  9  0   2 2 x x
x x   2 2 4 21 6
9 x  4x  21  x  6x  9  0   2
2x  10x  12 2  x  30  0  2x   1  x  6( 2  )(x  15)  0 x 1  0 x 1  
x  6  0  x  6    x 15  0 x  1  5   Vậy S  1; 6  ; 1   5 3 3
b)  x     x   3 1 2 3  27x  8 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 101
 x   x   2 x
x   x     x  2  3 3 1 2 3 ( 1) ( 1) 2 3 2 3  (3x)  2   x   2 2 2
x x   x x   x x   2 3 2 2 1 2 3 4 12
9  (3x  2)(9x  6x  4)  3x  2 2
3x  9x  13   2
9x  6x  4  0  3x  2 2 6
x 15x  9  0  3
 3x  2x  32x   1  0  2  x  3x  2  0  3  
x  3  0  x  3   2x 1  0  1   x   2  1  2   Vậy S   ; ;3  2 3  3 3 3
c) 27x   x  3  2x  3 3 2 2
 (3x)   x  3  2x  3x  3  (x  3)(2x  3)  2x  3  3
 27x  3x 2 2 2
x  6x  9  2x  3x  9  4x  12x  9 3
 27x  3x 2
3x  9x  27 3
 27x  9x 2
x  3x  9 3 3 2
 27x  9x  27x  81x  0  9x 2
2x  3x  9  0
 9x(x  3)(2x  3)  0  x  0 x  0  
x  3  0  x  3   2x  3  0  3   x   2 3  Vậy S   ;0;3  2  TÀI LIỆU TOÁN HỌC 102
Bài 5. GIẢI BÀI TOÁN BẰNG CÁCH LẬP PHƯƠNG TRÌNH
A. CHUẨN KIẾN THỨC
Các bước giải bài toán bằng cách lập phương trình:  Lập phương trình
‐ Chọn ẩn số và đặt điều kiện thích hợp cho ẩn số.
‐ Biểu diễn các đại lượng chưa biết theo ẩn và các đại lượng đã biết.
‐ Lập phương trình biểu thị mối liên hệ giữa các đại lượng.  Giải phương trình
 Kiểm tra xem trong các nghiệm của phương trình, nghiệm nào thỏa
mãn điều kiện của ẩn, nghiệm nào không, rồi kết luận.
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 12. Thùng thứ nhất chứa 60 gói kẹo, thùng thứ hai chưa 80 gói kẹo.
Người ta lấy ra từ thùng thứ hai số gói kẹo nhiều gấp 3 lần số gói kẹo lấy ra
từ thùng thứ nhất. Hỏi có bao nhiêu gói kẹo được lấy ra từ thùng thứ nhất,
biết rằng số gói kẹo còn lại trong thùng thứ nhất gấp 2 lần số gói kẹo còn lại trong thùng thứ hai? Bài giải
Gọi x là số gói kẹo lấy ra từ thùng thứ nhất
3x là số gói kẹo lấy ra từ thùng thứ hai.
Số gói kẹo còn lại ở thùng thứ nhất : 60 – x
Số gói kẹo còn lại ở thùng thứ hai : 80 – 3x
Giả thiết: số gói kẹo còn lại ở thùng thứ nhất gấp hai lần số gói kẹo còn lại ở
thùng thứ hai: 60 – x = 2(80 – 3x) (1)
Giải phương trình (1)  60 – x = 160 – 6x  5x = 100  x = 20
Vậy số gói kẹo lấy ra từ thùng thứ nhất là 20 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 103
Bài 13. Ông của Bình hơn Bình 58 tuổi. Nếu cộng tuổi của bố Bình và hai lần
tuổi của Bình thì bằng tuổi của ông và tổng số tuổi của ba người 130. Hãy tính tuổi của Bình. Bài giải Gọi X là tuổi Bình. Y là tuổi bố Bình.
Z là tuổi cuả ông Bình.
Theo đề: Ông hơn Bình 58 tuổi : Z – X = 58 (1)
Tuổi bố và hai lần tuổi Bình bằng tuổi ông : Y + 2X = Z (2)
Tổng tuổi của cả ba người là 130 : X + Y + Z = 130 (3)
Giải hệ phương trình: (1), (2), (3)
Lấy (2) trừ (3) ta được : Y + 2X – Z – (X + Y + Z – 130) = 0  X – 2Z + 130 = 0 (4)
Giải hệ (1), (4) : Z – X – 58 – (X – 2Z + 130) =0  Z = 72
Khi đó X = Z – 58 = 72 – 58 = 14. Vậy tuổi của Bình là 14.
Bài 14. Một phân số có tử số nhỏ hơn mẫu số 11 đơn vị. Nếu tăng tử số lên 3 3
đơn vị và giảm mẫu số đi 4 đơn vị thì được một phân số bằng . Tìm phân 4 số ban đầu. Bài giải
Gọi a là mẫu số ( a#0) . Khi đó tử số là a ‐ 11 3
Tăng tử số 3 đơn vị và giảm mẫu số 4 đơn vị thì bằng phân số : 4 a 11  3 3 a8 3   a4
4  a4 4  4(a – 8) = 3(a ‐4)  4a – 32 = 3a ‐12  a =20 ( TMĐK) a 11  9
Vậy phân số ban đầu là :  a 20
Bài 15. Một ô tô đi từ Hà Nội đến Thanh Hóa với vận tốc 40km/h. Sau 2 giờ
nghỉ lại ở Thanh Hóa, ô tô đi từ Thanh Hóa về Hà Nội với vận tốc 30km/h. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 104
Tổng thời gian cả đi lẫn về là 10 giờ 45 phút (kể cả thời gian nghỉ lại ở Thanh
Hóa). Tính quảng đường từ Hà Nôi – Thanh Hóa. Bài giải 3 Ta có 45 phút = giờ 4 Gọi t
1 (h) là thời gian ô tô đi từ Hà Nội đến Thanh Hóa,
t2 (h) là thời gian ô tô đi từ Thanh Hóa về Hà Nội. 3
Tổng thời gian ô tô đi, về và nghĩ là : t t 1 + 2 + 2 = 10 + 4 35  t t 1 + 2 = 4
Từ giả thiết ta có phương trình sau: 40 t t t t 1 =30 2  4 1 ‐ 3 2 = 0 35 Giải hệ pt t t t t 1 + 2 =  4( + 2 ) = 35 (1) 4 1 4 t t t t 1 ‐ 3 2 = 0 4 1 ‐ 3 2 = 0 (2) 15
Lấy (1) –(2) ta được: 7 t t t 2 = 35  2 =5  1 = = 3,75 (giờ) 4 45 (0,75 giờ = giờ) 60
Quảng đường từ Hà Nội đến Thanh Hóa là: S = v.t = 40.3,75= 150 (km).
Bài 16. Một ô tô đi từ Hà Nội lúc 8 giờ sáng và dự kiến đến Hải Phòng lúc 10
giờ 30 phút. Nhưng mỗi giờ ô tô đi chậm hơn so với dự kiến là 10km nên đến
11 giờ 20 phút xe mới tới Hải Phòng. Tính quảng đường Hà Nội – Hải Phòng. Bài giải 5 10
Ta có 10h30p – 8h = 2h30p = h, 11h20p – 8h = 3h20p = h 2 3 5
Thời gian dự kiến từ Hà Nội đến Hải Phòng là : ( giờ). 2 10
Thời gian thực tế từ Hà Nội đến Hải Phòng là : (giờ). 3
Gọi x(km) là quảng đường từ Hà Nội đến Hải Phòng TÀI LIỆU TOÁN HỌC 105 2x
Dự kiến 1 giờ ô tô đi được quảng đương: ( km) 5 3x
Thực tế 1 giờ ô tô đi được quảng đường : (km) 10 2x 3x
1 giờ ô tô đi chậm hơn so với dự kiến là 10km, ta có : = +10 5 10  4x = 3x + 100  x = 100
Vậy quảng đường từ Hà Nội đến Hải Phòng là 100km.
Bài 17. Hai xe ô tô cùng khởi hành từ Lạng Sơn về Hà Nội, quảng đường dài
163km. Trong 43km đầu, hai xe có cùng vận tốc. Nhưng sau đó xe thứ nhất
tăng vận tốc lên gấp 1,2 lần vận tốc ban đầu, trotrong khi đó xe thứ hai vẫn
duy trì vận tốc cũ. Do đó xe thứ nhất đến Hà Nội sớm hơn xe thứ hai 40 phút.
Tính vận tốc ban đầu của mỗi xe. Bài giải 2 Ta có 40ph = Giờ 3
Gọi v (km/h) là vận tốc hai xe đi được trong 43km đầu.
Vì suốt quảng đường xe thứ hai vẫn duy trì tốc độ cũ nên thời gian xe thứ 163 hai đi được là (giờ). v 43
Trong 43km đầu xe thứ nhất đi được với thời gian là (giờ). v 163  43 100
Thời gian xe thứ nhất đi được ở 120km sau là  (giờ). 1, 2v v 43 100 2 163
Theo đề xe thứ nhất về sớm hơn xe thứ hai 40phút:    v v 3 v    2 163 100 43 20    3 v v 2v = 60  v= 30(km)
Vậy vận tốc ban đầu của mỗi xe là 30(km/h).
Bài 18. Một tàu hỏa từ Hà Nội đi TP HCM. 1 giờ 48 phút sau, một tàu hỏa
khác khởi hành từ Nam Định cũng đi TP HCM với vận tốc nhỏ hơn vận tốc
của tàu thứ nhất 5km/h. Hai tàu gặp nhau tại một nhà ga sau 4 giờ 48 phút kể TÀI LIỆU TOÁN HỌC 106
từ khi tàu thứ nhất khởi hành. Tính vận tốc của mỗi tàu, biết rằng ga Nam
Định nằm trên đường từ Hà Nội đi TP HCM và cách ga Hà Nội 87km. Bài giải 48 24 Ta có 4h48ph = 4 + = h , 4h48ph – 1h48ph = 3h 60 5
Gọi v (km/h) là vận tốc tàu đi từ Hà Nội đến TPHCM
v – 5(km/h) là vận tốc tàu khác đi từ Nam Định đến TPHCM. 24
Quảng đường tàu đi từ Hà Nội đến ga là v 5
Quảng đường tàu khác đi từ Nam Định đến ga là : 3(v – 5)
Vì quảng đường từ Hà Nội đến Nam Định là 87km nên ta có 24 v ‐ 3(v – 5) = 87 5  9v = 72.5  v = 40
Vậy vận tốc của tàu đi từ Hà Nội đến TPHCM là 40(km/h)
Vận tốc của tàu đi từ Nam Định đến TPHCM là 40 – 5 = 35(km/h).
Bài 19. Lúc 7 giờ sáng, một ca nô xuông dòng từ bến A đến bến B cách nhau
36km, rồi ngay lập tức trở về và đến bến A lúc 11 giờ 30 phút. Tính vận tốc ca
nô khi xuôi dòng biết vận tốc dòng nước là 6km/h. Bài giải
Ta có 11h30ph – 7h = 4h30ph = 4,5h
Thời gian ca nô đi từ bến A đến bến B rồi về lại bến A là 4,5(giờ)
Gọi v(km/h) là vận tốc của ca nô ( v >6)
Vận tốc ca nô xuôi dòng là vcanô + 6
Vận tốc ca nô ngược dòng là vcanô – 6 36 36
Thời gian ca nô lúc xuôi và ngược dòng là : 4,5 =  v  6 v – 6 canô canô
Giải phương trình 4,5v2 – 72v – 36.4,5= 0 v1 =18 ( nhận ) v2 = ‐2 (loại) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 107
Ta có v xuôi dòng = vdòng nước + vcanô = 18 +6 = 24 (km/h)
Vậy vận tốc ca nô xuôi dòng là 24 km/h.
Bài 20. Một ca nô xuôi dòng từ bến A đến bến B mất 4 giờ và ngược dòng từ
bến B về bến A mất 5 giờ. Tính khoảng cách giữa hai bến A và bến B, biết vận
tốc dòng nước là 2km/h. Bài giải
Gọi v(km/h) là vận tốc ca nô (v>2)
Vận tốc ca nô xuôi dòng là vcanô + 2
Vận tốc ca nô ngược dòng là vcanô – 2
Ta có phương trình quảng đường sau: (vcanô + 2).4 = (vcanô – 2).5  vcanô = 18 (TM)
Khoảng cách giữa hai bến A và bến B là : (18 + 2).4 = 80 (km).
Bài 21. Một đội thợ mỏ lập kế hoạch khai thác than, theo đó mỗi ngày phải
khai thác được 50 tấn than. Khi thực hiện, mỗi ngày đội khai thác được 57 tấn
than. Do đó, đội đã hoàn thành kế hoạch trước 1 ngày và còn vượt múc 13 tấn
than. Hỏi theo kế hoạch, đội phải khai thác bao nhiêu tấn than? Bài giải
Gọi x là số ngày khai thác than, (x> 0)
Theo dự kiến số tấn than được khai thác là 50x,
Trên thực tế số tấn than được khai thác là 57x.
Vì đội hoàn thành kế hoạch trước một ngày và vượt mức 13 tấn than so với kế hoạch nên ta có:
50x = 57(x – 1) ‐13  7x = 70  x = 10 (TM)
Vậy theo kế hoach đội phải khai thác 50.10 = 500 tấn than.
Bài 22. Một xí nghiệp kí hợp đồng dệt một số tấm thảm len trong 20 ngày. Do
cải tiến kĩ thuật, năng suất dệt của xí nghiệp đã tăng 20%. Bởi vậy, chỉ trong
18 ngày, không những xí nghiệp đã hoành thành số thảm cần dệt mà còn dệt
thêm được 24 tấm nữa. Tính số tấm thảm len mà xí nghiệp phải dệt theo hợp đồng. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 108 Bài giải
Gọi x là số tấm thảm len mà xí nghiệp dệt theo hợp đồng , x> 0 x
Số tấm thảm len dệt trong 1 ngày theo hợp đồng là (tấm) 20
Số tấm thảm len được dệt trên thực tế là x + 24 (tấm). x  24
Số tấm thảm len dệt trong 1 ngày trên thực tế là (tấm). 18
Vì năng suất dệt của xí nghiệp tăng 20% nên trong 1 ngày xí nghiệp dệt 120%
so với hợp đồng, ta có : x  24 120x x  24 6x =    18 100.20 9 50
50x + 1200 = 54x  x = 300 (TM)
Vậy số tấm thảm len mà xí nghiệp phải dệt theo hợp đồng là 300 tấm. 4
Bài 23. Hai vòi nước cùng chảy vào một bẻ cạn nước, sau 4 giờ thì đầy bể. 9 1
Mỗi giờ lượng nước vòi 1 chảy được bằng 1 lượng nước vời 2 chảy. Hỏi 4
mỗi vòi chảy riêng thì trong bao lâu đầy bể. Bài giải 4 40 1 5 Ta có : 4  9 h = 9 h, 1 4 4 h
Gọi x (x >0) là thời gian vòi 1 chảy một mình đầy bể 5
x là thời gian vòi 2 chảy một mình đầy bể 4 1
Trong 1 giờ lượng nước vòi 1 chảy một mình được bể x 4
Trong 1 giờ lượng nước vòi 2 chảy một mình được bể 5x 9
Trong 1 giờ lượng nước cả hai vòi cùng chảy được bể 40 1 4 9 Ta có pt : + =  1 1   x 5x 40 x 8 x = 8 (TM) 5
Nếu chảy riêng vòi 1 chảy trong 8 giờ đầy bể , vòi 2 chảy riêng trong . 8 = 10 4 giờ đầy bể. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 109
Chương 4. BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN
Bài 1. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG, GIỮA
THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1) Bất đẳng thức
Là hệ thức có dạng a < b (hoặc a b , hoặc a > b, hoặc a b ) trong đó a là
vế trái và b là vế phải của bất đẳng thức.
2) Liên hệ giữa thứ tự và phép cộng
Tính chất. Với ba số a, b, c ta có:
a b a c b c
a b a c b c
a b a c b c
a b a c b c
3) Liên hệ giữa thứ tự và phép nhân
Tính chất 1: Với ba số a, b, c mà c>0, ta có:
a b ac bc
a b ac bc
a b ac bc
a b ac bc
Tính chất 2: Với ba số a, b, c mà c < 0, ta có:
4) Tính chất bắt cầu của thứ tự
Với ba số a, b, c ta có nếu a < b và b < c thì a < c.
a b ac bc
a b ac bc
a b ac bc
a b ac bc
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP TÀI LIỆU TOÁN HỌC 110
Một số phương pháp để chứng minh bất đẳng thức
1) Để chứng minh A B , ta xét hiệu A – B và chứng minh A – B >0
2) Để chứng minh A B , ta dùng các phép biến đổi tương đương để đưa
bất đẳng thức cần chứng minh về một bất đẳng thức hiển nhiên đúng.
3) Dùng các bất đẳng thức trung gian đã biết và các tính chất của bất đẳng
thức để suy ra bất đẳng thức cần chứng minh.
4) Dùng phương pháp phản chứng
Bài 1. Chứng minh các bất đẳng thức sau
a) x 2 + y 2 + z 2 +3  2 (x + y + z) b) 2 2 2
x  2y z  2xy  2yz       c) 2 2 2 3
a b c
a b c x y z x y z d) 2 2 2 14 2 4 6 4 e) 2
a  4a  5  0 f) 2 2
a ab b  0 g) 2 2
a ab b  0 h)  2 2 a b   2 2 x y    ax b  2 y 2  a b  2 2 2 a ba b  i) ab    j)     2  2  2  a b 1 1 4 k) 
 2(a,b  0) l)   ( a, b > 0) b a a b a  b m) 3 3 2 2
a b a b ab (a,b  0) 2 2 2 2
a b c
a b c  n)    3  3  o) 2 a  2 b  2 b  2 c  2 c  2 1 1
1a  6abc 4 4 2 2
p) a b c 1 2aab a c   1 2 2 2 2 2 q)  2 2 2 a b  c  2 2 2
x y z  
 axbyc 2 z
r) a b c d e ab c d e
s) x 2 + y 2 + z 2  xy+ yz + zx Bài giải
a) x 2 + y 2 + z 2 +3 2 (x + y + z) Ta xét hiệu
x 2 + y 2 + z 2 +3 – 2( x+ y +z )
= x 2 ‐ 2x + 1 + y 2 ‐2y +1 + z 2 ‐2z +1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 111
= (x‐1)2+ (y‐1) 2+(z‐1)2  0 đúng với mọi x; y; z R
Vậy x 2 + y 2 + z 2 +3  2 (x + y + z)
Dấu(=) xảy ra khi x = y = z = 1 b) 2 2 2
x  2y z  2xy  2yz Ta xét hiệu 2 2 2
x  2y z  (2xy  2yz) 2 2 2 2
x  2xy y y  2yz z 2 2
  x y   y z  0 đúng với mọi x; y; z R Vậy 2 2 2
x  2y z  2xy  2yz
Dấu “ = “ xảy ra khi x = y = ‐ z c) 2 2 2 3
a b c   a b c 4 Ta xét hiệu 2 2 2 3
a b c
 (a b c) 4  1 1   1 1   1 1  3 3 2 2 2  a  2a   b  2b   c  2c           2 4   2 4   2 4  4 4 2 2 2  1   1   1   a   b   c   0      
đúng với mọi a; b; cR  2   2   2  Vậy 2 2 2 3
a b c
a b c 4 1
Dấu “ = “ xảy ra khi a b c  2 d) 2 2 2
x y z 14  2x  4y  6z Ta xét hiệu 2 2 2
x y z 14  (2x  4y  6z) 2 2 2
x y z 14  2x  4y  6z   2 x  2x   1   2
y  4y  4   2
z  6z  9 14 14 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 112
 x  2   y  2  z  2 1 2
3  0 đúng với mọi x; y; z R Vậy 2 2 2
x y z 14  2x  4y  6z e) 2
a  4a  5  0 Ta có 2
a  4a  5   2 a  2. .2 a  4 1  a  2 2  1  0 x  vì a  2 2  0 x  Vậy 2
a  4a  5  0 f) 2 2
a ab b  0 2 2  b b b Ta có 2 2 2 2
a ab b   a  2a     b  2 4  4   2 2  b  3ba    0    2  4 Vậy 2 2
a ab b  0 g) 2 2
a ab b  0 2 2  b b b Ta có 2 2 2 2
a ab b   a  2a     b  2 4  4   2 2  b  3ba    0    2  4 Vậy 2 2
a ab b  0 h)  2 2 a b   2 2 x y    ax b  2 y Ta xét hiệu  2 2
a b  2 2
x y  axb 2 y 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a x a y b x b y a x  2abxy b y 2 2 2 2
a y  2abxy b x
 ay bx2  0 , x y Vậy  2 2
a b  2 2
x y  axb 2 y TÀI LIỆU TOÁN HỌC 113 2  a b i) ab     2  2  a b  a b2 2 2
 4ab a  2ab b  4ab Ta xét hiệu  ab      2  4 4 2 2
a  2ab b 2 (a b)    0 x  4 4 2  a b  Vậy ab     2  2 2 2 a ba b j)    2  2  Ta xét hiệu 2 2 2 a ba b  2 2 2 a b (a b) 2 2 2    2a 2b (a b)       2  2  2 4 4 4 2 2 2 2 2 2
2a  2b a  2ab b
a  2ab b   4 4 2 (a b)   0 x  4 2 2 2 a ba b  Vậy    2  2  a b k)
 2(a,b  0) b a a b
Áp dụng bất đẳng thức Cô si với hai số dương ; ta được b a a b a b   2 . b a b a a b    2 (đpcm) b a 1 1 4 l)   ( a, b > 0) a b a b TÀI LIỆU TOÁN HỌC 114 1 1 4  1 1 
Với a, b > 0, ta có    (a  b)     4 a b a  b  a b 
Ta có a b  2 ab  1 1  2      a b  ab  1 1 
Nhân vế theo vế hai bất phương trình ta được (a  b)     4  a b  (đpcm) m) 3 3 2 2
a b a b ab (a,b  0) Ta xét hiệu 3 3 2 2
a b  (a b ab ) 2 2
 (a b)(a ab b )  ab(a b) 2 2
 (a b)(a ab b ab) 2 2
 (a b)(a b )  0 a  ,b  0 3 3 2 2
Vậy a b a b ab (a,b  0) 2 2 2 2
a b c
a b c
a b c
a b c2 2 2 2 n)      3  3  3 9 2 2 2
 3a b c   a b c2 Ta xét hiệu 2 2 2
3a b c   a b c2 2 2 2 2
 3a  3b  3c a  2a(b c)  b c2 2 2 2 2 2 2
 3a  3b  3c a  2ba  2ac b  2bc c 2 2 2
 2a  2b  2c  2ab  2bc  2ac 2 2 2 2 2 2
a  2ab b b  2bc c a  2ac c 2 2 2
 a b  b c  a c  0 đúng với mọi a; b; c R 2 2 2 2
a b c
a b c  Vậy    3  3 
Dấu “ = “ xảy ra khi a = b = c TÀI LIỆU TOÁN HỌC 115 2 2 2 2 2 2
o) a 1 b   b 1 c   c 1 a   6abc 2 2 2 2 2 2
Ta xét hiệu a 1 b   b 1 c   c 1 a   6abc 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a a b b c b c a c  6abc 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a  2abc c b b  2abc a c c  2abc a b 2 2 2
 a bc  b ac  c ab  0 đúng với mọi a; b; c R 2 2 2 2 2 2
Vậy a 1 b   b 1 c   c 1 a   6abc
Dấu “ = “ xảy ra khi a = b = c = 1 4 4 2 2
p) a b c  1  2aab a c   1 Ta xét hiệu 4 4 2 2
a b c  1  2aab a c   1
 a 2  b 2 2 2 2 2 2 2
c  1  2a b  2a  2ac  2a
 a 2  2a b b 2 2 2 2 2 2 2 2
c  2ac a a  2a  1 2 2 2 2
 a b   c a 2
 (a 1)  0 đúng với mọi a; b; c R 4 4 2 2
Vậy a b c  1  2aab a c   1
Dấu “ = “ xảy ra khi a = b = c = 1 2 2 2 2 2 2
q)a b c x y z  ax by cz2 Ta xét hiệu 2 2 2 2 2 2
a b c x y z  ax by cz2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a x a y a z b x b y b z c x c y c z 2 2 2
a x  2ax(by cz)  (by cz) 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a x a y a z b x b y b z c x c y c z TÀI LIỆU TOÁN HỌC 116 2 2 2 2 2 2
a x  2abxy  2acxz b y  2bcyz c z 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a y a z b x b z c x c y 2abxy  2acxz  2bcyz 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a y  2abxy b x a z  2acxz c x b z  2bcyz c y 2 2 2
 ay bx  az cx  bz cy  0 đúng với mọi a; b; c; x; y; z R 2 2 2 2 2 2
Vậy a b c x y z  ax by cz2
Dấu “ = “ xảy ra khi a = b = c = x = y = z 2 2 2 2 2
r) a b c d e ab c d e Ta xét hiệu 2 2 2 2 2
a b c d e ab ac ad ae 2 2 2 2  a aa aa aa a 2 2 2 2 
 2. b b
 2. c c
 2 d d   2 e e          2  2  2  2  2  2  2  2 2 2 2 2  a   a   a   a    b   c   d   e  0        
đúng với mọi a; b; c; d; e  2   2   2   2  R 2 2 2 2 2
Vậy a b c d e ab c d e
Dấu “ = “ xảy ra khi a = 2b = 2c = 2d = 2e
s) x 2 + y 2 + z 2  xy+ yz + zx
Ta xét hiệu x 2 + y 2 + z 2 ‐ xy – yz ‐ zx 1
= .2 .( x 2 + y 2 + z 2 ‐ xy – yz – zx) 2
1 (x y)2  (x z)2  (y z)2 =
 0 đúng với mọi x;y;zR 2
Vì (x‐y)2  0 với x ; y Dấu bằng xảy ra khi x=y
(x‐z)2  0 với x ; z Dấu bằng xảy ra khi x=z
(y‐z)2  0 với  z; y Dấu bằng xảy ra khi z=y
Vậy x 2 + y 2 + z 2  xy+ yz + zx
Dấu bằng xảy ra khi x = y =z
Bài 2. Chứng minh các bất đẳng thức sau TÀI LIỆU TOÁN HỌC 117 a) 4 a  3  4a 4 3 2
b) a  2a  2a  2a  1  0 c) 4 3 2
a  4a  5a  2a  1  0 4 3 2
d) a  2a  5a  2a  3  0 e) 4 3 2
a  2a  5a  2a  3  0 2 a 2 2 f)
b c ab ac  2bc 4 Bài giải a) 4 a  3  4a Ta xét hiệu 4 a  3  4a 4
a a  3a  3 3 3
a(a 1 )  3(a 1) 2
a(a 1)(a a  1)  3(a 1)
 (a 1)a 2 a a   1  3 3 2
 (a 1)a a a  3  (a 1) 3 a   1   2 a  2a   1  3a  3  (a 1) 2 2
(a 1)(a a  1)  (a  1)  3(a 1) 2 2
 (a 1) a  2a  3  0 a  Vậy 4 a  3  4a b) 4 3 2
a  2a  2a  2a  1  0 Ta có 4 3 2
a  2a  2a  2a  1  a 2 2 2 2 2
 2a .a a a  2a 1 2 2 2
 a a  a   1  0 a
 vì a a2 2  0 a  và a  2 1  0 a  Vậy 4 3 2
a  2a  2a  2a  1  0 c) 4 3 2
a  4a  5a  2a  1  0 Ta có 4 3 2
a  4a  5a  2a  1  a 2 2 2 2 2
 2a .2a  4a a  2a  1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 118 2 2 2
 a  2a  a   1  0 a
 vì a a2 2 2  0 a  và a  2 1  0 a  Vậy 4 3 2
a  4a  5a  2a  1  0 d) 4 3 2
a  2a  5a  2a  3  0 Ta có 4 3 2
a  2a  5a  2a  3  a 2 2 2 2 2 1 1 1
 2a .a a  4a  2.2 . a    3 2 4 4  
 a a 2 2 2 1 11  2a    0 a   
vì a a2 2  0 a  và  2  4 2  1  2a   0 a     2  Vậy 4 3 2
a  2a  5a  2a  3  0 e) 4 3 2
a  2a  5a  2a  3  0 Ta có 4 3 2
a  2a  5a  2a  3  a 2 2 2 2 2 1 1 1
 2a .a a  4a  2.2 . a    3 2 4 4  
 a a 2 2 2 1 11  2a    0 a   
vì a a2 2  0 a  và  2  4 2  1  2a   0 a     2  2 a 2 2 f)
b c ab ac  2bc 4 Ta xét hiệu 2 a 2 2 2 a 2 2
b c  (ab ac  2bc) 
b c ab ac  2bc 4 4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 119 2  a  
a(b c)     2 2
b  2bc c   2  2  a  2 
a(b c)    b c  2  2  a a
 2. (b c)    b c2  2  2 2  a  
 (b c)  0   a  , , b c  2  2 a 2 2 Vậy
b c ab ac  2bc 4
Bài 3. Cho a, b, c là độ dài ba cạnh của tam giác. Chứng minh rằng: 2 2 2
a) a b c  2ab bc ca
b) a b ca c bb c a  abc Bài giải 2 2 2
a) a b c  2ab bc ca
Sử dụng BĐT tam giác, ta có: a bc  a2  b2  bcc2 2 b a c  2 b  2 a  a  2 2 c c c b a  2 c  2 b  ba 2 2 a
Cộng vế theo vế các bất phương trình ta được 2 2 2 2 2 2
a b c  2a  2b  2c  2(ab bc ac) 2 2 2
a b c  2ab bc ca (đpcm)
b) a b ca c bb c a  abc 2 2 2 2 Ta có: a  a (  b ) c a  (  a  b ) c(  a  b c ) 2 2 2 2 b  b (  a ) c b  (  a  b ) c(  b  a c ) 2 2 2 2 c  c (  a ) b c  (  c  a ) b (  c  a b )
Nhân vế theo vế các bất phương trình ta được TÀI LIỆU TOÁN HỌC 120 2 2 2 2 2 2
a b c  a b c a b c c a b
abc  a b ca c bb c a
Vậy a b ca c bb c a  abc
Bài 4. Tìm giá trị nhỏ nhất của các biểu thức sau: a) 2
A  4x  4x  3 2
b) B x  5x  1 c) 2
C  4x  5x  3 2 2
d) D   x  3   x  5 2 2 2 2
e) E   x  3x x 11x  28
f) F x y xy  3y  6 h) 2 2
H  2x  5y  4xy  6  5y  9 2 2
i) I x xy y  3x  3y  2003 j) 2 2
N x  2x y  4y  5 2 2
k) O x  6x y  2y  17 Bài giải a) Ta có 2
A  4x  4x  3 = (2x)2 – 2.2x + 1 ‐ 4 = (2x – 1)2 – 4
Vì (2x – 1)2 ≥ 0 nên (2x – 1)2 – 4 ≥ ‐ 4 1
Vậy giá trị nhỏ nhất của biểu thức A là – 4 khi x  2 b) Ta có 2
B x  5x  1 2 2   5    5  2
= x – 2. x    1       2    2  2  5  = x   7    2  2  5  2  5  Vì x    ≥ 0 nên x   7   ≥ ‐ 7  2   2  5
Vậy giá trị nhỏ nhất của biểu thức B là – 7 khi x  2 c) Ta có 2
C  4x  5x  3 2 2   2 5  5   5  = 2x  2.2x.       3    4  4     4   TÀI LIỆU TOÁN HỌC 121 2  5  23 = 2x      4  16 2  5  2  5  23 23 Vì 2x    ≥ 0 nên 2x     ≥   4   4  16 16 23
Vậy giá trị nhỏ nhất của biểu thức C là  16 2 2
d) D   x  3   x  5 Ta thấy (x + 3)2 ≥ 0
Nên (x + 3)2 + (x + 5)2 ≥ 0 (x + 5)2 ≥ 0
Giá trị nhỏ nhất của biểu thức D là 0 2 2
e) E   x  3x x 11x  28  2 2 2  3 9  9  3   3   3 3  3 3  x  3 x  2 = x  2x.   = x       = x   x      = 0  2 4    4  2   2   2 2  2 2  2 2   2 11 11 11 2 
x 11x  28 = x  2x.       28    2  2     2   2  11 9  11 3  11 3  = x     = x   x    
 = x  7 x  4  2  4  2 2  2 2 
Vậy E= 0.  x  7 x  4 = 0 f) Ta có 2 2
F x y xy  3y  6 2 2 y y y 2 2 2 3 3
F x  2x    2 3y  3  3  6 2 4 4 2 2 2  y   3yF x       3   3  3  2  2   2 2  y   3y
Vậy giá trị nhỏ nhất của biểu thức F là 3 vì x   0;     3   0 xy   2  2   h) 2 2
H  2x  5y  4xy  6  5y  9 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 122  5 25  25 H   2 2
x  4xy  4y  2  y  2. . y      2
x  6x  9  9   9  2 4  4 2  5  97 97
H   x  2 y2  y     x  32    2  4 4 2  5 
Vì  x  2y2  0; y   0;   x 32  0  2  97 Vậy GTNN của H là 4 i) Ta có 2 2
I x xy y  3x  3y  2003 2 2
2I  2x  2xy  2y  6x  6y  4006 2 2 2 2
2I x  2xy y x  2.3x  9  y  2.3y  9  4006  9  9 2 2 2
2I   x y   x  3   y  3  3988
x y2 x  32  y  32 I     1994 1994 2 2 2
Vậy giá trị nhỏ nhất của biểu thức I là 1994 x y2 x  2  y  2 3 3 vì  0;  0;  0 xy 2 2 2 j) 2 2
N x  2x y  4y  5
= (x2 – 2x + 1) + (y2 + 4y +4) = (x – 1)2 + (y +2)2 Vì (x – 1)2 ≥ 0
nên N =(x – 1)2 + (y +2)2 ≥ 0 Vậy GTNN của biêut thức là 0 (y +2)2 ≥ 0 k) Ta có 2 2
O x  6x y  2y 17 2 2
O x  2.3x  9  y  2 y  1  17  1  9
O   x  32   y  2 1  7  7 2 2
Vậy giá trị nhỏ nhất của biểu thức O là 7 vì  x  3  0; y   1  0 xy TÀI LIỆU TOÁN HỌC 123
Bài 5. Tìm giá trị lớn nhất của các biểu thức sau a) 2
A  6  x  6x 2
b) B  1  x  3x c) 2
C  x x  1 d) 2
D  x  4y  3x  5y  7 2 2 2 2
e) E   x x  8x x  20 f) F  2
x 10y  6xy  4x  3y  2 Bài giải a) Ta có 2
A  6  x  6x = ‐( x2 + 6x – 6) = ‐( x2 + 6x + 9 – 15) 2
= ‐  x  3 15 2 2 Ta có  x  2
3 ≥ 0   x  3 15≥ ‐15  ‐ x  3 15≤ 15 Vậy GTLN của A là 15 b) Ta có 2
B  1  x  3x = ‐ (x2 – 3x – 1) 3 9 9
= ‐ ( x2 – 2x. +  1) 2 4 4 2  3 13   = ‐  x       2  4   2  3  2  3 13   13 2  3 13   13 Ta thấy x    ≥ 0   x      ≥   ‐  x      ≤  2   2  4   4  2  4   4 13 Vậy GTLN của B là 4 2
c) Ta có C   x x  1 = ‐ ( x2 – x – 1)  x 1 1  = ‐ 2 x  2   1    2 4 4  2  1 5    = ‐  x         2  4   2  1  2  1 5    5 2  1 5    5 Ta thấy x    ≥ 0   x      ≥ 
   ‐  x      ≤  2   2  4     4  2  4   4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 124 5 Vậy GTLN của C là 4 d) 2
D  x  4y  3x  5y  7 2 2  3  3    5  5   9 25  2 2
D   x  2. . x
     (2y)  2.2 .y        7  2 2 4 4 4 16           2 2  3   5  51
D   x   2y         2   4  16  2 2  3   5  Ta thấy x   0; 2y   0 xy      2   4  2 2  3   5  51 51  x   2y         2   4  16 16 2 2  3   5  51 51     x   2y          2   4  16 16  51 Vậy GTLN của D là 16 2 2
e) E   x x  8x x  20  1 1 1   1 1 1  2 2 E x  2. . x   8   x  2. . x   20       2 4 4   2 4 4  2 2  1  31  1  81 E   x       x      2 4  2 4        2  1  31 2    Vì 1 81 81 x  
.  0 và   x       x     2  4  2  4 4  81 Nên GTLN của E là 4 f) 2 2 F  2
x 10y  6xy  4x  3y  2  3 9  9 2
F   y  2. . y      2 2
9 y  6xy x    2
x  4x  4   4  2  2 4  4 2  3  
F   y    
y x2  x  2 33 3 2    2  4  TÀI LIỆU TOÁN HỌC 125 2  3  33 33 Ta thấy y    
3y x2  x  22    2  4 4 2  3  Vì y   0;  
3y x2  0;x  22  0 xy  2  2    Suy ra 3
F    y    
y x2  x  2 33 33 3 2     2  4 4  33 Vậy GTLN của F là 4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 126
Bài 2. BẤT PHƯƠNG TRÌNH
BẬC NHẤT MỘT ẨN
A. CHUẨN KIẾN THỨC 1) Định nghĩa
 Bất phương trình bậc nhất một ẩn có dạng ax b  0 (ax b  0;
ax b  0 ; ax b  0 ), trong đó a, b là hai số đã cho và a  0
2) Hai quy tắc biến đổi bất phương trình
a) Quy tắc chuyển vế
 Khi chuyển một hạng tử của bất phương trình từ vế này sang vế kia
ta phải đổi dấu của hạng tử đó.
Ví dụ: 2x x  3  2x x  3
b) Quy tắc nhân với một số
 Khi nhân hai vế của bất phương trình với cùng một số khác 0, ta phải:
‐ Giữ nguyên chiều của bất đẳng thức nếu số đó dương
‐ Đổi chiều bất phương trình nếu số đó âm.
Ví dụ: x  1  3  4(x  1)  4.3
3  x  1  2(3  x)  2.1
 Khi thực hiện hai quy tắc biến đổi bất phương trình trên đây trên
một bất phương trình ta nhận được một bất phương trình mới tương
đương với bất phương trình đã cho.
3) Giải bất phương trình
 Nghiệm của bất phương trình là các giá trị của x mà khi thay vào bất
phương trình ta được một bất đẳng thức đúng.
Ví dụ: Cho bất phương trình 2
2x  1  3x  2 (1)
x = 2 là nghiệm của (1) vì 2
2.2  1  3.2  2 đúng
x = 1 không là nghiệm của (1) vì 2 2.1  1  3.1  2 sai
 Tập hợp tất cả các nghiệm của một bất phương trình được gọi là tập
nghiệm của bất phương trình. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 127
Ví dụ: Cho bất phương trình x  3
Tập hợp chứa các số thực lớn hơn hoặc bằng 3 là tập nghiệm S của bất
phương trình. S  x | x   3
 Giải bất phương trình là tìm tập nghiệm của bất phương trình đó.
 Hai bất phương trình có cùng tập nghiệm gọi là hai bất phương
trình tương đương và dùng kí hiệu "  " để chỉ sự tương đương đó.
Ví dụ: Giải bất phương trình sau 2x  1  x  5
Ta có 2x  1  x  5  2x x  5  1  x  4
Vậy nghiệm bất phương trình là x < 4
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 6. Giải các bất phương trình sau:
a) 2  7x  3  2x  5  6x b)  x  2
2  2x(x  2)  4 2  x 3  2x x x  c)  1 1 d) 1  8 3 5 4 3 2x  15 x 1 x x x x  e)   1 4 5 f)    3  9 5 3 99 96 95 g) 2
2x  5x  7  0 Bài giải
a) 2  7x  3  2x  5  6x  2
  7x  3  2x  5  6x  7
x  2x  6x  3  5  2  15  x  0  x  0
Vậy S  x x   0 b)  x  2
2  2x(x  2)  4 2 2
x  2x  4  2x  4x  4 2
 x  2x  0
 x(x  2)  0
x(x  2)  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 128 x  0 x  0   x  2  0 x  2  x  0      x 0   x  0 x  2   x  2  0 x  2 
Vậy x > 0 hoặc x < ‐2 2  x 3  2xxx c)  5(2 ) 3(3 2 )   3 5 3.5 5.3
 10  5x  9  6xx  1
Vậy S  x x    1 x 1 x  1 x x  d) 1  3( 1) 12 4( 1) 8.12 8     4 3 4.3 12 3.4 12
 3x  3 12  4x  4  96  x  115  x  115
Vậy S  x x    115 2x  15 x 1 x x x x e)   5(2 15) 9( 1) 15    9 5 3 9.5 5.9 3.15
 10x  75  9x  9  15x  14  x  84   x  6
Vậy S  x x   6 x 1 x  4 x  5 x x x  f)    3  1 4 5  1 1 1 0 99 96 95 99 96 95 x  100 x  100 x  100     0 99 96 95  1 1 1   (x  100)    0    99 96 95  1 1 1
x  100  0 vì    0 99 96 95  x  100  TÀI LIỆU TOÁN HỌC 129
Vậy S  x x    100  5 7  g) 2 2
2x  5x  7  0  2 x x   0    2 2  2  5  31  2 x    0   (*)  4  8 2  5  31
Ta thấy vế trái của (*) 2 x    0   x
 , nên không có giá trị nào của  4  8
x thỏa mãn bất phương trình.
Vậy bất phương trình vô nghiệm.
Bài 7. Tìm giá trị của x thỏa mãn cả hai bất phương trình sau
2x 3  2x 3x  2    
x 3 2x 3x 5 và   5 3 2 2 5 6 Bài giải
2x 3  2x 3x  2 xx x  Ta có   2.6 10(3 2 ) 15(3 2)    5 3 2 5.6 3.10 2.15
 18x  30  20x  45x  30  47x  0  x  0 (1)
x 3  2x 3x  5 xx x  Ta có   15 6(3 2 ) 5(3 5)    2 5 6 2.15 5.6 6.5
 15x  18 12x 15x  25  12x  43 43  x  (2) 12
Kết hợp (1) và (2) ta được x  0
Vậy x  0 thì thỏa mãn cả hai bất phương trình
2x 3  2x 3x  2 xx x    3 2 3 5 và   5 3 2 2 5 6
Bài 8: Tìm tất cả các số nguyên x thỏa mãn cả hai bất phương trình sau TÀI LIỆU TOÁN HỌC 130 3x  2 x   2
 3x  4  34x  3  0,3 16  b)   5 2 a)  4
 1  x  3 x  5 2x  5 3  x 1     6 4 Bài giải 3x  2 x     2(3x 2) 5x 3 0,3     5 2  5.2 2.5 10 a) Ta có    2x  5 3  x 12 2(2x  5) 3(3  x) 1        6 4 12  6.2 4.3
6x  4  5x  3   1
 2  4x  10  9  3x x  7 x  7     x  13 x 13
Vì x là các số nguyên thỏa 7  x  13 nên x là 7; 8; 9; 10; 11; 12 2
 3x  4  34x  3  16
6x  8 12x  9  16 b) Ta có    4
 1  x  3 x  5
4  4x  3x  15  5 6x 15 x  5     2   x 11 x 11 2 x 11 5
Vì x là các số nguyên thỏa
x 11 nên x là ‐2; ‐1;0 1; 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 2 10  1 2
5  x  1  2x
Bài 9. Cho biểu thức A    :   2 2
1 x x 1 1 x x 1
a) Tìm điều kiện xác định và rút gọn A b) Tìm x để A > 0 Bài giải 1   x  0 x  1 a) Điều kiện    1   x  0 x  1   1 2
5  x  1  2x Ta có A    :   2 2
1 x x 1 1 x x 1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 131  1 2 5  x  2x 1 A    :   2 1  x
x  1 (1  x)(x  1)  1 xx  1 2(1  x) 5  x  2x  1 A    :  
 (1  x)(1  x) (x  1)(1  x) (1  x)(x  1)  (1  x)(1  x)
x  1  2  2x  5  x  (1  x)(1  x) A  .   
(1  x)(1  x)  2x  1  2
 (1  x)(1  x) 2  A  .   
 (1  x)(1  x)  2x  1 2x  1 2  b) Để A >0   0  2x 1 1
0 vì ‐2 < 0  x  (nhận) 2x 1 2 1
Vậy x  thì A > 0 2 2  1 3   x 1 
Bài 10. Cho biểu thức B   :      2  2
 3 x  3x   27  3x x 3   
a) Tìm điều kiện xác định và rút gọn B b) Tìm x để B < ‐1 Bài giải x  0 x  0   a) Điều kiện 3
  x  0  x  3 3  x 0    x  3    2  1 3   x 1  Ta có B   :      2  2
 3 x  3x   27  3x x 3    2  1 3   x 1  B   :       2
 3 x(x 3)   3(9  x ) x 3     2  x(x  3) 3.3   x 1  B   :     
 3x(x 3) 3.x(x 3) 
 3(3 x)(3 x) x 3         2 2
x  3x  9   x 3(3  x)  B    :  
 3x(x 3)   3(3 x)(3 x) 3(x 3)(3 x)           TÀI LIỆU TOÁN HỌC 132 2 2
 (x  3x  9)   x  9  3x B    : 
 3x(3 x)   3(3 x)(3 x)         2
 (x  3x  9)   3(3  x)(3  x)  (3  x) B   .     2 3x(3  x) 
  x  3x _ 9 x  3   x)   x b) Để B < ‐ 1   1  3  1 0 x x 3   x x 3     0 
 0  x  0 (nhận) x x x
Vậy x > 0 thì B < ‐1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 133
Bài 3. PHƯƠNG TRÌNH CHỨA DẤU GIÁ TRỊ TUYỆT ĐỐI
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1. Giá trị tuyệt đối của số a kí hiệu là |a|, được định nghĩa như sau:
a akhia  0  
a  akhia  0 
2. Phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối (
A x)  B(x)  (
A x)  B(x)
3. Nâng cao: Bảng xét dấu nhị thức bậc nhất ax + b b  x a ax  b
Khác dấu với a 0 cùng dấu với a
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 11. Giải các phương trình sau:
a) x  9  2x  13
b) x  8  4x  10 2 2
c) x  2 x  3  0
d) x  2x  3  3 x 1  0
e) 2x  5  x  3 2 2
f) 2x  5x  5  x  6x  5
g) 2x  3  3  2x
h) 3  x  3  x Bài giải
a) x  9  2x  13
Ta xét | x ‐9 | = x – 9 khi x – 9 ≥ 0 hay x ≥ 9
| x ‐9 | = 9 – x khi x ‐9 < 0 hay x < 9
Với x ≥ 9 : x – 9 = 2x +1  x = ‐ 22 ( loại) 
Với x < 9: 9 – x = 2x +13  4 x = (nhận) 3 4  Vậy S = { } 3 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 134
b) x  8  4x  10
Ta xét |x + 8| = x + 8 khi x + 8 ≥ 0 hay x ≥ ‐ 8
|x + 8| = ‐x ‐ 8 khi x + 8 < 0 hay x < ‐8
Với x ≥ ‐ 8 : x + 8 = 4x – 10  x = 6 ( nhận)  2 Với x < ‐8: ‐x – 8 = 4x – 10 x = (loại) 5 Vậy S = {6} 2
c) x  2 x  3  0 Ta xét |x| = x khi x ≥ 0 |x| = x khi x < 0
Với x ≥ 0 : x2 – 2x ‐ 3 = 0  x = ‐1(loại) , x= 3(nhận).
Với x <0 : x2 + 2x ‐ 3 = 0  x = 1(loại) , x= ‐3(nhận). Vậy S = { 3,‐3} 2
d) x  2x  3  3 x 1  0
Ta xét |x – 1| = x – 1 khi x – 1 ≥ 0 hay x ≥ 1
|x – 1| = 1 – x khi x – 1 < 0 hay x < 1
Với x ≥ 1 , ta được x2 ‐ 2x + 3 – 3(x – 1) = 0  x2 – 5x + 6 = 0
 x = 3(nhận), x = 2 (nhận)
Với x < 1: x2 ‐ 2x + 3 + 3(x – 1) = 0  x2 + x = 0
 x = 0 (nhận), x = ‐1(nhận). Vậy S = { ‐1, 0, 2, 3}
e) 2x  5  x  3
Ta có 2x – 5 = x + 3  x = 8  2x – 5 = ‐ x – 3  8 x = 3 8  Vậy S = { , 8 } 3 2 2
f) 2x  5x  5  x  6x  5 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 135
Ta có 2x2 – 5x +5 = x2 + 6x – 5  x2 – 11x + 10 = 0  x = 1, x = 10
2x2 – 5x +5 = ‐(x2 + 6x – 5)  3 x2 + x = 0  x = 0, x = 3 Vậy S = { 0, 1, 3, 10}
g) 2x  3  3  2x 3
|2x – 3| = 2x – 3 khi 2x – 3 ≥ 0 hay x ≥ 2 3
Với x ≥ : 2x – 3= 3 – 2x  3 x = (nhận) 2 2 3
|2x – 3| = 3 – 2x khi 2x – 3 < 0 hay x< 2 3 3
Với x< : 3 – 2x = 3 – 2x , phương trình có nghiệm x< 2 2 3
Kết hợp điều kiện S = { x ≤ , x R } 2
h) 3  x  3  x
|3 – x| = 3 – x khi 3 – x ≥ 0 hay x ≤ 3
|3 – x| = x – 3 khi 3 – x < 0 hay x > 3
Với x ≤ 3 : 3 – x =3 – x  x ≤ 3
Với x > 3: x – 3 = 3 – x  x = 3( loại) Vậy S = { x ≤ 3}
Bài 12. Giải các phương trình sau:
a) x  1  2 x  2 2
b) x  2  x  1  x  5  0 7 c)  x  2 x 1  3 Bài giải
a) x  1  2 x  2
Ta lập bảng xét dấu các nhị thức bậc nhất x‐1; x x 0 1 x‐1 ‐ | ‐ ‐ 0 + x ‐ 0 + + | + TÀI LIỆU TOÁN HỌC 136 Xét các trường hợp
* x < 0 thì x  1  2 x  2  x  1  2x  2  x  3  (nhận)
* 0  x  1 thì x  1  2 x  2  x  1  2x  2  3  x  3   x  1 (nhận)
* x>1 thì x  1  2 x  2  x  1  2x  2  x  1   x  1 (nhận) Vậy S   3;   1 2
b) x  2  x 1  x  5  0
Ta lập bảng xét dấu các nhị thức bậc nhất x‐2; x+1 x ‐1 2 x‐2 ‐ | ‐ ‐ 0 + x+1 ‐ 0 + + | + Xét các trường hợp 2 2
* x< ‐1 thì x  2  x  1  x  5  0  x  2  x 1  x  5  0 2 2
x  2x  4  0  x  2x 1 4 1  0 2 2   x  
1  5  0   x   1  5 x  5 1   (loại)
x   5 1 (Nhận) 2 2 * 1
  x  2 thì x  2  x 1  x  5  0  x  2  x 1 x  5  0 2 2
x  2  0  x  2 x  2 (nhận)  
x   2 (loại) 2 2
* x  2 thì x  2  x  1  x  5  0  x  2  x  1  x  5  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 137 2 2
x  2x  6  0  x  2x 1 6 1  0  x  2
1  7  0   x  2 1  7 x  7 1 (loại)
 x   7 1 (loại)
Vậy S   2; 5   1 7 c)  x  2 x 1  3
Ta lập bảng xét dấu các nhị thức bậc nhất x‐2; x+1 x ‐2 1 x+2 ‐ 0 + + | + x‐1 ‐ | ‐ ‐ 0 + Xét các trường hợp * x  2  7 7 thì  x  2   (x  2)  0 x 1  3 x  1  3 7   (x  2)  0 (x  2) 2  7   (x  2)  0 2 2
x  4x  3  0  (x  2)  7  0
x   7  2 (nhận)
 x 7 2 (loại) *  2  x  1 7 7 thì  x  2   (x  2)  0 x 1  3 x  1  3 7   (x  2)  0 (x  2) 2
 7  (x  2)  0 2
 x  4x 11  0 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 138 2
 (x  2)  5  0 (vô nghiệm) Vì 2
(x  2)  5  0x * x  7 7 1 thì  x  2   (x  2)  0 x 1  3 x 1  3 7 
 (x  2)  0 điều kiện x  4 x  4
 7  (x  4)(x  2)  0 2 2
 x  2x 14  0  (x 1) 15  0 x  15 1  (nhận) 
x   15 1 (loại)
Vậy S   7  2; 15   1 TÀI LIỆU TOÁN HỌC