BÀI 4. T
IỆM CẬN
A.
K
IẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮ
M
Đư
ờng thẳng
0
yy được gọi là đường tiệm cận ngang (gọi tắt là tiệm cận ngang) của đồ thị hàm số
yfx nếu

0
lim

x
f
xy
hoặc
0
lim

x
y
Đư
ờng thẳng
0
x
x được gọi là đường tiệm cận đứng (gọi tắt là tiệm cận đứng) của đồ thị hàm số
yfx
nếu ít nhất một trong các điều kiện sau được thỏa mãn:
00
lim ; lim


 
xx xx
fx fx ;
00
lim ; lim


 
xx xx
fx fx
.
B. PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1. Xác định các đường tiệm cận dựa vào định nghĩa
1. Phương pháp giải
Tiệm cận n
gang
Đường thẳng
0
yy là đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
yfx nếu
0
lim

x
f
xy
hoặc
0
lim

x
f
xy
Tiệm cận đứng
Đường thẳng
0
x
x là đường tiệm cận đứng của đồ thị hàm số
y
fxnếu một trong các điều kiện sau
được thỏa mãn:
00
lim ; lim


 
xx xx
fx fx
;
00
lim ; lim


 
xx xx
fx fx
2. Bài tập
Bài tậ
p 1:
Các đường tiệm cận của đồ thị hàm số
21
1
x
y
x
tạo với hai trục tọa độ một hình chữ nhật có
diện tích bằng
A. 2 (đvdt) B. 3 (đvdt) C. 1 (đvdt) D. 4 (đvdt)
Hướng dẫn giải
Chọn A
Tập xác định
\1D
Đồ thị hàm số có đường tiệm cận đứng
1
x
và tiệm cận ngang là 2y
. Khi đó hình chữ nhật tạo bởi
hai đường tiệm cận và hai trục tọa độ có các kích thước là 1 và 2 nên có diện tích
1.2 2S  (đvdt)
Bài tập 2: Biết các đường tiệm cận của đường cong

2
61 2
:
5
xx
Cy
x

và trục tung cắt nhau tạo
thành một đa giác

H
. Mệnh đề nào dưới đây đúng?
A.

H
là một hình chữ nhật có diện tích bằng 8
B.

H là một hình vuông có diện tích bằng 4
C.

H là một hình vuông có diện tích bằng 25
D.

H là một hình chữ nhật có diện tích bằng 10
Hướng dẫn giải
Chọn D
Tập xác định

;2 2; \5



Ta có
2
61 2
lim lim 5 5
5
xx
xx
yy
x
 


là tiệm cận ngang của
C
2
61 2
lim lim 7 7
5
xx
xx
yy
x
 


là tiệm cận ngang của
C
55
lim ; lim 5
xx
yx


  là tiệm cận đứng của
C
Vậy đồ thị có ba đường tiệm cận là 5; 7; 5yyx cùng với trục tung tạo thành một hình chữ nhật có
kích thước
25 nên có diện tích bằng 10.
Dạng 2: Tiệm cận của đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
1. Phương pháp giải
Để tồn tại các đường tiệm cận của đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
thì 0c
và 0ad bc
Khi đó phương trình các đường tiệm cận là
+ Tiệm cận đứng
d
x
c

+ Tiệm cận ngang
a
y
c
2. Bài tập
Bài tậ
p 1:
Giá trị của tham số thực m để đồ thị hàm số
21 1mx
y
x
m
có đường tiệm cận ngang
3y
là
A. 1m B. 0m C. 2m
D. 3m
Hướng dẫn giải
Chọn C
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là
2
21102 10mm m m m
Phương trình đường tiệm cận ngang là
21ym
nên có 213 2mm
 .
Bài tập 2: Tập hợp các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
1
1
x
y
mx
có tiệm cận đứng là
A.
B.
\0
C.
\1
D.
\0;1
Hướng dẫn giải
Chọn D
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là
00
10 1
mm
mm




Bài tập 3. Tập hợp các giá trị của tham số m để đồ thị hàm số
3
1
x
y
mx
không có tiệm cận đứng là
A.
B.
1
0;
3



C.
1
3

D.
0
Hướng dẫn giải
Chọn B
Điều kiện để đồ thị hàm số không có tiệm cận đứng là
0
0
1
13 0
3
m
m
m
m

Bài tập 4: Cho hàm số
1
ax b
y
x
. Biết đồ thị hàm số đã cho đi qua điềm
0; 1A và có đường tiệm
cận ngang là
1y . Giá trị ab bằng
A.
1 B. 0 C. 3 D. 2
Hướng dẫn giải
Chọn B
Điều kiện để đồ thị hàm số có
tiệm cận là
0ab
Do đồ thị hàm số đi qua điểm
0; 1A
nên 1b
Đồ thị hàm số có đường tiệm cận ngang là
1ya a
 (thỏa mãn điều kiện)
Vậy
0ab
Bài tập 5: Biết rằng đồ thị của hàm số

3 2019
3
axa
y
xb


nhận trục hoành làm tiệm cận ngang và
trục tung làm tiệm cận đứng. Khi đó giá trị của
ab
bằng
A.
3 B. -3 C. 6 D. 0
Hướng dẫn giải
Chọn D
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là
3 3 2019 0ab a

Phương trình các đường tiệm cận là
330 3
330 3
xb b b
ya a a






(thỏa mãn điều kiện)
Vậy
0ab
Bài tập 6: Giá trị thực của tham số m để đường tiệm cận đứng của đồ thị hàm số
1
2
x
y
x
m
đi qua điểm
1; 2A
là
A.
4m
B.
2m 
C.
4m
D.
2m
Hướng dẫn giải
Chọn B
Điều kiện để đồ thị hàm số có đường tiệm cận là 20 2mm

Đường tiệm cận đứng là
12
22
mm
xm  
(thỏa mãn)
Bài tập 7: Cho hàm số
1
2
mx
y
x
m
với tham số
0m
. Giao điểm của hai đường tiệm cận của đồ thị hàm
số thuộc đường thẳng nào dưới đây?
A.
20xy
B.
20xy
C.
20xy
D.
2yx
Hướng dẫn giải
Chọn C
Điều kiện để đồ thị hàm số có đường tiệm cận là
2
210mm

.
Phương trình các đường tiệm cận là
2;
x
my m
nên tọa độ giao điểm của hai đường tiệm cận là

2;Imm thuộc đường thẳng
2
x
y
Bài tập 8: Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
45x
y
x
m
có tiệm cận đứng nằm bên
phải trục tung là
A.
0m
và
5
4
m
B.
0m
C.
0m
và
3
4
m
D.
0m
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Điêu kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là
5
450
4
mm

Phương trình đường tiệm cận đứng là
x
m
Để tiệm cận đứng nằm bên phải trục tung thì
0m
Vậy điều kiện cần tìm là
0
5
4
m
m
Dạng 3: Tiệm cận của đồ thị hàm số phân thức hữu tỷ
1. Phương pháp giải
- Tiệm cận của đồ thị hàm số

A
y
f
x
với A là số thực khác 0 và
f
x là đa thức bậc 0n .
- Đồ th
ị hàm
số

A
y
f
x
luôn có tiệm cận ngang
0y
.
- Đường thẳng
0
x
x là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số

A
y
f
x
khi và chỉ khi
0
x
là nghiệm của

f
x hay
0
0fx
- Tiệm cận của đồ
thị hàm số

f
x
y
g
x
với
,
f
xgx là các đa thức bậc khác 0.
- Điều kiện để đồ
thị hàm
số

f
x
y
g
x
có tiệm cận ngang là bậc
f
x
bậc
g
x .
- Điều kiện để đường thẳng
0
x
x là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số


f
x
y
g
x
là
0
x
là nghiệm của
g
x nhưng không là nghiệm của

f
x hoặc
0
x
là nghiệm bội n của
g
x , đồng thời là nghiệm bội m
của
f
x và mn
2. Bài tập
Bài tậ
p 1:
Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
2
21
21
mx x
y
x
có tiệm cận đứng là
A. 8m B. 0m C. 4m
D. 8m 
Hướng dẫn giải
Chọn D
Tập xác định
1
\
2
D




. Đặt
2
21
g
xmx x

Để đồ thị hàm số có tiệm cận đứng thì
1
2
x
không là nghiệm của
g
x
1
020 8
24
m
gm




Bài tập 2: Biết đồ thị hàm số
2
1
26
x
y
x
mx n

(m, n là tham số) nhận đường thẳng
1
x
là tiệm cận
đứng, giá trị của
mn
bằng
A.
6 B. 10 C. -4 D. -7
Hướng dẫn giải
Chọn C
Điều kiện:
2
260xmxn
. Đặt
2
26gx x mx n

Do
1
x
là nghiệm của
1
f
xx
nên đồ thị hàm số đã cho nhận đường thẳng
1
x
là tiệm cận đứng
thì
1
x
phải là nghiệm kép của phương trình

2
2
12 70
27
1
0
5
210
60
gmn
nm
m
gx
n
mm
mn






Vậy
4mn.
Bài tập 3: Biết đồ thị hàm số
2
2
21
6
mnx mx
y
x
mx n


nhận trục hoành và trục tung làm hai tiệm cận.
Giá trị mn bằng
A. 8 B. 9 C. 6 D. -6
Hướng dẫn giải
Chọn B
Điều kiện
2
60xmxn
Phương trình đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số là
2ymn
20mn (1)
Đặt
2
(2 ) 1
f
xmnxmx và
2
6gx x mx n

Nhận thấy

00f với mọi m, n nên đồ thị nhận trục tung
0x
là tiệm cận đứng thì
00 60 6gnn. Kết hợp với (1) suy ra
3m
.
Vậy
9mn
Bài tập 4: Cho hàm số
2
2
1
49
ax x
y
x
bx


có đồ thị
C (a, b là các số thực dương và
4ab
). Biết rằng

C có tiệm cận ngang yc và có đúng một tiệm cận đứng. Giá trị của tổng 324Tab c bằng
A. 8 B. 9 C. 6 D. 11
Hướng dẫn giải
Chọn D
Điều kiện
2
490xbx
Phương trình tiệm cận ngang của đồ thị hàm số là
44
aa
yc

Đồ thị

C
có một tiệm cận đứng nên ta có các trường hợp sau:
Trường hợp 1: Phương trình
2
490xbx có nghiệm kép
0
x
x
và không là nghiệm của
2
10ax bx
2
144 0 12bb
. Vì
0b
nên
11
12
312
bac

Thử lại ta có hàm số
2
2
1
1
3
4129
xx
y
x
x


(thỏa mãn)
Vậy
11
3. 12 24. 11
312
T 
Trường hợp 2:
2
490xbx có hai nghiệm phân biệt và một trong hai nghiệm thỏa mãn
2
10ax x. Điều này không xảy ra vì
4ab
.
Chú ý: a; b > 0 nên mẫu số (nếu có) hai nghiệm đều âm, tử số hai nghiệm trái dấu.
Dạng 4 Tiệm cận của đồ thị hàm số vô tỷ
Cho hàm số vô tỷ

yfx
- Tìm
tập xác định D của hàm số.
- Để tồn tại tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
y
fx thì trong tập xác định D của hàm số phải chứa ít
nhất một trong hai kí hiệu -∞ hoặc +∞ và tồn tại ít nhất một trong hai giới hạn
lim
x
y

hoặc
lim
x
y

hữu
hạn.
2. Bài tập
Bài tậ
p 1:
Biết đồ thị hàm số
2
24y x ax bx
có tiệm cận ngang 1y
Giá trị
3
2ab bằng
A. 56 B. -56 C. -72 D. 72
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Điều kiện
2
40ax bx
Để đồ thị hàm số có tiệm cận ngang thì
0a
Khi
đó, ta có
2
lim lim 2 4
xx
y x ax bx
 

2
2
2
44
lim lim 2 4 lim 1
42
xx x
axbx
y x ax bx
ax bx x
  



40
4
1
4
2
a
a
b
b
a




. Vậy
3
256ab
Chú ý: Để lim 1
x
y

 thì bậc tử phải bằng bậc mẫu nên phải có 40a
. Khi đó lim
2
x
b
y
a


Bài tập 2: Có bao nhiêu giá trị của tham số m để đồ thị hàm số
2
23
21
mx x x
y
x

có một đường
tiệm cận ngang là
2y ?
A.
0 B. Vô số C. 1 D. 2
Hướng dẫn giải
Chọn D
Tập xác định
1
\
2
D



Ta có
11
lim ; lim
22
xx
mm
yy
 


Đồ thị hàm số có một đường tiệm cận ngang là
1
2
3
2
2
15
2
2
m
m
y
mm

Dạng 5: Biết đồ thị, bảng biến thiên của hàm số
yfx
, xác định tiệm cận của đồ thị hàm số

A
y
gx
với A là số thực khác 0,

g
x xác định theo
f
x
1. Phương pháp giải
- Xác định tiệm cận đứng:
+ Số tiệm cận của đồ thị hàm số

A
y
g
x
là số nghiệm của phương trình
0gx .
+ Dựa vào đồ
thị, bảng b
iến thiên của hàm số
y
fx
để xác định số nghiệm của phương trình
0gx để suy ra số đường tiệm cận đứng.
- Xác định tiệm cận ngang: dựa vào nhánh vô tận của đồ thị, bảng biến thiên của hàm số để xác định.
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Cho hàm số
y
fx liên tục trên và có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây.
Tổng số đường tiệm cận của hà
m
số

1
1
y
fx
là
A. 2. B. 3. C. 1. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Số đường tiệm cận đứng của đồ thị là số nghiệm của phương trình
10 1fx fx

.
Từ bảng biến thiên ta thấy phương trình có hai nghiệm phân biệt nên đồ thị hàm số

1
1
y
fx
có
hai đường tiệm cận đứng.
Ta có

111
lim
1314
x
fx



;

111
lim
1112
x
fx


nên đồ thị hàm số có hai đường tiệm cận
ngang là
1
4
y và
1
2
y .
Vậy đồ thị hàm số

1
1
y
fx
có bốn đường tiệm cận.
Bài tập 2. Cho hàm số
yfx xác định, liên tục trên và có bảng biến thiên như hình vẽ bên dưới.
Tổng số tiệm cận nga
ng và tiệm cận đứng của đồ thị hàm số

3
1
3
y
fx x
là
A. 2. B. 4. C. 3. D. 1.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Đặt
3
tx x, ta có khi
x
 thì t  và khi
x
 thì t .
Mặt khác
ta có
2
310,tx x

nên với mọi
t
phương trình
3
x
xt
có duy nhất một
nghiệm x.
Số đường tiệm cận đứng của đồ thị là số nghiệm của phương trình
30 3ft ft
.
Từ bảng biến thiên ta thấy phương trình có duy nhất một nghiệm nên đồ thị hàm số

3
1
3
y
fx x
có một tiệm cận đứng.
Ta có


3
11
lim lim 0
3
3
xt
ft
fx x
 


;


3
11
lim lim 0
3
3
xt
ft
fx x
 

nên đồ thị hàm số

3
1
3
y
fx x

có một tiệm cận ngang là
0y
.
Vậy đồ thị có hai đường tiệm cận
Bài tập 3. Cho hàm số bậc ba
32
,,,f x ax bx cx d a b c d có đồ thị như hình vẽ dưới đây.
Đồ thị hàm
số


2
1
43
gx
fx

có bao nhiêu đường tiệm cận đứng và tiệm cận ngang?
A. 2. B. 3. C. 4. D. 5.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Đặt
2
4tx
, ta có khi
x

thì
t 
.
Khi đó


1
lim lim 0
3
xt
gx
ft
 

nên 0y
là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
g
x .
Mặt khác
 
2
22
2
42
6
43043
0
44
x
x
fx fx
x
x



Đồ thị hàm số
g
x có ba đường tiệm cận đứng.
Vậy đồ thị hàm số
g
x có bốn đường tiệm cận.
Dạng 6: Biết đồ thị, bảng biến thiên của hàm số
yf
x
, xác định tiệm cận của đồ thị hàm số


x
y
gx
với

x
là một biểu thức theo x,
gx
là biểu thức theo
f
x
1. Phương pháp giải
- Dựa vào đồ thị hàm số
y
fx
tìm nghiệm của phương trình
0gx
và xác định biểu thức
g
x
.
- Rút gọn biểu thức


x
g
x
và tìm tiệm cận đứng, tiệm cận ngang.
Chú ý:
- Điều kiện tồn tại của
x
.
- Sử dụng tính chất nếu đa thức
g
x có nghiệm là
0
x
x
thì
01
.
g
xxxgx , ở đó
1
g
x là một
đa thức.
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Cho hàm số bậc ba
32
f
xaxbxcxd
có
đồ thị như hình vẽ.
Đồ th
ị hàm
số

 
2
2
32 1
x
xx
gx
x
fx fx



có bao nhiêu
đường tiệm cận đứng?
A. 4. B. 6.
C. 3. D. 5.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Điều kiện xác định
 


2
1
1
00
0
1
x
x
xfx
fx fx
fx




.
Xét phương trình
2
0fx fx
 
01
12
fx
fx
.
Dựa vào đồ thị ta thấy
- Phương trình (1) có hai nghiệm phân biệt
1
1xx
(loại) và 2x
(nghiệm kép).
- Phương trình (2) có ba nghiệm phân biệt
1
x
,
2
1; 2xx ,
3
2xx
.
Khi đó
   
2
22
123
121
f
x fx fx fx axx x x xx xx 

Suy ra


2
123
1
2
x
gx
ax x x x x x x x

,
trong đó
1
1x ,
2
1; 2x ,
3
2x nên đồ thị hàm số
ygx có ba tiệm cận đứng là 2x ;
2
x
x
;
3
x
x .
Bài tập 2. Cho hàm số bậc ba
32
f
xaxbxcxd
có đồ thị như hình vẽ dưới đây.
Đặt

 
2
2
2
xx
gx
f
xfx
. Đồ thị hàm số
ygx
có bao nhiêu đường tiệm cận đứng?
A. 4. B. 2. C. 5. D. 3.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Điều kiện xác định
 

2
0
20
2
fx
fx fx
fx

.
Ta có
 

2
0
20
2
fx
fx fx
fx

.
Dựa vào đồ thị ta có
0fx
có hai nghiệm
1
0xx
và
1
x
(nghiệm kép).

21
3
;1
20
1
xx x
fx x
xx



.
Vậy biểu thức
2
22f x fx fx fx

2
2
123
1.axx x xxx xx .
Khi đó ta có

 

2
22
123
1
21
xx
gx
f
xfxax xxxxxx


.
Vậy đồ thị hàm số có bốn đường tiệm cận đứng.
Bài tập 3. Cho
f
x
là hàm đa thức bậc 6 có bảng biến thiên như sau
Đồ thị hàm
số

 
2
343
2
xxx
gx
fx fx



có bao nhiêu đường tiệm cận đứng?
A. 3. B. 2. C. 4. D. 1.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Điều kiện

0
2
fx
fx
.
Ta có


2
2
343 31xxx x x;
 

0
.20
2
fx
fx fx
fx


.
Dựa vào bảng biến thiên, ta có
0fx
có nghiệm là 1
x
; 2x (nghiệm kép); 3x
(nghiệm kép)

22
12 3fx ax x x

với
0a .
2fx
có hai nghiệm

1
2
1
2;3
xx
xx


nên
12
.
f
xxxxxpx
với
p
x
là một đa thức
bậc 4 và

0,px x .
Khi đó


2
12
1
2.
gx
ax xx xx px

.
Vậy đồ thị hàm số

y
gx có ba đường tiệm cận đứng.
Chú ý: Do f(x) là hàm đa thức bậc 6 nên f’(x) là hàm đa thức bậc 5.
Bài tập 4. Cho hàm số

y
fx là hàm đa thức bậc 6 thỏa mãn
31 20f
và
3
330,2fa a a a. Đồ thị hàm số
y
fx
như hình vẽ.
Số đường tiệm cận đứng của đồ thị hà
m số


3
1
32 3
x
gx
f
xxx

là
A. 0. B. 2. C. 1. D. 3.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Đặt
3
32 3hx f x x x. Điều kiện
0hx
.
Ta có
2
3233hx f x x

,
2
021hx f x x

.
Đặt
2tx, ta được

2
43
f
tt t

. (*)
Vẽ đồ thị hàm số
2
43yt t vào cùng hệ trục có đồ thị hàm số
yft
ta được hình vẽ sau
Dựa vào đồ thị ta thấy
(*) có ba nghiệm là
1; 3; 4tt ta

.
Suy ra phương trình
0hx
có nghiệm đơn
1; 1; 2 2xxxab

.
Ta có bảng biến thiên của

hx như sau
Vì
13120hf và
 
3
32
32323361220hb f a a a f a a a a a
với mọi
4a nên phương trình
0hx có hai nghiệm phân biệt
12
1; 1;1xx xx .
Vậy đồ thị hàm
số
ygx
có hai tiệm cận đứng.
Dạng 7: Biện luôn số đường tiệm cận của đồ thị hàm số phân thức

f
x
y
gx
, với
f
x
và
gx
là
các đa thức
1. Phương pháp giải
Điều kiện đề đồ thị hàm số

f
x
y
g
x
có tiệm cận ngang khi và chỉ khi bậc
f
x
bậc
g
x
. Khi đó đồ
thị hàm số

f
x
y
g
x
có đúng một đường tiệm cận ngang.
Điều kiện để đồ thị hàm số

f
x
y
g
x
có tiệm cận đứng
0
x
x
Trường hợp 1:
0
x
x
là nghiệm của phương trình
0gx
nhưng không là nghiệm của phương trình
0fx
.
Trường hợp 2:
0
x
x
là nghiệm bội n của phương trình
0gx
, đồng thời là nghiệm bội m của
phương trình
0fx thì nm .
Ta có
 
01
.
m
f
xxxfx
với
1
f
x
không có nghiệm
0
x
x
và
 
01
.
n
g
xxxgx
với
1
g
x
không có nghiệm
0
x
x . Khi đó






01 1
01 0 1
.
..
m
nnm
fx xx fx fx
y
gx
x
xgx xx gx


nên
0
x
x là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số đã cho.
2. Bài tập
Bài tậ
p 1
.
Gọi S là tập các giá trị nguyên dương của tham số m để đồ thị hàm số
22
2
23
x
y
x
xm m

có
ba tiệm cận. Tổng các giá trị của tập S bằng
A. 6. B. 19. C. 3. D. 15.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Điều kiện
22
230xxmm .
Ta có lim 0
x
y

 đồ thị hàm số luôn có một tiệm cận ngang 0y
.
Số đường ti
ệm cận đứng của hàm số đã cho là số nghiệm khác -2 của phương trình
22
230xxmm
nên để đồ thị hàm số
22
2
23
x
y
x
xm m

có ba tiệm cận thì phương trình
22
230xxmm
phải có hai nghiệm phân biệt khác -2.
2
2
313 313
130
22
30
0, 3
mm
m
mm
mm








.
Do m nguyên dương nên
1; 2m
.
Vậy tổng các giá trị của tập S bằng 3.
Bài tập 2. Tổng tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
2
2
32
x
m
y
xx
có đúng hai đường
tiệm cận là
A. -5 B. 4 C. -1 D. 5
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Điều kiện
1; 2xx
.
Vì lim 1
x
y

nên đồ thị luôn có một đường tiệm cận ngang 1y
với mọi m.
Ta có
2
1
32
2
x
xx
x

.
Xét
2
f
xxm
. Để đồ thị hàm số có đúng hai đường tiệm cận thì
f
x
phải nhận 1
x
hoặc
2x là nghiệm hay

10
10 1
40 4
20
f
mm
mm
f






.
Với 1m  , ta có hàm số
2
2
11
32 2
x
x
y
xx x


nên đồ thị có hai đường tiệm cận là 2; 1
x
y
(thỏa mãn).
Với
4m

, ta có hàm số
2
2
42
32 1
xx
y
x
xx


nên đồ thị có hai đường tiệm cận là 1; 1
x
y
(thỏa mãn).
Vậy
1; 4S 
nên tổng các giá trị m bằng -5.
Bài tập 3. Tính tổng tất cả các giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số
2
2
32
5
xx
y
xmxm


không
có đường tiệm cận đứng
A. -12. B. 12. C. 15. D. -15.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Điều kiện
2
50xmxm.
Đặt
22
32, 5fx x x gx x mxm 
.
Ta có

1
0
2
x
fx
x

là nghiệm đơn của tử thức.
Để đồ thị không có tiệm cận đứng, ta có các trường hợp sau
Trường hợp 1. Phương trình
0gx
vô nghiệm
2
4200 226 226mm m  
.
Do
m nên
6; 5;...;2m 
Trường hợp 2.
0fx
nhận đồng thời
1
x
và
2x
làm nghiệm
150
3
42 50
mm
m
mm



.
Thử lại, ta có
2
2
32
1
32
xx
y
xx



, khi đó đồ thị hàm số 1y
không có tiệm cận loại.
Vậy các giá trị nguyên của m để đồ thị không có tiệm cận đứng là
6; 5;...;2;3m 
nên tổng bằng
-15.
Bài tập 4. Tập hợp các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số

22
21
214 4 1
x
y
mx x x mx

có
đúng một đường tiệm cận là
A.
1; 0
B.
0
C.
;1 0
D.
;1 1; 
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Điều kiện
2
2
210
44 10
mx x
xmx


.
- Với
0m
, hàm số có dạng
2
1
41
y
x
.
Đồ thị hàm số có đúng một tiệm cận ngang 0y
.
Do đó
0m là một giá trị cần tìm.
- Với
0m .
Ta có lim 0
x
y

nên đồ thị hàm số có một tiệm cận ngang 0y
.
Để đồ thị hàm số có đúng một tiệm cận thì
+ Trường hợp 1.
Hai
phương trình
2
210fx mx x

và
2
4410gx x mx

cùng vô
nghiệm
2
10
1
11
440
m
m
m
m





vô nghiệm
+ Trường hợp 2. Phương trình

22
214 4 10mx x x mx

có nghiệm duy nhất là
1
2
x
. Khi đó
1
2
x
là nghiệm của một trong hai phương trình
0fx
hoặc
0gx
0
0
4
1
12 10
m
m
m
m



.
Do
0m
nên
1m 
.
Thử lại, với
1m  thì hàm số là


22 2
21 1
214 41 2121
x
y
xx xx xx x

 
Khi đó, đồ thị hàm số đã cho có các tiệm cận đứng là
1
12,
2
xx
 1m không thỏa mãn.
Vậy tập hợp tham số m cần tìm là
0m
.
Dạng 8: Biện luận số đường tiệm cận của đồ thị hàm số chứa căn thức
1. Phương pháp giải
Thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Tìm tập xác định của hàm số.
Bước 2. Xác định các đường tiệm cận.
- Tiệm cận ngang
+
Điều kiện cần: Để đồ thị hàm số chứa căn thức có tiệm cận ngang thì trong tập xác định phải có các
khoảng
;a hoặc

;b  .
+ Điều kiện đủ
là: Tồ
n tại một trong các giới hạn
lim
x
a

hoặc
lim
x
b

thì đường thẳng ya
hoặc
yb là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số đã cho.
* Tiệm cận đứng: Tồ
n tại giá trị
0
x
để một trong các giới hạn
0
lim
xx
y
 hoặc
0
lim
xx
y
 thì
0
x
x
là
tiệm cận đứng của đồ thị hàm số đã cho
2. Bài tập mẫu
Bài tậ
p 1.
Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
2
4
3
mx
y
x
có đúng ba tiệm cận là
A.
4
9
m
B.
0m
C.
4
0
9
m
D.
m
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Điều kiện
2
40
3
mx
x

.
Để đồ thị hàm số có tiệm cận ngang thì
0m .
Khi đó tập xác định của hàm số là

22
;;\3D
mm





.
Ta có
2
4
lim
3
x
mx
m
x

;
2
4
lim
3
x
mx
m
x


nên đồ thị hàm số
có hai tiệm cận ngang là
ym
Để tồn tại tiệm cận đứng
3
x
thì
24
3
9
m
m
 .
Kết hợp lại ta có
4
9
m .
Nếu
0m
thì
2
40mx
Bài tập 2. Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số

2
2
13
12
x
xx
y
xmxm


có đúng hai
đường tiệm cận là
A. m B.
1
2
3
m
m
m



C.
2
3
m
m
D.
1
2
m
m

Hướng dẫn giải
Chọn D.
Điều kiện

2
2
30
3; 0
1; 2
120
xx
xx
xxm
xmxm





.
Tập xác định
;3 0; \1; 2Dm
Ta có
lim
0, 0
x
ymDy


là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số.
Để đồ thị hàm số có đúng hai đường tiệm cận thì phải có một đường tiệm cận đứng.
- Với
3m  thì
;3 0; \1D  .
Khi đó, ta có hàm số

2
2
2
13 1
21
11 3
xxx
y
xx
x
xxx




.
Do đó
1
lim
x
y

và
1
lim
x
y

nên
1
x
là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số 3m thỏa mãn.
- Với
3m 
, ta có



2
2
11 1
2
13 1 1
lim lim lim
12 43
21 3
xx x
xxx
y
xmxm m
xm x x x





1
x
 không là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số.
Để đường
2xm
là tiệm cận đứng thì
23 1
20 2
mm
mm





.
Khi đó
(2)
lim
xm
y


(tùy theo m) nên
2xm

là tiệm cận đứng khi
1
2
3
m
m
m


.
Kết hợp cả hai trường hợp, ta có
1
2
m
m

.
Bài tập 3. Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
2
1yx mx
 có tiệm cận ngang là
A. 1m B. 01m C. 1m
D. 1m 
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Trường hợp 1. Với 0m
thì hàm số là 1yx
nên đồ thị không có tiệm cận ngang. Do đó 0m
không phải giá trị cần tìm.
Trường hợp 2. Với
0m
thì hàm số có tập xác định là
11
;D
mm


nên không tồn tại lim
x
y

và
lim
x
y

đồ thị không có tiệm cận ngang.
Do đó
0m không phải giá trị cần tìm.
Trường hợp 3. Với
0m
thì hàm số có tập xác định là D
.
Xét
2
lim 1
x
xmx

.
Xét
2
2
2
11
lim 1 lim
1
xx
mx
xmx
xmx
 



.
Để đồ thị hàm số có tiệm cận ngang thì
10 1mm
 .
Bài tập 4. Tập tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị của hàm số
2
1
32
x
y
mx mx

có bốn
đường tiệm cận phân biệt là
A.
0;  B.
9
;
8




C.
8
;
9



D.

8
;\1
9




Hướng dẫn giải
Chọn D.
Điều kiện
2
320mx mx. (*)
Trường hợp 1. Với
0m
, ta có
1
2
x
y
nên đồ thị không có đường tiệm cận.
Do đó
0m không phải giá trị cần tìm.
Trường hợp 2. Với
0m .
Phương trình
2
320mx mx
có
2
980, 0mm m

nên
2
12
320 ;mx mx x x x (với
12
,
x
x là hai nghiệm của phương
trình
2
320mx mx
) nên đồ thị hàm số không có tiệm cận ngang, chỉ
có tối đa hai tiệm cận đứng
Nếu
0
thì hàm số
có tập xác định là
D 
Do đó
0m không phải giá trị cần tìm.
Trường hợp 3. Với
0m
.
Xét phương trình
2
320mx mx.
- Nếu
2
8
9800
9
mm m
. Hàm số xác định trên
.
Khi đó
2
320,mx mx x nên đồ thị hàm số không có tiệm cận đứng mà chỉ có hai tiệm cận
ngang là
1
y
m
 vì
1
lim
x
m

và
1
lim
x
m

.
- Nếu
2
8
980
9
mm m .
Khi đó, hàm số trở thành
2
32 32
22 3
82418
xx
y
x
xx



nên đồ thị hàm số chỉ có một tiệm cận
đứng và hai tiệm cận ngang.
- Nếu
2
8
980
9
mm m .
Hàm số xác định trên các khoảng

1
;
x

và
2
;x
.
Khi đó đồ thị hàm số có hai tiệm cận ngang là
1
y
m
 .
Để đồ thị hàm số đã cho có bốn đường tiệm cận thì đồ thị hàm số phải
có hai đường tiệm cận đứng.
Vì
1
x
là nghiệm của tử
1
f
xx nên để đồ thị có hai tiệm cận
đứng thì
1
x
không phải là nghiệm của phương trình
2
320mx mx 320 1mm m .
Vậy giá trị của m cần tìm là
8
9
1
m
m
.
Nếu
1
x
là nghiệm của
phương trình
0gx
,
do phương trình
0gx
có hai nghiệm phân biệt
nên phương trình

0gx
có một nghiệm
nữa
1xa thì

1.
g
xmx xa
.
Khi đó hàm số có dạng

1
1.
x
y
mx x a

nên chỉ có một tiệm cận
đứng là
x
a
.
Bài tập 5.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số

2
11
12
x
y
x
mx m


có hai
tiệm cận đứng?
A. 1. B. 2. C. 4. D. 3.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Điều kiện

2
1
120
x
xmxm


.
Đặt
2
12
f
xx mxm
Để đồ thị hàm số có hai đường tiệm cận đứng thì phương trình
0fx
có hai nghiệm phân biệt
12
,1xx
.
Trường hợp 1.
f
x có nghiệm
110 2xf m  .
Khi đó hàm số có dạng
2
11
34
x
y
xx


có tập xác định là
4;D

nên chỉ có một tiệm cận
đứng.
Trường hợp 2.
f
x
có hai nghiệm phân biệt

12 1 2
12
0
,1 110
2
xx x x
xx




2
526
180
526
21 10 2 526
12
2
3
m
mm
m
mm m
m
m
m









Do
m nên 1; 0mm
Dạng 9: Biện luận số đường tiệm cận của đồ thị hàm ẩn
Bài tập 1. Cho hàm số
y
fx liên tục trên và
y
fx
có bảng biến thiên như sau
Đồ thị hàm
số


2020
gx
f
xm
có nhiều nhất bao nhiêu đường tiệm cận đứng?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Điều kiện
f
xm
.
Để đồ thị hàm số


2020
gx
f
xm
có đường tiệm cận đứng thì phương trình
f
xm phải có nghiệm.
Từ bảng biến thiên của hàm số
yfx
suy ra phương trình
0fx
có đúng hai nghiệm là
x
a
x
b
với
11ab .
Từ đó ta có bảng biến thiên của hàm số
yfx
như sau
Su
y r
a phương trình
yfx có nhiều nhất là ba nghiệm phân biệt.
Vậy đồ thị hàm số


2020
gx
f
xm
có nhiều nhất ba đường tiệm cận đứng.
Bài tập 2. Cho hàm số


2
2020
gx
hx m m

với
43 2
h x mx nx px qx

.
,, , , 0mn pq m
,
00h . Hàm số
yhx
có đồ thị như hình vẽ bên dưới.
Có bao nhi
êu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số
g
x
có hai tiệm cận đứng?
A. 2. B. 11. C. 71. D. 2019
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Từ đồ thị suy ra
32
14 5 3 4 13 2 15hx mx x x m x x x

và
0m
nên

432
13
15
3
hx m x x x x




do
00h
.
Đồ thị
g
x
có hai đường tiệm cận đứng
phương trình
2
hx m m
có hai nghiệm phân biệt
432
13
15 1
3
xxxxm có hai nghiệm phân biệt.
Đặt

432
13
15
3
f
xx xx x .
Ta có bảng biến thiên của

f
x như sau
Vì
0m nên
32 35
1;1 ;0
33
mm





.
Vậy có 11 số nguyên m.
Bài tập 3. Cho hàm số
y
fx là hàm số bậc 3. Đồ thị hàm số
y
fx
như hình vẽ dưới đây và

120f 
.
Đồ thị hàm
số


20fx
gx
f
xm
(m là tham số thực) có bốn tiệm cận khi và chỉ khi
A.

3mf B.
31fmf C.
1mf D.
31fmf
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Điều kiện
f
xm .
Từ đồ thị hàm số

f
x
, ta có bảng biến thiên hàm số
f
x là
- Nếu
20m thì đồ thị hàm số không có đủ bốn tiệm cận.
- Nếu
20m thì

20
lim 1
x
fx
fx m


Đường thẳng 1y
là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số.
Ta có phương trình
20fx
có một nghiệm 3xa
vì
120f
.
Suy ra đồ thị hàm số
g
x có bốn tiệm cận khi phương trình
f
xm
có ba nghiệm phân biệt khác
31af mf.
Bài tập 4. Cho hàm số
f
x liên tục trên và
lim 1
x
fx

;
lim
x
fx


. Có bao nhiêu giá trị
nguyên của tham số m thuộc

2020;2020 để đồ thị hàm số

 
2
2
3
2
xxx
gx
f
xfxm

có tiệm cận
ngang nằm bên dưới đường thẳng 1y  .
A. 2. B. 0. C. 1. D. 3.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Điều kiện

 
2
3; 0
02
20
xx
fx
fx f x m



Do
lim
x
fx


nên khi
x
 thì
2
2 fx f x
 vì vậy
 
2
2
f
xfx không có nghĩa
khi x đủ lớn. Do đó không tồn tại
lim
x
g
x

.
Xét
lim
x
g
x

.
Vì
lim 1
x
fx

nên
   
22
lim 2 lim 2 1
xx
fx fx fx fx
 



;
2
33
lim 3 lim
2
3
11
xx
xxx
x
 






Từ đó

3
lim
22
x
gx
m

với
1m  .
Khi đó đồ thị hàm số
g
x
có tiệm cận ngang là đường thẳng
3
22
y
m
.
Để tiệm cận ngang tìm được ở trên nằm dưới đường thẳng 1y
thì
31
11
22 2
m
m
 
Vì
m
nên
0m
.
Dạng 10: Bài toán liên quan đến đường tiệm cận của đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
1. Phương pháp giải
Đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
có đường tiệm cận khi và chỉ khi 0, 0ad bc c
.
Khi đó, phương trình đường tiệm cận đứng là
d
x
c
.
Phương trình đường tiệm cận ngang là
a
y
c
.
- Tọa độ
giao điểm của hai đường tiệm cận là điểm
;
da
I
cc



và cũng là tâm đối xứng của đồ thị.
- Hai đường tiệm cận của đồ thị hàm số cùng với hai trục tọa độ tạo thành một hình chữ nhật có các
kích thước là
d
c
và
a
c
nên có chu vi là
2
da
C
cc




và diện tích là
2
ad
S
c
2. Bài tập mẫu
Bài tậ
p 1.
Giá trị của tham số m để đồ thị hàm số
1
2
mx
y
x
m
có đường tiệm cận đứng đi qua điểm

1; 2A
là
A.
2m 
. B.
2m
. C.
2m
. D.
1m 
.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Ta có
2
20,ad bc m m nên đồ thị hàm số có tiệm cận đứng là đường thẳng
2
m
x  .
Để tiệm cận đứng đi qua điểm

1; 2A
thì
12
2
m
m

.
Bài tập 2. Các đường tiệm cận của đồ thị hàm số
23
1
x
y
x
tạo với hai trục tọa độ một hình chữ nhật có
diện tích bằng
A. 3 (đvdt) B. 6 (đvdt) C. 1 (đvdt) D. 2 (đvdt)
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Phương trình các đường tiệm cận là 1; 2xy
.
Do đó hai đường tiệm cận và hai trục tọa độ tạo thành hình chữ nhật diện tích bằng 1.2 = 2 (đvdt).
Bài tập 3. Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số
2
1
mx m
y
x
có đường tiệm cận đứng,
tiệm cận ngang của đồ thị hàm số cùng hai trục tọa độ tạo thành một hình chữ nhật có diện tích bằng 8 là
A. 2m  . B. 2m . C.
1
2
m
.
D. 4m  .
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là 200mm m
.
Khi đó phương trình hai đường tiệm cận là
1
x
và 2ym
.
Theo công thức tính diện tích hình chữ nhật tạo bởi hai tiệm cận và hai trục tọa độ, ta có
2Sm .
Theo giả thiết thì
28 4mm .
Bài tập 4. Cho đồ thị hai hàm số

21
1
x
fx
x
và

1
2
ax
gx
x
với
1
2
a
. Tất cả các giá trị thực
dương của tham số a để các tiệm cận của hai đồ thị hàm số tạo thành một hình chữ nhật có diện tích bằng
4 là
A. 6a . B. 4a . C. 3a
. D. 1a .
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Đồ thị hàm số

21
1
x
fx
x
có hai đường tiệm cận là
1x
và 2y
.
Điều kiện để đồ thị hàm số

1
2
ax
gx
x
có tiệm cận là
1
210
2
aa
.
Với điều kiện đó thì đồ thị hàm số
g
x có hai đường tiệm cận là
2x
và ya
.
Hình chữ nhật được tạo thành từ bốn đường tiệm cận của hai đồ thị trên có hai kích thước là 1 và
2a
.
Theo giả thiết, ta có
6
2.1 4
2
a
a
a


.
Vì
0a nên 6a .
Bài tập 5. Cho hàm số
1
1
x
y
x
có đồ thị
C . Hai đường tiệm cận của
C cắt nhau tại I. Đường thẳng
:2dy x b (b là tham số thực) cắt đồ thị
C tại hai điểm phân biệt A, B. Biết
0b
và diện tích tam
giác AIB bằng
15
4
. Giá trị của b bằng
A. -1. B. -3. C. -2. D. -4
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Ta có tọa độ điểm
1;1I .
Phương trình hoành độ giao điểm của
C và d là

2
1
1
2
2310*
1
x
x
xb
fx x b x b
x


.
Đường thẳng d cắt đồ thị
C tại hai điểm phân biệt khi và chỉ khi
0fx
có hai nghiệm phân biệt
khác 1

2
2170
120
bb
b
f



.
Gọi
12
,
x
x là hai nghiệm của (*).
Khi đó

11 2 2
;2 , ;2
A
xxbBx x b.
Ta có
11
1; 2 1IA x x b

;
22
1; 2 1IB x x b

.
Diện tích tam giác IAB là

12 21
1
12 1 12 1
2
Sx xb x xb

2
12
11217
11.
222
bb
bxx b


.
Theo giả thiết thì
2
1217
15
44
bbb
 
22 2
2
1 1 16 225 1 9
4
b
bb b
b

 

.
Do
0b
nên
4b 
.
Chú ý:
- Với tam giác ABC có
;; ;
A
BabACcd

thì
1
2
ABC
Sadbc
.
- Nếu ph
ương
trình bậ
c
hai
2
0ax bx c
có
hai nghiệm phân biệt
12
,
x
x
thì
12
xx
a

Bài tập 6. Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, cho hai đường tròn
1
C
và
2
C
lần lượt có phương trình

22
121xy
và

2
2
11xy
. Biết đồ thị hàm số
ax b
y
x
c
đi qua tâm của
1
C , đi qua
tâm của
2
C
và có các đường tiệm cận tiếp xúc với cả
1
C
và
2
C
. Tổng
abc
là
A. 5. B. 8. C. 2. D. -1.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Đường tròn
1
C có tâm
1
1; 2I ;
1
1R và
2
C có tâm
2
1; 0I ;
2
1R
.
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là
0ac b
.
Gọi

C là đồ thị hàm số
ax b
y
x
c
.
Khi đó ta có các đường tiệm cận
C
là
x
c
và ya
.
Ta có

12
1
2
1
,
0
1
1
ab
c
c
II C a b
ab
ac
c





.
Đường thẳng
x
c tiếp xúc với cả
1
C và
2
C nên
11
0
11
c
c
c



1ab
Khi đó tiệm cận ngang của
C
là 1y tiếp xúc với cả
1
C
,
2
C
thỏa mãn bài toán.
Vậy 1; 0 2ab c abc .
Dạng 11: Bài toán về khoảng cách từ điểm trên đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
đến các đường tiệm cận
1. Phương pháp giải
Giả sử đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
có các đường tiệm
cận là
1
:
d
x
c
 và
2
:
a
y
c
.
Gọi
0
0
0
;
ax b
Mx
cx d



là điểm bất kì trên đồ thị.
Khi đó

0
110
;
cx d
d
ddM x
cc

và


0
22
00
;
ax b
aadbc
ddM
cx d c c cx d


.
Vậy ta luôn có
12
2
.
ad bc
dd K
c

là một số
không đổi.
Khi đó
12 12
22dd dd K nên
12
min 2dd K khi
12
dd


2
0
0
0
cx d
ad bc
cx d ad bc
cccxd

.
Bài tập: Xét hàm số
21
1
x
y
x
có hai đường
tiệm cận là
1
x
và
2y
. Khi đó tích các
khoảng cách từ điểm M bất kỳ trên đồ thị đến
hai đường tiệm cận là
21
1
1
d


.
2. Bài tập
Bài tậ
p 1. Gọi M là giao điểm của đồ thị
21
23
x
y
x
với trục hoành. Khi đó tích các khoảng cách từ điểm
M đến hai đường tiệm cận của đồ thị hàm số đã cho bằng
A. 4. B. 2. C. 8. D. 6.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Gọi
12
,dd lần lượt là khoảng cách từ M đến tiệm cận đứng và tiệm cận ngang của đồ thị hàm số đã cho.
Áp dụng công thức, ta có
12
62
.2
4
dd
.
Bài tập 2. Cho hàm số
23
2
x
y
x
C . Gọi M là điểm bất kỳ trên
C , d là tổng khoảng cách từ M đến
hai đường tiệm cận của đồ thị. Giá trị nhỏ nhất của d bằng
A. 10. B. 6. C. 2. D. 5.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Gọi
12
,dd
lần lượt là khoảng cách từ M đến tiệm cận đứng và tiệm cận ngang của đồ thị hàm số đã cho.
Áp dụng công thức, ta có
12
43
.1
1
dd


.
Khi đó
12 12
2. 2dd d dd .
Vậy
min
2d .
Bài tập 3. Cho hàm số
13
3
x
y
x
có đồ thị
C
. Điểm M có hoành độ dương, nằm trên
C
sao cho
khoảng cách từ M đến tiệm cận đứng gấp hai lần khoảng cách từ M đến tiệm cận ngang của
C . Khoảng
cách từ M đến tâm đối xứng của
C
bằng
A. 5. B. 32. C. 25. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Giả sử

0
000
0
31
;0;3
3
x
Mx C x x
x




.
Đồ thị
C
có tiệm cận đứng
1
:3x, tiệm cận ngang
2
:3y
và tâm đối xứng

3; 3I
.
Khi đó
110
;3ddM x và

22
0
8
;
3
ddM
x

.
Theo giả thiết
0
12 0 0
0
0
7
16
23 7
1
3
x
dd x x
x
x


(do
0
0x ).
Vậy
7;5 2 5MIM .
Bài tập 4. Cho hàm số
45
1
x
y
x
có đồ thị
H . Gọi
00
;
M
xy với
0
0x
là một điểm thuộc đồ thị
H thỏa mãn tổng khoảng cách từ M đến hai đường tiệm cận của
H bằng 6. Giá trị của biểu thức

2
00
Sxy
bằng
A. 4. B. 0. C. 9. D. 1.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Đồ thị
H có tiệm cận đứng
1
:1x và tiệm cận ngang
2
:4y
.
Gọi

0
000
0
45
;,1,0
1
x
Mx H x x
x




.
Khi đó
110
;1ddM x và

22 12
0
9
;.9
1
ddM dd
x

.
Ta có
12 12
26dd dd
nên
12
min 6dd
khi
0
12 0
0
0
2
9
1
4
1
x
dd x
x
x

.
Do
0
0x nên
4;7 9MS.
Dạng 12: Bài toán liên quan giữa tiếp tuyến và tiệm cận của đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
1. Phương pháp giải
Giả sử đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
có đồ thị
C
có
các đường tiệm cận là
1
:
d
x
c

,
2
:
a
y
c

và
;
da
I
cc



.
Gọi
0
0
0
;
ax b
Mx
cx d



là điểm bất kỳ trên đồ thị.
Khi đó tiếp tuyến của
C
tại M là


0
0
2
0
0
:
ax b
ad bc
dy x x
cx d
cx d

.
Gọi
1
Ad


0
00
2
2
;
ad bc
bc ad acx
d
AIA
c c cx d c cx d







.
2
Bd
0
0
2
2;
cx d
da
Bx IB
cc c




.
Do đó
2
4
.
ad bc
IA IB K
c
 là một số không đổi.
Do IAB vuông tại I nên
2
2
11
.
22
IAB
ad bc
SIAIB K
c
 là một số không
đổi.
Ngoài ra, ta có
2
2
A
BM
A
BM
x
xx
yy y


nên M luôn là
trung điểm của AB.
Ta có các dạng câu hỏi thường gặp sau
Câu 1:
Tính diện tích tam giác IAB.
2
2
11
.
22
IAB
ad bc
SIAIB K
c
 .
Câu 2: Tìm điểm
M
C hoặc viết phương trình
tiếp tuyến của
C biết tiếp tuyến tạo với hai trục
tọa độ một tam giác vuông có
a) Cạnh huyền nh
ỏ nhất.
22
2. 2
A
BIAIB IAIB K
.
Dấu bằng xảy ra khi
IA IB
.
b) Chu vi nhỏ nhất
Ta có
2. 2. 2 2IA IB AB IA IB IA IB K K
Dấu bằng xảy ra khi
IA IB
.
c) Bán kính đường tròn ngoại tiếp nhỏ nhất.
Ta có
1
22
K
RAB
Dấu bằng xảy ra khi
IA IB
.
d) Bán kính đường tròn nội tiếp lớn nhất.
Ta có
SK
r
p
IA IB AB


Vậy r lớn nhất khi
IA IB AB
nhỏ nhất và bằng
22
K
K .
Dấu bằng xảy ra khi
IA IB
.
e) Khoảng cách từ I đến tiếp tuyến lớn nhất.
Gọi H là hình chiếu của I lên d, ta có
222
111 22
.2
K
IH
IA IB K
IH IA IB

.
Dấu bằng xảy ra khi IA IB
.
Nhận xét: Các câu hỏi trên thì đẳng thức đều xảy
ra khi IA IB
nên IAB
vuông cân tại I. Gọi
là
góc giữa tiếp tuyến d và tiệm cận ngang
2
thì
2
;;45ddOx

nên hệ số góc của tiếp
tuyến là
tan 45 1k
.
Vậy các bài toán trong câu 2 ta quy về bài toán viết
phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số
ax b
y
cx d
khi biết hệ số góc 1k hoặc 1k
.
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Cho hàm số
21
1
x
y
x
có đồ thị
C . Tiếp tuyến của
C tại điểm có hoành độ bằng 3 thuộc
C cắt các đường tiệm cận của
C tạo thành tam giác có diện tích bằng
A. 4. B. 22 . C. 422 . D. 2
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Áp dụng công thức, ta có
221
2
1
S

.
Bài tập 2. Cho hàm số
1
23
x
y
x
C . Gọi I là giao điểm của hai tiệm cận của đồ thị hàm số
C .
Khoảng cách từ I đến tiếp tuyến bất kỳ của đồ thị
C đạt giá trị lớn nhất bằng
A.
1
2
.
B. 1. C.
2
. D. 5.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Tọa độ giao điểm của hai đường tiệm cận là
31
;
22
I



Gọi A, B là giao điểm của tiếp tuyến d tại
M
C
bất kỳ với hai đường tiệm cận.
Khi đó ta có
2
4432
.1
4
ad bc
IA IB
c

.
Gọi H là
hình chiếu của I trên d, ta có
222
111 2 2
2
.2
IH
IA IB
IH IA IB

.
Vậy
max
2
2
IH
.
Bài tập 3. Cho hàm số
21
2
x
y
x
có đồ thị
C . Gọi I là giao điểm của hai đường tiệm cận của
C .
Biết tiếp tuyến
của
C
tại M cắt các đường tiệm cận đứng và tiệm cận ngang tại A và B sao cho
đường tròn ngoại tiếp tam giác IAB có diện tích nhỏ nhất. Khi đó, diện tích lớn nhất của tam giác tạo bởi
và hai trục tọa độ thuộc khoảng nào dưới đây?
A.

28;29 . B.

29;30 . C.
27;28 . D.
26;27 .
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Ta có

2
3
0
2
y
x

.
Theo lý thuyết thì để diện tích đường tròn ngoại tiếp tam giác IAB nhỏ nhất thì AB nhỏ nhất. Khi đó hệ
số góc của tiếp tuyến phải là
1k  .
Do
0,yx

nên 1k  .
Xét phương trình

2
23
3
1
2
23
x
yk
x
x



.
- Với
23 23xy  Tiếp tuyến
1
:2323yx
423yx .
Khi đó
1
cắt Ox, Oy tại hai điểm
423;0, 0;423MN và
2
1
423
2
OMN
S  .
- Với
23 23xy  tiếp tuyến
1
:2323yx
423yx
.
Khi đó
1
cắt Ox, Oy tại hai điểm
423;0, 0;423PN và
2
1
423 27,85
2
OPQ
S  .
Bài tập 4. Cho hàm số
1
2
x
y
x
, gọi d là tiếp tuyến của đồ thị hàm số tại điểm có hoành độ bằng
2m
.
Biết đường thẳng
d cắt tiệm cận đứng của đồ thị hàm số tại điểm
11
;
A
xy và cắt tiệm cận ngang của đồ
thị hàm số tại điểm
22
;
B
xy. Gọi S là tập hợp các số m sao cho
21
5xy
 . Tổng bình phương các
phần tử của
S bằng
A. 4. B. 9. C. 0. D. 10.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Điều kiện
22 0mm
.
Đồ thị hàm số có tiệm cận đứng
:2x và tiệm cận ngang
:1
y
.
Ta có


22
33
2
2
yym
m
x


và

3
2
m
ym
m

.
Phương trình đường thẳng
d là

2
33
2
m
yxm
m
m

.
6
2;
m
Ad A
m




;
22;1Bd Bm

Do đó
2
21
1
6
522 52 460
3
m
m
xy m m m
m
m

.
Vậy

2
2
3110S  .

Preview text:

BÀI 4. TIỆM CẬN
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM
Đường thẳng y y được gọi là đường tiệm cận ngang (gọi tắt là tiệm cận ngang) của đồ thị hàm số 0
y f x nếu lim f x  y hoặc lim  y 0 0 x x
Đường thẳng x x được gọi là đường tiệm cận đứng (gọi tắt là tiệm cận đứng) của đồ thị hàm số 0
y f x nếu ít nhất một trong các điều kiện sau được thỏa mãn:
lim f x   ;
 lim f x   ;   xx x 0 0 x
lim f x   ;
 lim f x   .   xx x 0 0 x
B. PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1. Xác định các đường tiệm cận dựa vào định nghĩa
1. Phương pháp giải Tiệm cận ngang
Đường thẳng y y là đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số y f x nếu lim f x  y hoặc 0 0 x
lim f x  y0 x Tiệm cận đứng
Đường thẳng x x là đường tiệm cận đứng của đồ thị hàm số y f x nếu một trong các điều kiện sau 0 được thỏa mãn:
lim f x   ;
 lim f x   ; lim f x  ;
 lim f x     xx x   xx x 0 0 x 0 0 x 2. Bài tập 2x 1
Bài tập 1: Các đường tiệm cận của đồ thị hàm số y
tạo với hai trục tọa độ một hình chữ nhật có x 1 diện tích bằng A. 2 (đvdt) B. 3 (đvdt) C. 1 (đvdt) D. 4 (đvdt)
Hướng dẫn giải Chọn A
Tập xác định D   \   1
Đồ thị hàm số có đường tiệm cận đứng x  1 và tiệm cận ngang là y  2 . Khi đó hình chữ nhật tạo bởi
hai đường tiệm cận và hai trục tọa độ có các kích thước là 1 và 2 nên có diện tích S  1.2  2 (đvdt) 2
6x 1  x  2
Bài tập 2: Biết các đường tiệm cận của đường cong C : y
và trục tung cắt nhau tạo x  5
thành một đa giác H  . Mệnh đề nào dưới đây đúng?
A. H  là một hình chữ nhật có diện tích bằng 8
B. H  là một hình vuông có diện tích bằng 4
C. H  là một hình vuông có diện tích bằng 25
D. H  là một hình chữ nhật có diện tích bằng 10
Hướng dẫn giải Chọn D Tập xác định  ;
  2   2;     \ 5 2
6x 1  x  2 Ta có lim y  lim
 5  y  5 là tiệm cận ngang của Cx x x  5 2
6x 1 x  2 lim y  lim
 7  y  7 là tiệm cận ngang của Cx x x  5 lim y   ;
 lim    x  5 là tiệm cận đứng của Cx 5 x 5  
Vậy đồ thị có ba đường tiệm cận là y  5; y  7; x  5 cùng với trục tung tạo thành một hình chữ nhật có
kích thước 2  5 nên có diện tích bằng 10. ax b
Dạng 2: Tiệm cận của đồ thị hàm số y cx d
1. Phương pháp giải ax b
Để tồn tại các đường tiệm cận của đồ thị hàm số y
thì c  0 và ad bc  0 cx d
Khi đó phương trình các đường tiệm cận là d
+ Tiệm cận đứng x   c a
+ Tiệm cận ngang y c 2. Bài tập
2m  1 x 1
Bài tập 1: Giá trị của tham số thực m để đồ thị hàm số y
có đường tiệm cận ngang y  3 x m là A. m  1 B. m  0 C. m  2 D. m  3
Hướng dẫn giải Chọn C
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là
mm   2 2
1 1  0  2m m  1  0  m   
Phương trình đường tiệm cận ngang là y  2m 1 nên có 2m 1  3  m  2 . x 1
Bài tập 2: Tập hợp các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số y
có tiệm cận đứng là mx 1 A. B.  \   0 C.  \   1 D.  \ 0;  1
Hướng dẫn giải Chọn D m  0 m  0
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là     1   m  0 m  1 x  3
Bài tập 3. Tập hợp các giá trị của tham số m để đồ thị hàm số y
không có tiệm cận đứng là mx 1  1 1 A. B. 0;  C.   D.   0  3 3
Hướng dẫn giải Chọn B
Điều kiện để đồ thị hàm số không có tiệm cận đứng là m  0 m  0    1  1   3m  0 m   3 ax b
Bài tập 4: Cho hàm số y
. Biết đồ thị hàm số đã cho đi qua điềm A0;   1 và có đường tiệm x 1
cận ngang là y  1. Giá trị a b bằng A. 1 B. 0 C. 3 D. 2
Hướng dẫn giải Chọn B
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là a b  0
Do đồ thị hàm số đi qua điểm A0;   1 nên b  1
Đồ thị hàm số có đường tiệm cận ngang là y a a  1 (thỏa mãn điều kiện)
Vậy a b  0
a  3 x a  2019
Bài tập 5: Biết rằng đồ thị của hàm số y
nhận trục hoành làm tiệm cận ngang và
x  b  3
trục tung làm tiệm cận đứng. Khi đó giá trị của a b bằng A. 3 B. -3 C. 6 D. 0
Hướng dẫn giải Chọn D
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là a  3b  3  a  2019  0
Phương trình các đường tiệm cận là x b  3 b   3  0 b   3       (thỏa mãn điều kiện) y a  3 a  3  0 a  3
Vậy a b  0 x 1
Bài tập 6: Giá trị thực của tham số m để đường tiệm cận đứng của đồ thị hàm số y  đi qua điểm 2x m A1; 2 là A. m  4 B. m  2  C. m  4  D. m  2
Hướng dẫn giải Chọn B
Điều kiện để đồ thị hàm số có đường tiệm cận là m  2  0  m  2 m m
Đường tiệm cận đứng là x      1  m  2  (thỏa mãn) 2 2 mx 1
Bài tập 7: Cho hàm số y
với tham số m  0 . Giao điểm của hai đường tiệm cận của đồ thị hàm x  2m
số thuộc đường thẳng nào dưới đây?
A. x  2y  0
B. 2x y  0
C. x  2y  0
D. y  2x
Hướng dẫn giải Chọn C
Điều kiện để đồ thị hàm số có đường tiệm cận là 2 2
m 1  0  m    .
Phương trình các đường tiệm cận là x  2 ;
m y m nên tọa độ giao điểm của hai đường tiệm cận là I 2 ;
m m thuộc đường thẳng x  2y 4x  5
Bài tập 8: Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số y
có tiệm cận đứng nằm bên x m phải trục tung là 5
A. m  0 và m B. m  0 4 3
C. m  0 và m D. m  0 4
Hướng dẫn giải Chọn A. 5
Điêu kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là 4
m  5  0  m  4
Phương trình đường tiệm cận đứng là x m
Để tiệm cận đứng nằm bên phải trục tung thì m  0 m  0 
Vậy điều kiện cần tìm là  5 m   4
Dạng 3: Tiệm cận của đồ thị hàm số phân thức hữu tỷ
1. Phương pháp giải A
- Tiệm cận của đồ thị hàm số y
với A là số thực khác 0 và f x là đa thức bậc n  0. f xA
- Đồ thị hàm số y
luôn có tiệm cận ngang y  0 . f xA
- Đường thẳng x x là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số y
khi và chỉ khi x là nghiệm của 0 f x 0
f x hay f x  0 0  f x
- Tiệm cận của đồ thị hàm số y
với f x, g x là các đa thức bậc khác 0. g xf x
- Điều kiện để đồ thị hàm số y
có tiệm cận ngang là bậc f x  bậc g x . g xf x
- Điều kiện để đường thẳng x x là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số y
là x là nghiệm của 0 g x 0
g x nhưng không là nghiệm của f x hoặc x là nghiệm bội n của g x , đồng thời là nghiệm bội m 0
của f x và m n 2. Bài tập 2 mx  2x 1
Bài tập 1: Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số y  có tiệm cận đứng là 2x 1 A. m  8 B. m  0 C. m  4 D. m  8
Hướng dẫn giải Chọn D  1 
Tập xác định D   \   . Đặt g x 2
mx  2x 1  2 1
Để đồ thị hàm số có tiệm cận đứng thì x   không là nghiệm của g x 2  1  mg   0   2  0  m  8     2  4 x 1
Bài tập 2: Biết đồ thị hàm số y
(m, n là tham số) nhận đường thẳng x  1 là tiệm cận 2
x  2mx n  6
đứng, giá trị của m n bằng A. 6 B. 10 C. -4 D. -7
Hướng dẫn giải Chọn C Điều kiện: 2
x  2mx n  6  0 . Đặt g x 2
x  2mx n  6
Do x  1 là nghiệm của f x  x 1 nên đồ thị hàm số đã cho nhận đường thẳng x  1 là tiệm cận đứng
thì x  1 phải là nghiệm kép của phương trình
g             g x 1 2m n 7 0 n 2m 7 m 1  0       2 2
  m n  6  0
m  2m 1  0 n  5 
Vậy m n  4 .
2m n 2x mx 1
Bài tập 3: Biết đồ thị hàm số y
nhận trục hoành và trục tung làm hai tiệm cận. 2
x mx n  6
Giá trị m n bằng A. 8 B. 9 C. 6 D. -6
Hướng dẫn giải Chọn B Điều kiện 2
x mx n  6  0
Phương trình đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số là y  2m n
 2m n  0 (1)
Đặt f x 2
 (2m n)x mx 1 và g x 2
x mx n  6
Nhận thấy f 0  0 với mọi m, n nên đồ thị nhận trục tung x  0 là tiệm cận đứng thì
g 0  0  n  6  0  n  6 . Kết hợp với (1) suy ra m  3 .
Vậy m n  9 2 ax x 1
Bài tập 4: Cho hàm số y
có đồ thị C (a, b là các số thực dương và ab  4 ). Biết rằng 2 4x bx  9
C có tiệm cận ngang y c và có đúng một tiệm cận đứng. Giá trị của tổng T  3a b  24c bằng A. 8 B. 9 C. 6 D. 11
Hướng dẫn giải Chọn D Điều kiện 2
4x bx  9  0 a a
Phương trình tiệm cận ngang của đồ thị hàm số là y    c 4 4
Đồ thị C có một tiệm cận đứng nên ta có các trường hợp sau:
Trường hợp 1: Phương trình 2
4x bx  9  0 có nghiệm kép x x và không là nghiệm của 0 2
ax bx 1  0 1 1 2
b 144  0  b  12
 . Vì b  0 nên b  12  a   c  3 12 1 2 x x 1 Thử lại ta có hàm số 3 y  (thỏa mãn) 2 4x 12x  9 1 1
Vậy T  3. 12  24.  11 3 12 Trường hợp 2: 2
4x bx  9  0 có hai nghiệm phân biệt và một trong hai nghiệm thỏa mãn 2
ax x 1  0 . Điều này không xảy ra vì ab  4 .
Chú ý: a; b > 0 nên mẫu số (nếu có) hai nghiệm đều âm, tử số hai nghiệm trái dấu.
Dạng 4 Tiệm cận của đồ thị hàm số vô tỷ
Cho hàm số vô tỷ y f x
- Tìm tập xác định D của hàm số.
- Để tồn tại tiệm cận ngang của đồ thị hàm số y f x thì trong tập xác định D của hàm số phải chứa ít
nhất một trong hai kí hiệu -∞ hoặc +∞ và tồn tại ít nhất một trong hai giới hạn lim y hoặc lim y hữu x x hạn. 2. Bài tập
Bài tập 1: Biết đồ thị hàm số 2
y  2x ax bx  4 có tiệm cận ngang y  1  Giá trị 3
2a b bằng A. 56 B. -56 C. -72 D. 72
Hướng dẫn giải Chọn B. Điều kiện 2
ax bx  4  0
Để đồ thị hàm số có tiệm cận ngang thì a  0 Khi đó, ta có y          2 lim lim 2x ax bx 4 x xa x bx  lim y  lim
x ax bx     x x  2 4   4 2 4 2 lim 1 x 2
ax bx  4  2xa  4  0  a  4   b  . Vậy 3 2a b  5  6 1     b  4  a  2 b
Chú ý: Để lim y  1
thì bậc tử phải bằng bậc mẫu nên phải có a  4  0 . Khi đó lim y x x  a  2 2
mx x  2x  3
Bài tập 2: Có bao nhiêu giá trị của tham số m để đồ thị hàm số y  có một đường 2x 1
tiệm cận ngang là y  2 ? A. 0 B. Vô số C. 1 D. 2
Hướng dẫn giải Chọn D 1 
Tập xác định D   \   2 m 1 m 1 Ta có lim y  ; lim y x 2 x 2 m 1  2  m  3
Đồ thị hàm số có một đường tiệm cận ngang là 2 y  2    m 1    m  5  2  2
Dạng 5: Biết đồ thị, bảng biến thiên của hàm số y f x, xác định tiệm cận của đồ thị hàm số A y
với A là số thực khác 0, g xxác định theo f x
g x
1. Phương pháp giải
- Xác định tiệm cận đứng: A
+ Số tiệm cận của đồ thị hàm số y
là số nghiệm của phương trình g x  0 . g x
+ Dựa vào đồ thị, bảng biến thiên của hàm số y f x để xác định số nghiệm của phương trình
g x  0 để suy ra số đường tiệm cận đứng.
- Xác định tiệm cận ngang: dựa vào nhánh vô tận của đồ thị, bảng biến thiên của hàm số để xác định. 2. Bài tập
Bài tập 1. Cho hàm số y f x liên tục trên  và có bảng biến thiên như hình vẽ dưới đây. 1
Tổng số đường tiệm cận của hàm số y  là f x 1 A. 2. B. 3. C. 1. D. 4.
Hướng dẫn giải Chọn D.
Số đường tiệm cận đứng của đồ thị là số nghiệm của phương trình f x 1  0  f x  1  . 1
Từ bảng biến thiên ta thấy phương trình có hai nghiệm phân biệt nên đồ thị hàm số y  có f x 1
hai đường tiệm cận đứng. 1 1 1 1 1 1 Ta có lim   ; lim 
 nên đồ thị hàm số có hai đường tiệm cận
x f x 1 3 1
4 x f x 1 11 2 1 1
ngang là y  và y  . 4 2 1
Vậy đồ thị hàm số y
có bốn đường tiệm cận. f x 1
Bài tập 2. Cho hàm số y f x xác định, liên tục trên  và có bảng biến thiên như hình vẽ bên dưới. 1
Tổng số tiệm cận ngang và tiệm cận đứng của đồ thị hàm số y  là f  3 x x  3 A. 2. B. 4. C. 3. D. 1.
Hướng dẫn giải Chọn A. Đặt 3
t x x , ta có khi x   thì t   và khi x   thì t   . Mặt khác ta có 2
t  3x 1  0, x
   nên với mọi t   phương trình 3
x x t có duy nhất một nghiệm x.
Số đường tiệm cận đứng của đồ thị là số nghiệm của phương trình
f t  3  0  f t  3  . 1
Từ bảng biến thiên ta thấy phương trình có duy nhất một nghiệm nên đồ thị hàm số y f  3x x3
có một tiệm cận đứng. 1 1 1 1 Ta có lim   ; lim  lim
 0 nên đồ thị hàm số x f  lim 0 3
x x  3 t f t  3
x f  3
x x  3 t f t  3 1 y
có một tiệm cận ngang là y  0. f  3 x x  3
Vậy đồ thị có hai đường tiệm cận
Bài tập 3. Cho hàm số bậc ba f x 3 2
ax bx cx d a, ,
b c, d   có đồ thị như hình vẽ dưới đây. 1
Đồ thị hàm số g x 
có bao nhiêu đường tiệm cận đứng và tiệm cận ngang? f  2 4  x  3 A. 2. B. 3. C. 4. D. 5.
Hướng dẫn giải Chọn C. Đặt 2
t  4  x , ta có khi x   thì t   . 1
Khi đó lim g x  lim
 nên y  0 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số g x . x
t f t  0  3 4  x  2  x   6
Mặt khác f 4  x   3  0  f 4  x  2 2 2  3     2 4  x  4 x  0
 Đồ thị hàm số g x có ba đường tiệm cận đứng.
Vậy đồ thị hàm số g x có bốn đường tiệm cận.
Dạng 6: Biết đồ thị, bảng biến thiên của hàm số y f x, xác định tiệm cận của đồ thị hàm số   xy
với   x là một biểu thức theo x, g x là biểu thức theo f x
g x
1. Phương pháp giải
- Dựa vào đồ thị hàm số y f x tìm nghiệm của phương trình g x  0 và xác định biểu thức g x .  x - Rút gọn biểu thức
và tìm tiệm cận đứng, tiệm cận ngang. g xChú ý:
- Điều kiện tồn tại của   x .
- Sử dụng tính chất nếu đa thức g x có nghiệm là x x thì g x   x x .g x , ở đó g x là một 1   0  1   0 đa thức. 2. Bài tập
Bài tập 1. Cho hàm số bậc ba   3 2
f x ax bx cx d có đồ thị như hình vẽ.
 2x 3x2 x1
Đồ thị hàm số g x  có bao nhiêu 2
x f x  f x  
đường tiệm cận đứng? A. 4. B. 6. C. 3. D. 5.
Hướng dẫn giải Chọn C. x 1 x 1  
Điều kiện xác định x  0
  f x  0 .  2 f
xf x 0    f   x  1
f x  0   1 Xét phương trình 2
f x  f x  0   .  f
  x  1 2
Dựa vào đồ thị ta thấy
- Phương trình (1) có hai nghiệm phân biệt x x  1 (loại) và x  2 (nghiệm kép). 1
- Phương trình (2) có ba nghiệm phân biệt x  1, x x  1; 2 , x x  2 . 2   3 Khi đó
f x  f x  f x  f
  x 1  a
x x x  22 2 2
x 1 x x x x 1   2   3  x 1
Suy ra g x  , 2
a x x x x  2 x x x x 1    2   3 
trong đó x  1, x  1;2 , x  2 nên đồ thị hàm số y g x có ba tiệm cận đứng là x  2 ; x x ; 2   1 3 2 x x . 3
Bài tập 2. Cho hàm số bậc ba   3 2
f x ax bx cx d có đồ thị như hình vẽ dưới đây. 2 x x
Đặt g x 
. Đồ thị hàm số y g x có bao nhiêu đường tiệm cận đứng? 2
f x  2 f xA. 4. B. 2. C. 5. D. 3.
Hướng dẫn giải Chọn A.
f x  0 Điều kiện xác định 2
f x  2 f x  0   .  f   x  2
f x  0 Ta có 2
f x  2 f x  0   .  f   x  2
Dựa vào đồ thị ta có f x  0 có hai nghiệm x x  0 và x  1 (nghiệm kép). 1
x x x ; 1  2  1  
f x  2  x  0  . x x  1 3  Vậy biểu thức 2
f x  2 f x  f x  f x  2  
a x x  x  2 2 1 .x x x x x . 1  2   3  2 x x 1
Khi đó ta có g x   . 2
f x  2 f x 2 a x  
1  x x x x x x 1   2   3 
Vậy đồ thị hàm số có bốn đường tiệm cận đứng.
Bài tập 3. Cho f x là hàm đa thức bậc 6 có bảng biến thiên như sau x   2
3 x  4x  3
Đồ thị hàm số g x 
có bao nhiêu đường tiệm cận đứng?
f  x  f x  2   A. 3. B. 2. C. 4. D. 1.
Hướng dẫn giải Chọn A. f    x  0 Điều kiện  .  f   x  2
f x  0
Ta có  x  x x    x  2 2 3 4 3 3  x  
1 ; f  x. f
  x  2  0    .  f   x  2
Dựa vào bảng biến thiên, ta có
f  x  0 có nghiệm là x  1; x  2 (nghiệm kép); x  3 (nghiệm kép)
f x  ax  x  2 x  2 1 2 3 với a  0 . x x  1
f x  2 có hai nghiệm 1 
nên f x   x x x x .p x với p x là một đa thức 1   2    x x  2;3  2  
bậc 4 và p x  0, x    . 1
Khi đó g x  .
a x  22  x x x x .p x 1   2   
Vậy đồ thị hàm số y g x có ba đường tiệm cận đứng.
Chú ý: Do f(x) là hàm đa thức bậc 6 nên f’(x) là hàm đa thức bậc 5.
Bài tập 4. Cho hàm số y f x là hàm đa thức bậc 6 thỏa mãn 3 f   1  2  0 và f a 3 3
a  3a  0, a
  2 . Đồ thị hàm số y f x như hình vẽ. x 1
Số đường tiệm cận đứng của đồ thị hàm số g x  là
3 f x  2 3  x  3x A. 0. B. 2. C. 1. D. 3.
Hướng dẫn giải Chọn B.
Đặt h x  f x   3 3
2  x  3x . Điều kiện h x  0 .
Ta có h x  f  x   2 3
2  3x  3 , h x   f  x   2 0 2  x 1.
Đặt t x  2 , ta được f t 2
t  4t  3. (*) Vẽ đồ thị hàm số 2
y t  4t  3 vào cùng hệ trục có đồ thị hàm số y f t ta được hình vẽ sau
Dựa vào đồ thị ta thấy (*) có ba nghiệm là t  1; t  3; t a  4 .
Suy ra phương trình h x  0 có nghiệm đơn x  1;
x  1; x a  2  b  2 .
Ta có bảng biến thiên của h x như sau Vì h   1  3 f  
1  2  0 và hb  f a  a  3  a    f a 3 2 3 2 3 2 3
a  3a  6a 12a  2  0
với mọi a  4 nên phương trình h x  0 có hai nghiệm phân biệt x x  1;
x x  1;  1 . 1 2  
Vậy đồ thị hàm số y g x có hai tiệm cận đứng.
f x
Dạng 7: Biện luôn số đường tiệm cận của đồ thị hàm số phân thức y
, với f x và g x là
g xcác đa thức
1. Phương pháp giải f x
Điều kiện đề đồ thị hàm số y
có tiệm cận ngang khi và chỉ khi bậc f x  bậc g x . Khi đó đồ g xf x thị hàm số y
có đúng một đường tiệm cận ngang. g xf x
Điều kiện để đồ thị hàm số y
có tiệm cận đứng x x g x 0
Trường hợp 1: x x là nghiệm của phương trình g x  0 nhưng không là nghiệm của phương trình 0
f x  0 .
Trường hợp 2: x x là nghiệm bội n của phương trình g x  0 , đồng thời là nghiệm bội m của 0
phương trình f x  0 thì n m . Ta có     m f x x x
. f x với f x không có nghiệm x x và     n g x x x .g x với g x 1   0  1   1   0  1   0
không có nghiệm x x . Khi đó 0 f x  m x x . f x f x 0  1   1   y    g x  n x x . nm g x x x .g x 0  1    0  1  
nên x x là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số đã cho. 0 2. Bài tập x  2
Bài tập 1. Gọi S là tập các giá trị nguyên dương của tham số m để đồ thị hàm số y  có 2 2
x  2x m  3m
ba tiệm cận. Tổng các giá trị của tập S bằng A. 6. B. 19. C. 3. D. 15.
Hướng dẫn giải Chọn C. Điều kiện 2 2
x  2x m  3m  0 .
Ta có lim y  0  đồ thị hàm số luôn có một tiệm cận ngang y  0 . x
Số đường tiệm cận đứng của hàm số đã cho là số nghiệm khác -2 của phương trình x  2 2 2
x  2x m  3m  0 nên để đồ thị hàm số y
có ba tiệm cận thì phương trình 2 2
x  2x m  3m 2 2
x  2x m  3m  0 phải có hai nghiệm phân biệt khác -2.  2 3  13 3  13 1
  m  3m  0   m      2 2 . 2
m 3m  0
m  0,m  3
Do m nguyên dương nên m 1;  2 .
Vậy tổng các giá trị của tập S bằng 3. 2 x m
Bài tập 2. Tổng tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số y  có đúng hai đường 2 x  3x  2 tiệm cận là A. -5 B. 4 C. -1 D. 5
Hướng dẫn giải Chọn A.
Điều kiện x  1; x  2 .
Vì lim y  1 nên đồ thị luôn có một đường tiệm cận ngang y  1 với mọi m. x x  1 Ta có 2
x  3x  2   . x  2 Xét   2
f x x m . Để đồ thị hàm số có đúng hai đường tiệm cận thì f x phải nhận x 1 hoặc  f   1  0 m 1  0 m  1 
x  2 là nghiệm hay      .  f  2  0 m  4  0 m  4  2    x 1 x 1 Với m  1
 , ta có hàm số y  
nên đồ thị có hai đường tiệm cận là x  2; y  1 2 x  3x  2 x  2 (thỏa mãn). 2    x 4 x 2 Với m  4
 , ta có hàm số y  
nên đồ thị có hai đường tiệm cận là x  1; y  1 2 x  3x  2 x 1 (thỏa mãn). Vậy S   1  ; 
4 nên tổng các giá trị m bằng -5. 2 x  3x  2
Bài tập 3. Tính tổng tất cả các giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số y  không 2
x mx m  5
có đường tiệm cận đứng A. -12. B. 12. C. 15. D. -15.
Hướng dẫn giải Chọn D. Điều kiện 2
x mx m  5  0 .
Đặt f x 2
x x g x 2 3 2,
x mx m  5 . x
Ta có f x 1  0  
là nghiệm đơn của tử thức. x  2
Để đồ thị không có tiệm cận đứng, ta có các trường hợp sau
Trường hợp 1. Phương trình g x  0 vô nghiệm 2
  m  4m  20  0  2   2 6  m  2   2 6 .
Do m   nên m  6  ; 5  ;...;  2 1
  m m  5  0
Trường hợp 2. f x  0 nhận đồng thời x 1 và x  2 làm nghiệm    m  3 .
4  2m m  5  0 2 x  3x  2
Thử lại, ta có y
 1, khi đó đồ thị hàm số y 1 không có tiệm cận  loại. 2 x  3x  2
Vậy các giá trị nguyên của m để đồ thị không có tiệm cận đứng là m  6  ; 5  ;...;2;  3 nên tổng bằng -15. 2x 1
Bài tập 4. Tập hợp các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số y   có 2
mx  2x   1  2
4x  4mx   1
đúng một đường tiệm cận là A.  1  ;  0 B.   0 C.  ;    1   0 D.  ;    1  1;
Hướng dẫn giải Chọn B. 2
mx  2x 1  0 Điều kiện  . 2
4x  4mx 1  0 1 
- Với m  0 , hàm số có dạng y  . 2 4x 1
Đồ thị hàm số có đúng một tiệm cận ngang y  0 .
Do đó m  0 là một giá trị cần tìm. - Với m  0 .
Ta có lim y  0 nên đồ thị hàm số có một tiệm cận ngang y  0 . x
Để đồ thị hàm số có đúng một tiệm cận thì
+ Trường hợp 1. Hai phương trình f x 2
mx  2x 1  0 và g x 2
 4x  4mx 1  0 cùng vô nghiệm 1   m  0 m  1      vô nghiệm 2 4m  4  0  1   m 1 1
+ Trường hợp 2. Phương trình  2
mx x   2 2
1 4x  4mx  
1  0 có nghiệm duy nhất là x  . Khi đó 2 1
x  là nghiệm của một trong hai phương trình f x  0 hoặc g x  0 2 m  0 m  0   4   .  m  1  1   2m 1  0
Do m  0 nên m  1  .
Thử lại, với m  1 thì hàm số là 2x 1 1 y    2
x  2x   1  2
4x  4x   1  2
x  2x   1 2x   1 1
Khi đó, đồ thị hàm số đã cho có các tiệm cận đứng là x  1
  2, x   m  1  không thỏa mãn. 2
Vậy tập hợp tham số m cần tìm là m   0 .
Dạng 8: Biện luận số đường tiệm cận của đồ thị hàm số chứa căn thức
1. Phương pháp giải
Thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Tìm tập xác định của hàm số.
Bước 2. Xác định các đường tiệm cận. - Tiệm cận ngang
+ Điều kiện cần: Để đồ thị hàm số chứa căn thức có tiệm cận ngang thì trong tập xác định phải có các khoảng  ;
 a hoặc  ; b  .
+ Điều kiện đủ là: Tồn tại một trong các giới hạn lim  a hoặc lim  b thì đường thẳng y a hoặc x x
y b là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số đã cho.
* Tiệm cận đứng: Tồn tại giá trị x để một trong các giới hạn lim y   hoặc lim y   thì x x là 0 0 x     0 x x 0 x
tiệm cận đứng của đồ thị hàm số đã cho 2. Bài tập mẫu 2 mx  4
Bài tập 1. Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số y
có đúng ba tiệm cận là x  3 4 4 A. m B. m  0 C. 0  m D. m    9 9
Hướng dẫn giải Chọn A. 2 mx  4  0 Điều kiện  . x  3
Để đồ thị hàm số có tiệm cận ngang thì m  0 .  2   2  Nếu m  0 thì 2 mx  4  0
Khi đó tập xác định của hàm số là D   ;    ; \       3 .  m   m  2 mx  4 2 mx  4 Ta có lim  m ; lim
  m nên đồ thị hàm số x x  3 x x  3
có hai tiệm cận ngang là y   m 2 4
Để tồn tại tiệm cận đứng x  3 thì 3   m  . m 9 4
Kết hợp lại ta có m  . 9 2
x 1 x  3x
Bài tập 2. Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số y  có đúng hai 2
x  m   1 x m  2 đường tiệm cận là m 1  m  2  m  1 A. m   B.  m  2  C.D.   m  3  m  2  m  3 
Hướng dẫn giải Chọn D. 2
x  3x  0 x  3;  x  0 Điều kiện    . 2 x  
m  1 x m  2  0 x 1;x  m  2
Tập xác định D   ;   
3 0; \1;m   2
Ta có lim y  0, m
  D y  0 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số. x
Để đồ thị hàm số có đúng hai đường tiệm cận thì phải có một đường tiệm cận đứng. - Với m  3  thì D   ;    3 0; \  1 . 2
x 1 x  3x 1 
Khi đó, ta có hàm số y   . 2 x  2x 1 x  1 2
x 1 x  3x
Do đó lim y   và lim y   nên x  1 là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số  m  3  thỏa mãn. x 1  x 1 
- Với m  3 , ta có 2
x 1 x  3x 1  1  lim y  lim  lim  2 x 1  x 1
x  m   x 1 1 x m  2
 x m   2
x   x x  4m 3 2 1 3 
x  1 không là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số. m  2  3  m 1
Để đường x  m  2 là tiệm cận đứng thì   .  m 2 0     m  2  m 1  Khi đó lim
y   (tùy theo m) nên x  m  2 là tiệm cận đứng khi  m  2  . x ( m 2)     m  3  m  1
Kết hợp cả hai trường hợp, ta có  . m  2 
Bài tập 3. Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số 2
y x mx 1 có tiệm cận ngang là A. m  1 B. 0  m  1 C. m  1 D. m  1
Hướng dẫn giải Chọn C.
Trường hợp 1. Với m  0 thì hàm số là y x 1 nên đồ thị không có tiệm cận ngang. Do đó m  0
không phải giá trị cần tìm.  1 1 
Trường hợp 2. Với m  0 thì hàm số có tập xác định là D   ; 
 nên không tồn tại lim y  mm x
và lim y  đồ thị không có tiệm cận ngang. x
Do đó m  0 không phải giá trị cần tìm.
Trường hợp 3. Với m  0 thì hàm số có tập xác định là D   . Xét     .   2 lim x mx 1 x  1  m x 1
Xét lim x mx   . x  1   2 2 lim x 2 x mx 1
Để đồ thị hàm số có tiệm cận ngang thì 1  m  0  m  1. x 1
Bài tập 4. Tập tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị của hàm số y  có bốn 2 mx  3mx  2
đường tiệm cận phân biệt là  9   8   8  A. 0; B. ;   C. ;   D. ; \     1  8   9   9 
Hướng dẫn giải Chọn D. Điều kiện 2
mx  3mx  2  0 . (*) x 1
Trường hợp 1. Với m  0 , ta có y
nên đồ thị không có đường tiệm cận. 2
Do đó m  0 không phải giá trị cần tìm.
Trường hợp 2. Với m  0 . Phương trình 2
mx  3mx  2  0 có 2
  9m  8m  0, m   0 nên
Nếu   0 thì hàm số 2
mx  3mx  2  0  x x ; x (với x , x là hai nghiệm của phương có tập xác định là 1 2  1 2 D   trình 2
mx  3mx  2  0 ) nên đồ thị hàm số không có tiệm cận ngang, chỉ
có tối đa hai tiệm cận đứng
Do đó m  0 không phải giá trị cần tìm.
Trường hợp 3. Với m  0 . Xét phương trình 2
mx  3mx  2  0 . 8 - Nếu 2
  9m  8m  0  0  m  . Hàm số xác định trên  . 9 Khi đó 2
mx  3mx  2  0, x
   nên đồ thị hàm số không có tiệm cận đứng mà chỉ có hai tiệm cận 1 1 1  ngang là y   vì lim  và lim  . m x m x m 8 - Nếu 2
  9m  8m  0  m  . 9 3 x  2 3 x  2
Khi đó, hàm số trở thành y  
nên đồ thị hàm số chỉ có một tiệm cận 2 8x  24x 18 2 2x  3
đứng và hai tiệm cận ngang. 8
Nếu x  1 là nghiệm của - Nếu 2
  9m  8m  0  m  . 9
phương trình g x  0 ,
Hàm số xác định trên các khoảng  ;
 x và x ; . 2  1 
do phương trình g x  0 1
Khi đó đồ thị hàm số có hai tiệm cận ngang là y   .
có hai nghiệm phân biệt m nên phương trình
Để đồ thị hàm số đã cho có bốn đường tiệm cận thì đồ thị hàm số phải
g x  0 có một nghiệm
có hai đường tiệm cận đứng.
Vì x  1 là nghiệm của tử f x  x 1 nên để đồ thị có hai tiệm cận nữa
x a  1 thì
g x  mx  
1 . x a.
đứng thì x  1 không phải là nghiệm của phương trình 2
mx  3mx  2  0  m  3m  2  0  m  1 .
Khi đó hàm số có dạng   x 1 8 y  m
Vậy giá trị của m cần tìm là  9 . mx  
1 . x a m 1
nên chỉ có một tiệm cận
đứng là x a . 1 x 1
Bài tập 5. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số y  có hai 2
x  1 mx  2m tiệm cận đứng? A. 1. B. 2. C. 4. D. 3.
Hướng dẫn giải Chọn B.x  1   Điều kiện  . 2 x  
1 mx  2m  0
Đặt f x 2
x  1 mx  2m
Để đồ thị hàm số có hai đường tiệm cận đứng thì phương trình f x  0 có hai nghiệm phân biệt x , x  1  . 1 2
Trường hợp 1. f x có nghiệm x  1   f   1  0  m  2  . 1 x 1
Khi đó hàm số có dạng y
có tập xác định là D  4; nên chỉ có một tiệm cận 2 x  3x  4 đứng.   0 
Trường hợp 2. f x có hai nghiệm phân biệt x , x  1
   x 1 x 1  0 1 2  1  2  x x  2   1 2 m  5  2 6  
 1 m2 8m  0   m  5  2 6  
 2m 1 m 1  0    2   m  5  2 6 1  m 2      m  2    m  3
Do m   nên m  1  ;m  0
Dạng 9: Biện luận số đường tiệm cận của đồ thị hàm ẩn
Bài tập 1. Cho hàm số y f x liên tục trên  và y f  x có bảng biến thiên như sau 2020
Đồ thị hàm số g x 
có nhiều nhất bao nhiêu đường tiệm cận đứng?
f x  m A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải Chọn C.
Điều kiện f x  m . 2020
Để đồ thị hàm số g x 
có đường tiệm cận đứng thì phương trình f x  m phải có nghiệm.
f x  mx a
Từ bảng biến thiên của hàm số y f  x suy ra phương trình f  x  0 có đúng hai nghiệm là x b với 1
  a  1  b .
Từ đó ta có bảng biến thiên của hàm số y f x như sau
Suy ra phương trình y f x có nhiều nhất là ba nghiệm phân biệt. 2020
Vậy đồ thị hàm số g x 
có nhiều nhất ba đường tiệm cận đứng.
f x  m 2020
Bài tập 2. Cho hàm số g x  với   4 3 2
h x mx nx px qx .  ,
m n, p, q  , m  0 , h x 2  m m
h 0  0 . Hàm số y h x có đồ thị như hình vẽ bên dưới.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số g x có hai tiệm cận đứng? A. 2. B. 11. C. 71. D. 2019
Hướng dẫn giải Chọn B.
Từ đồ thị suy ra h x  mx   x   x    m 3 2 1 4 5 3
4x 13x  2x 15 và m  0 nên   hx 13 4 3 2  m x
x x 15x
 do h0  0 .  3 
Đồ thị g x có hai đường tiệm cận đứng  phương trình   2
h x m m có hai nghiệm phân biệt 13 4 3 2  x
x x 15x m 1 có hai nghiệm phân biệt. 3 13
Đặt f x 4 3 2  x
x x 15x . 3
Ta có bảng biến thiên của f x như sau  32    35  
Vì m  0 nên m 1 ;1  m  ;0     .  3   3 
Vậy có 11 số nguyên m.
Bài tập 3. Cho hàm số y f x là hàm số bậc 3. Đồ thị hàm số y f  x như hình vẽ dưới đây và f   1  20 . f x  20
Đồ thị hàm số g x   
(m là tham số thực) có bốn tiệm cận khi và chỉ khi
f x  m
A. m f 3
B. f 3  m f  
1 C. m f   1
D. f 3  m f   1
Hướng dẫn giải Chọn B.
Điều kiện f x  m .
Từ đồ thị hàm số f  x , ta có bảng biến thiên hàm số f x là
- Nếu m  20 thì đồ thị hàm số không có đủ bốn tiệm cận.
f x  20
- Nếu m  20 thì lim
  Đường thẳng y  1 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số.
 f x 1 xm
Ta có phương trình f x  20 có một nghiệm x a  3 vì f   1  20 .
Suy ra đồ thị hàm số g x có bốn tiệm cận khi phương trình f x  m có ba nghiệm phân biệt khác
a f 3  m f   1 .
Bài tập 4. Cho hàm số f x liên tục trên  và lim f x  1; lim f x   . Có bao nhiêu giá trị x x 2
x  3x x
nguyên của tham số m thuộc  2020 
; 2020 để đồ thị hàm số g x  có tiệm cận 2 f x 2
f x  m
ngang nằm bên dưới đường thẳng 1 y   . A. 2. B. 0. C. 1. D. 3.
Hướng dẫn giải Chọn C.x  3;  x  0 
Điều kiện 0  f x  2   2 f x 2
f x  m  0 
Do lim f x   nên khi x   thì   2
2 f x f x   vì vậy   2
2 f x f x không có nghĩa x
khi x đủ lớn. Do đó không tồn tại lim g x . x
Xét lim g x . x
Vì lim f x  1 nên f x 2
f x   f x 2 lim 2 lim 2
f x  1   ; x x x lim
x x x    x  3 3 2 3  lim x  3  2  1 1  x     Từ đó g x 3 lim  với m  1  . x 2m  2 3 
Khi đó đồ thị hàm số g x có tiệm cận ngang là đường thẳng y  . 2m  2
Để tiệm cận ngang tìm được ở trên nằm dưới đường thẳng 1 y   thì 3  1  1   1   m  2m  2 2
Vì m   nên m  0 .
ax b
Dạng 10: Bài toán liên quan đến đường tiệm cận của đồ thị hàm số y cx d
1. Phương pháp giải ax b
Đồ thị hàm số y
có đường tiệm cận khi và chỉ khi ad bc  0, c  0 . cx d d
Khi đó, phương trình đường tiệm cận đứng là x   . c a
Phương trình đường tiệm cận ngang là y  . cd a
- Tọa độ giao điểm của hai đường tiệm cận là điểm I  ; 
 và cũng là tâm đối xứng của đồ thị.  c c
- Hai đường tiệm cận của đồ thị hàm số cùng với hai trục tọa độ tạo thành một hình chữ nhật có các d a kích thước là  và nên có chu vi là c cd a ad C  2  
và diện tích là S c c    2 c 2. Bài tập mẫu mx 1
Bài tập 1. Giá trị của tham số m để đồ thị hàm số y
có đường tiệm cận đứng đi qua điểm 2x m A 1;  2  là A. m  2 . B. m  2 . C. m  2 . D. m  1  .
Hướng dẫn giải Chọn B. m Ta có 2
ad bc m  2  0, m
 nên đồ thị hàm số có tiệm cận đứng là đường thẳng x   . 2 m
Để tiệm cận đứng đi qua điểm A 1;  2  thì   1   m  2 . 2 2x  3
Bài tập 2. Các đường tiệm cận của đồ thị hàm số y
tạo với hai trục tọa độ một hình chữ nhật có x 1 diện tích bằng A. 3 (đvdt) B. 6 (đvdt) C. 1 (đvdt) D. 2 (đvdt)
Hướng dẫn giải Chọn D.
Phương trình các đường tiệm cận là x  1; y  2 .
Do đó hai đường tiệm cận và hai trục tọa độ tạo thành hình chữ nhật diện tích bằng 1.2 = 2 (đvdt). 2mx m
Bài tập 3. Tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm số y
có đường tiệm cận đứng, x 1
tiệm cận ngang của đồ thị hàm số cùng hai trục tọa độ tạo thành một hình chữ nhật có diện tích bằng 8 là 1 A. m  2
 . B. m  2 . C. m   . D. m  4  . 2
Hướng dẫn giải Chọn D.
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là 2
m m  0  m  0 .
Khi đó phương trình hai đường tiệm cận là x  1 và y  2m .
Theo công thức tính diện tích hình chữ nhật tạo bởi hai tiệm cận và hai trục tọa độ, ta có S  2m .
Theo giả thiết thì 2m  8  m  4  . x ax  1
Bài tập 4. Cho đồ thị hai hàm số f x 2 1  và g x 1 
với a  . Tất cả các giá trị thực x 1 x  2 2
dương của tham số a để các tiệm cận của hai đồ thị hàm số tạo thành một hình chữ nhật có diện tích bằng 4 là A. a  6 . B. a  4 . C. a  3 . D. a  1 .
Hướng dẫn giải Chọn A. x
Đồ thị hàm số f x 2 1 
có hai đường tiệm cận là x  1  và y  2 . x 1 ax  1
Điều kiện để đồ thị hàm số g x 1 
có tiệm cận là 2a 1  0  a  . x  2 2
Với điều kiện đó thì đồ thị hàm số g x có hai đường tiệm cận là x  2
 và y a .
Hình chữ nhật được tạo thành từ bốn đường tiệm cận của hai đồ thị trên có hai kích thước là 1 và a  2 . a  6
Theo giả thiết, ta có a  2 .1  4   . a  2 
Vì a  0 nên a  6 . x 1
Bài tập 5. Cho hàm số y
có đồ thị C . Hai đường tiệm cận của C cắt nhau tại I. Đường thẳng x 1
d : y  2x b (b là tham số thực) cắt đồ thị C tại hai điểm phân biệt A, B. Biết b  0 và diện tích tam 15 giác AIB bằng
. Giá trị của b bằng 4 A. -1. B. -3. C. -2. D. -4
Hướng dẫn giải Chọn D.
Ta có tọa độ điểm I 1;  1 .
Phương trình hoành độ giao điểm của C và d là x 1 x  1 
 2x b   . x 1  f   x 2
 2x  b  3 x b 1  0 *
Đường thẳng d cắt đồ thị C tại hai điểm phân biệt khi và chỉ khi f x  0 có hai nghiệm phân biệt 2
  b  2b 17  0 khác 1    .     b   f 1  2   0
Gọi x , x là hai nghiệm của (*). 1 2
Khi đó Ax ;2x b , B x ;2x b . 1 1   2 2   
Ta có IA   x 1;2x b 1 ; IB   x 1;2x b 1 . Chú ý: 2 2  1 1 
- Với tam giác ABC có 1
Diện tích tam giác IAB là S
x 1 2x b 1  x 1 2x b 1   1  2   2  1  2 AB   ;
a b; AC   ; c d  2 1    1  b   1 b 2b 17 1 x xb 1 . . thì Sad bc . 1 2  2 2 2 ABC  2 2
b 1 b  2b 17 - Nếu phương trình bậc 15 Theo giả thiết thì  4 4 hai 2
ax bx c  0 có hai nghiệm phân biệt    
b  2 b  2     b  2 b 2 1 1 16 225 1  9     . b  4  
x , x thì x x  1 2 1 2
Do b  0 nên b  4  . a
Bài tập 6. Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, cho hai đường tròn C và C lần lượt có phương trình 2  1   ax b
x  2   y  2 1
2  1 và  x  2 2
1  y  1. Biết đồ thị hàm số y
đi qua tâm của C , đi qua 1  x c
tâm của C và có các đường tiệm cận tiếp xúc với cả C và C . Tổng a b c là 2  1  2  A. 5. B. 8. C. 2. D. -1.
Hướng dẫn giải Chọn C.
Đường tròn C có tâm I 1;2 ; R  1 và C có tâm I 1;  0 ; R  1. 2   2  1   1  1 2
Điều kiện để đồ thị hàm số có tiệm cận là ac b  0 . ax b
Gọi C là đồ thị hàm số y  . x c
Khi đó ta có các đường tiệm cận C là x  c và y a . a b  2 c  1     Ta có c 1
I , I C  
 a b . 1 2   a b  0   a c 1  c 1     c 1  1 
Đường thẳng x  c tiếp xúc với cả C và C nên   c  0 2  1   c 1  1 
a b  1
Khi đó tiệm cận ngang của C là y  1 tiếp xúc với cả C , C thỏa mãn bài toán. 2  1  Vậy 1
a b  ;c  0  a b c  2 .
ax b
Dạng 11: Bài toán về khoảng cách từ điểm trên đồ thị hàm số y
đến các đường tiệm cận
cx d
1. Phương pháp giải ax b 2x 1
Giả sử đồ thị hàm số y
có các đường tiệm Bài tập: Xét hàm số y  có hai đường cx d x 1 d a
tiệm cận là x  1 và y  2 . Khi đó tích các
cận là  : x   và  : y  . 1 c 2 c
khoảng cách từ điểm M bất kỳ trên đồ thị đến  ax b  Gọi 0 M x ;
là điểm bất kì trên đồ thị. 2  1 0  cx d
hai đường tiệm cận là d   1.  0  1 d cx d
Khi đó d d M ;  0  x   và 1 1 0 c c   ax b a ad bc d d M ;   0    . 2 2 cx d c c cx d 0  0  ad bc
Vậy ta luôn có d .d   K là một số 1 2 2 c không đổi. Khi đó
d d  2 d d  2 K nên 1 2 1 2
min d d  2 K khi d d 1 2  1 2 cx d ad bc       . c
c cx d  cx d2 0 ad bc 0 0 2. Bài tập 2x 1
Bài tập 1. Gọi M là giao điểm của đồ thị y
với trục hoành. Khi đó tích các khoảng cách từ điểm 2x  3
M đến hai đường tiệm cận của đồ thị hàm số đã cho bằng A. 4. B. 2. C. 8. D. 6.
Hướng dẫn giải Chọn B.
Gọi d , d lần lượt là khoảng cách từ M đến tiệm cận đứng và tiệm cận ngang của đồ thị hàm số đã cho. 1 2 6  2
Áp dụng công thức, ta có d .d   2. 1 2 4 2x  3
Bài tập 2. Cho hàm số y
C . Gọi M là điểm bất kỳ trên C , d là tổng khoảng cách từ M đến x  2
hai đường tiệm cận của đồ thị. Giá trị nhỏ nhất của d bằng A. 10. B. 6. C. 2. D. 5.
Hướng dẫn giải Chọn C.
Gọi d , d lần lượt là khoảng cách từ M đến tiệm cận đứng và tiệm cận ngang của đồ thị hàm số đã cho. 1 2 4   3
Áp dụng công thức, ta có d .d   1. 1 2 1
Khi đó d d d  2 d .d  2 . 1 2 1 2 Vậy d  2 . min 1 3x
Bài tập 3. Cho hàm số y
có đồ thị C . Điểm M có hoành độ dương, nằm trên C sao cho 3  x
khoảng cách từ M đến tiệm cận đứng gấp hai lần khoảng cách từ M đến tiệm cận ngang của C . Khoảng
cách từ M đến tâm đối xứng của C bằng A. 5. B. 3 2 . C. 2 5 . D. 4.
Hướng dẫn giải Chọn C.  3x 1 Giả sử 0 M x ;
  C x  0; x  3 . 0    0 0  x  3  0 
Đồ thị C có tiệm cận đứng  : x  3, tiệm cận ngang  : y  3 và tâm đối xứng I 3;3 . 1 2 8
Khi đó d d M ;  x  3 và d d M ;  . 2  2  1  1  0 x  3 0 16 x  7 Theo giả thiết 0
d  2d x  3  
x  7 (do x  0 ). 1 2 0  0 x  3 x  1  0 0  0
Vậy M 7;5  IM  2 5 . 4x  5
Bài tập 4. Cho hàm số y
có đồ thị H  . Gọi M x ; y với x  0 là một điểm thuộc đồ thị 0 0  x 1 0
H  thỏa mãn tổng khoảng cách từ M đến hai đường tiệm cận của H  bằng 6. Giá trị của biểu thức
S   x y 2 bằng 0 0 A. 4. B. 0. C. 9. D. 1.
Hướng dẫn giải Chọn C.
Đồ thị H  có tiệm cận đứng  : x  1
 và tiệm cận ngang  : y  4 . 1 2  4x  5  Gọi 0 M x ;
  H , x  1  , x  0 . 0   0 0 x 1  0  9
Khi đó d d M ;   x 1 và d d M ;  
d .d  9 . 2  2  1  1  0 1 2 x 1 0
Ta có d d  2 d d  6 nên min d d  6 khi 1 2  1 2 1 2 9 x  2 0
d d x 1   . 1 2 0  x  1 x  4 0  0
Do x  0 nên M  4;  7  S  9 . 0 Dạng
ax b
12: Bài toán liên quan giữa tiếp tuyến và tiệm cận của đồ thị hàm số y cx d
1. Phương pháp giải ax b
Ta có các dạng câu hỏi thường gặp sau
Giả sử đồ thị hàm số y
có đồ thị C có cx d
Câu 1: Tính diện tích tam giác IAB. d a
các đường tiệm cận là  : x   ,  : y  và 1 2 ad bc 1 1 c 2 c SI . A IB   K . IAB 2 2 c 2  d a I  ;   .
Câu 2: Tìm điểm M  C hoặc viết phương trình  c c
tiếp tuyến của C biết tiếp tuyến tạo với hai trục  ax b  Gọi 0 M x ;
là điểm bất kỳ trên đồ thị. 0  cx d
tọa độ một tam giác vuông có 0 
Khi đó tiếp tuyến của 
a) Cạnh huyền nhỏ nhất.
C  tại M là 2 2
AB IA IB  2I . A IB  2K . ad bc ax b d : y x x  . 2  0  0 cx d cx d
Dấu bằng xảy ra khi IA IB . 0 0 b) Chu vi nhỏ nhất
Gọi A d  1 Ta có
d 2bc ad acx  2 ad bc 0    A  ;  .
IA IB AB  2 . IA IB  2I .
A IB  2 K  2K     IA c c cx d   c cx d 0    0 
Dấu bằng xảy ra khi IA IB .
B d   2
c) Bán kính đường tròn ngoại tiếp nhỏ nhất.  d a  2cx d 0   B 2x  ;  IB  1 K  . 0  Ta có R AB   c c c 2 2 4 ad bc
Dấu bằng xảy ra khi IA IB . Do đó . IA IB
K là một số không đổi. 2 c
d) Bán kính đường tròn nội tiếp lớn nhất. Do IAB  vuông tại I nên S K Ta có r     1 2 ad bc 1 p IA IB AB SI . A IB
K là một số không IAB  2 2 c 2
Vậy r lớn nhất khi IA IB AB nhỏ nhất và bằng đổi. 2 K  2K .
x x  2x
Dấu bằng xảy ra khi IA IB . Ngoài ra, ta có A B M  nên M luôn là
y y  2 yA B M
e) Khoảng cách từ I đến tiếp tuyến lớn nhất.
trung điểm của AB.
Gọi H là hình chiếu của I lên d, ta có 1 1 1 2 2 K      IH  . 2 2 2 IH IA IB . IA IB K 2
Dấu bằng xảy ra khi IA IB .
Nhận xét: Các câu hỏi trên thì đẳng thức đều xảy
ra khi IA IB nên IAB
vuông cân tại I. Gọi  là
góc giữa tiếp tuyến d và tiệm cận ngang  thì 2
  d;  d;Ox  45 nên hệ số góc của tiếp 2   
tuyến là k   tan 45  1  .
Vậy các bài toán trong câu 2 ta quy về bài toán viết
phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số ax b y
khi biết hệ số góc k  1 hoặc k  1  . cx d 2. Bài tập 2x 1
Bài tập 1. Cho hàm số y
có đồ thị C . Tiếp tuyến của C tại điểm có hoành độ bằng 3 thuộc x 1
C cắt các đường tiệm cận của C tạo thành tam giác có diện tích bằng A. 4. B. 2  2 . C. 4  2 2 . D. 2
Hướng dẫn giải Chọn D. 2 2  1
Áp dụng công thức, ta có S   2 . 1 x 1
Bài tập 2. Cho hàm số y
C. Gọi I là giao điểm của hai tiệm cận của đồ thị hàm số C. 2x  3
Khoảng cách từ I đến tiếp tuyến bất kỳ của đồ thị C đạt giá trị lớn nhất bằng 1 A. . B. 1. C. 2 . D. 5 . 2
Hướng dẫn giải Chọn A.  3 1 
Tọa độ giao điểm của hai đường tiệm cận là I ;    2 2 
Gọi A, B là giao điểm của tiếp tuyến d tại M  C bất kỳ với hai đường tiệm cận. 4 ad bc 4 3   2 Khi đó ta có . IA IB    1. 2 c 4 1 1 1 2 2
Gọi H là hình chiếu của I trên d, ta có     2  IH  . 2 2 2 IH IA IB . IA IB 2 2 Vậy IH  . max 2 2x 1
Bài tập 3. Cho hàm số y
có đồ thị C . Gọi I là giao điểm của hai đường tiệm cận của C . x  2
Biết tiếp tuyến  của C tại M cắt các đường tiệm cận đứng và tiệm cận ngang tại A và B sao cho
đường tròn ngoại tiếp tam giác IAB có diện tích nhỏ nhất. Khi đó, diện tích lớn nhất của tam giác tạo bởi
 và hai trục tọa độ thuộc khoảng nào dưới đây? A. 28;29 . B. 29;30 . C. 27;28 . D. 26;27 .
Hướng dẫn giải Chọn C. 3  Ta có y   0 . x  22
Theo lý thuyết thì để diện tích đường tròn ngoại tiếp tam giác IAB nhỏ nhất thì AB nhỏ nhất. Khi đó hệ
số góc của tiếp tuyến  phải là k  1  . Do y  0, x  nên k  1. 3  x  2  3
Xét phương trình y  k   1    . x  22 x  2  3
- Với x  2  3  y  2  3  Tiếp tuyến  : y   x  2  3  2  3 1  
y  x  4  2 3 .
Khi đó  cắt Ox, Oy tại hai điểm M 4  2 3;0, N 0;4  2 3 và S   . OMN  2 1 4 2 3 1 2
- Với x  2  3  y  2  3  tiếp tuyến  : y   x  2  3  2  3 1  
y  x  4  2 3 .
Khi đó  cắt Ox, Oy tại hai điểm P 4  2 3;0, N 0;4  2 3 và S    . OPQ  2 1 4 2 3 27,85 1 2 x 1
Bài tập 4. Cho hàm số y
, gọi d là tiếp tuyến của đồ thị hàm số tại điểm có hoành độ bằng m  2 . x  2
Biết đường thẳng d cắt tiệm cận đứng của đồ thị hàm số tại điểm Ax ; y và cắt tiệm cận ngang của đồ 1 1 
thị hàm số tại điểm B x ; y . Gọi S là tập hợp các số m sao cho x y  5
 . Tổng bình phương các 2 2  2 1
phần tử của S bằng A. 4. B. 9. C. 0. D. 10.
Hướng dẫn giải Chọn D.
Điều kiện m  2  2  m  0 .
Đồ thị hàm số có tiệm cận đứng  : x  2 và tiệm cận ngang  : y  1 . 3 3 m  Ta có y 
ym  2 
và y m   3 2  . 2   x  2 2 m m 3 m  3
Phương trình đường thẳng d là y
x m  2  . 2   m mm  6 
A d    A 2;  
 ; B d    B2m  2;  1  m m  6 m  1 Do đó 2 x y  5   2m  2   5
  2m  4m  6  0  . 2 1 m  m  3  Vậy S   2 2 3 1  10 .