CHƯƠNG I. ỨNG D
ỤNG ĐẠO HÀM ĐỂ KHẢO SÁT VÀ VẼ ĐỒ THỊ HÀM SỐ
BÀI 1. TÍNH ĐƠN ĐIỆU CỦA HÀM SỐ
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM
1. Định nghĩa
Cho hàm số
f
xác định trên khoảng (đoạn hoặc nửa khoảng)
K
.
* Hàm số
f
gọi là đồng biến (tăng) trên
K
nếu
12 1 2 1 2
,;
x
xKxx fx fx
.
Nhận xét:
- Hàm số

f
x
đồng biến trên
K
thì đồ thị hàm số là đường đi lên từ trái sang phải, biểu diễn trong bảng
biến thiên là dấu mũi tên hướng lên từ trái sang phải.
* Hàm số
f
gọi là nghịch biến (giảm) trên
K
nếu
12 1 2 1 2
,;
x
x Kx x fx fx
Nhận xét:
Hàm số
x nghịch biến trên
K
thì đồ thị hàm số là đường đi xuống từ trái sang phải, biểu diễn trong
bảng biến thiên là dấu mũi tên hướng xuống từ trái sang phải.
2. Định lý
Định lí thuận
Giả sử hàm số
f
có đạo hàm trên khoảng
K
.
Nếu
0,
f
xxK
 thì hàm số đồng biến trên khoảng
K
.
Nếu
0,
f
xxK
 thì hàm số nghịch biến trên khoảng
K
.
Nếu
0,
f
xxK

thì hàm số không đổi trên khoảng
K
.
Định lí đảo
Giả sử hàm số
f
có đạo hàm trên khoảng
K
.
Nếu hàm số
f
đồng biến trên khoảng
K
thì
0,
f
xxK
.
Nếu hàm số
f
nghịch biến trên khoảng
K
thì
0,
f
xxK

.
B. PHÂN DẠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1. Tìm các khoảng đơn điệu của hàm số cho bởi công thức

y
fx
1. Phương pháp giải
Thực hiện các bước như sau:
Bước 1. Tìm tập xác định D .
Bước 2. Tính đạo hàm

yfx

.
Bước 3. Tìm các giá trị
x
mà
0fx
hoặc những giá trị làm cho
f
x
không xác định.
Bước 4. Lập bảng biến thiên hoặc xét dấu trực tiếp đạo hàm.
Bước 5. Kết luận tính đơn điệu của hàm số
yfx (chọn đáp án).
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Cho hàm số

2019
2
1fx x . Khẳng định nào sau đây là đúng?
A. Hàm số đồng biến trên .
B. Hàm số đồng biến trên

;0
.
C.
Hàm số nghịch biến trên

;0
.
D.
Hàm số nghịch biến trên .
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Tập xác định D .
Đạo hàm

 

2018 2018
22 2
2019. 1 . 1 2019. 1 . 2
f
xxx xx
 
Vì
2018
2
2019. 1 0x, x nên dấu của đạo hàm cùng dấu với
x
.
Ta có

0
0
1
x
fx
x


Ta có bảng biến thiên
Vậy hà
m số đồng biến trên

;0 .
Chú ý: Dấu hiệu mở rộng khi kết luận khoảng đồng biến
;0 .
Bài tập 2. Cho hàm số
32
8cos
f
xxx x x
. Với hai số thực ,ab sao cho ab . Khẳng định nào
sau đây là đúng?
A.
f
afb
. B.
f
afb
.
C.
f
afb
. D.
f
afb
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Tập xác định D .
Ta có
22
328sin 3217sin 0,fx x x x x x x x

Suy ra

f
x đồng biến trên . Do đó
ab fa fb .
Bài tập 3. Hàm số
2
23yx x đồng biến trên khoảng nào dưới đây?
A.

;1 . B.
1; 3 . C.
1;
. D.
3;  .
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Tập xác định D .
Ta có


2
2
22
2
2
22 23
23 23
23
xxx
yx x x x y
xx



0220 1yx x
 
; y
không xác định nếu 1; 3xx
.
Ta có bảng biến thiên
Hàm s
ố đồng biến trên khoảng
1;1
và
3;
.
Chú ý: - Vì
 
2
f
xfx
nên có thể xét tính đơn điệu của hàm số

2
yfx
để suy ra kết quả.
- Đạo hàm

2
.
f
xfx
y
f
x
.
Dạng 2. Xét tính đơn điệu của hàm số
yfx
khi cho hàm số
yfx
1. Phương pháp giải
Thực hiện theo ba bước như sau:
Bước 1. Tìm các giá trị
x
mà
0fx
hoặc những giá trị làm cho
f
x
không xác định.
Bước 2. Lập bảng biến thiên hoặc xét dấu trực tiếp đạo hàm.
Bước 3. Kết luận tính đơn điệu của hàm số
yfx
(chọn đáp án).
2. Bài tập
Bài tập 1: Cho hàm số
yfx
có đạo hàm trên
là
2
1fx xx
. Hàm số đã cho đồng biến trên
khoảng
A.
1;  . B.
;0 ; 1;  . C.
0;1 . D.
;1 .
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Ta có

2
0
010
1
x
fx xx
x
 
Ta có bảng xét dấu
x

0
1
f
x
0
0
Vậy hàm số đồng biến trên khoảng
1; 
.
Bài tập 2. Cho hàm số
f
x có đạo hàm

23
112
f
xx x x

. Hàm số
yfx đồng biến
trên khoảng nào, trong các khoảng dưới đây?
A.
1; 1 . B.
1; 2 . C.
;1
 . D.
2;  .
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Ta có

2
0
1
x
fx
x


Bảng xét dấu
x

1 1 2
f
x
0
0
0
Hàm số

f
x
đồng biến trên khoảng
1; 2
.
Bài tập 3. Cho hàm số
yfx
xác định trên khoảng
0;3
có tính chất
0, 0;3fx x
 và
0fx
,
1; 2x .
Tìm khẳng định đúng trong các khẳng định sau.
A. Hàm số
f
x
đồng biến trên khoảng
0; 2
.
B. Hàm số
x
không đổi trên khoảng
1; 2
.
C.
Hàm số
f
x đồng biến trên khoảng
1; 3 .
D.
Hàm số
f
x đồng biến trên khoảng
0;3 .
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Vì
0fx
,
1; 2x nên
x là hàm hằng trên khoảng
1; 2 .
Trên các khoảng
0; 2 , 1; 3 , 0; 3 hàm số
y
fx thỏa
0fx nhưng
0fx
,
1; 2x nên
f
x không đồng biến trên các khoảng này.
2. Bài tập:
Dạ
ng3: Tìm tham số để hàm số đơn điệu trên tập xác định
1. Phương pháp giải
* Đối với hàm số
32
y
ax bx cx d=+++
ta thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Tính
2
32yaxbxc

(1).
Bước 2. Xét hai trường hợp
Trường hợp 1: 0a , thay trực tiếp vào (1) để xét.
Trường hợp 2:
0a
, tính
2
3bac
 .
Hàm số nghịch biến trên
2
0
30
a
bac

Hàm số đồng biến trên
2
0
30
a
bac

Bước 3. Kết luận (c
họn đáp án).
* Đối v
ới hà
m số
ax b
y
cx d
ta thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Tập xác định \
d
D
c




Bước 2. Tính

2
ad bc
y
cx d
Hàm số đồ
ng biến trên các khoảng xác định
0ad bc

Hàm số nghịch biến trên các khoảng xác định
0ad bc

Bước 3. Kết luận.
2. Bài tập:
Bài tậ
p 1.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn

20; 2
để hàm số
32
31yx x mx đồng biến trên ?
A. 20 . B. 2. C. 3 . D. 23.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Tập xác định D .
Ta có
2
323yx xm

Hàm số trên đồng biến trên
2
3230xxm với mọi x
.
1
0
19 0
30
9
mm


Do
m là số nguyên thuộc đoạn

20; 2
nên có 1; 2mm
.
Bài tập 2. Có bao nhiêu giá trị nguyên
m
để hàm số
23 2
114ym x m xx
 nghịch biến trên
khoảng
; 
.
A.
3
. B.
0
. C. 1. D. 2.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Tập xác định D .
Ta có
22
31211ymx mx

Hàm số đã cho
nghịch biến trên khoảng
;0y
 với x
.
Với
1m ta có 10y

với x nên hàm số nghịch biến trên khoảng
;

. Vậy 1m
là giá
trị cần tìm.
Với 1
m  ta có
1
410 1
4
yx x m
   không thỏa mãn.
• Với
1m 
ta có 0y
với
2
2
10
4220
m
x
mm



11
1
1
2
m
m


1
1
2
m
Từ các trường h
ợp ta được
1
1
2
m
. Do
0;1mm
Vậy có hai giá trị nguyên của
m thỏa mãn.
Bài tập 3. Các giá trị của tham số
m
để hàm số
1
1
mx
y
x
đồng biến trên từng khoảng xác định của nó
là
A. 1m  . B. 1m  . C. 1m . D. 1m .
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Tập xác định
\1D 
Ta có

2
11
1
1
mx m
yy
x
x


Xét
1m , hàm số trở thành 1y . (hàm hằng)
Xét
1m
, hàm số đồng biến trên từng khoảng xác định của nó khi và chỉ khi
0, 1 1 0 1yx m m

.
Lưu ý: Với 1m thì
0, \ 1yx
 .
Bài tập 4.
Tập hợp tất cả các giá trị của tham số
m
để hàm số
1mx
y
x
m
nghịch biến trên từng khoảng
xác định là
A.
;1
. B.
1;1
. C.
1;
. D.
;1
.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Tập xác định
\Dm
Ta có

2
2
1m
y
x
m
Hàm s
ố nghịch biến trên từng khoảng xác định

2
2
1
0
m
y
xm

2
10 1 1mm
 .
Dạng 4: Xét tính đơn điệu hàm số bậc cao, căn thức, lượng giác có chứa tham số
1. Phương pháp giải
Sử dụng các kiến thức
Điều kiện cần
để

21
.
m
yxa gx

m không đổi dấu khi
x
đi qua a là
0ga .
Cho hàm số
yfx liên tục trên
K
và
min
K
f
xA
.
Khi
đó bất phương trình

f
xm
nghiệm đúng với mọi
x
K
khi và chỉ khi
mA
.
Cho hàm số

yfx liên tục trên
K
và
max
K
f
xB
.
Khi đó bất phương trình

f
xm
nghiệm đúng với mọi
x
K
khi và chỉ khi
mB
.
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Có bao nhiêu giá trị của tham số
m
để hàm số
92 632 4
3 3 2 2019yx m mx m m mx đồng biến trên
A.
3
. B.
2
.
C.
4
.
D.
1
.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Tập xác định D .
Ta có
82432 3
953 4 3 2yx mmx mmmx


35 2 3 2 3
953 4 3 2 .yx x mmx m m m xgx



với
52 32
953 4 3 2
g
xx mmxmmm .
Nếu

0
00 2
1
m
gm
m

thì
y
sẽ đổi dấu khi đi qua điểm 0x  hàm số sẽ có khoảng đồng biến và nghịch biến. Do đó để hàm
số đồng biến trên
thì điều kiện cần là
00g

2
0
320 1
2
m
mm m m
m

Thử lại:
+ Với
0m
có
8
90yx

,
x
nên hàm số đồng biến trên .
+ Với
1m có
44
9100yx x
, x nên hàm số đồng biến trên .
+ Với
2m
có
44
9500yx x
,
x
nên hàm số đồng biến trên .
Vậy với
0
1
2
m
m
m
thì hàm số đã cho đồng biến trên
.
Lưu ý: Nếu
00g thì y
luôn đổi dấu khi
x
qua 0, do đó nếu
0gx
vô nghiệm thi sẽ luôn có một
khoảng đồng biến và một khoảng nghịch biến.
Bài tập 2. Gọi
S
là tập hợp tất cả các giá trị thực của tham số
m
để hàm số
25 3 2 2
20 2019fx mx mx m m x nghịch biến trên . Tổng giá trị của tất cả các phần tử
thuộc
S bằng
A. 4 . B. 1. C. 1
. D. 5 .
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Tập xác định D .
Ta có
24 2 2
532 20
f
xmxmxmmx


23 2
532 20.
x
mx mx m m xg x



.
Để hàm số nghịch biến trên
thì
0fx
, x
(*)
Nếu
0x không phải là nghiệm của
g
x
thì
f
x
sẽ đổi dấu khi
x
đi qua 0x , lúc đó điều kiện (*)
không được thỏa mãn.
Do đó điều kiện cần để hàm số đồng biến trên
là 0x
là nghiệm của

2
4
0200
5
m
gx m m
m

 
Thử lại:
+ Với
4m  thì
422 2
80 12 12 80
f
xxxx x

, do đó
4m
không thỏa mãn.
+ Với
5m thì
422 2
125 15 125 15 0fx x x x x
  , x
do đó 5m thỏa mãn.
Vậy
5S nên tổng các phần tử của
S
bằng 5.
Lưu ý:

f
x
đổi dấu qua các nghiệm của phương trình
2
12 80 0x
.
Bài tập 3.
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
2018; 2018m 
để hàm số
2
11yx mx
đồng biến trên

;  .
A. 2018 . B. 2019 . C. 2020 . D. 2017 .
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Tập xác định D .
Ta có
2
1
x
ym
x

Theo yêu cầu bài toán
2
0
1
x
ym
x

,
x
.
2
1
x
m
x

,
x
.
Xét hàm số
 

222
;0
111
xx
gx g x
xxx


Bảng biến thiên
Vậy
1m  mà
2018; 2018m  nên có 2018 giá trị nguyên.
Bài tập 4. Tìm tất cả các giá trị của m để hàm số sin cosyxxmx
 đồng biến trên .
A.
22m
. B.
22m
.
C.
2m
. D.
2m
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Tập xác định D .
Ta có cos sinyxxm

Hàm đồng biến trên 0, cos sin 0,yx xxmx
 

sin cos ,xxmx
Xét hàm

sin cos
f
xxx trên
Ta có
 
sin cos 2 sin 2 2, 2
4
xx x fx x maxfx




Do đó
,2fx m x maxfx m m
Dạng 5. Xét tính đơn điệu của hàm số trên trên khoảng cho trước
1. Phương pháp giải
* Đối với hàm số
32
yax bx cxd
Giả sử phương trình
2
yax bxc
0a
có hai nghiệm
12
,
x
x . Ta nhắc lại các mối liên hệ nghiệm về
tam thức bậc hai
Khi đó
12
0xxaf

 .

12
12
12
2
0
xx
xx
xx




.

12
12
12
2
0
xx
xx
xx




.

12
0
0
af
xx
af


.
* Để hàm số
32
;y f x m ax bx cx d
đơn điệu trên đoạn có độ dài bằng
k
Thực hiện th
eo các bước sau
Bước 1. Tính
2
;32y f x m ax bx c


Bước 2. Hàm số đơn điệu trên
12
;0xx y
 có hai nghiệm phân biệt
0
0a
Theo định lý Vi-ét
12
12
b
xx
a
c
xx
a

Bước 3. Hàm số đơn điệu trên khoảng có độ dài bằng

2
2
12 12 12
4kxxk xx xxk

Bước 4. Giải các điều kiện để suy ra giá trị m cần tìm.
* Hàm số
ax b
y
cx d
đơn điệu trên khoảng
;
cho trước
Thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Hàm số xác định trên
 
;;
d
d
c
d
c
c
 



Bước 2. Tính

2
ad bc
y
cx d
.
Hàm số đồng biến trên các khoảng xác định
0ad bc
.
Hàm số nghịch biến trên các khoảng xác định
0ad bc

Bước 3. Kết luận
2. Bài tập
Bài tập 1.
Các giá trị thực của tham số m sao cho hàm số
32
2321 6 11yx m x mm x
 đồng
biến trên khoảng
2;  là
A. 1m . B. 1m . C. 2m
. D. 1m .
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Tập xác định D .
Ta có
2
66216 1yx mxmm

Để hàm số đã cho đồng biến trên khoảng
2;
thì ta xét hai trường hợp
- Trường hợp 1: Hàm số đồng biến trên
0,yx


2
0214 1010mmm (vô lí).
- Trường hợp 2: Phương trình 0
y
có hai nghiệm phân biệt thỏa mãn

12 1 2 12
12 1 2
0
2 2 20 40
240
xx x x xx
xx x x





10
3
230 ;1
2
122 140
;1 2;
m
mmm
mm m
m




 

Lưu ý: - Hàm số đồng biến trên
thì sẽ đồng biến trên khoảng
2;
.
- Bảng biến thiên của hàm số
f
xy
khi phương trình 0y
có hai nghiệm
12
,
x
x.
Bài tập 2. Các giá trị thực của tham số m để hàm số

32
1
1310
3
yxmxmx

đồng biến trên
khoảng
0; 3 là
A.
12
7
m
. B.
12
7
m
. C. m
. D.
7
12
m
.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Tập xác định D .
Ta có

2
21 3yx mxm gx
 .
Do
y là hàm số bậc ba với hệ số 0a nên hàm số đồng biến trên
0;3 0y
có hai nghiệm
12
,
x
x
thỏa mãn

12
1. 0 0
03
1. 3 0
g
xx
g



x

1
x
2
x
y
0
0
y
12
30
7120
7
m
m
m



.
Bài tập 3. Các giá trị thực của tham số m để
32
3123fx x x m x m
 trên một khoảng có độ
dài lớn hơn 1 là
A. 0m . B. 0m . C.
5
0
4
m
. D.
5
4
m  .
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Tập xác định
D
.
Ta có
2
36 1fx x xm

Hàm số đồng biến trên một khoảng có độ dài lớn hơn 1 khi và chỉ khi
0fx
có hai nghiệm phân biệt
12
,
x
x
thỏa mãn
21
1xx
.
Để
0fx
có hai nghiệm phân biệt
12
,0
xx
360 2mm
Theo định lý Vi-ét, ta có
12
12
2
1
3
xx
m
xx

Với

2
21 12 12
5
1410450
4
xx xx xx m m
Kết hợp, ta được
5
4
m 
Bài tập 4. Các giá trị thực của tham số m để hàm số
32
23 1 6 23yx m x m x
 nghịch biến
trên một khoảng có độ dài lớn hơn 3 là
A. 6m . B.
0; 6m . C. 0m
. D. 0; 6mm.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Tập xác định D .
Ta có
2
66 16 2yx mxm

1
0
2
x
y
x
m



Hàm số nghịch biến trên một khoảng có độ dài lớn hơn 3
0
y có haỉ nghiệm phân biệt
12
;
x
x sao cho
12
3xx
(1)

12
3
0
12 3 33
6
m
m
m
mm
m




.
Bài tập 5. Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của
m
để hàm số
3
4
x
y
x
m
nghịch biến trên khoảng
2; 
?
A. 1. B. 3 . C. vô số. D. 2.
Hướng dẫn giải
Chọn A
Tập xác định
\4Dm
Để hàm số xác định trên
2; 
thì
1
42
2
mm
Ta có

2
43
4
m
y
x
m
Hàm số nghịch biến trên khoảng
2; 0, 2;yx
 


2
43 3
0, 2; 4 3 0
4
4
m
xmm
xm

Vậy có một số nguyên
0m thỏa mãn.
Bài tập 6. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số
2
5
x
y
x
m
đồng biến trên khoảng
;10 ?
A. 2. B. Vô số. C. 1. D. 3 .
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Tập xác định
\5Dm
Ta có

2
52
5
m
y
x
m
Hàm số đồng biến trên khoảng


0, ; 10
;10
5;10
yx
m



2
2
520
2
5
510
5
2
m
m
m
m
m



Do
m nên
1; 2m .
Bài tập 7. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m
để hàm số
4mx
y
mx
nghịch biến trên khoảng
3;1 ?
A. 2. B. 3 . C. 1. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Tập xác định
\Dm
Ta có

2
2
4m
y
mx
Hàm số nghịch biến trên khoảng


2
40
3;1
3;1
m
m


22
12
3
1
m
m
m
m



Do
m
, nên
1m
.
Vậy có một giá trị nguyên của tham số
m thỏa mãn yêu cầu bài toán.
Bài tập 8. Các giá trị thực của tham số m để hàm số
2cos 3
2cos
x
y
x
m
nghịch biến trên khoảng 0;
3



là
A.

3;1 2;m 
.
B.
3;m

.
C.

;3m  . D.
;3 2;m
  .
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Đặt costx , với
1
0; ;1
32
xt




Khi đó

23
2
t
yft
tm

\
2
m
D



.
Vì hàm số
costx nghịch biến trên
0;
3
x



nên hàm số đã cho nghịch biến trên
0;
3



. Khi và chỉ
khi hàm số đồng biến trên khoảng
1
;1
2



.
Hàm số

23
2
t
yft
tm

đồng biến trên khoảng
1
;1
2



khi và khi và chỉ khi


 

2
26 1
0, ;1
2
260 3
2
;3
1; 2 1; 2
1
;1
22
m
ft t
mm
tm
m
mm
m














Dạng 6: Phương pháp cô lập tham số m, phương pháp hàm số
1. Phương pháp giải
Thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Tính
yfx

Bước 2.
Chuyển về bài toán tìm tham số về một bất phương trình nghiệm đúng với mọi
x
D .
Hàm
số đồng biến trên
0,Dfx xD
, dấu bằng tại hữu hạn điểm trên đó.
Hàm số nghịch biến trên
0,Dfx xD

, dấu bằng tại hữu hạn điểm trên đó.
Bước 3. Kết luận (chọn đáp án).
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Có bao nhiêu giá trị nguyên không âm của tham số m sao cho hàm số
42
23yx m xm
nghịch biến trên đoạn
1; 2
?
A. 2 . B. Vô số. C.
3
.
D. 4 .
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Tập xác định
D
Ta có
32
4223 446yx mxxxm

Hàm s
ố nghịch biến trên đoạn

1; 2
khi
0, 1; 2yx

2
4460xm ;
 
2
3
1; 2 , 1; 2
2
xmxx
 

2
1;2
35
min
22
mx




Kết hợp với
m nguyên không âm suy ra
0;1; 2m
Vậy có ba giá trị nguyên không âm của
m
thỏa mãn yêu cầu bài toán.
Bài tập 2. Có bao nhiêu giá trị nguyên âm của tham số m để hàm số
4
13
42
yxmx
x
 đồng biến trên
khoảng

0; 
?
A. 2 . B. 1. C. 3 . D. 0 .
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Hàm số luôn xác định trên khoảng
0; 
.
Hàm số
4
13
42
yxmx
x

đồng biến trên
0; 0, 0;yx
 và
 
33
22
33
0, 0; , 0;
22
xm x x mx
x
x
 
(1)
Xét hàm số

3
2
3
2
fx x
x
 trên
0; 


5
2
33
31
3
3;01
x
f
xx fx x
xx


.
Bảng biến thiên

55
1
22
 mm
Mà
m
là số nguyên âm nên
2; 1m  .
Vậy có hai giá trị của
m thỏa mãn.
Bài tập 3. Cho hàm số


343 2
1
81 2 27 122018
4
ymxxmxx
 với
m
là tham số. Số các giá trị
nguyên
m
thuộc đoạn

2018; 2018 để hàm số đã cho đồng biến trên
11
;
24
là
A.
2016
.
B.
2019
.
C.
2010
.
D.
2015
.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Tập xác định D
Ta có
332
81 622712ymxx mx

Hàm s
ố đã cho đồng biến trên
11
;
24




khi và chỉ khi
11
0, ;
24
yx



332
11
81 6227120, ;
24
mxx mx x


33
222 222mx mx x x (*),
11
;
24
x

Xét
32
2; 3 2 0,ft t tf t t t

Suy r
a
f
t là hàm đồng biến trên .
Từ (*) ta có
11 2 11
22,; ,;
24 2 24
x
mx x x m x
x
 
 
 
 
 
11
;
24
27
min
22
x
mm
x




 
.
Do
m nguyên và

2018; 2018m  nên có 2015 giá trị của m thỏa mãn.
Bài tập 5. Cho hàm số
3
1yxmx. Gọi S là tập hợp các số tự nhiên m sao cho hàm số đồng biến
trên
1;  . Tổng các phần tử của S bằng
A.
1
. B. 3. C. 9 . D.
10
.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Đặt
3
1
g
xxmx
Ta có
lim
x
gx

 . Do đó hàm số
ygx đồng biến trên
1;
khi và chỉ khi

2
3
0, 1; 3 0, 1;
0, 1;
10, 1;
gx x x m x
gx x
xmx x
 



2
2
1;
2
2
1;
min 3 , 1;
3, 1;
1
1
,1;
min , 1;
mxx
mxx
mx x
mx x
x
x













3
20;1;2
2
m
mm
m

.
Lưu ý: Vì
 
2
ygx gx nên ta có thể chuyển bài toán về xét tính đơn điệu của hàm số

2
ygx
.
- T
ính đạo hà
m

2
.
g
xgx
y
g
x
.
- Hàm số
32
yaxbx cxd đồng biến trên
;
khi và chỉ khi 0y
với
;x
 .
Trường hợp 1:

0, ;
0
gx x
g

Trường hợp 2:

0, ;
0
gx x
g

Dạng 7. Tìm khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số
y
fx
,
y
fux
,
yfux hx
… khi biết bảng biến thiên của hàm số
1. Phương pháp giải
Bước 1:
Tìm đạo hàm của hàm số
y
fux
,
y
fux hx
…
.yuxfux

,
.yuxfux hx


Bước 2: Từ bảng biến thiên xác định nghiệm phương trình
0fx
, nghiệm của bất phương trình
0fx
và nghiệm của bất phương trình
0fx
.
Bước 3: Đánh giá các khoảng thỏa mãn 0, 0yy

Bước 4: Kết luận khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số
yfx ,
yfux ,
yfux hx
…
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Cho hàm số
yfx
có bảng xét dấu đạo hàm như sau
Hàm số
2
2yfx x đồng biến trên khoảng nào dưới đây?
A.
1; 
. B.
3; 2
. C.
0;1
. D.
2; 0
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Đặt
2
2
g
xfx x
Ta có
2
2.2 2gx f x x x



2
2
2
1
1
0
22
02
20
1
23
3
x
x
x
xx
gx x
xx
x
xx
x






Bảng xét dấu
g
x
x

2
0 3
f
x
0
0
0
Dựa vào bảng xé
t dấu của
g
x
suy ra hàm số
2
2
g
xfx x đồng biến trên
;3, 2;1
và
0;1 , nên hàm số đồng biến trên
0;1 .
Lưu ý: - Thông qua bảng xét dấu
fx
xác định được nghiệm của phương trình
0fx
.
- Hàm số
2
2yfx x đồng biến đánh giá 0y
với
2
22 2yxfxx

 (giải bất phương
trình tích)
Chú ý:
Nếu
0
f
xxa
thì
0
f
ux ux a
.
- Bảng xét dấu
g
x
chính là bảng xét dấu của tích
2
22 2
x
fx x
.
Bài tập 2. Cho hàm số
yfx có bảng xét dấu của đạo hàm
f
x
như sau
Hàm s
ố
32
32391ygx f x x x x nghịch biến trên khoảng nào sau đây?
A.
2;1
.
B.
2; 
.
C.
0; 2
.
D.
;2
.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Ta có
2
36932ygx x x f x

.
Hàm số
ygx nghịch biến khi và chỉ khi
2
0232
y
gx x x f x


(1).
Nhận xét:
• Xét
2; 
Với
3112 10xf
 loại.
• Xét
0; 2
Với

391
10
242
xf




loại.
• Xét
;2
Với
415 60xf

loại.
Xét
2;1 thỏa mãn (1) vì

2
2
31
230
230
31
3
21
20
31
12 5
x
xx
xx
x
x
x
fx
x
x











Lưu ý: - Thông qua bảng xét dấu
fx
xác định được nghiệm của bất phương trình
0fx
và
nghiệm của bất phương trình
0fx
.
- Hàm số
ygx nghịch biến
đánh giá
0y
.
Với dạng t
oán này cần tìm những giá trị của
x
sao cho
2
20
230
fx
xx


.
Dạng 8: Tìm khoảng đồng, biến nghịch biến của hàm số
,yfxyfux khi biết đồ thị của
hàm số
yfx
1. Phương pháp giải
Bước 1:
Tìm đạo hàm của hàm số
yfux ,
yuxfux

.
Bước 2: Từ đồ thị hàm số
yfx
xác định được hàm số
yfx
hoặc (nghiệm phương trình
0fx
, nghiệm của bất phương trình
0fx
và nghiệm của bất phương trình
0fx
).
Bước 3: Đánh giá các khoảng thỏa mãn 0, 0yy
.
Bước 4: Kết luận khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số
yfx ,
yfux
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Cho hàm số
32
yfx axbxcxd

,,,abcd có đạo hàm trên và có đồ thị như
hình vẽ. Đặt hàm số
21ygx f x. Hàm số
y
gx nghịch biến trên khoảng
A.

1; 0 . B.

8; 1. C.
1; 2 . D.
0;1 .
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Cách 1:
Hàm số
21ygx f x có
221ygx f x


Hàm số nghịch biến khi và chỉ khi
221 12110 1
y
fx x x


Cách 2: Hàm số
yfx có dạng
32
yfx axbx cxd
,,,abcd .
Ta có

2
32
f
xaxbxc
.
Theo đồ thị, hai điểm

1; 3A
và
1; 1B
là hai điểm cực trị của đồ thị hàm số
y
fx
.
Ta có



13
31
11
10
32 0 3
10
32 0 1
10
f
abcd a
f
abcd b
abc c
f
abc d
f













Vậy
3
31
f
xx x

3
21 21 3211ygx f x x x ;

2
62 1 6ygx x



21 1 0
0
211 1
xx
gx
xx






Bảng xét dấu
x

0
1
g
x
0
0
Vậy hàm số

y
gx
nghịch biến trên
0;1
.
Lưu ý: Từ đồ thị hàm số

yfx
xác định hàm
yfx
. và hàm
21yfx

khảo sát và tìm
khoảng nghịch biến của hàm số.
Chú ý:
Nếu hàm số

yfx đồng biến trên

;ab thì hàm số
f
mx n
:
Đồng biến trên
;
anbn
mm




nếu
0m .
Nghịch biến trên
;
bnan
mm




nếu
0m
.
Bài tập 2. Cho hàm số
32
y
f x ax bx cx d

,,,abcd
có đồ thị như hình bên. Đặt
2
2ygx fx x.
Chọn khẳng định đúng trong các khẳng định sau.
A.
g
x
nghịch biến trên khoảng
0; 2
.
B.
g
x đồng biến trên khoảng
1; 0 .
C.
g
x nghịch biến trên khoảng
1
;0
2



.
D.
g
x
đồng biến trên khoảng
;1
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Hàm số
32
yfx axbx cxd, có đồ thị như hình vẽ.
Nhận xét
0; 4A và
2; 0M là hai điểm cực trị của hàm số.
Ta có



04
41
20
842 0 3
32 0 0
00
12 4 0 4
20
f
da
f
abcd b
abc c
f
abc d
f










Tìm được hàm số
32
34yx x
Ta có

32
22
23 24ygx x x x x

2
22
213 2 6 2ygx x xx xx






1
2
00
1
x
gx x
x



Bảng xét dấu
x
 1
1
2
0

g
x
0
0
0
Vậy
ygx nghịch biến trên khoảng
1
;0
2



.
Lưu ý: - Từ đồ thị hàm số
yfx xác định được hàm
yfx và hàm
2
2yfx x

khảo sát
và tìm khoảng nghịch biến của hàm số.
- Có thể sử dụng
2
21. 2yxfxx


0y

2
210
20
x
fx x


2
2
210
20
22
x
xx
xx



Bài tập 3. Cho hàm số bậc ba
32
y
f x ax bx cx d và
1ygx fmx
 , 0m có đồ thị
như hình vẽ. Hàm số

ygx nghịch biến trên đúng một khoảngcó độ dài bằng 3. Giá trị m là
A.
3
. B.
1
2
.
C.
2
3
.
D.
2
5
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Hàm số
1ygx fmx
nghịch biến trên khoảng có độ dài bằng 3 nên
10 10gx mf mx f mx

 trên một khoảng có độ dài bằng 3.
Ta có

1
10
10
12 1
x
mx
m
fmx
mx
x
m



Bảng xé
t dấu
1fmx
x

1
m
1
m

1fmx
0
0

11
10 ;fmx x
mm




Yêu cầu của bài toán
11 2
3
3
m
mm




Lưu ý: Từ đồ thị hàm số
yfx xác định hàm số
yfx và
1ygx fmx
 kết hợp với
phần nhận xét ở Bài tập 1 cho kết quả.
- Hàm số
f
x đồng biến trên
0; 2 Hàm số
1yfmx
 nghịch biến trên
0121
;
mm




có độ
dài bằng
22
3
3
m
m
 .
Dạng 9: Tìm khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số
yfx ,


yfux ,


yfux hx … khi biết đồ thị của hàm số

yfx
1. Phương pháp giải
Bước 1: Tìm đạo hàm của hàm số
yfux
,
yfux hx
…
 
yuxfux

,
.yuxfux hx


Bước 2: Từ đồ thị hàm số
yfx
xác định nghiệm phương trình
0fx
, nghiệm của bất phương
trình
0fx
và nghiệm của bất phương trình
0fx
.
Bước 3: Đánh giá các khoảng thỏa mãn
0, 0yy


Bước 4: Kết luận khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số
yfx
,
yfux
,
yfux hx …
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Cho hàm số
yfx . Đồ thị hàm số
yfx
như hình vẽ. Hàm số
32ygx f x
nghịch biến t
rên khoảng
A.
;1 . B.
2;  . C.
0; 2 . D.
1; 3 .
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Từ đồ thị

22
:;0
5
x
Cy fxfx
x



(1)
Mà
2. 3 2


g
xfx (2)
Từ (1) và (2) ta có

15
232 2
0320
22
32 5
1
x
x
gx f x
x
x


 


Vậy hàm số
g
x
nghịch biến trên các khoảng
15
;
22



và
;1

.
Lưu ý: Thông qua đồ thị hàm số
yfx


22
0
5
x
fx
x


.

2
0
25
x
fx
x



.
Hàm số
32yf x nghịch biến đánh giá
232 0yf x

.
Chú ý:
Dựa vào giao điểm của đồ thị hàm số
yfx
với trục hoành chọn hàm cụ thể thỏa mãn
225yfx x x x

232yf x

 .
Lập bảng xét dấu.
Kết luận.
Bài tập 2. Cho hàm số
yfx
liên tục trên
. Hàm số
yfx
có đồ thị như hình vẽ. Hàm số

2019 2018
1
2018
x
gx f x
 trên khoảng nào dưới đây?
A.
2;3
.
B.
0;1
.
C.
1; 0
.
D.
1; 2
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Ta có
11gx f x


Do đó

11 0
011
12 3
xx
yfx
xx







Vậy hàm số đồng biến trên

1; 0 .
Nhận xét: Hàm số
g
x
có
11gx f x


.
Từ đồ thị hàm số
yfx
, ta có

1
1
2
x
fx
x

11 2fx x

.
Bài tập 3. Cho hai hàm số
f
x
và
g
x
có đồ thị như hình vẽ. Biết rằng hai hàm số
21fx
và
g
ax b có cùng khoảng nghịch biến
;mn , ,mn
. Khi đó giá trị của biểu thức
4ab bằng
A.
0
. B. 2 . C. 4
. D.
3
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Hàm số
yfx
nghịch biến trên khoảng
1; 3
Hàm số
21yfx có
221yfx


Với
0 2. 210 210 12131 2

   yfx fx x x
Vậy hàm số

21yfx nghịch biến trên khoảng
1; 2
Hàm số
ygaxb có đạo hàm
.yagaxb



0
.0
22
b
x
ax b
a
yagaxb
ax b b
x
a





Nếu
2
0
bb
a
aa

Hàm số nghịch biến trên các khoảng
2
;; ;
bb
aa

 


(không thỏa mãn).
Nếu
2
0
bb
a
aa

Hàm số nghịch biến trên khoảng
2
;
bb
aa



Do hàm số có cùng khoảng nghịch biến là
1; 2
nên
22
11
2
4
22
b
a
aa
bbb
aa









.
Vậy
44ab.
Dạng 10. Ứng dụng tính đơn điệu vào giải phương trình, bất phương trình, tìm điều kiện có nghiệm
của phương trình
1. Phương pháp giải
*
Cho hàm số
yfx liên tục và đồng biến (hoặc nghịch biến) trên tập D, ta có
Với mọi
,uv D mà
f
ufv uv
Nhận xét:
00
f
xfx xx
. Do đó phương trình
0fx
có nhiều nhất một nghiệm
* Cho hàm số
yfx
liên tục và đồng biến (hoặc nghịch biến) trên tập
D
, ta có
Với mọi
,:uv D f u f v u v.
Với mọi
,:uv D f u f v u v
.
* Nếu hàm số
yfx liên tục và có
min
D
f
xA
,
D
max B
thì phương trình
f
xgm có
nghiệm thuộc tập hợp
DAgmB
.
2. Bài tập
Bài tậ
p 1.
Biết phương trình
3
3
27 23 1 26 1
x
xx có một nghiệm thực dương
1
6
ac
x
bd

với
,,bcd là các số nguyên tố. Khẳng định đúng là
A.
61ad bc. B.
61ad bc
.
C.

51ad bc. D.
51ad bc
.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Phương trình

3
3
33
27 23 1 26 1 3 3 26 1 26 1
x
xxxxx x . (1)
Xét hàm số
32
310ft t t f t t
 , t
Hàm số đồng biến trên
.
Phương trình (1):

3
33
3 261 3 261 27 2610fx f x x x x x
10
1123
1123
26 3
26 3
x
x
x



là nghiệm có dạng đã cho
1, 2, 23, 3ab c d
61ad bc.
Bài tập 2. Biết phương trình
32
812103101101
x
xx x x
có một nghiệm thực dương
ab
x
c
với , ,abc
và ,ac là các số nguyên tố cùng nhau.
Khẳng định đúng là
A.

23ac b. B.
43ac b
.
C.
23ac b. D.
43ac b
.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Nhận xét:
- Vế trái là đa thức bậc ba, vế phải chứa căn bậc hai nên ta biến đổi để xuất hiện
3
10 1x . Ta có
 
3
10 1 10 1 10 1 2 10 1 10 1 2 10 1
x
xx x x x 

Khi đó phương trình có dạng

3
3
2 101 2101ax b ax b x x
Điều kiện
1
10
x
Phương trình đã cho

3
3
21 221 101 2101
x
xx x (1).
Xét hàm số
32
2320ft t t f t t

,
t
Hàm số đồng biến trên
.
Phương trình



2
210
1 21 101 21 101
21 101
x
fx f x x x
x
x



2
1
741
2
4
2710
x
x
xx


7, 41, 4 4 3ab c acb
.
Bài tập 3. Biết phương trình
3
12 1
2
213
x
x
x


, có một nghiệm thực
2
ab
x
, với , ,abc
và c là
số nguyên tố. Khẳng định đúng là
A. 21ac b. B. 2ac b
.
C. 21ac b. D. 2ac b
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
kiện
13
1
x
x

Phương trình đã cho
3
2122213xx x x  
33
33 3
1 1 21 21 1 21xx x xfxfx (1)
với
3
f
ttt
Xét hàm số
3
f
ttt
, có
2
31ft t

, t
Hàm số đồng biến trên .
Do đó


3
66
3
32
1
210
1121
2
121
0
x
x
xx
xx
xxx






0
15
1, 5, 2 2 1
15
2
2
x
x
ab c acb
x

.
Bài tập 4. Cho hàm số
yfx có
0
fx ,
x
. Tất cả các giá trị thực của
x
để

1
2ff
x



là
A.
1
0;
2
x



.
B.

1
;0 ;
2
x

 


.
C.
1
;
2
x




.
D.

1
;0 0;
2
x




.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Ta có
0
fx , x nên hàm số
yfx nghịch biến trên
Do đ
ó
 
1112 1
22 0 ;0;
2
x
ff x
xxx




Bài tập 5. Bất phương trình
32
236164 23xxx x
có tập nghiệm là

;ab
. Tổng
ab
có
giá trị bằng
A. 2 . B. 4. C. 5 . D. 3 .
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Điều kiện: 24x
Xét

32
236164
f
xxxx x trên đoạn
2; 4 .
Có


2
32
31
1
,2;4
24
23616
xx
fx x
x
xxx



, do đó hàm số đồng biến trên

2; 4 .
Bất phương trình đã cho
123 1
f
xf x
So với điều kiện, tập nghiệm của bất phương trình là
1; 4 5Sab

.
Bài tập 6. Cho
3
2
m
fx x x
.Tổng các giá trị nguyên của tham số
m
để phương trình
f
fx x
có nghiệm tr
ên đoạn
1; 4 là
A. 6 . B. 9. C. 21 . D. 22 .
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Đặt



tfx
tfx fttfxx
ft x
 
. (1)
Xét hàm số
3
22
m
gu f u u u u có
2
320gu u
,
u
.
Do đó
3
12
m
tx fx x x
. (2)
Phương trình
f
fx x
có nghiệm trên đoạn
1; 4 2
có nghiệm trên đoạn
33
1; 4 1 2 4 0;1; 2;3; 4; 5; 6
m
m
Tổng các g
iá trị là
123456 21
.
Bài tập 7. Cho hàm số

53
34
f
xx x m . Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m
để phương
trình

3
3
f
fx m x m có nghiệm trên đoạn
1; 2 ?
A. 15 . B. 16. C. 17 . D. 18 .
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Đặt
 
3
3
tfxmfxtm, kết hợp với phương trình ta có hệ phương trình


3
33
3
ft x m
f
tt fxx
fx t m



.(1)
Xét hàm số
 
35 3
44
g
ufuuu u m

42
512 0, 1;2gu u u u
 Hàm số đồng biến đoạn
1; 2 .
Do
đó
353
123tx fx x m x x m
(2)
Với
53
1; 2 , 3 2 48xxx
Phương trìn
h (2) có ngh
iệm trên đoạn
1; 2 3 3 48 1 16mm

Bài tập 8. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để phương trình
22sinsinmm x x
có
nghiệm thực?
A.
0
.
B. 1. C.
3
.
D. 2 .
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Điều kiện
sin 0x
.
Ta có
2
2 2sin sin 2 2sin sinmm x xmm x x  .
2
2sin 2 2sin sin 2sinmxmxxx (1)
Xét hàm số
2
2
f
tt t
220, 0ft t t

Hàm số
f
t
đồng biến trên
0;
.
Phương trình


1 2sin sin 2sin sin
f
mxfxmxx
2
sin 2sin
x
xm
Đặt
sin 0;1xt t
Phương trình
đã cho có nghiệm khi và chỉ khi phương trình
2
2ttm
có nghiệm trên
0;1 .
Xé
t hàm số
2
2
g
tt t,

0;1t
Ta có
22; 0 1
g
ttgt t


Suy ra


0;1
0;1
0; min 1max g t g t
Do đó phương trình có nghiệm khi và chỉ khi
10m

Mà
m nên 0; 1mm.
Bài tập 9. Cho hàm số
y
fx liên tục trên , có đồ thị như hình vẽ.
Có bao nhiêu giá trị của tha
m
số
m để phương trình


3
2
2
9
3
38
mm
fx
fx
có 3 nghiệm thực phân
biệt?
A. 1. B. 2. C. 3 . D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Phương trình


32 2
27 3 3 9 3 8m m fx fx


3
3
22
333838m m fx fx

2
338gm g f x (1)
Xét hàm số
32
310,gt t t g t t t
 nên hàm số đồng biến trên
Do đó


 


2
2
2
2
2
98
2
38
3
13 83
98
98
3
3
3
m
fx
m
fx m
m
fx
m
fx


Dựa vào hình vẽ thì phương trình (3) vô nghiệm (vì
0,
f
xx
)
Do đó để phương trình đã cho có ba nghiệm phân biệt
2 có ba nghiệm phân biệt hay
2
2
98
35
3
3
5
11
98
1
3
3
m
m
m
m

.

Preview text:

CHƯƠNG I. ỨNG DỤNG ĐẠO HÀM ĐỂ KHẢO SÁT VÀ VẼ ĐỒ THỊ HÀM SỐ
BÀI 1. TÍNH ĐƠN ĐIỆU CỦA HÀM SỐ
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM 1. Định nghĩa
Cho hàm số f xác định trên khoảng (đoạn hoặc nửa khoảng) K .
* Hàm số f gọi là đồng biến (tăng) trên K nếu x
 , x K; x x f x f x . 1 2 1 2  1  2  Nhận xét:
- Hàm số f x đồng biến trên K thì đồ thị hàm số là đường đi lên từ trái sang phải, biểu diễn trong bảng
biến thiên là dấu mũi tên hướng lên từ trái sang phải.
* Hàm số f gọi là nghịch biến (giảm) trên K nếu x
 , x K; x x f x f x 1 2 1 2  1  2 Nhận xét:
Hàm số f x nghịch biến trên K thì đồ thị hàm số là đường đi xuống từ trái sang phải, biểu diễn trong
bảng biến thiên là dấu mũi tên hướng xuống từ trái sang phải. 2. Định lý Định lí thuận
Giả sử hàm số f có đạo hàm trên khoảng K .
Nếu f  x  0, x
  K thì hàm số đồng biến trên khoảng K .
Nếu f  x  0, x
  K thì hàm số nghịch biến trên khoảng K .
Nếu f  x  0, x
  K thì hàm số không đổi trên khoảng K . Định lí đảo
Giả sử hàm số f có đạo hàm trên khoảng K .
Nếu hàm số f đồng biến trên khoảng K thì f  x  0, x   K .
Nếu hàm số f nghịch biến trên khoảng K thì f  x  0, x   K .
B. PHÂN DẠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1. Tìm các khoảng đơn điệu của hàm số cho bởi công thức y f x
1. Phương pháp giải
Thực hiện các bước như sau:
Bước 1. Tìm tập xác định D .
Bước 2. Tính đạo hàm y  f  x .
Bước 3. Tìm các giá trị x mà f  x  0 hoặc những giá trị làm cho f  x không xác định.
Bước 4. Lập bảng biến thiên hoặc xét dấu trực tiếp đạo hàm.
Bước 5. Kết luận tính đơn điệu của hàm số y f x (chọn đáp án). 2. Bài tập
Bài tập 1. Cho hàm số f x    x 2019 2 1
. Khẳng định nào sau đây là đúng?
A. Hàm số đồng biến trên  .
B. Hàm số đồng biến trên  ;0  .
C. Hàm số nghịch biến trên  ;0  .
D. Hàm số nghịch biến trên  .
Hướng dẫn giải Chọn B.
Tập xác định D   . 2018 2018
Đạo hàm f x
 2x  2x       2 2019. 1 . 1 2019. 1 x  . 2  x Vì   x 2018 2 2019. 1  0 , x
   nên dấu của đạo hàm cùng dấu với x . x
Ta có f  x 0  0  x  1  Ta có bảng biến thiên
Vậy hàm số đồng biến trên  ;0  .
Chú ý: Dấu hiệu mở rộng khi kết luận khoảng đồng biến  ;0  .
Bài tập 2. Cho hàm số f x 3 2
x x  8x  cos x . Với hai số thực a,b sao cho a b . Khẳng định nào sau đây là đúng?
A. f a  f b .
B. f a  f b .
C. f a  f b .
D. f a  f b .
Hướng dẫn giải Chọn C.
Tập xác định D   .
Ta có f  x 2
x x   x   2 3 2 8 sin
3x  2x  
1  7  sin x  0, x   
Suy ra f x đồng biến trên  . Do đó a b f a  f b .
Bài tập 3. Hàm số 2
y x  2x  3 đồng biến trên khoảng nào dưới đây? A.  ;    1 . B.  1;  3 . C. 1; . D. 3; .
Hướng dẫn giải Chọn D.
Tập xác định D   . 2 2
2x  2 x  2x  3 Ta có 2
y x  2x  3   2
x  2x  3     y 
x 2x32 2
y  0  2x  2  0  x  1; y không xác định nếu 1
x   ; x  3. Ta có bảng biến thiên
Hàm số đồng biến trên khoảng  1;   1 và 3; . Chú ý: - Vì   2
f x f x nên có thể xét tính đơn điệu của hàm số 2
y f x để suy ra kết quả.
f  x. f x- Đạo hàm y  . 2 f x
Dạng 2. Xét tính đơn điệu của hàm số y f x khi cho hàm số y f  x
1. Phương pháp giải
Thực hiện theo ba bước như sau:
Bước 1. Tìm các giá trị x mà f  x  0 hoặc những giá trị làm cho f  x không xác định.
Bước 2. Lập bảng biến thiên hoặc xét dấu trực tiếp đạo hàm.
Bước 3. Kết luận tính đơn điệu của hàm số y f x (chọn đáp án). 2. Bài tập
Bài tập 1: Cho hàm số y f x có đạo hàm trên  là f  x 2
x x  
1 . Hàm số đã cho đồng biến trên khoảng A. 1; . B.  ;0  ;1; . C. 0;  1 . D.   ;1  .
Hướng dẫn giải Chọn A. x  0
Ta có f  x 2
 0  x x  
1  0  x 1 Ta có bảng xét dấu x  0 1  f  x  0  0 
Vậy hàm số đồng biến trên khoảng 1; .
Bài tập 2. Cho hàm số f x có đạo hàm f  x   x  2  x  3 1
1 2  x . Hàm số y f x đồng biến
trên khoảng nào, trong các khoảng dưới đây? A.  1  ;  1 . B. 1;2 . C.  ;    1 . D. 2; .
Hướng dẫn giải Chọn B. x
Ta có f  x 2  0  x  1  Bảng xét dấu x  1  1 2  f  x  0  0  0 
Hàm số f x đồng biến trên khoảng 1;2 .
Bài tập 3. Cho hàm số y f x xác định trên khoảng 0;3 có tính chất
f  x  0, x
 0;3 và f x  0, x  1;2 .
Tìm khẳng định đúng trong các khẳng định sau.
A. Hàm số f x đồng biến trên khoảng 0;2 .
B. Hàm số f x không đổi trên khoảng 1;2 .
C. Hàm số f x đồng biến trên khoảng 1;3 .
D. Hàm số f x đồng biến trên khoảng 0;3 .
Hướng dẫn giải Chọn B.
Vì f  x  0, x
 1;2 nên f x là hàm hằng trên khoảng 1;2 .
Trên các khoảng 0;2,1;3,0;3 hàm số y f x thỏa f x  0 nhưng f  x  0, x  1;2 nên
f x không đồng biến trên các khoảng này. 2. Bài tập:
Dạng 3: Tìm tham số để hàm số đơn điệu trên tập xác định
1. Phương pháp giải * Đối với hàm số 3 2
y = ax + bx +cx + d ta thực hiện theo các bước sau Bước 1. Tính 2
y  3ax  2bx c (1).
Bước 2. Xét hai trường hợp
Trường hợp 1: a  0 , thay trực tiếp vào (1) để xét.
Trường hợp 2: a  0 , tính 2
  b  3ac . a  0
Hàm số nghịch biến trên    2
  b  3ac  0 a  0
Hàm số đồng biến trên    2
  b  3ac  0
Bước 3. Kết luận (chọn đáp án). ax b
* Đối với hàm số y
ta thực hiện theo các bước sau cx dd
Bước 1. Tập xác định D   \    c ad bc
Bước 2. Tính y  cxd2
Hàm số đồng biến trên các khoảng xác định  ad bc  0
Hàm số nghịch biến trên các khoảng xác định  ad bc  0
Bước 3. Kết luận. 2. Bài tập:
Bài tập 1. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn  20  ;2 để hàm số 3 2
y x x  3mx 1 đồng biến trên  ? A. 20 . B. 2 . C. 3 . D. 23.
Hướng dẫn giải Chọn B.
Tập xác định D   . Ta có 2
y  3x  2x  3m
Hàm số trên đồng biến trên 2
  3x  2x  3m  0 với mọi x   .   0 1
 1 9m  0  m  3  0 9
Do m là số nguyên thuộc đoạn  20
 ;2 nên có m 1;m  2.
Bài tập 2. Có bao nhiêu giá trị nguyên m để hàm số y   2 m   3
x  m   2 1
1 x x  4 nghịch biến trên khoảng  ;   . A. 3 . B. 0 . C. 1. D. 2 .
Hướng dẫn giải Chọn D.
Tập xác định D   . Ta có y   2 m   2 3
1 x  2m   1 x 1
Hàm số đã cho nghịch biến trên khoảng  ;
   y  0 với x    .
Với m  1 ta có y  1   0 với x
   nên hàm số nghịch biến trên khoảng  ;
  . Vậy m 1 là giá trị cần tìm. 1 Với 1
m   ta có y  4
x 1  0  x    m  1  không thỏa mãn. 4    2  1 m 1 m 1  0  1
• Với m  1 ta có y  0 với x        1    m  1 2
  4m  2m  2  0   m 1  2 2 1
Từ các trường hợp ta được   m  1. Do m    m 0;  1 2
Vậy có hai giá trị nguyên của m thỏa mãn. mx 1
Bài tập 3. Các giá trị của tham số m để hàm số y
đồng biến trên từng khoảng xác định của nó x 1 là A. m  1  . B. m  1  . C. m  1. D. m  1.
Hướng dẫn giải Chọn C.
Tập xác định D   \   1 mx 1 m 1 Ta có y   y  x 1 x  2 1
Xét m  1, hàm số trở thành y  1. (hàm hằng)
Xét m  1, hàm số đồng biến trên từng khoảng xác định của nó khi và chỉ khi y  0, x   1
  m 1  0  m 1.
Lưu ý: Với m  1 thì y  0, x    \  1 . mx 1
Bài tập 4. Tập hợp tất cả các giá trị của tham số m để hàm số y
nghịch biến trên từng khoảng x m xác định là A.  ;    1 . B.  1;   1 . C. 1; . D.   ;1  .
Hướng dẫn giải Chọn B.
Tập xác định D   \  m 2 m 1
Ta có y  xm2 2 m 1
Hàm số nghịch biến trên từng khoảng xác định  y   0 2  m 1 0  1   m 1. x m2
Dạng 4: Xét tính đơn điệu hàm số bậc cao, căn thức, lượng giác có chứa tham số
1. Phương pháp giải Sử dụng các kiến thức
Điều kiện cần để y x a2m 1  
.g x m  không đổi dấu khi x đi qua a là g a  0 .
Cho hàm số y f x liên tục trên K và min f x  A . K
Khi đó bất phương trình f x  m nghiệm đúng với mọi x K khi và chỉ khi m A.
Cho hàm số y f x liên tục trên K và max f x  B . K
Khi đó bất phương trình f x  m nghiệm đúng với mọi x K khi và chỉ khi m B . 2. Bài tập
Bài tập 1. Có bao nhiêu giá trị của tham số m để hàm số 9
y x   2 m m 6 x   3 2
m m m 4 3 3 2
x  2019 đồng biến trên  A. 3 . B. 2 . C. 4 . D. 1.
Hướng dẫn giải Chọn A.
Tập xác định D   . Ta có 8
y  x   2 m m 4 x   3 2
m m m 3 9 5 3 4 3 2 x 3 5
y  x x    2
m mx   3 2
m m m 3 9 5 3 4 3 2
  x .g x  với g x 5  x   2
m mx   3 2 9 5 3
4 m  3m  2m. m  0
Nếu g 0  0  m  2 m 1 
thì y sẽ đổi dấu khi đi qua điểm x  0  hàm số sẽ có khoảng đồng biến và nghịch biến. Do đó để hàm
số đồng biến trên  thì điều kiện cần là g 0  0 m  0  m 2
m  3m  2  0  m 1 m  2  Thử lại: + Với m  0 có 8
y  9x  0 , x
   nên hàm số đồng biến trên  . + Với m  1 có 4 y  x  4
9x 10  0 , x
   nên hàm số đồng biến trên  . + Với m  2 có 4 y  x  4
9x  50  0, x
   nên hàm số đồng biến trên  . m  0
Vậy với m  1 thì hàm số đã cho đồng biến trên  . m  2 
Lưu ý: Nếu g 0  0 thì y luôn đổi dấu khi x qua 0, do đó nếu g x  0 vô nghiệm thi sẽ luôn có một
khoảng đồng biến và một khoảng nghịch biến.
Bài tập 2. Gọi S là tập hợp tất cả các giá trị thực của tham số m để hàm số f x 2 5 3
 m x mx   2 m m   2
20 x  2019 nghịch biến trên  . Tổng giá trị của tất cả các phần tử thuộc S bằng A. 4  . B. 1. C. 1  . D. 5 .
Hướng dẫn giải Chọn D.
Tập xác định D   . Ta có f  x 2 4 2
  m x mx   2 5 3
2 m m  20 x 2 3
x  m x mx    2 5 3
2 m m  20  .xg x  .
Để hàm số nghịch biến trên  thì f  x  0 , x    (*)
Nếu x  0 không phải là nghiệm của g x thì f  x sẽ đổi dấu khi x đi qua x  0 , lúc đó điều kiện (*) không được thỏa mãn.
Do đó điều kiện cần để hàm số đồng biến trên  là x  0 là nghiệm của    g x 2 m 4
 0  m m  20  0  m 5 Thử lại:
+ Với m  4 thì f  x 4 2 2
  x x x  2 80 12
12  80x  , do đó m  4 không thỏa mãn.
+ Với m  5 thì f  x 4 2 2  
x x  x  2 125 15
125x 15  0 , x
   do đó m  5 thỏa mãn. Vậy S   
5 nên tổng các phần tử của S bằng 5.
Lưu ý: f  x đổi dấu qua các nghiệm của phương trình 2
12  80x  0 .
Bài tập 3. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m  2
 018;2018 để hàm số 2
y x 1  mx 1 đồng biến trên  ;   . A. 2018 . B. 2019 . C. 2020 . D. 2017 .
Hướng dẫn giải Chọn A.
Tập xác định D   . x Ta có y   m 2 x 1 x
Theo yêu cầu bài toán y   m  0 , x    . 2 x 1 xm  , x    . 2 x 1 x x
Xét hàm số g x 
; g x   0 2 2 x 1 x 1 2 x   1 Bảng biến thiên Vậy m  1  mà m  2018 
; 2018 nên có 2018 giá trị nguyên.
Bài tập 4. Tìm tất cả các giá trị của m   để hàm số y  sin x  cos x mx đồng biến trên  .
A.  2  m  2 .
B.  2  m  2 . C. m  2 . D. m  2 .
Hướng dẫn giải Chọn C.
Tập xác định D   .
Ta có y  cos x  sin x m
Hàm đồng biến trên   y  0, x
    cos x  sin x m  0, x   
 sin x  cos x  , m x  
Xét hàm f x  sin x  cos x trên    
Ta có sin x  cos x  2 sin x    2  f   x  2, x
    max f x  2  4  
Do đó f x  , m x
    max f x  m m  2 
Dạng 5. Xét tính đơn điệu của hàm số trên trên khoảng cho trước
1. Phương pháp giải * Đối với hàm số 3 2
y ax bx cx d Giả sử phương trình 2
y ax bx c a  0 có hai nghiệm x , x . Ta nhắc lại các mối liên hệ nghiệm về 1 2 tam thức bậc hai Khi đó
x    x af   0 . 1 2  
x x  2
  x x  1 2 . 1 2
x  x   0  1  2 
x x  2
x x    1 2 . 1 2
x   x    0  1  2  af    0
x      x  . 1 2 af     0
* Để hàm số y f x m 3 2 ;
ax bx cx d đơn điệu trên đoạn có độ dài bằng k
Thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Tính y  f  x m 2 ;
 3ax  2bx c  
Bước 2. Hàm số đơn điệu trên  x ; x y  0 có hai nghiệm phân biệt   0 1 2  a  0  bx x   1 2 Theo định lý Vi-ét acx x  1 2  a
Bước 3. Hàm số đơn điệu trên khoảng có độ dài bằng k x x k   x x 2 2  4x x k 1 2 1 2 1 2
Bước 4. Giải các điều kiện để suy ra giá trị m cần tìm. ax b
* Hàm số y
đơn điệu trên khoảng ;   cho trước cx d
Thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Hàm số xác định trên  d     d
;     ;  c   c d     c ad bc
Bước 2. Tính y  . cx d2
Hàm số đồng biến trên các khoảng xác định  ad bc  0 .
Hàm số nghịch biến trên các khoảng xác định  ad bc  0
Bước 3. Kết luận 2. Bài tập
Bài tập 1. Các giá trị thực của tham số m sao cho hàm số 3
y x   m   2 2 3 2
1 x  6mm   1 x 1 đồng
biến trên khoảng 2; là A. m  1. B. m  1. C. m  2 . D. m  1.
Hướng dẫn giải Chọn B.
Tập xác định D   . Ta có 2
y  6x  62m  
1 x  6mm   1
Để hàm số đã cho đồng biến trên khoảng 2; thì ta xét hai trường hợp
- Trường hợp 1: Hàm số đồng biến trên   y  0, x   
     m  2 0 2
1  4mm  
1  0  1  0 (vô lí).
- Trường hợp 2: Phương trình y  0 có hai nghiệm phân biệt thỏa mãn   0 
x x  2  x  2  x  2  0  x x  4  0 1 2 1 2 1 2
x x  2 x x  4  0  1 2  1 2 m  1   0    3  2m 3  0  m m  ;   1 m
 m     m   2 1 2 2 1  4  0  m    ;1 2;
Lưu ý: - Hàm số đồng biến trên thì sẽ đồng biến trên khoảng 2; .
- Bảng biến thiên của hàm số f x  y khi phương trình y  0 có hai nghiệm x , x . 1 2 x  x x  1 2 y  0  0  y 1
Bài tập 2. Các giá trị thực của tham số m để hàm số 3
y   x  m   2
1 x  m  3 x 10 đồng biến trên 3 khoảng 0;3 là 12 12 7 A. m  . B. m  . C. m   . D. m  . 7 7 12
Hướng dẫn giải Chọn A.
Tập xác định D   . Ta có 2
y  x  2m  
1 x m  3  g x.
Do y là hàm số bậc ba với hệ số a  0 nên hàm số đồng biến trên 0;3  y  0 có hai nghiệm x , x 1 2  1.  g 0  0
thỏa mãn x  0  3  x  1 2  1.  g  3  0  m3 0 12  m  7m 12  . 0 7
Bài tập 3. Các giá trị thực của tham số m để f x 3 2
 x  3x  m  
1 x  2m  3 trên một khoảng có độ dài lớn hơn 1 là 5 5 A. m  0 . B. m  0 .
C.   m  0 . D. m   . 4 4
Hướng dẫn giải Chọn D.
Tập xác định D   .
Ta có f  x 2
 3x  6x m 1
Hàm số đồng biến trên một khoảng có độ dài lớn hơn 1 khi và chỉ khi f  x  0 có hai nghiệm phân biệt
x , x thỏa mãn x x  1. 1 2 2 1
Để f  x  0 có hai nghiệm phân biệt x , x    0 1 2
 3m  6  0  m  2  x x  2 1 2 
Theo định lý Vi-ét, ta có  1 m x x  1 2  3 5
Với x x  1   x x 2  4x x 1  0  4m  5  0  m   2 1 1 2 1 2 4 5
Kết hợp, ta được m   4
Bài tập 4. Các giá trị thực của tham số m để hàm số 3
y x  m   2 2 3
1 x  6m  2 x  3 nghịch biến
trên một khoảng có độ dài lớn hơn 3 là A. m  6 .
B. m 0;6 . C. m  0 . D. 0; m m  6 .
Hướng dẫn giải Chọn D.
Tập xác định D   . Ta có 2
y  6x  6m  
1 x  6m  2 x  1 
y  0  x  2m
Hàm số nghịch biến trên một khoảng có độ dài lớn hơn 3
y  0 có haỉ nghiệm phân biệt x ; x sao cho x x  3 (1) 1 2 1 2  1   2  mm  3 m  0      . 1
  2  m  3 m  3  3    m  6 x  3
Bài tập 5. Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của m để hàm số y
nghịch biến trên khoảng x  4m 2; ? A. 1. B. 3 . C. vô số. D. 2 .
Hướng dẫn giải Chọn A
Tập xác định D   \ 4   m 1
Để hàm số xác định trên 2; thì 4
m  2  m   2 4m  3
Ta có y  x4m2
Hàm số nghịch biến trên khoảng 2;  y  0, x  2; 4m  3 3   0, x
  2;  4m  3  0  m  2   x  4m 4
Vậy có một số nguyên m  0 thỏa mãn. x  2
Bài tập 6. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số y
đồng biến trên khoảng x  5m  ;  1  0 ? A. 2 . B. Vô số. C. 1. D. 3 .
Hướng dẫn giải Chọn A.
Tập xác định D   \ 5   m 5m  2
Ta có y  x5m2 y  0, x    ;  1  0
Hàm số đồng biến trên khoảng  ;  1  0     5  m    ;  1  0    2 5m  2  0 m  2     m  2 5 5  m  1  0 5 m  2
Do m   nên m 1;  2 . mx  4
Bài tập 7. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để hàm số y
nghịch biến trên khoảng m x  3;   1 ? A. 2 . B. 3 . C. 1. D. 4 .
Hướng dẫn giải Chọn C.
Tập xác định D   \   m 2 m  4
Ta có y  mx2 2 m  4  0
Hàm số nghịch biến trên khoảng  3;   1   m  3;   1 2  m  2   m  3   1  m  2  m 1
Do m   , nên m  1.
Vậy có một giá trị nguyên của tham số m thỏa mãn yêu cầu bài toán. 2cos x  3   
Bài tập 8. Các giá trị thực của tham số m để hàm số y
nghịch biến trên khoảng 0;   là 2 cos x m  3  A. m  3;   1 2; . B. m  3;   . C. m  ;  3   . D. m  ;    3 2; .
Hướng dẫn giải Chọn C.     1  Đặt c
t  os x , với x  0;  t  ;1      3   2  t
Khi đó y f t 2 3  2t mm D   \   .  2       
Vì hàm số t  cos x nghịch biến trên x  0; 
 nên hàm số đã cho nghịch biến trên 0;   . Khi và chỉ  3   3   1 
khi hàm số đồng biến trên khoảng ;1   .  2  t   1 
Hàm số y f t 2 3  đồng biến trên khoảng ;1   khi và khi và chỉ khi 2t m  2       f   t 2m 6 1   0, t   ;1     2t m2  2   2  m  6  0 m  3         m    m 1;2 m m       1;2 1   ; 3  ;1    2  2 
Dạng 6: Phương pháp cô lập tham số m, phương pháp hàm số
1. Phương pháp giải
Thực hiện theo các bước sau
Bước 1. Tính y  f  x
Bước 2. Chuyển về bài toán tìm tham số về một bất phương trình nghiệm đúng với mọi x D .
Hàm số đồng biến trên D f  x  0, x
  D , dấu bằng tại hữu hạn điểm trên đó.
Hàm số nghịch biến trên D f  x  0, x
  D , dấu bằng tại hữu hạn điểm trên đó.
Bước 3. Kết luận (chọn đáp án). 2. Bài tập
Bài tập 1. Có bao nhiêu giá trị nguyên không âm của tham số m sao cho hàm số 4
y  x   m   2 2
3 x m nghịch biến trên đoạn 1;2? A. 2 . B. Vô số. C. 3 . D. 4 .
Hướng dẫn giải Chọn C.
Tập xác định D   Ta có 3
y   x   m   x x 2 4 2 2 3 4
x  4m  6
Hàm số nghịch biến trên đoạn 1;2 khi y  0, x  1;2 3 2  4
x  4m  6  0 ; x  1;2 2
m x  , x  1;2 2  3  5 2
m  min x      1;2  2  2
Kết hợp với m nguyên không âm suy ra m 0;1;  2
Vậy có ba giá trị nguyên không âm của m thỏa mãn yêu cầu bài toán. 1 3
Bài tập 2. Có bao nhiêu giá trị nguyên âm của tham số m để hàm số 4
y x mx  đồng biến trên 4 2x khoảng 0; ? A. 2 . B. 1. C. 3 . D. 0 .
Hướng dẫn giải Chọn A.
Hàm số luôn xác định trên khoảng 0; . 1 3 Hàm số 4
y x mx
đồng biến trên 0;  y  0, x  0; và 4 2x 3 3 3  x m   0, x  0; 3  x    , m x   0; (1) 2 2   2x 2x 3
Xét hàm số f x 3  x  trên 0; 2 2x 3 3 5 x 1 2 
f  x  3x  
; f x  0  x  1. 3 3   x x Bảng biến thiên   5 5
1  m   m   2 2
Mà m là số nguyên âm nên m 2;  1 .
Vậy có hai giá trị của m thỏa mãn. 1
Bài tập 3. Cho hàm số y   3 8m   4 3
1 x  2x  2m  7 2
x 12x  2018 với m là tham số. Số các giá trị 4  1  1  
nguyên m thuộc đoạn 2018;2018 để hàm số đã cho đồng biến trên ;  là 2 4    A. 2016 . B. 2019 . C. 2010 . D. 2015 .
Hướng dẫn giải Chọn D.
Tập xác định D   Ta có y   3 m   3 2 8
1 x  6x  22m  7 x 12  1  1    1  1  
Hàm số đã cho đồng biến trên ; 
khi và chỉ khi y  0, x   ; 2 4     2 4      1  1  3   8m   3 2
1 x  6x  22m  7 x 12  0, x   ;  2 4        1 1
mx3   mx   x  3 2 2 2
2  2 x  2 (*), x   ;  2 4    Xét f t 3
t t f t 2 2 ;
 3t  2  0, t   
Suy ra f t là hàm đồng biến trên  .  1  1   x  2  1  1  
Từ (*) ta có 2mx x  2, x   ;  m  , x   ;  2 4  2x  2 4      x  2 7  m  min  m   .  1  1   ; 2x 2  2 4   
Do m nguyên và m  2
 018;2018 nên có 2015 giá trị của m thỏa mãn.
Bài tập 5. Cho hàm số 3
y x mx 1 . Gọi S là tập hợp các số tự nhiên m sao cho hàm số đồng biến
trên 1; . Tổng các phần tử của S bằng A. 1. B. 3. C. 9 . D. 10.
Hướng dẫn giải Chọn B.
Đặt g x 3
x mx 1
Ta có lim g x   . Do đó hàm số y g x đồng biến trên 1; khi và chỉ khi x
gx  0, x  1; 2 3
x m  0, x  1;   
g x  0, x  1; 3
x mx 1  0, x  1;      m  min  2 2 3x , x m x x  1; 3 , 1;        1;     1   2 m x , x  1;   1 2      
m  min x  , x     1;  x 1;   x
 m  3  m  2 m0;1; 2 m  . 2 Lưu ý: Vì    2 y
g x g x nên ta có thể chuyển bài toán về xét tính đơn điệu của hàm số 2
y g x.
g x.g x
- Tính đạo hàm y  . 2 g x- Hàm số 3 2
y ax bx cx d đồng biến trên ; khi và chỉ khi y  0 với x
 ; .
gx  0, x  ; Trường hợp 1: g     0
gx  0, x  ; Trường hợp 2: g     0
Dạng 7. Tìm khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số y f x, y f u x ,
y f u x  hx … khi biết bảng biến thiên của hàm số
1. Phương pháp giải
Bước 1: Tìm đạo hàm của hàm số y f u x , y f u x  hx …
y  u x. f u x , y  u x. f u x  hx
Bước 2: Từ bảng biến thiên xác định nghiệm phương trình f  x  0, nghiệm của bất phương trình
f  x  0 và nghiệm của bất phương trình f  x  0 .
Bước 3: Đánh giá các khoảng thỏa mãn y  0, y  0
Bước 4: Kết luận khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số y f x , y f u x ,
y f u x  hx … 2. Bài tập
Bài tập 1. Cho hàm số y f x có bảng xét dấu đạo hàm như sau x  2  0 3  f  x  0  0  0 
Hàm số y f  2
x  2x đồng biến trên khoảng nào dưới đây? A. 1; . B.  3;  2 . C. 0;  1 . D.  2;  0 .
Hướng dẫn giải Chọn C.
Đặt g x  f  2 x  2x
Ta có g x  f  2
x  2x.2x  2 x  1 x  1    2 x  0     g xx 2x 2 0      x  2  2
x  2x  0   x  1 2 x 2x 3     x  3 
Bảng xét dấu g x
Dựa vào bảng xét dấu của g x suy ra hàm số g x  f  2
x  2x đồng biến trên  ;  3  , 2  ;  1 và 0; 
1 , nên hàm số đồng biến trên 0;  1 .
Lưu ý: - Thông qua bảng xét dấu f  x  xác định được nghiệm của phương trình f  x  0.
- Hàm số y f  2
x  2x đồng biến đánh giá y  0 với y   x   f  2 2 2
x  2x (giải bất phương trình tích) Chú ý:
Nếu f x  0  x a thì f u x  0  u x  a .
- Bảng xét dấu g x chính là bảng xét dấu của tích x   f  2 2 2
x  2x.
Bài tập 2. Cho hàm số y f x có bảng xét dấu của đạo hàm f  x như sau
Hàm số y g x  f x   3 2 3
2  x  3x  9x 1 nghịch biến trên khoảng nào sau đây? A.  2;   1 . B. 2; . C. 0;2 . D.  ;  2   .
Hướng dẫn giải Chọn A.
Ta có y  g x 2
 3x  6x  9  3 f 2  x.
Hàm số y g x nghịch biến khi và chỉ khi
y  g x 2
 0  x  2x  3  f 2  x (1). Nhận xét: • Xét 2;
Với x  3   
1  12  f   1  0  loại. • Xét 0;2 3 9  1  Với x     1   f    0    loại. 2 4  2  • Xét  ;  2   Với x  4    
1  5  f 6  0  loại. Xét  2;   1 thỏa mãn (1) vì 2
x  2x  3  0 3  x  1 2
x  2x  3  0                f    x x x 2  x 2 1 3 3 1  0  1 
  2  x  5   3   x  1
Lưu ý: - Thông qua bảng xét dấu f  x  xác định được nghiệm của bất phương trình f  x  0 và
nghiệm của bất phương trình f  x  0 .
- Hàm số y g x nghịch biến đánh giá y  0 .
f 2  x  0
Với dạng toán này cần tìm những giá trị của x sao cho . 2
x  2x  3  0
Dạng 8: Tìm khoảng đồng, biến nghịch biến của hàm số y f x, y f u x khi biết đồ thị của
hàm số y f x
1. Phương pháp giải
Bước 1: Tìm đạo hàm của hàm số y f u x , y  u xf u x .
Bước 2: Từ đồ thị hàm số y f x xác định được hàm số y f x hoặc (nghiệm phương trình
f  x  0, nghiệm của bất phương trình f  x  0 và nghiệm của bất phương trình f  x  0 ).
Bước 3: Đánh giá các khoảng thỏa mãn y  0, y  0 .
Bước 4: Kết luận khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số y f x , y f u x 2. Bài tập
Bài tập 1. Cho hàm số    3 2 y
f x ax bx cx d a, ,
b c, d   có đạo hàm trên  và có đồ thị như
hình vẽ. Đặt hàm số y g x  f 2x  
1 . Hàm số y g x nghịch biến trên khoảng A.  1  ;0 . B.  8;    1 . C. 1;2 . D. 0;  1 .
Hướng dẫn giải Chọn D.
Cách 1: Hàm số y g x  f 2x  
1 có y  g x  2 f 2x   1
Hàm số nghịch biến khi và chỉ khi
y  2 f 2x   1  1
  2x 1  1  0  x 1
Cách 2: Hàm số y f x có dạng    3 2 y
f x ax bx cx d a,b,c, d   .
Ta có f  x 2
 3ax  2bx c .
Theo đồ thị, hai điểm A 1
 ;3 và B1; 
1 là hai điểm cực trị của đồ thị hàm số y f x . Ta có  f   1  3
a b c d  3 a  1  f  1  1 
a b c d  1  b   0      f   1  0
3a  2b c  0 c  3      f     3 
a  2b c  0 d  1 1 0 Vậy f x 3
x  3x 1
y g x  f x     x  3 2 1 2 1  32x   1 1;
y  g x   x  2 6 2 1  6       g x 2x 1 1 x 0  0   2x 11 x 1 Bảng xét dấu x  0 1  g x  0  0 
Vậy hàm số y g x nghịch biến trên 0;  1 .
Lưu ý: Từ đồ thị hàm số y f x  xác định hàm y f x. và hàm y f 2x  
1  khảo sát và tìm
khoảng nghịch biến của hàm số. Chú ý:
Nếu hàm số y f x đồng biến trên a;b thì hàm số f mx n:
a n b n Đồng biến trên ; 
nếu m  0 . m m
b n a n Nghịch biến trên ; 
nếu m  0 . m m
Bài tập 2. Cho hàm số    3 2 y
f x ax bx cx d
a, ,bc,d  có đồ thị như hình bên. Đặt
y g x  f  2
x x  2 .
Chọn khẳng định đúng trong các khẳng định sau.
A. g x nghịch biến trên khoảng 0;2 .
B. g x đồng biến trên khoảng 1;0 .  1 
C. g x nghịch biến trên khoảng  ;0   .  2 
D. g x đồng biến trên khoảng  ;    1 .
Hướng dẫn giải Chọn C. Hàm số    3 2 y
f x ax bx cx d , có đồ thị như hình vẽ.
Nhận xét A0;4 và M 2;0 là hai điểm cực trị của hàm số.  f 0  4 d  4 a  1  f 2  0 8
a  4b  2c d  0 b  3  Ta có      f 0  0
3a  2b c  0 c  0     f     12 
a  4b c  0 d  4 2 0 Tìm được hàm số 3 2
y x  3x  4 3 2
Ta có y g x   2
x x     2 2
3 x x  2  4
y g x   x    x x  2 2   2 2 1 3 2
6 x x  2      1 x    2 g x 0     x  0 x  1    Bảng xét dấu x  1  1 0   2 g x  0  0  0   1  
Vậy y g x nghịch biến trên khoảng ;0   .  2 
Lưu ý: - Từ đồ thị hàm số y f x xác định được hàm y f x và hàm y f  2
x x  2  khảo sát
và tìm khoảng nghịch biến của hàm số.
- Có thể sử dụng y   x   f  2 2 1 . x x  2 y  0 2x 1  0   f    2
x x  2  0 2x 1  0 2 
x x  2  0  2
x x  2  2 
Bài tập 3. Cho hàm số bậc ba    3 2 y
f x ax bx cx d và y g x   f mx  
1 , m  0 có đồ thị
như hình vẽ. Hàm số y g x nghịch biến trên đúng một khoảngcó độ dài bằng 3. Giá trị m là 1 2 2 A. 3 . B. . C. . D. . 2 3 5
Hướng dẫn giải Chọn C. Hàm số
y g x   f mx  
1 nghịch biến trên khoảng có độ dài bằng 3 nên
g x  mf mx  
1  0  f mx  
1  0 trên một khoảng có độ dài bằng 3.  1  x  mx 1  0  Ta có    1  0 m f mx   mx 1 2  1 x   m
Bảng xét dấu f mx   1 x  1  1  m m
f mx   1  0  0   
f mx   1 1 1  0  x   ;  m m    1 1  2
Yêu cầu của bài toán  3    m     m m  3
Lưu ý: Từ đồ thị hàm số y f x  xác định hàm số y f x và y g x  f mx   1 kết hợp với
phần nhận xét ở Bài tập 1 cho kết quả.  0 1 2 1
- Hàm số f x đồng biến trên 0;2  Hàm số y   f mx  
1 nghịch biến trên ;   có độ m m  2 2 dài bằng
 3  m . m 3
Dạng 9: Tìm khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số y f x , y f u x ,
y f u x  hx … khi biết đồ thị của hàm số y f  x
1. Phương pháp giải
Bước 1: Tìm đạo hàm của hàm số y f u x , y f u x  hx …
y  u xf u x , y  u x. f u x  hx
Bước 2: Từ đồ thị hàm số y f  x xác định nghiệm phương trình f  x  0, nghiệm của bất phương
trình f  x  0 và nghiệm của bất phương trình f  x  0 .
Bước 3: Đánh giá các khoảng thỏa mãn
y  0, y  0
Bước 4: Kết luận khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số y f x , y f u x ,
y f u x  hx … 2. Bài tập
Bài tập 1. Cho hàm số y f x . Đồ thị hàm số y f  x như hình vẽ. Hàm số y g x  f 3 2x nghịch biến trên khoảng A.  ;    1 . B. 2; . C. 0;2 . D. 1;3 .
Hướng dẫn giải Chọn A.   x
Từ đồ thị Cy f  xf  x 2 2 : ;  0   (1) x  5
Mà g x  2.
f 3 2x (2) 1 5  2   3  2x  2  
Từ (1) và (2) ta có    0  3  2   0 x g x f x     2 2 3  2x  5 x  1   1 5 
Vậy hàm số g x nghịch biến trên các khoảng ;   và  ;    1 .  2 2 
Lưu ý: Thông qua đồ thị hàm số y f  x     f  x 2 x 2  0   . 5  x    f  xx 2  0   . 2  5  x
Hàm số y f 3 2x nghịch biến đánh giá y  2
f 3 2x  0 . Chú ý:
Dựa vào giao điểm của đồ thị hàm số y f  x với trục hoành chọn hàm cụ thể thỏa mãn
y f  x   x  2 x  2 x  5 y  2
f 3 2x.
Lập bảng xét dấu. Kết luận.
Bài tập 2. Cho hàm số y f x liên tục trên  . Hàm số y f  x có đồ thị như hình vẽ. Hàm số
      2019 2018x g x f x 1 
trên khoảng nào dưới đây? 2018 A. 2;3. B. 0;  1 . C.  1  ;0 . D. 1;2 .
Hướng dẫn giải Chọn C.
Ta có g x  f  x   1 1 x    x
Do đó y   f  x   1 1 0 0 1  1   x 1 2 x  3
Vậy hàm số đồng biến trên  1  ;0 .
Nhận xét: Hàm số g x có g x  f  x   1 1. x  
Từ đồ thị hàm số y f  x, ta có f  x 1  1  x  2
f  x  1  1
  x  2 .
Bài tập 3. Cho hai hàm số f x và g x có đồ thị như hình vẽ. Biết rằng hai hàm số f 2x   1 và
g ax b có cùng khoảng nghịch biến  ; m n , ,
m n   . Khi đó giá trị của biểu thức 4a b bằng A. 0 . B. 2  . C. 4  . D. 3 .
Hướng dẫn giải Chọn C.
Hàm số y f x nghịch biến trên khoảng 1;3
Hàm số y f 2x  
1 có y  2 f 2x   1
Với y  0  2. f 2x  
1  0  f 2x  
1  0  1  2x 1  3  1  x  2
Vậy hàm số y f 2x  
1 nghịch biến trên khoảng 1;2
Hàm số y g ax b có đạo hàm y  .
a gax b  b x       
ax b  0  .  0 a y a g ax b  
ax b  2  2  bx   a b 2  b
Nếu a  0    a a
b   2  b
Hàm số nghịch biến trên các khoảng ;   ; ;     (không thỏa mãn).  a   ab 2  b
Nếu a  0    a a  2  b b
Hàm số nghịch biến trên khoảng ;    a a  2  b  2 1  1   aa a  2 
Do hàm số có cùng khoảng nghịch biến là 1;2 nên     . b bb4   2   2   aa
Vậy 4a b  4  .
Dạng 10. Ứng dụng tính đơn điệu vào giải phương trình, bất phương trình, tìm điều kiện có nghiệm của phương trình
1. Phương pháp giải
* Cho hàm số y f x liên tục và đồng biến (hoặc nghịch biến) trên tập D, ta có
Với mọi u,v D mà f u  f v  u v
Nhận xét: f x  f x x x . Do đó phương trình f x  0 có nhiều nhất một nghiệm 0  0
* Cho hàm số y f x liên tục và đồng biến (hoặc nghịch biến) trên tập D , ta có
Với mọi u, v D : f u  f v  u v .
Với mọi u, v D : f u  f v  u v .
* Nếu hàm số y f x liên tục và có min f x  A , max B thì phương trình f x  g m có D D
nghiệm thuộc tập hợp D A g m  B . 2. Bài tập a 1 c
Bài tập 1. Biết phương trình 3 3
27x  23x 1  26x 1 có một nghiệm thực dương x   với b 6 d ,
b c, d là các số nguyên tố. Khẳng định đúng là
A. 6a d   b c 1.
B. 6a d   b c 1.
C. 5a d   b c 1.
D. 5a d   b c 1.
Hướng dẫn giải Chọn B. Phương trình x x  
x    x3 3 3
x   x   3 27 23 1 26 1 3 3 26 1  26x 1 . (1)
Xét hàm số f t 3
t t f t 2
 3t 1  0 , t   
 Hàm số đồng biến trên  .
Phương trình (1): f 3x  f  3 26x 1 3 3
 3x  26x 1  27x  26x 1  0 x  1   0 1 1 23   1 1 23  x  
là nghiệm có dạng đã cho x   2 6 3  2 6 3
a 1,b  2,c  23,d  3
 6a d   b c 1.
Bài tập 2. Biết phương trình 3 2
8x 12x 10x  3  10x  
1 10x 1 có một nghiệm thực dương a b x  với , a ,
b c   và a,c là các số nguyên tố cùng nhau. c Khẳng định đúng là
A. 2a c  b  3 .
B. 4a c  b  3.
C. 2a c  b  3.
D. 4a c  b  3 .
Hướng dẫn giải Chọn D. Nhận xét:
- Vế trái là đa thức bậc ba, vế phải chứa căn bậc hai nên ta biến đổi để xuất hiện  x  3 10 1 . Ta có  x  
x    x     x     x 3 10 1 10 1 10 1 2 10 1 10 1  2 10x 1
Khi đó phương trình có dạng ax b  ax b   x  3 3 2 10 1  2 10x 1 1 Điều kiện x  10
Phương trình đã cho   x     x     x  3 3 2 1 2 2 1 10 1  2 10x 1 (1).
Xét hàm số f t 3
t t f t 2 2
 3t  2  0 , t   
 Hàm số đồng biến trên  . Phương trình     
f x    f x   2x 1 0 1 2 1 10
1  2x 1  10x 1  2x  2 1  10x 1  1 x  7  41   2  x  2 4
2x 7x 1 0
a  7,b  41,c  4  4a c  b  3. x 1  2 1 a b
Bài tập 3. Biết phương trình 
, có một nghiệm thực x  , với , a , b c   và c là 3 2x 1  3 x  2 2
số nguyên tố. Khẳng định đúng là
A. 2ac b 1.
B. ac b  2 .
C. 2ac b 1 .
D. ac b  2 .
Hướng dẫn giải Chọn C. x  kiện  13 x  1 
Phương trình đã cho   x   x    x   3 2 1 2 2  2x 1  3
  x  3  x    x  3 3 3 
x   f x    f  3 1 1 2 1 2 1 1 2x 1 (1) với   3
f t t t Xét hàm số   3
f t t t , có f t 2  3t 1, t
    Hàm số đồng biến trên  .     1 2x 1 0   x  Do đó   3
1  x 1  2x 1     x   6  x  6 3 2 1 2 1 3 2
x x x  0 x  0 1 5   1 5  x
a  1,b  5,c  2  2ac b 1. x  2  2  1 
Bài tập 4. Cho hàm số y f x có f  x  0 , x
   . Tất cả các giá trị thực của x để ff   2  x  là  1    A. x  0;   .
B. x   1 ;0  ;   .  2   2   1    C. x   ;    .
D. x   1 ;0  0;   .  2   2 
Hướng dẫn giải Chọn B.
Ta có f  x  0 , x
   nên hàm số y f x nghịch biến trên   1  1 1 2x  1  Do đó f
f 2   2   0  x  ;  0  ;       x x x  2 
Bài tập 5. Bất phương trình 3 2
2x  3x  6x 16  4  x  2 3 có tập nghiệm là  ;
a b . Tổng a b có giá trị bằng A. 2  . B. 4. C. 5 . D. 3 .
Hướng dẫn giải Chọn C. Điều kiện: 2   x  4 Xét f x 3 2
 2x  3x  6x 16  4  x trên đoạn 2;4 . 3 2 x x   1 1
Có f  x   , x   2
 ;4 , do đó hàm số đồng biến trên 2;4. 3 2
2x  3x  6x 16 2 4  x
Bất phương trình đã cho  f x  f   1  2 3  x  1
So với điều kiện, tập nghiệm của bất phương trình là S  1;4  a b  5 .
Bài tập 6. Cho   3    2m f x x x
.Tổng các giá trị nguyên của tham số m để phương trình f f x  x
có nghiệm trên đoạn 1;4 là A. 6 . B. 9. C. 21. D. 22 .
Hướng dẫn giải Chọn C. t   f x
Đặt t f x     . (1)   
f t  t f x  x f t x
Xét hàm số      3    2  2m g u f u u u u có gu 2
 3u  2  0 , u    .
Do đó        3 1    2m t x f x x x . (2)
Phương trình f f x  x có nghiệm trên đoạn 1;4  2 có nghiệm trên đoạn   3 m 3
1; 4  1  2  4  m 0;1;2;3;4;5;  6
Tổng các giá trị là 1 2  3  4  5  6  21.
Bài tập 7. Cho hàm số f x 5 3
x  3x  4m . Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để phương trình      3 3 f f x
m x m có nghiệm trên đoạn 1;2? A. 15 . B. 16. C. 17 . D. 18 .
Hướng dẫn giải Chọn B. Đặt t
f xm f x 3 3   
t m , kết hợp với phương trình ta có hệ phương trình  f t 3  x m 3 3      .(1) f   xf t t f x x 3      t m
Xét hàm số g u  f u 3 5 3
u u  4u  4m gu 4 2
 5u 12u  0, u
 1;2  Hàm số đồng biến đoạn 1;2.
Do đó    t x f x 3 5 3 1
x m x  2x  3m (2) Với x   5 3
1; 2 ,3  x  2x  48
 Phương trình (2) có nghiệm trên đoạn 1;2  3  3m  48  1 m 16
Bài tập 8. Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để phương trình m  2 m  2sin x  sin x có nghiệm thực? A. 0 . B. 1. C. 3 . D. 2 .
Hướng dẫn giải Chọn D.
Điều kiện sin x  0 . Ta có 2
m  2 m  2sin x  sin x m  2 m  2sin x  sin x . 2
m  2sin x  2 m  2sin x  sin x  2sin x (1)
Xét hàm số f t 2  t  2t
f t  2t  2  0, t
  0  Hàm số f t đồng biến trên 0; . Phương trình  
1  f m  2sin x   f sin x  m  2sin x  sin x 2
 sin x  2sin x m
Đặt sin x t t 0  ;1
Phương trình đã cho có nghiệm khi và chỉ khi phương trình 2
t  2t m có nghiệm trên 0;  1 .
Xét hàm số g t 2
t  2t , t 0;  1
Ta có gt  2t  2; gt  0  t 1
Suy ra max g t  0;min g t  1  0; 1 0; 1
Do đó phương trình có nghiệm khi và chỉ khi 1   m  0
Mà m   nên m  0;m  1  .
Bài tập 9. Cho hàm số y f x liên tục trên  , có đồ thị như hình vẽ. 3 9m m
Có bao nhiêu giá trị của tham số m để phương trình 2
f x  3 có 3 nghiệm thực phân 2
3 f x  8 biệt? A. 1. B. 2. C. 3 . D. 4 .
Hướng dẫn giải Chọn B. Phương trình 3 
m m   2
f x   2 27 3 3 9
3 f x  8
  m  m   f x 3 3 2 2 3 3 3
8  3 f x  8
g m  g  2 3
3 f x  8 (1)
Xét hàm số g t 3
t t gt 2
 3t 1  0, t
   nên hàm số đồng biến trên  2  m  3  m  8  f x 9 8  2  Do đó   2
1  3 f x        3 2 8 3m 9m 8 2 f  x 2   m   3  f x 9 8   3  3
Dựa vào hình vẽ thì phương trình (3) vô nghiệm (vì f x  0, x  )
Do đó để phương trình đã cho có ba nghiệm phân biệt  2 có ba nghiệm phân biệt hay 2  9m 8  35   3 m  3  5   . 2  9m 8  11   1 m   3  3