PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 1.
Chương IV. HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VUÔNG
Bài 11. TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA GÓC NHỌN
A. KIẾN THỨC CẦN NHỚ
Cho góc nhọn
α
. Xét tam giác
ABC
vuông tại
A
, có góc nhọn bằng
α
(hình vẽ bên). Ta có:
I. Định nghĩa
AC
sin
BC
α
=
(tỉ số giữa cạnh đối và cạnh
huyền) .
AB
cos
BC
α
=
(tỉ số giữa cạnh kề và cạnh huyền)
AC
tan
AB
α
=
(tỉ số giữa cạnh đối và cạnh kề)
AB
cot
AC
α
=
(ti số giữa cạnh kề và cạnh đối)
Chú ý:
0 sin 1; 0 cos 1
αα
< << <
.
II. Tỉ số lượng giác cưa hai góc phụ nhau
(
)
sin 90 cos
αα
°− =
( )
cos 90 sin
αα
°− =
( )
tan 90 cot
αα
°− =
( )
cot 90 tan
αα
°− =
B. PHÂN LOẠI CÁC BÀI TẬP
I. Tính tỉ số lượng giác của một góc nhọn
Bài toán 1. Cho tam giác
ABC
vuông tại
, có
6 cm, 8 cmAB AC= =
. Hãy tính các tỉ số lượng giác
sin ,cos ,tan ,cot
αααα
với
B
α
=
.
Lời giải
Xét
ABC∆
vuông tại
A
co
()B gt
α
=
Theo định lí Pythagore, ta có:
2 2 2 22
6 8 100 10( cm)BC AB AC BC= + =+= ⇒ =
Theo định nghĩa của tỉ số lượng giác sin, cos, tan, cot,
ta có:
84
sin ;
10 5
AC
BC
α
= = =
63
cos ;
10 5
AB
BC
α
= = =
84
tan ;
63
AC
AB
α
= = =
63
cot .
84
AB
AC
α
= = =
Bài toán 2. Cho tam giác
ABC
vuông tại
, có
12,AB =
9,AC =
15.BC =
Tính các tỉ số lượng giác
sin ,
α
cos ,
α
tan ,
α
cot
α
với
.B
α
=
Lời giải
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 2.
Xét
ABC∆
vuông tại
A
có
B
α
=
(GT)
Ta có:
93
sin ;
15 5
AC
BC
α
= = =
12 4
cos ;
15 5
AB
BC
α
= = =
93
tan ;
12 4
AC
AB
α
= = =
12 4
cot .
93
AB
AC
α
= = =
Bài toán 3. Cho hình thoi
ABCD
có hai đường chéo cắt nhau tại điểm
(hình vẽ bên).
a) Tỉ số
OB
AB
là sin của góc nhọn nào?
Tỉ số
OB
BC
là cos của góc nhọn nào?
b) Viết tỉ số lượng giác của mỗi góc nhọn sau:
tan ,OCD
cot .OAD
Lời giải
Ta có
ABCD
là hình thoi (GT) nên hai đường chéo
AC
và
BD
vuông góc với nhau tại
O
.
a) Xét
OAB∆
vuông tại
O
nên tỉ số
sin .
OB
BAO
AB
=
Tương tự
OCB∆
vuông tại
nên tỉ số
cos .
OB
CBO
BC
=
b) Xét
OCD∆
vuông tại
O
nên tỉ số
tan .
OD
OCD
OC
=
Tương tự
OAD∆
vuông tại
nên tỉ số
cot .
OA
OAD
OD
=
Bài toán 4. Cho tam giác
ABC
vuông tại
,B
có
10,AB =
6BC =
và góc nhọn
A
β
=
. Tính các tỉ số
lượng giác của góc nhọn
.
β
Lời giải
C
B
A
α
15
9
12
O
D
C
B
A
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 3.
Xét
ABC∆
vuông tại
B
có
B
α
=
(GT).
Theo định lí Pythagore, ta có:
( )
( )
22
2 22
6 10 16AC BC AB=+= + =
4AC⇒=
Theo định lí của tỉ số lượng giác sin, cos, tan, cot.
Ta có:
6
sin ;
4
BC
AC
β
= =
10
cos ;
4
AB
AC
β
= =
6
tan ;
10
BC
AB
β
= =
10
cot .
6
AB
BC
β
= =
Bài toán 5. Cho tam giác
ABC
vuông cân tại
,A
có cạnh góc vuông bằng
.a
Tính độ dài cạnh huyền
BC
theo
a
rồi tính:
* Các tỉ số
,.
AB AC
BC BC
Từ đó suy ra
sin 45 , os45 .c°°
* Các tỉ số
,.
AB AC
AC AB
Từ đó suy ra
tan 45 , ot45 .c°°
Lời giải
Xét
ABC∆
vuông cân tại
(GT)
Theo định lí Pythagore, ta có:
2 2 2 22 2
2 2.BC AB AC a a a BC a= + =+= ⇒ =
* Tỉ số
12
2
22
AB a
BC
a
= = =
hay
2
sin
2
C
=
.
Tương tự tỉ số
2
cos C
2
AC
BC
= =
Vậy
2
sin 45 cos45 = .
2
°= °
10
6
4
β
A
B
C
45
°
45
°
a
a
C
B
A
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 4.
* Tỉ số
1
AB a
AC a
= =
hay
tan 1
C =
.
Tương tự tỉ số
1
AC
AB
=
hay
cot 1.C =
Vậy
tan 45 cot 45 =1.°= °
Bài toán 6. Cho tam giác đều
,
ABC
có cạnh bằng
2a
(xem hình vẽ).
a) Tính đường cao
AH
của tam giác
.
ABC
b) Tính
sin 30 , cos30 , sin 60°°°
và
cos60 .°
c) Tính
tan 30 , cot 30 , tan 60°°°
và
cot 60 .
°
Lời giải
a)
ABC∆
đều nên đường cao
AH
đồng thời cũng là đường phân giác của góc
BAC
.
Xét tam giác
AHB
vuông tại
H
có
30BAH = °
2
.
22
AB a
BH a= = =
Theo định lí Pythagore, ta có:
2 22
AB AH BH= +
( )
2
2 2 2 22
23AH AB BH a a a⇒ = − = −=
3.AH a⇒=
b) Ta có:
1
sin 30 sin .
22
BH a
BAH
AB a
°= = = =
33
cos30 cos .
22
AH a
BAH
AB a
°= = = =
13
tan 30 tan .
3
33
BH a
BAH
AH
a
°= = = = =
3
cot 30 cot 3.
AH a
BAH
BH a
°= = = =
Từ bài toán 5 và 6 ở trên, ta có bảng sau:
α
30°
45°
60°
sin
α
2
2
3
2
60
°
30
°
2a
C
H
B
A
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 5.
cos
α
3
2
2
2
1
2
tan
α
3
3
1
3
cot
α
3
1
3
3
Bài toán 7. Cho tam giác
ABC
vuông tại
, có
45C = °
và
AB c=
. Tính
BC
và
AC
theo
.c
Lời giải
Ta có
sin
sin
AB AB
C BC
BC C
=⇒=
Theo bảng trên
2
sin 45
2
°=
nên
2
2
2
c
BC c
= =
Tương tự
cot cot cot 1
AC
C AC AB C c C c c
AB
=⇒=⋅=⋅=⋅=
Bài toán 8. Cho tam giác
ABC
vuông tại
, có
30C = °
và
.BC a=
Tính các cạnh
AB
và
AC
theo
.a
Lời giải
Ta có
sin sin sin 30
AB
C AB BC C a
BC
= ⇒=⋅ =⋅ °
Theo bảng trên
1
sin 30
2
°=
nên
1
22
a
AB a=⋅=
Tương tự
cos
AC
C
BC
=
3
cos cos cos30 .
2
a
AC BC C a C a⇒=⋅=⋅=⋅°=
c
A
B
C
45
°
a
30
°
A
B
C
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 6.
Bài toán 9. Cho tam giác
ABC
vuông tại
, có
30B = °
, đường cao
AH
. Tính tỉ số
AH
BH
và
AH
CH
, từ đó
tìm
.
BH
CH
Lời giải
Ta có
.AH BC
⊥
Xét
AHB∆
vuông tại
,H
có
30
B = °
(GT)
3
tan tan 30 .
3
AH
B
BH
= = °=
ABC
∆
vuông tại
A
có
30B
= °
(GT)
90 30 60C⇒ = °− °= °
Xét
AHC∆
vuông tại
,
H
có
60
C = °
nên
tan tan 60 3.
AH
C
CH
= = °=
Do đó
3
3 3.
3
BH AH BH
CH CH AH
= ⋅ =⋅=
Bài toán 10. Trong hình vẽ bên, hãy tính tỉ số
PN
PQ
và
PN
PM
, từ đó tìm
.
PQ
PM
Lời giải
Xét
QNP∆
vuông tại
,N
có
60Q = °
(GT)
Ta có
3
sin sin 60 .
2
NP
Q
PQ
= = °=
Xét
MNP∆
vuông tại
,N
có
45M = °
nên
2
sin sin 45 .
2
PN
M
PM
= = °=
30
°
a
H
B
C
A
60
°
45
°
P
N
Q
M
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 7.
Vậy
22 2 6
23
33
PQ PQ PN
PM PN PM
= ⋅ =⋅==
.
Bài toán 11. Tìm chiều cao của tháp canh trong hình vẽ bên (kết quả làm tròn đến hàng phần trăm).
Lời giải
Ta có
tan
AB
C
BC
=
mà
60 , 5,8C BC=°=
(GT)
hay
tan 60
5,8
AB
°=
5,8 tan 60AB⇒=⋅ °
5,8 3AB = ⋅
( )
10,05AB m⇒≈
Bài toán 12. Để tính khoảng cách giữa hai địa điểm
,
AB
mà không đo trược tiếp được. Chẳng hạn
và
B
là hai địa điểm ở hai bên sông, người ta lấy điểm
về phía bờ sông có chứa
sao cho
ABC∆
vuông tại
B
. Ở bên bờ sông chứa
người ta đo được
55ACB = °
và
70BC m=
, với các
dữ liệu đó khoảng cách
AB
có tính được không và nếu được bạn hãy tính
AB
.
Lời giải
5,8
m
60
°
A
B
C
70
A
B
C
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 8.
Ta có
ABC∆
vuông tại
B
, có
55ACB = °
và
70
BC m=
(GT)
nên
tan tan
AB
C AB BC C
BC
= ⇒=⋅
( )
70.tan 55 99,97 m= °≈
Trả lời: Khoảng cách
AB
tính được
( )
99,97AB m
≈
Bài toán 13. Hãy viết các tỉ số lượng giác sau thành tỉ số lượng giác của góc nhỏ hơn
45 .
°
sin 65 , cos75 , tan85 , cot 71 .°°°°
Lời giải
Ta có:
( )
sin 65 cos 90 65 cos 25 .°= °− ° = °
( )
cos75 sin 90 75 sin15 .°= °− ° = °
(
)
tan85 cot 90 85 cot 5 .°= °− ° = °
( )
cot 71 tan 90 71 tan19 .°= °− ° = °
Bài toán 14. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, biết
3, 5.AB cm BC cm= =
Tính các tỉ số lượng giác của
hai góc
B
và
Lời giải
Áp dụng định lý Pythagore ta có
2 2 2 22
5 3 16AC BC AB= − =−=
4
AC cm⇒=
44
sin cos
55
BC=⇒=
(Vì
B
và
là hai góc phụ nhau)
33
cos sin
55
BC=⇒=
44
tan cot
33
BC=⇒=
33
cot tan
44
BC=⇒=
.
Bài toán 15. Cho tam giác
ABC
vuông tại
,B
trong đó
0,9AB cm=
,
1, 2 .BC cm=
Tính các tỉ số lượng
giác của góc
A
đó suy ra tỉ số lượng giác của góc
.C
Lời giải
Ta có:
222
AC AB BC= +
(định lý Pythagore)
5
4
3
C
B
A
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 9.
2 22
0,9 1,2 2, 25AC =+=
1, 5AC cm⇒=
1, 2 4
sin ;
1, 5 5
BC
A
AC
= = =
0,9 3
cos
1, 5 5
AB
A
AC
= = =
1, 2 4
tan
0,9 3
BC
A
AB
= = =
3
cot
4
AB
A
BC
= =
Vì
A
và
C
là hai góc phụ nhau , ta có
3
sin
5
C =
4
cos ;
5
C
=
3
tan
4
C =
4
cot
3
C =
Bài toán 16. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
3
12 ,cos .
5
AC cm C= =
.Tính
tan ,cot .
BB
Lời giải
Ta có
3
cos
5
AC
C
BC
= =
hay
(
)
21 3 21.5
35
53
BC cm
BC
=⇒= =
Áp dụng định lý Pythagore :
222
AB BC AC= −
22
35 21 784=−=
( )
28AB cm
⇒=
Vậy
21 3
tan
28 4
AC
B
AB
= = −
và
4
cot .
3
ABC B =
Bài toán 17. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, đường cao
AH
. Biết
17, 8.AB BH= =
Tìm
sin ,sin .BC
(Kết quả làm tròn đến chữ số thập phân thứ hai).
21
C
B
A
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 10.
Lời giải
Xét tam giác
AHB
vuông tại
H
Theo định lý Pythagore , tao có :
2 2 2 22
17 8 225AH AB BH= − = −=
15AH⇒=
Vậy
15
sin 0,88
17
AH
B
AB
= = ≈
Ta có
22
2
17
. 36,125.
8
AB
AB BH BC BC
BH
= ⇒= ==
Vậy
17
Sin 0,47.
36,125
AB
C
BC
= = ≈
Bài toán 18. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, đường cao
AH
. Biết
4, 9.
HB HC
= =
Tính
sin ,sin .
BC
(Kết quả làm tròn đến chữ số thập phân thứ hai).
Lời giải
Ta có
ABC∆
vuông tại
A
có đường cao
AH
Áp dụng hệ thức
2
.h bc
′′
=
, ta có :
2
. 4.9 36 6AH HB HC AH= ==⇒=
Theo định lý Pythagore:
2 22
AB AH HB= +
22
6 4 52=+=
7,21AB⇒≈
Do đó
6
sin 0,83
7,21
AH
B
AB
=≈≈
. Lại có
4 9 13BC BH HC= + =+=
Ta có
2 2 22
13 52 117 10,82AC BC AB AC= − = −− ⇒ ≈
Vậy
6
sin 0,55
10,82
AH
C
AC
=≈≈
.
H
A
B
C
17
15
9
6
4
C
B
A
H
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 11.
Bài toán 19. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
4
,cos
5
C
αα
= =
. Hãy tính
sin , tan ,cot .
ααα
Lời giải
44
cos .
55
b
ba
a
α
= = ⇒=
Theo định lý Pythagore, ta có:
2
222 2222
4
5
a bc c ab a a

=+⇒=−=−


22 2
16 9 3
.
25 25 5
a a aca= − = ⇒=
Vậy
33
sin :
55
c
aa
a
α
= = =
34 3 4
tan : cot
55 4 3
c
aa
b
αα
== =⇒=
.
Bài toán 20. Cho hình vẽ như bài 10, cho
1
tan
3
α
=
. Tính
sin ,cos ,
αα
(Kết quả làm tròn đến chữ số thập
phân thứ hai).
Lời giải
(Xem hình bài 19).
Ta có
1
tan 3
3
c
bc
b
α
= =⇒=
Theo định lý Pythagore, ta có:
( )
2
2 22 2 2
3 10 10a b c c c c ac=+= += ⇒=
Do đó
1
sin 0.32
10 10
cc
a
c
α
= = = ≈
33
cos 0,95
10 10
bc
a
c
α
= = = ≈
Bài toán 21. Trong các tòa nhà trung cư , người ta thường thiết kế đoạn dốc cho người đi xe lăn với góc
dốc bé hơn
6°
. Hãy tính góc dốc , biết rằng đoạn dốc vào sảnh nhà dài
4m
, độ cao của đỉnh
dốc bằng
0, 4m
Lời giải
α
a
c
A
B
C
b
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 12.
ABC
∆
vuông tại
A
có
4 , 0, 4
AC m AB m
= =
Ta có
0, 4 1
tan
4 10
AB
C
AC
= = =
5 42
C
′
⇒ ≈°
.
Bài toán 22. Treo quả cầu kim loại vào giá thí nghiệm bằng sợi dây mảnh nhẹ không dãn . Khi quả cầu
đứng yên tại vị trí cân bằng , dây treo có phương thẳng đứng . Kéo quả cầu khỏi vị trí cân bằng
một đoạn nhỏ rồi buông ra thì quả cầu sẽ chuyển động qua lại quanh vị trí cân bằng . Khi kéo quả
cầu khỏi vị trí cân bằng , giả sử tâm A của quả cầu cách B một khoảng
60AB cm
=
và cách vị trí
cân bằng một khoảng
20AH cm=
( hình vẽ ). Tính số đo góc
α
tạo bởi dây và vị trí cân bằng(
Làm tròn kết quả đến hàng đơn vị của độ ) .
Lời giải
Xét tam giác
AHB
vuông tại
H
có
20 , 60AH cm AB cm= =
.
Gọi
α
là góc tạo bởi dây
AB
và vị trí cân bằng ( Xem hình vẽ
ABH
là
α
)
Ta có
20 1
sin 19
60 3
AH
AB
αα
= = =⇒≈°
Vâỵ
19
α
š
.
Bài toán 23. Hình vẽ bên mô tả một chiếc thang có chiều dài
4AB m=
được đặt dựa vào tường ,
khoảng cách từ chân thang đến chân tường là
1, 5 .BH m=
Tính góc tạo bởi cạnh
AB
và phương
nằm ngang trên mặt đất ( Làm tròn kết quả đến hàng đơn vị của độ ) .
Lời giải
60cm
20cm
B
H
A
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 13.
Gọi
α
là góc tạo bởi cạnh
AB
và phương nằm ngang trên mặt đất ( góc
ABH
).
Xét tam giác
AHB
vuông tại
H
có
1, 5 , 4BH m AB m= =
.
Ta có :
1, 5
cos 0,375
4
BH
AB
α
= = =
.
Do đó
68
α
š
Vậy góc tạo bởi cạnh
AB
và phương nằm ngang trên mặt đất khoảng
68°
II. Chứng minh các hệ thức lượng giác
Bài toán 24. Hãy sử dụng định nghĩa các tỷ số lượng giác của một góc nhọn để chứng minh : Với góc nhọn
α
tùy ý , ta có
a)
sin
tan
cos
α
α
α
=
b)
cos
cot
sin
α
α
α
=
c)
tan .cot 1
αα
=
d)
22
sin cos 1
αα
+=
.
Lời giải
a) Theo định nghĩa tỷ số lượng giác ta có :
sin ;cos
bc
aa
αα
= =
Biến đổi vế phải :
sin
: tan
cos
bc b
aa c
α
α
α
= = =
( đpcm )
b) Chứng minh tương tự câu a.
c)Ta có
tan ;cot
bc
cb
αα
= =
Khi đó ta có vế trái :
tan .cot . 1
bc
cb
αα
= =
( đpcm )
d)Ta có
2
2
2
sin sin
bb
aa
αα
=⇒=
, tương tự
2
2
2
cos
c
a
α
=
1,5
B
A
H
α
4
b
a
α
c
C
A
B
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 14.
2 2 22 2
22
22 2 2
sin cos 1
b c bc a
aa a a
αα
+
⇒ + =+= ==
( đpcm )
Bài toán 25. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
. Chứng minh rằng
sin
sin
AC B
AB C
=
.
Lời giải
Ta có
sin ;sin
AC AB
BC
BC BC
= =
Vế phải :
sin
:
sin
B AC AB AC
C BC BC AB
= =
( đpcm )
Bài toán 26. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, và
B
α
=
. chứng minh rằng:
a)
2
2
1
1 tan
cos
α
α
+=
b)
2
2
1
1 cot
sin
α
α
+=
Lời giải
a)Theo định nghĩa tỷ số lượng giác ta có
2
2
2
tan tan
AC AC
AB AB
αα
=⇒=
Vế trái
2 22
2
22
1 tan 1
AC AB AC
AB AB
α
+
+ =+=
2
2
22
11
cos
BC
AB
AB
BC
α
= =



( đpcm )
b) Chứng minh tương tự , ta có
2
2
2
cot cot
AB AB
AC AC
αα
=⇒=
Vế trái
2
2
2
1 cot 1
AB
AC
α
+=+
Bài toán 27. Cho góc nhọn
α
. Hãy rút gọn các biểu thức sau:
A
B
C
α
C
B
A
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 15.
a)
( )
( )
2
2
22
sin cos sin cosA
αα α α
=++−
b)
6 6 22
sin cos 3sin .cosB
α α αα
=++
Hướng dẫn: Sử dụng hằng đẳng thức
( )
2
AB±
để khai triển rồi áp dụng hệ thức
22
sin cos 1
αα
+=
( Chứng minh ở bài 32)
Lời giải
a)
( )
(
)
2
2
22
sin cos sin cosA
αα α α
=++−
( ) ( )
22 22
sin cos 2sin cos sin cos 2sin cos
α α αα α α αα
=++ ++−
11 2=+=
b)
6 6 22
sin cos 3sin .cosB
α α αα
=++
( )
( ) ( )
33
2 2 22 2 2
sin cos 3sin cos sin cos
α α αα α α
=++ +
( )
(
)
33
2 2 42 24
sin cos 3sin cos 3sin cos
α α αα αα
=++ +
( )
3
2 23
sin cos 1 1
αα
=+==
.
Bài toán 28. Cho góc nhọn
α
. Chứng tỏ rằng giá trị của biểu thức sau không phụ thuộc vào góc nhọn
α
(
) ( )
22
tan cot cot tanM
αα αα
=+ −−
.
Lời giải
( ) ( )
22
tan cot cot tan
M
αα αα
=+ −−
( ) ( )
( )
tan cot cot tan tan cot cot tan
αααααα αα

= ++− + − −

[ ]
2cot tan cot cot tan
αα α α α
= +−+
2cot .2 tan 4cot .tan 4
α α αα
= = =
Bài toán 29 . Chứng minh rằng giá trị của biểu thức sau không phụ thuộc vào góc
(
)
0 90
αα
°< < °
.
( ) ( )
22
cos sin cos sin
cos .sin
αα αα
αα
− −+
Lời giải
Ta có
( )
( )
22
cos sin cos sin
cos .sin
αα αα
αα
− −+
( )
2 22 2
cos 2cos sin sin cos 2sin cos sin
cos .sin
s
α ααα α ααα
αα
− +− + +
=
1 2cos sin 1 2sin cos
cos sin
αα αα
αα
− −−
=
4cos sin
4
cos sin
s
αα
αα
−
= = −
Chứng tỏ biểu thức không phụ thuộc vào góc
α
Bài toán 30. Cho tam giác nhọn
ABC
có
;;BC a CA b AB c= = =
. Chứng minh rằng :
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 16.
sin sin sin
abc
ABC
= =
Lời giải
Kẻ đường cao
AH
ta có :
AH AH
sin B ;sin C
AB AC
= =
sin
:
sin
B AH AH AC b
C AB AC AB c
⇒= ==
sin sin
bc
BC
⇒=
.
Tương tự :
sin A sin B
ab
=
Do đó :
sin A sin B sin
abc
C
= =
( đpcm ).
Bài toán 31. Cho tam giác nhọn
ABC
. Chứng minh rằng :
1
sin
2
ABC
S AB AC A= ⋅⋅
Lời giải
Vẽ
CH AB (H AB)⊥∈
Ta có :
CH AC sin A= ⋅
Do đó :
1
sin
2
ABC
S AB AC A= ⋅⋅
.
Bài toán 32. Cho
là góc nhọn tạo bởi hai đường chéo
AC
và
BD
của tứ giác
ABCD
.
Chứng minh rằng :
ABCD
1
S AC BDsin
2
α
= ⋅
.
Lời giải
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 17.
Gọi
O
là giao điểm hai đường chéo
AC
và
BD
.
Kẻ
BH AC, DK AC⊥⊥
.
Các tam giác vuông
BHO
và
DKO
có :
BH OB sin và DK OD sin
αα
=⋅=⋅
(1)
Ta có :
ABCD ABC ADC
S SS= +
11
AC BH AC DK
22
= ⋅+ ⋅
1
AC(BH DK)
2
= +
(2)
Thay (1) và (2) , ta có :
ABCD
1
S AC (OB sin OD sin )
2
αα
= ⋅ ⋅ +⋅
1
AC(OB OD)sin
2
α
= +
1
AC BD sin
2
α
= ⋅⋅
Áp dụng : Cho tứ giác
ABCD
, hai đường chéo
AC
và
BD
cắt nhau tại
O
,
biết
AOB 60 ; AC 4, 2 cm ; BD 6,5 cm
°
= = =
. Tính diện tích tứ giác
ABCD
.
Hướng dẫn : Sử dụng ngay kết quả của bài toán trên ta có :
2
ABCD
11
S AC BD sin 60 4,2 6,5 sin 60 11,824 cm
22
°°
=⋅⋅=⋅⋅⋅≈
Bài toán 33. Cho tam giác
ABC
vuông tại
. đường cao
AH
.
a) Chứng minh rằng :
2
HC
sin B
BC
=
.
b) Chứng minh rằng :
sin 2 2sin cosC CC= ⋅
Lời giải
a) Xét tam giác vuông
AHB
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 18.
Theo định nghĩa tỷ số lượng giác , ta có :
2
2
2
sin sin
AB
AH AH
BB
AB
=⇒=
(1)
Xét
AHB∆
và
AHC∆
vuông tại
H
Có :
1
=AC
( cùng phụ với
B
)
Tương tự có :
2
B=A
( cùng phụ với
C
)
Do đó :
( )
2
AH HB
AH HB HC
HC AH
AHB CHA g g∆ ∆ −⇒ = ⇒ = ⋅∽
(*)
Chứng minh tương tự, ta có :
()ABC HBA g g∆ ∆⋅∽
2
AB BC
AB HB BC
HB AB
⇒=⇒ =⋅
(**)
Thay (*) (**) vào (1) , ta có :
2
2
2
AH HB HC HC
sin B .
AB HB BC BC
⋅
= = =
⋅
b)
Kẻ trung tuyến
AM
ta có:
2
BC
MA MC MB
= = =
hay
AMC∆
cân tại
M
2.
MAC C AMH C⇒=⇒ =
( góc ngoài của
AMC∆
)
Xét tam giác vuông
AHM
ta có :
sin
AH
AMH
AM
=
hay
2
sin 2
2
AH AH AH
C
BC
AM BC
= = =
(1)
Mà
2
AH AH
AC BC CH sin cos
BC
CH
CC
BC CH
⋅
=⋅⇒ ⋅ = =
⋅
(2)
Từ (1) và (2) có
sin 2 2sin cosC CC= ⋅
.
Bài toán 34. Cho tam giác
ABC
cân tại
có
1cm
AB AC= =
và
( )
A 2 0 45
αα
°°
= <<
các đường cao
AD
và
BE
.
23
1
2
2
xy x

− ⋅⋅


.
a) Chứng minh rằng :
ADC BEC∆∆∽
.
b) Chứng minh :
sin 2sin cosA
αα
= ⋅
Hướng dẫn: Với câu b) để chứng minh đẳng thức , ta đưa hai biểu thức về cùng một biểu thức thứ ba . Dựa
vào các hệ thức lượng giác trong các tam giác vuông .
Lời giải
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 19.
a) Dễ thấy :
ADC BEC (g.g) ∆∆∽
b)
ABC∆
cân tại
A
nên đường cao
AD
đồng thời là đường phân giác
A2
BAD CAD
22
α
α
= = = =
Xét tam giác vuông
ABD
có :
BD ABsin BAD 1sin
α
= =
ABC∆
cân tại
A
nên đường cao
AD
đồng thời là đường trung tuyến nên
BC 2BD 2sin
α
= =
Xét tam giác vuông
CEB
có :
CBE CAD
α
= =
( cùng phụ với
C
)
Ta có :
.2BE BC cosCBE BCcos sin cos
α αα
= = =
(1)
Xét tam giác vuông
AEB
có :
BE BE
sin A BE
AB 1
= = =
(2)
Từ (1) và (2) có :
sin 2sin cos
A
αα
= ⋅
( đpcm)
Bài toán 35. Cho hình bình hành
ABCD
có
AC
là đường chéo lớn . Kẻ
CH
vuông góc với
( )
AD H AD∈
và
CK
vuông góc với
( )
AB K AB∈
a) Chứng minh :
CKH ABC∆∆∽
.
b) Chứng minh :
HK ACsin BAD=
.
Lời giải
a) Ta có:
AB // CD (gt) BAD CDH⇒=
( đồng vị )
Tương tự :
AD // BC BAD KBC
⇒=
.
Nên
KBC CDH=
Do đó :
( )
.CKB CHD g g∆∆∽
mà
CK CB CK CB
CD AB
CH CD CH AB
⇒= =⇒=
(1)
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Trang: 20.
Lại có :
AB// CD mà AK CK CD CK hay KCD BKC 90
°
⊥⇒⊥ = =
Mặt khác
ABC
là góc ngoài của
BKC∆
nên
11
ABC BKC C 90 C
°
= += +
Lại có :
22
KCH KCD C 90 C
°
= += +
mà
12
CC=
(cmt)
ABC KCH⇒=
(2)
Từ (1) và (2) có :
( )
..CKH BCA c g c∆∆∽
Ta có :
CKH BCA∆∆
∽
(cmt)
HK CK
sin KBC sin KBC
CA CB
HK CA⇒== ⇒=⋅
mà
BAD KBC=
(cmt)
Do đó :
HK ACsin BAD=
(đpcm)
Bài toán 36. Cho
ABC∆
nhọn , đường cao
AH
. Gọi
,MN
lần lượt là hình chiếu của
H
trên
AB
và
AC
.
a) Chứng minh :
AM.AB AN.AC=
.
b) Chứng minh :
22
AMN
ABC
sin .sin
S
BC
S
=
.
Lời giải
a) Xét tam giác vuông
AHB
vuông tại
H
có đường cao
HM
(gt)
Theo hệ thức
2
b ab
′
= ⋅
, ta có :
2
AH AM.AB=
(1)
Tương tự với
AHC
, ta có :
2
AH AN.AC=
(2)
Từ (1) và (2) có :
AM.AB AN.AC=
.
b) Dễ thấy :
( )
..AMN ACB c g c∆∆∽
Nên : Vế trái :
2
2
AMM
2
ACB
AM AM
S AC AC
S

= =


Lại có :
2
2
4
2
22
22
2
2
2
AH AH
sin B sin B
AH
AB AB
sin B sin C
AB AC
AH AH
sin C sin C
AC AC
=⇒=
⇒=
⋅
=⇒=
(3)
Thay
4 2 22
AH (AB.AM) AB .AM= =
vào (3) , ta có :
22 2
22 22
AMS
22 2
ABC
S
AB AM AM
sin sin C sin B sin C
AC AB AC S
B
⋅
= = ⇒=
⋅
.
Bài toán 37. Cho
ABC∆
nhọn , đường cao
AH
. Chứng minh rằng :
a)
sin cos 1AA+>
. b)
BC
AH
cotg B cotg C
=
+
.

Preview text:

PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Chương IV. HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VUÔNG
Bài 11. TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA GÓC NHỌN
A. KIẾN THỨC CẦN NHỚ
Cho góc nhọn α . Xét tam giác ABC vuông tại A , có góc nhọn bằng α (hình vẽ bên). Ta có: I. Định nghĩa AC sinα =
(tỉ số giữa cạnh đối và cạnh BC huyền) . AB cosα =
(tỉ số giữa cạnh kề và cạnh huyền) BC AC tanα =
(tỉ số giữa cạnh đối và cạnh kề) AB AB cotα =
(ti số giữa cạnh kề và cạnh đối) AC
Chú ý: 0 < sinα <1;0 < cosα <1.
II. Tỉ số lượng giác cưa hai góc phụ nhau sin (90° −α ) = cosα cos(90° −α ) = sinα tan (90° −α ) = cotα cot (90° −α ) = tanα
B. PHÂN LOẠI CÁC BÀI TẬP
I. Tính tỉ số lượng giác của một góc nhọn
Bài toán 1.
Cho tam giác ABC vuông tại A , có AB = 6 cm, AC = 8 cm . Hãy tính các tỉ số lượng giác
sinα,cosα, tanα,cotα với α = B . Lời giải Xét A
∆ BC vuông tại A co B = α(gt)
Theo định lí Pythagore, ta có: 2 2 2 2 2
BC = AB + AC = 6 + 8 =100 ⇒ BC =10( cm)
Theo định nghĩa của tỉ số lượng giác sin, cos, tan, cot, ta có: AC 8 4 sinα = = = ; AB 6 3 cosα = = = ; BC 10 5 BC 10 5 AC 8 4 tanα = = = ; AB 6 3 cotα = = = . AB 6 3 AC 8 4
Bài toán 2. Cho tam giác ABC vuông tại A , có AB =12, AC = 9, BC =15. Tính các tỉ số lượng giác
sinα, cosα, tanα, cotα với α = . B Lời giải
Trang: 1.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 C 15 9 α A 12 B Xét A
∆ BC vuông tại A có α = B (GT) Ta có: AC 9 3 sinα = = = ; AB 12 4 cosα = = = ; BC 15 5 BC 15 5 AC 9 3 tanα = = = ; AB 12 4 cotα = = = . AB 12 4 AC 9 3
Bài toán 3. Cho hình thoi ABCD có hai đường chéo cắt nhau tại điểm O (hình vẽ bên).
a) Tỉ số OB là sin của góc nhọn nào? AB
Tỉ số OB là cos của góc nhọn nào? BC
b) Viết tỉ số lượng giác của mỗi góc nhọn sau:  tan OCD,  cot OA . D Lời giải B O A C D
Ta có ABCD là hình thoi (GT) nên hai đường chéo AC và BD vuông góc với nhau tại O . a) Xét OA ∆
B vuông tại O nên tỉ số OB =  sin BA . O AB Tương tự OC ∆
B vuông tại O nên tỉ số OB =  cosCB . O BC b) Xét OC ∆
D vuông tại O nên tỉ số  tan OD OCD = . OC Tương tự OA ∆
D vuông tại O nên tỉ số  cot OA OAD = . OD
Bài toán 4. Cho tam giác ABC vuông tại B, có AB = 10, BC = 6 và góc nhọn A = β . Tính các tỉ số
lượng giác của góc nhọn β. Lời giải
Trang: 2.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 C 4 6 β B 10 A Xét A
∆ BC vuông tại B có α = B (GT).
Theo định lí Pythagore, ta có:
AC = BC + AB = ( )2 +( )2 2 2 2 6 10 =16 ⇒ AC = 4
Theo định lí của tỉ số lượng giác sin, cos, tan, cot. BC 6 AB 10 Ta có: sin β = = ; cos β = = ; AC 4 AC 4 BC 6 tan β = = ; AB 10 cot β = = . AB 10 BC 6
Bài toán 5. Cho tam giác ABC vuông cân tại ,
A có cạnh góc vuông bằng .
a Tính độ dài cạnh huyền
BC theo a rồi tính:
* Các tỉ số AB , AC . Từ đó suy ra sin 45 ,° os c 45 .° BC BC
* Các tỉ số AB , AC . Từ đó suy ra tan 45 ,° ot c 45 .° AC AB Lời giải B 45° a 45° A a C Xét A
∆ BC vuông cân tại A (GT)
Theo định lí Pythagore, ta có: 2 2 2 2 2 2
BC = AB + AC = a + a = 2a ⇒ BC = a 2. * Tỉ số AB a 1 2 = = = hay 2 sin C = . BC a 2 2 2 2
Tương tự tỉ số AC 2 = = cosC BC 2 Vậy 2 sin 45° = cos 45°= . 2
Trang: 3.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 * Tỉ số AB a = = 1 hay tan C =1. AC a
Tương tự tỉ số AC =1 hay cot C =1. AB Vậy tan 45° = cot 45°=1.
Bài toán 6. Cho tam giác đều ABC, có cạnh bằng 2a (xem hình vẽ).
a) Tính đường cao AH của tam giác ABC.
b) Tính sin 30 ,° cos30 ,° sin 60° và cos60 .°
c) Tính tan 30 ,° cot 30 ,° tan 60° và cot 60 .° Lời giải A 30° 2a 60° B H C a) A
∆ BC đều nên đường cao AH đồng thời cũng là đường phân giác của góc BAC .
Xét tam giác AHB vuông tại H có  BAH = 30° AB 2a BH = = = . a 2 2
Theo định lí Pythagore, ta có: 2 2 2
AB = AH + BH 2 2 2
⇒ AH = AB − BH = ( a)2 2 2 2 − a = 3a ⇒ AH = a 3. b) Ta có: BH a 1 sin 30° = sin BAH = = = . AB 2a 2 AH a 3 3 cos30° = cos BAH = = = . AB 2a 2 BH a 1 3 tan 30° = tan BAH = = = = . AH a 3 3 3 AH a 3 cot 30° = cot BAH = = = 3. BH a
Từ bài toán 5 và 6 ở trên, ta có bảng sau: α 30° 45° 60° sinα 1 2 3 2 2 2
Trang: 4.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 1 cosα 3 2 2 2 2 tanα 3 1 3 3 cotα 3 1 3 3
Bài toán 7. Cho tam giác ABC vuông tại A , có C = 45° và AB = c . Tính BC và AC theo .c Lời giải C 45° A c B Ta có sin AB AB C = ⇒ BC = BC sin C Theo bảng trên 2 c sin 45° = nên BC = = c 2 2 2 2 Tương tự cot AC C =
⇒ AC = AB ⋅cot C = c ⋅cot C = c ⋅1 = c AB
Bài toán 8. Cho tam giác ABC vuông tại A , có C = 30° và BC = .
a Tính các cạnh AB và AC theo . a Lời giải B a 30° A C Ta có sin AB C =
⇒ AB = BC ⋅sin C = a ⋅sin 30° BC Theo bảng trên 1 sin 30° = nên 1 a AB = a ⋅ = 2 2 2 Tương tự cos AC C = BC a 3
⇒ AC = BC ⋅cosC = a ⋅cosC = a ⋅cos30° = . 2
Trang: 5.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Bài toán 9. Cho tam giác ABC vuông tại A , có B = 30° , đường cao AH . Tính tỉ số AH và AH , từ đó BH CH tìm BH . CH Lời giải A a 30° C H B
Ta có AH ⊥ BC. Xét A
∆ HB vuông tại H, có B = 30° (GT) AH 3 = tan B = tan 30° = . BH 3 A
∆ BC vuông tại A có B = 30° (GT) ⇒ C = 90° − 30° = 60° Xét A
∆ HC vuông tại H, có C = 60° nên AH = tan C = tan 60° = 3. CH Do đó BH AH BH 3 = ⋅ = 3 ⋅ = 3. CH CH AH 3
Bài toán 10. Trong hình vẽ bên, hãy tính tỉ số PN và PN , từ đó tìm PQ . PQ PM PM Lời giải M 45° Q 60° N P Xét QN ∆
P vuông tại N, có Q = 60° (GT) Ta có NP 3 = sin Q = sin 60° = . PQ 2 Xét MN ∆
P vuông tại N, có  M = 45° PN 2 nên = sin M = sin 45° = . PM 2
Trang: 6.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 Vậy PQ PQ PN 2 2 2 6 = ⋅ = ⋅ = = . PM PN PM 3 2 3 3
Bài toán 11. Tìm chiều cao của tháp canh trong hình vẽ bên (kết quả làm tròn đến hàng phần trăm). Lời giải A 60° 5,8 m C B Ta có tan AB C = BC
mà C = 60 ,° BC = 5,8 (GT) hay tan 60 AB ° = 5,8
⇒ AB = 5,8⋅ tan 60° AB = 5,8⋅ 3
⇒ AB ≈10,05(m)
Bài toán 12. Để tính khoảng cách giữa hai địa điểm ,
A B mà không đo trược tiếp được. Chẳng hạn A và
B là hai địa điểm ở hai bên sông, người ta lấy điểm C về phía bờ sông có chứa B sao cho A
∆ BC vuông tại B . Ở bên bờ sông chứa B người ta đo được 
ACB = 55° và BC = 70 m , với các
dữ liệu đó khoảng cách AB có tính được không và nếu được bạn hãy tính AB . Lời giải A C 70 B
Trang: 7.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 Ta có A
∆ BC vuông tại B , có  ACB = 55°
và BC = 70 m (GT)
nên AB = tan C ⇒ AB = BC ⋅ tan C BC
= 70.tan 55° ≈ 99,97(m)
Trả lời: Khoảng cách AB tính được AB ≈ 99,97(m)
Bài toán 13. Hãy viết các tỉ số lượng giác sau thành tỉ số lượng giác của góc nhỏ hơn 45 .°
sin 65 ,° cos75 ,° tan85 ,° cot 71 .° Lời giải
Ta có: sin 65° = cos(90° − 65°) = cos 25 .°
cos75° = sin (90° − 75°) = sin15 .°
tan85° = cot (90° −85°) = cot 5 .°
cot 71° = tan (90° − 71°) = tan19 .°
Bài toán 14. Cho tam giác ABC vuông tại A , biết AB = 3c , m BC = 5c .
m Tính các tỉ số lượng giác của
hai góc B và C Lời giải A 4 3 B 5 C
Áp dụng định lý Pythagore ta có 2 2 2 2 2
AC = BC − AB = 5 − 3 =16 ⇒ AC = 4cm 4 4
sin B = ⇒ cosC = (Vì B và C là hai góc phụ nhau) 5 5 3 3
cos B = ⇒ sin C = 5 5 4 4
tan B = ⇒ cot C = 3 3 3 3
cot B = ⇒ tan C = . 4 4
Bài toán 15. Cho tam giác ABC vuông tại B, trong đó AB = 0,9cm, BC =1,2c .
m Tính các tỉ số lượng
giác của góc A đó suy ra tỉ số lượng giác của góc C. Lời giải Ta có: 2 2 2
AC = AB + BC (định lý Pythagore)
Trang: 8.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 2 2 2 AC = 0,9 +1,2 = 2,25 ⇒ AC =1,5cm BC 1,2 4 sin A = = = ; AB 0,9 3 cos A = = = AC 1,5 5 AC 1,5 5 BC 1,2 4 tan A = = = AB 3 cot A = = AB 0,9 3 BC 4
Vì A và C là hai góc phụ nhau , ta có 3 sin C = 4 cosC = ; 5 5 3 tan C = 4 cot C = 4 3
Bài toán 16. Cho tam giác ABC vuông tại A có 3 AC =12c ,
m cosC = ..Tính tan B,cot . B 5 Lời giải A 21 C B Ta có AC 3 = cosC = hay 21 3 21.5 = ⇒ BC = = 35(cm) BC 5 BC 5 3
Áp dụng định lý Pythagore : 2 2 2
AB = BC − AC 2 2 = 35 − 21 = 784
⇒ AB = 28(cm) Vậy AC 21 3 tan B = = − và 4 ABC cot B = . AB 28 4 3
Bài toán 17. Cho tam giác ABC vuông tại A , đường cao AH . Biết AB =17, BH = 8. Tìm sin B,sinC.
(Kết quả làm tròn đến chữ số thập phân thứ hai).
Trang: 9.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 Lời giải A 17 15 B H C
Xét tam giác AHB vuông tại H
Theo định lý Pythagore , tao có : 2 2 2 2 2
AH = AB − BH =17 −8 = 225 ⇒ AH =15 Vậy AH 15 sin B = = ≈ 0,88 AB 17 2 2 Ta có 2 AB 17
AB = BH.BC ⇒ BC = = = 36,125. BH 8 Vậy AB 17 Sin C = = ≈ 0,47. BC 36,125
Bài toán 18. Cho tam giác ABC vuông tại A , đường cao AH . Biết HB = 4, HC = 9. Tính sin B,sinC.
(Kết quả làm tròn đến chữ số thập phân thứ hai). Lời giải A 6 B 4 H 9 C Ta có A
∆ BC vuông tại A có đường cao AH
Áp dụng hệ thức 2
h = b .′c′ , ta có : 2 AH = .
HB HC = 4.9 = 36 ⇒ AH = 6 Theo định lý Pythagore: 2 2 2
AB = AH + HB 2 2 = 6 + 4 = 52 ⇒ AB ≈ 7,21 AH 6 Do đó sin B = ≈
≈ 0,83. Lại có BC = BH + HC = 4 + 9 =13 AB 7,21 Ta có 2 2 2 2
AC = BC − AB =13 −52 −117 ⇒ AC ≈10,82 AH 6 Vậy sin C = ≈ ≈ 0,55. AC 10,82
Trang: 10.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Bài toán 19. Cho tam giác ABC vuông tại A ,  4
C = α,cosα = . Hãy tính sinα, tanα,cotα. 5 Lời giải A c b α B a C 4 b 4 cosα = = ⇒ b = . a 5 a 5
Theo định lý Pythagore, ta có: 2 2 2 2 2 2 2 2  4 a b c c a b a a = + ⇒ = − = −  5    2 16 2 9 2 3 = a − a = a ⇒ c = . a 25 25 5 Vậy c 3 3
sinα = = a : a = a 5 5 c 3 4 3 4
tanα = = a : a = ⇒ cotα = . b 5 5 4 3
Bài toán 20. Cho hình vẽ như bài 10, cho 1
tanα = . Tính sinα,cosα, (Kết quả làm tròn đến chữ số thập 3 phân thứ hai). Lời giải (Xem hình bài 19). Ta có c 1
tanα = = ⇒ b = 3c b 3
Theo định lý Pythagore, ta có:
a = b + c = ( c)2 2 2 2 2 2 3
+ c =10c ⇒ a = c 10 Do đó c c 1 sinα = = = ≈ 0.32 a c 10 10 b 3c 3 cosα = = = ≈ 0,95 a c 10 10
Bài toán 21. Trong các tòa nhà trung cư , người ta thường thiết kế đoạn dốc cho người đi xe lăn với góc
dốc bé hơn 6°. Hãy tính góc dốc , biết rằng đoạn dốc vào sảnh nhà dài 4m , độ cao của đỉnh dốc bằng 0,4m Lời giải
Trang: 11.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 A
∆ BC vuông tại A có AC = 4 , m AB = 0,4m AB 0,4 1 Ta có tan C = = = AC 4 10 ⇒ C ≈ 5 42 ° ′.
Bài toán 22. Treo quả cầu kim loại vào giá thí nghiệm bằng sợi dây mảnh nhẹ không dãn . Khi quả cầu
đứng yên tại vị trí cân bằng , dây treo có phương thẳng đứng . Kéo quả cầu khỏi vị trí cân bằng
một đoạn nhỏ rồi buông ra thì quả cầu sẽ chuyển động qua lại quanh vị trí cân bằng . Khi kéo quả
cầu khỏi vị trí cân bằng , giả sử tâm A của quả cầu cách B một khoảng AB = 60cm và cách vị trí
cân bằng một khoảng AH = 20cm ( hình vẽ ). Tính số đo góc α tạo bởi dây và vị trí cân bằng(
Làm tròn kết quả đến hàng đơn vị của độ ) . Lời giải B 60cm A 20cm H
Xét tam giác AHB vuông tại H có AH = 20c , m AB = 60cm.
Gọi α là góc tạo bởi dây AB và vị trí cân bằng ( Xem hình vẽ  ABH là α ) Ta có AH 20 1 sinα = = = ⇒ α ≈19° AB 60 3 Vâỵ α ≈19°.
Bài toán 23. Hình vẽ bên mô tả một chiếc thang có chiều dài AB = 4m được đặt dựa vào tường ,
khoảng cách từ chân thang đến chân tường là BH =1,5 .
m Tính góc tạo bởi cạnh AB và phương
nằm ngang trên mặt đất ( Làm tròn kết quả đến hàng đơn vị của độ ) . Lời giải
Trang: 12.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 A 4 α H B 1,5
Gọi α là góc tạo bởi cạnh AB và phương nằm ngang trên mặt đất ( góc  ABH ).
Xét tam giác AHB vuông tại H có BH =1,5 ,
m AB = 4m. Ta có : BH 1,5 cosα = = = 0,375 . AB 4 Do đó α ≈ 68°
Vậy góc tạo bởi cạnh AB và phương nằm ngang trên mặt đất khoảng 68°
II. Chứng minh các hệ thức lượng giác
Bài toán 24.
Hãy sử dụng định nghĩa các tỷ số lượng giác của một góc nhọn để chứng minh : Với góc nhọn α tùy ý , ta có α α a) sin tanα = b) cos cotα = cosα sinα c) tanα.cotα =1 d) 2 2 sin α + cos α =1. Lời giải B b c α A a C
a) Theo định nghĩa tỷ số lượng giác ta có : sin b α = ;cos c α = a a α
Biến đổi vế phải : sin b = : c b = = tanα ( đpcm ) cosα a a c
b) Chứng minh tương tự câu a. c)Ta có tan b α = ;cot c α = c b
Khi đó ta có vế trái : tanα.cot b α = . c =1 ( đpcm ) c b 2 2 d)Ta có b 2 sinα = ⇒ sin b α = , tương tự 2 cos c α = 2 a a 2 a
Trang: 13.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 2 2 2 2 2 2 2 sin α cos b c b c a α + ⇒ + = + = = =1 ( đpcm ) 2 2 2 2 a a a a
Bài toán 25. Cho tam giác ABC vuông tại A . Chứng minh rằng AC sin B = . AB sin C Lời giải A B C Ta có sin AC = ;sin AB B C = BC BC Vế phải : sin B AC = : AB AC = ( đpcm ) sin C BC BC AB
Bài toán 26. Cho tam giác ABC vuông tại A , và B = α . chứng minh rằng: a) 2 1 1+ tan α = b) 2 1 1+ cot α = 2 cos α 2 sin α Lời giải A α B C
a)Theo định nghĩa tỷ số lượng giác ta có 2 AC 2 tanα = ⇒ tan AC α = 2 AB AB 2 2 2 Vế trái 2 1+ tan α =1 AC AB + AC + = 2 2 AB AB 2 BC 1 1 = = ( đpcm ) 2 2 2 ABAB  cos α  BC    2
b) Chứng minh tương tự , ta có AB 2 cotα = ⇒ cot AB α = 2 AC AC 2 Vế trái 2 1+ cot α =1 AB + 2 AC
Bài toán 27. Cho góc nhọnα . Hãy rút gọn các biểu thức sau:
Trang: 14.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 a) A = ( α + α )2 + ( 2 2 sin cos sin α − cos α )2 b) 6 6 2 2
B = sin α + cos α + 3sin α.cos α
Hướng dẫn: Sử dụng hằng đẳng thức ( ± )2
A B để khai triển rồi áp dụng hệ thức 2 2 sin α + cos α =1 ( Chứng minh ở bài 32) Lời giải a) A = ( α + α )2 + ( 2 2 sin cos sin α − cos α )2 = ( 2 2 α + α ) + α α + ( 2 2 sin cos 2sin cos
sin α + cos α ) − 2sinα cosα = 1+1 = 2 b) 6 6 2 2
B = sin α + cos α + 3sin α.cos α = ( α )3 +( α )3 2 2 2 2 + α α ( 2 2 sin cos 3sin cos sin α + cos α ) = ( α )3 +( α )3 2 2 4 2 2 4 sin cos
+ 3sin α cos α + 3sin α cos α = ( α + α )3 2 2 3 sin cos =1 =1.
Bài toán 28. Cho góc nhọnα . Chứng tỏ rằng giá trị của biểu thức sau không phụ thuộc vào góc nhọn α M = ( α + α )2 −( α − α )2 tan cot cot tan . Lời giải M = ( α + α )2 −( α − α )2 tan cot cot tan
= (tanα + cotα + cotα − tanα (tanα + cotα )−(cotα − tanα ))
= 2cotα [tanα + cotα − cotα + tanα]
= 2cotα.2 tanα = 4cotα.tanα = 4
Bài toán 29 . Chứng minh rằng giá trị của biểu thức sau không phụ thuộc vào góc α (0° < α < 90°) . ( α − α )2 −( α + α )2 cos sin cos sin cosα.sinα Lời giải ( α − α )2 −( α + α )2 cos sin cos sin Ta có cosα.sinα 2 2 α − sα α + α − ( 2 2 cos 2cos sin sin
cos α + 2sinα cosα + sin α ) = cosα.sinα − α α − − α α 1 2cos sin 1 2sin cos = cosα sinα − α 4cos sα sin = = 4 − cosα sinα
Chứng tỏ biểu thức không phụ thuộc vào góc α
Bài toán 30. Cho tam giác nhọn ABC có BC = ; a CA = ;
b AB = c . Chứng minh rằng :
Trang: 15.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 a b c = =
sin A sin B sin C Lời giải
Kẻ đường cao AH ta có : AH AH sin B = ;sin C = AB AC sin B AH ⇒ = : AH AC b = = sin C AB AC AB c b c ⇒ = . sin B sin C Tương tự : a b = sin A sin B Do đó : a b c = = ( đpcm ). sin A sin B sin C
Bài toán 31. Cho tam giác nhọn ABC . Chứng minh rằng : 1 S = AB ⋅ AC ⋅ A ABC sin 2 Lời giải Vẽ CH ⊥ AB (H ∈AB) Ta có : CH = AC⋅sin A Do đó : 1 S = AB ⋅ AC ⋅ A . ABC sin 2
Bài toán 32. Cho α là góc nhọn tạo bởi hai đường chéo AC và BD của tứ giác ABCD . Chứng minh rằng : 1 S = AC⋅BDsinα . ABCD 2 Lời giải
Trang: 16.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9
Gọi O là giao điểm hai đường chéo AC và BD . Kẻ BH ⊥ AC,DK ⊥ AC.
Các tam giác vuông BHO và DKO có : BH = OB⋅sinα và DK = OD⋅sinα (1) Ta có : S = S + S ABCD ABC ADC 1 1 = AC⋅BH + AC⋅DK 2 2 1 = AC(BH + DK) (2) 2 Thay (1) và (2) , ta có : 1 S
= AC⋅(OB⋅sinα + OD⋅sinα) ABCD 2 1 = AC(OB + OD)sinα 2 1 = AC⋅BD⋅sinα 2
Áp dụng : Cho tứ giác ABCD , hai đường chéo AC và BD cắt nhau tại O , biết  AOB 60° =
; AC = 4,2 cm ;BD = 6,5 cm . Tính diện tích tứ giác ABCD .
Hướng dẫn : Sử dụng ngay kết quả của bài toán trên ta có : 1 ° 1 ° 2 S
= AC⋅BD⋅sin 60 = ⋅4,2⋅6,5⋅sin 60 ≈11,824 cm ABCD 2 2
Bài toán 33. Cho tam giác ABC vuông tại A . đường cao AH . a) Chứng minh rằng : 2 HC sin B = . BC
b) Chứng minh rằng : sin 2C = 2sin C ⋅cosC Lời giải
a) Xét tam giác vuông AHB
Trang: 17.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 2
Theo định nghĩa tỷ số lượng giác , ta có : AH 2 sin = ⇒ sin AH B B = (1) 2 AB AB Xét A ∆ HB và A
∆ HC vuông tại H Có :   1
A = C ( cùng phụ với B )
Tương tự có : A =  2
B ( cùng phụ với C ) Do đó : A ∆ HB∽ C
∆ HA(g − g) AH HB 2 ⇒ = ⇒ AH = HB⋅HC (*) HC AH
Chứng minh tương tự, ta có : A ∆ BC∽ H ∆ B ( A g ⋅ g) AB BC 2 ⇒ = ⇒ AB = HB⋅BC (**) HB AB 2
Thay (*) (**) vào (1) , ta có : 2 AH HB⋅HC HC sin B = = = . 2 AB HB⋅BC BC b)
Kẻ trung tuyến AM ta có: BC
MA = MC = MB = 2 hay A
∆ MC cân tại M ⇒  =  ⇒  =  MAC C
AMH 2.C ( góc ngoài của A ∆ MC )
Xét tam giác vuông AHM ta có :  sin AH AMH = hay AH AH 2 sin 2 AH C = = = (1) AM AM BC BC 2 Mà 2 AH ⋅CH AH
AC = BC⋅CH ⇒ sin C ⋅cosC = = (2) BC ⋅CH BC
Từ (1) và (2) có sin 2C = 2sin C ⋅cosC .
Bài toán 34. Cho tam giác ABC cân tại A có AB = AC =1cm và A 2α (0° α 45° = < < )các đường cao  1 AD và BE .  2 3 − x⋅ y ⋅   2x .  2 
a) Chứng minh rằng : A ∆ DC∽ B ∆ EC .
b) Chứng minh : sin A = 2sinα ⋅cosα
Hướng dẫn: Với câu b) để chứng minh đẳng thức , ta đưa hai biểu thức về cùng một biểu thức thứ ba . Dựa
vào các hệ thức lượng giác trong các tam giác vuông . Lời giải
Trang: 18.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 a) Dễ thấy : A ∆ DC∽ B ∆ EC (g.g) b) A
∆ BC cân tại A nên đường cao AD đồng thời là đường phân giác α  =  A 2 BAD CAD = = = α 2 2
Xét tam giác vuông ABD có : BD = ABsin BAD =1sinα A
∆ BC cân tại A nên đường cao AD đồng thời là đường trung tuyến nên BC = 2BD = 2sinα
Xét tam giác vuông CEB có :  = 
CBE CAD = α ( cùng phụ với C )
Ta có : BE = BC.cosCBE = BCcosα = 2sinαcosα (1)
Xét tam giác vuông AEB có : BE BE sin A = = = BE (2) AB 1
Từ (1) và (2) có : sin A = 2sinα ⋅cosα ( đpcm)
Bài toán 35. Cho hình bình hành ABCD có AC là đường chéo lớn . Kẻ CH vuông góc với AD(H ∈AD)
và CK vuông góc với AB(K∈AB) a) Chứng minh : C ∆ KH ∽ A ∆ BC . b) Chứng minh : =  HK ACsin BAD . Lời giải a) Ta có: ⇒  =  AB// CD(gt) BAD CDH ( đồng vị ) Tương tự : ⇒  =  AD // BC BAD KBC . Nên  =  KBC CDH Do đó : CK CB CK CB CKB ∆ ∽ CH ∆
D( g.g ) ⇒ = mà CD = AB ⇒ = (1) CH CD CH AB
Trang: 19.
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI CHI TIẾT CÁC DẠNG TOÁN 9 Lại có :   AB// CD mà AK CK CD CK hay KCD BKC 90° ⊥ ⇒ ⊥ = = Mặt khác 
ABC là góc ngoài của B ∆ KC nên    ° = + = +  ABC BKC 1 C 90 1 C Lại có :    ° = + = +  KCH KCD C2 90 C2 mà  =  1 C C2 (cmt) ⇒  =  ABC KCH (2)
Từ (1) và (2) có : CKH ∆ ∽ B
∆ CA( .cg.c) Ta có : CKH ∆ ∽ B ∆ CA (cmt) HK CK ⇒ = =  ⇒ = ⋅  sin KBC
HK CA sin KBC mà  =  BAD KBC (cmt) CA CB Do đó : =  HK ACsin BAD (đpcm)
Bài toán 36. Cho A
∆ BC nhọn , đường cao AH . Gọi M , N lần lượt là hình chiếu của H trên AB và AC .
a) Chứng minh : AM.AB = AN.AC . b) Chứng minh : SAMN 2 2 = sin . B sin C . SABC Lời giải
a) Xét tam giác vuông AHB vuông tại H có đường cao HM (gt) Theo hệ thức 2 b a b′ = ⋅ , ta có : 2 AH = AM.AB (1)
Tương tự với AHC , ta có : 2 AH = AN.AC (2)
Từ (1) và (2) có : AM.AB = AN.AC . b) Dễ thấy : A ∆ MN ∽ A
∆ CB( .cg.c) 2 2 Nên : Vế trái : S  AM  AM AMM = =   2 S  AC  AC ACB 2 AH  2 AH sin B = ⇒ sin B = 2  4 Lại có : AB AB  2 2 AH  ⇒ sin Bsin C = (3) 2 2 2 AH AH AB ⋅AC 2 sin C sin C  = ⇒ = 2 AC AC  Thay 4 2 2 2
AH = (AB.AM) = AB .AM vào (3) , ta có : 2 2 2 2 2 AB ⋅AM AM SAMS 2 2 sin Bsin C = = ⇒ = sin Bsin C . 2 2 2 AC ⋅AB AC SABC
Bài toán 37. Cho A
∆ BC nhọn , đường cao AH . Chứng minh rằng :
a) sin A + cos A >1. b) BC AH = . cotg B + cotg C
Trang: 20.