Trang 1
Bài 2. HÌNH NÓN – HÌNH NÓN CỤT
DIỆN TÍCH XUNG QUANH VÀ THỂ TÍCH CỦA HÌNH NÓN,
HÌNH NÓN CỤT
A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
1. Hình nón
Diện tích xung quanh
xq
S rl
.
Diện tích toàn phần
2
.S rl r


Thể tích
2
1
.
3
V r h
2. Hình nón cụt
Diện tích xung quanh
12
( ) .
xq
S r r l

Thể tích
22
1 2 1 2
1
( ).
3
V h r r rr
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI
Dạng 1: Tính diện tích, thể tích và các đại lượng liên quan đến hình nón và hình nón cụt
Áp dụng công thức tính diện tích, thể tích của hình nón và hình nón cụt.
Ví dụ 1. Cho hình nón có bán kính
r
, đường kính đáy là
, chiều cao
h
, đường sinh
l
, thể tích
V
,
diện tích xung quanh
xq
S
, diện tích toàn phần
tp
S
. Hoàn thành bảng sau
cmr
cmd
cmh
cml
2
cm
xq
S
2
cm
tp
S
3
cmV
3
5
8
96
10
65
15
20
Lời giải
Ta có bảng sau
cmr
cmd
cmh
cml
2
cm
xq
S
2
cm
tp
S
3
cmV
3
6
4
5
15
24
12
6
12
8
10
60
96
96
5
10
12
13
65
90
100
15
30
20
25
375
600
1500
Ví dụ 2. Cho tam giác
MN P
vuông tại
M
,
ˆ
60N
và
2NP a
(đơn vị độ dài). Quay tam giác
đó quanh một vòng quanh cạnh huyền
NP
. Hãy tính diện tích xung quanh và thể tích của hình nón
tạo thành.
Lời giải
Ta có
3
, 3, .
2
MN a MP a MO a
Trang 2
Suy ra
2
3 (3 3)
3.
22
xq
aa
S a a
Vậy thể tích khối nón là
3
2
13
.
32
a
V MO NP
Ví dụ 3. Cắt mặt xung quanh của hình nón theo một đường sinh và trải phẳng ra tạo thành một hình
quạt. Biết bán kính của hình quạt tròn bằng độ dài đường sinh và độ dài cung bằng chu vi đáy. Quan
sát hình vẽ dưới đây và tính số đo cung của hình quạt tròn.
Lời giải
Chu vi đường tròn đáy là
2 5 10c

.
Số đo cung hình quạt là
180 10 180
138 27 .
13
c
R


Ví dụ 4. Hình triển khai mặt xung quanh của một hình nón là một hình quạt. Nếu bán kính của hình
quạt là
20
cm, số đo cung là
120
thì độ dài đường sinh của hình nón là
A.
20
cm. B.
16
cm. C.
15
cm. D.
10
cm.
Lời giải
Độ dài đường sinh của hình nón bằng với bán kính của hình quạt là
20
cm.
Dạng 2: Dạng toán tổng hợp
Vận dụng linh hoạt các công thức đã được học và kết hợp với các công thức và lý thuyết
về hình nón và hình nón cụt để giải bài tập.
Ví dụ 5. Cho hình bình hành
ABCD
với
1AB
,
( 0)AD x x
và
60BAD
.
a) Tính diện tích toàn phần
S
của hình tạo thành khi quay hình bình hành
ABCD
đúng một vòng
quanh cạnh
AB
và diện tích toàn phần
1
S
của hình tạo thành khi quay quanh cạnh
AD
.
b) Xác định giá trị
x
khi
1
SS
và
1
2SS
.
Lời giải
a) Khi hình bình hành
ABCD
quay một vòng quanh
AB
thì diện
tích toàn phần sẽ bằng diện tích hình trụ do
CDHK
tạo ra cộng
Trang 3
với hai lần diện tích xung quang của hình nón do
ADH
tạo ra
3
sin60 .
2
x
HD AD
1
3
2 2 ( ) 2 ( 1) 3 ( 1).
2
tp
x
S S HD CD HD CD AD x x x
Tương tự khi quanh
CD
thì
12
3 ( 1).
tp
S S x
b) Khi
1
3 ( 1) 3 ( 1)S S x x x

( 1)( 1) 0 ( 1) 0 1x x x x
.
Khi
1
2 3 ( 1) 2 3 ( 1) 2.S S x x x x

C. BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1. Diện tích toàn phần của hình nón có bán kính đáy
7
cm và đường sinh
10
cm là (lấy
22
7
.)
A.
220
. B.
264
. C.
308
. D.
374
.
Lời giải
Ta có
22
22 22
7 10 7 7 10 7 374.
77
tp
S

Bài 2. Một cái xô đựng nước có bán kính đáy là
14
cm và
9
cm, chiều cao bằng
23
cm.
a) Tính dung tích của xô.
b) Tính diện tích tôn để làm xô (không kể diện tích chỗ ghép).
Lời giải
a) Dung tích của xô là
2 2 3
1 9269
23 (14 9 14 9) cm .
33
V
b) Ta có
22
23 5 544 cm.l
Diện tích tôn để làm xô (không kể diện tích chỗ ghép) là
22
(14 9) 554 9 1955,19 cm .S

Bài 3. Một hình trụ có bán kính đáy
1
cm và chiều cao
2
cm, người
ta khoan đi một phần có dạng hình nón như hình vẽ bên, thì phần thể
tích còn lại là
A.
2
3
cm
3
. B.
2
cm
3
.
Trang 4
C.
4
3
cm
3
. D.
8
3
cm
3
.
Lời giải
Ta có thể tích khối trụ là
2
1 2 2V

cm
3
.
Thể tích khối nón là
2
1
12
12
33
V
cm
3
.
Thể tích phần còn lại là
21
24
2.
33
V V V

Bài 4. Cho hình nón có chiều cao
h
(cm), bán kính đường tròn đáy là
r
(cm) và độ dài đường sinh
x
cm thì thể tích của hình nón này là
A.
2
rh
cm
3
. B.
2
1
3
rh
cm
3
. C.
rx
cm
3
. D.
()r r x
cm
3
.
Lời giải
Thể tích khối nón là
2
1
3
V r h
cm
3
.
D. BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 5. Cho hình nón có bán kính
r
, đường kính đáy là
d
, chiều cao
h
, đường sinh
l
, thể tích
V
.
Hoàn thành bảng sau
cmr
cmd
cmh
cml
3
cmV
10
10
10
10
10
1000
10
1000
10
1000
Lời giải
Ta có bảng sau
cmr
cmd
cmh
cml
3
cmV
10
20
10
10 2
1000
3
5
10
10
55
250
3
9,77
19,54
10
13,98
1000
10
20
9,55
13,83
1000
5
10
38,2
38,52
1000
Bài 6. Một dụng cụ hình nón có đường sinh dài
13
cm và diện tích xung quanh là
65
(cm
2
). Tính
a) Chiều cao của hình nón.
b) Diện tích toàn phần và thể tích của hình nón.
Trang 5
Lời giải
a) Ta có
2 2 2 2
65
5 13 5 12 cm.
13
xq
S Rl R h l R
b) Diện tích toàn phần là
2 2 2
5 13 5 90 cm .
tp
S Rl R
Thể tích khối nón là
2 2 3
11
5 12 100 cm .
33
V R h
Bài 7. Cắt bỏ hình quạt
OACB
như hình bên. Biết độ dài cung
AmB x
thì phần còn lại có thể ghép hình nón nào dưới đây?
A. . B. .
C. . D. .
Lời giải
Chu vi đáy bằng
x
và đường sinh bằng
y
nên chọn hình.
Bài 8. Một cái xô đựng nước như hình vẽ dưới đây. Thể tích nước chứa đầy xô sẽ là (tính theo cm
3
)
A.
1000
3
. B.
1750
3
.
C.
2000
3
. D.
2750
3
.
Lời giải
Cái xô đường làm từ hình nón có thể tích
V
bị cắt bởi mặt
phẳng song song với đáy, phần bỏ khối nón bỏ đi có thể tích
1
V
và cái xô có thể tích
2
V
.
Do bán kính của của đường tròn đáy lớn của xô gấp
2
lần bán kính của đường tròn nhỏ của xô nên
chiều cao của khối nón
V
là
20h
cm.
Trang 6
Do đó thể tích của khối nón
2
1 2000
10 20
33
V
cm
3
.
Thể tích khối nón
2
1
1 250
5 10
33
V
cm
3
.
Vậy thể tích của xô là
21
1750
3
V V V
cm
3
.
Bài 9. Một vật thể gồm một phần có dạng hình trụ, phần còn
lại có dạng hình nón. Các kích thước cho trên hình vẽ dưới
đây. Hãy tính
a) Thể tích của dụng cụ ấy.
b) Diện tích mặt ngoài của dụng cụ không tính nắp đậy.
Lời giải
a) Thể tích của dụng cụ là
2 2 3
1
70 70 70 90 490000 cm .
3
V

b) Tính diện tích mặt ngoài của dụng cụ không đậy nắp. Ta có
22
nón
90 70 10 130 cm.l
Diện tích cần tìm là
2
2 70 70 70 10 130 9800 700 130 700 (14 130) cm .S
--- HẾT ---

Preview text:

Bài 2. HÌNH NÓN – HÌNH NÓN CỤT
DIỆN TÍCH XUNG QUANH VÀ THỂ TÍCH CỦA HÌNH NÓN, HÌNH NÓN CỤT
A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM 1. Hình nón
 Diện tích xung quanh S   rl . xq  Diện tích toàn phần 2
S   rl   r .  1 Thể tích 2 V   r . h 3 2. Hình nón cụt
 Diện tích xung quanh S   (r r )l. xq 1 2  1 Thể tích 2 2
V   h(r r r r ). 1 2 1 2 3
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI
Dạng 1: Tính diện tích, thể tích và các đại lượng liên quan đến hình nón và hình nón cụt
 Áp dụng công thức tính diện tích, thể tích của hình nón và hình nón cụt.
Ví dụ 1. Cho hình nón có bán kính r , đường kính đáy là d , chiều cao h , đường sinh l , thể tích V ,
diện tích xung quanh S , diện tích toàn phần S . Hoàn thành bảng sau xq tp r cm d cm h cm l cm S  2 cm S  2 cm V  3 cm  tpxq  3 5 8 96 10 65 15 20 Lời giải Ta có bảng sau r cm d cm h cm l cm S  2 cm S  2 cm V  3 cm  tpxq  3 6 4 5 15 24 12 6 12 8 10 60 96 96 5 10 12 13 65 90 100 15 30 20 25 375 600 1500 
Ví dụ 2. Cho tam giác MNP vuông tại M , ˆ
N  60 và NP  2a (đơn vị độ dài). Quay tam giác
đó quanh một vòng quanh cạnh huyền NP . Hãy tính diện tích xung quanh và thể tích của hình nón tạo thành. Lời giải 3
Ta có MN a, MP a 3, MO a . 2 Trang 1 aa Suy ra S     a axq   2 3 (3 3) 3 . 2 2 3 1 3 a
Vậy thể tích khối nón là 2
V    MO NP  . 3 2
Ví dụ 3. Cắt mặt xung quanh của hình nón theo một đường sinh và trải phẳng ra tạo thành một hình
quạt. Biết bán kính của hình quạt tròn bằng độ dài đường sinh và độ dài cung bằng chu vi đáy. Quan
sát hình vẽ dưới đây và tính số đo cung của hình quạt tròn. Lời giải
Chu vi đường tròn đáy là c  2 5  10 . c 180 10 180
Số đo cung hình quạt là     13827 . R  13
Ví dụ 4. Hình triển khai mặt xung quanh của một hình nón là một hình quạt. Nếu bán kính của hình
quạt là 20 cm, số đo cung là 120 thì độ dài đường sinh của hình nón là A. 20 cm. B. 16 cm. C. 15 cm. D. 10 cm. Lời giải
Độ dài đường sinh của hình nón bằng với bán kính của hình quạt là 20 cm.
Dạng 2: Dạng toán tổng hợp
 Vận dụng linh hoạt các công thức đã được học và kết hợp với các công thức và lý thuyết
về hình nón và hình nón cụt để giải bài tập. 
Ví dụ 5. Cho hình bình hành ABCD với AB  1, AD x (x  0) và BAD  60 .
a) Tính diện tích toàn phần S của hình tạo thành khi quay hình bình hành ABCD đúng một vòng
quanh cạnh AB và diện tích toàn phần S của hình tạo thành khi quay quanh cạnh AD . 1
b) Xác định giá trị x khi S S và S  2S . 1 1 Lời giải
a) Khi hình bình hành ABCD quay một vòng quanh AB thì diện
tích toàn phần sẽ bằng diện tích hình trụ do CDHK tạo ra cộng Trang 2  3x
với hai lần diện tích xung quang của hình nón do ADH tạo ra HD AD sin 60  . 2 3x S S
 2  HDCD  2  HD(CD AD)  2 
(x 1)  3 x(x 1). 1 tp 2
Tương tự khi quanh CD thì S S  3 (x 1). 1 tp 2
b) Khi S S  3 x(x 1)  3 (x 1)  (x 1)(x 1)  0  (x 1)  0  x  1. 1
Khi S  2S  3 x(x 1)  2 3 (x 1)  x  2. 1
C. BÀI TẬP VẬN DỤNG 22
Bài 1. Diện tích toàn phần của hình nón có bán kính đáy 7 cm và đường sinh 10 cm là (lấy   7 .) A. 220 . B. 264 . C. 308 . D. 374 . Lời giải 22 22 Ta có 2 2
S    7 10    7  710  7  374. tp 7 7
Bài 2. Một cái xô đựng nước có bán kính đáy là 14 cm và 9 cm, chiều cao bằng 23 cm.
a) Tính dung tích của xô.
b) Tính diện tích tôn để làm xô (không kể diện tích chỗ ghép). Lời giải a) Dung tích của xô là 1 9269 2 2 3 V
 23(14  9 149)  cm . 3 3 b) Ta có 2 2 l  23  5  544 cm.
Diện tích tôn để làm xô (không kể diện tích chỗ ghép) là 2 2
S   (14  9)  554    9  1955,19 cm .
Bài 3. Một hình trụ có bán kính đáy 1 cm và chiều cao 2 cm, người
ta khoan đi một phần có dạng hình nón như hình vẽ bên, thì phần thể tích còn lại là 2 A. cm 3 . B. 2 cm 3 . 3 Trang 3 4 8 C. cm 3 . D. cm 3 . 3 3 Lời giải
Ta có thể tích khối trụ là 2
V   1  2  2 cm 3 . 1 2 Thể tích khối nón là 2 V   1  2  cm 3 . 1 3 3 2 4
Thể tích phần còn lại là V V V  2   . 2 1 3 3
Bài 4. Cho hình nón có chiều cao h (cm), bán kính đường tròn đáy là r (cm) và độ dài đường sinh
x cm thì thể tích của hình nón này là 1 A. 2  r h cm 3 . B. 2  r h cm 3 . C.  rx cm 3 .
D.  r(r x) cm 3 . 3 Lời giải 1 Thể tích khối nón là 2
V   r h cm 3 . 3
D. BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 5. Cho hình nón có bán kính r , đường kính đáy là d , chiều cao h , đường sinh l , thể tích V . Hoàn thành bảng sau r cm d cm h cm l cm V  3 cm  10 10 10 10 10 1000 10 1000 10 1000 Lời giải Ta có bảng sau r cm d cm h cm l cm V  3 cm  1000 10 20 10 10 2 3 250 5 10 10 5 5 3 9,77 19,54 10 13,98 1000 10 20 9,55 13,83 1000 5 10 38,2 38,52 1000
Bài 6. Một dụng cụ hình nón có đường sinh dài 13 cm và diện tích xung quanh là 65 (cm 2 ). Tính
a) Chiều cao của hình nón.
b) Diện tích toàn phần và thể tích của hình nón. Trang 4 Lời giải a) Ta có 65 2 2 2 2 S
  Rl R
 5  h l R  13  5 12 cm. xq 13
b) Diện tích toàn phần là 2 2 2
S   Rl   R    513   5  90 cm . tp 1 1 Thể tích khối nón là 2 2 3
V   R h    5 12  100 cm . 3 3
Bài 7. Cắt bỏ hình quạt OACB như hình bên. Biết độ dài cung
AmB x thì phần còn lại có thể ghép hình nón nào dưới đây? A. . B. . C. . D. . Lời giải
Chu vi đáy bằng x và đường sinh bằng y nên chọn hình.
Bài 8. Một cái xô đựng nước như hình vẽ dưới đây. Thể tích nước chứa đầy xô sẽ là (tính theo cm 3 ) 1000 1750 A. . B. . 3 3 2000 2750 C. . D. . 3 3 Lời giải
Cái xô đường làm từ hình nón có thể tích V bị cắt bởi mặt
phẳng song song với đáy, phần bỏ khối nón bỏ đi có thể tích V 1
và cái xô có thể tích V . 2
Do bán kính của của đường tròn đáy lớn của xô gấp 2 lần bán kính của đường tròn nhỏ của xô nên
chiều cao của khối nón V là h  20 cm. Trang 5  Do đó thể 1 2000 tích của khối nón 2 V  10  20  cm 3 . 3 3 1  250 Thể tích khối nón 2 V    5 10  cm 3 . 1 3 3 1750
Vậy thể tích của xô là V V V  cm 3 . 2 1 3
Bài 9. Một vật thể gồm một phần có dạng hình trụ, phần còn
lại có dạng hình nón. Các kích thước cho trên hình vẽ dưới đây. Hãy tính
a) Thể tích của dụng cụ ấy.
b) Diện tích mặt ngoài của dụng cụ không tính nắp đậy. Lời giải
a) Thể tích của dụng cụ là 1 2 2 3
V    70  70   70 90  490000 cm . 3
b) Tính diện tích mặt ngoài của dụng cụ không đậy nắp. Ta có 2 2 l  90  70 10 130 cm. nón Diện tích cần tìm là 2
S  2  70  70    70 10 130  9800  700 130  700 (14  130) cm . --- HẾT --- Trang 6