1.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA ĐƯỜNG THẲNG VÀ ĐƯỜNG TRÒN
A.KIẾN THỨC CẦN NHỚ
Vị trí tương đối
Số điể
m
chung
Hệ thức giữa
d
và
R
Hình minh họa
Đường thẳng và đường tr
ò
cắt nhau
2

;dOd R
d
được gọi là cát tuyến của đườn
g
tròn

O
.
Đường thẳng và đường tr
ò
tiếp xúc nhau
1

;dOd R
d
gọi là tiếp tuyến của

O
và
M
tiếp điểm.
Đường thẳng và đường tr
ò
không cắt nhau
0

;dOd R
T
ÍNH CHẤT CỦA TIẾP TUYẾN
T
ÍNH CHẤT HAI TIẾP TUYẾN CẮT NHAU
2.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Nếu một đường thẳng là tiếp tuyến của một đường
t
ròn thì nó vuông góc với bán kính đi qua tiếp điểm đ
Nếu một đường thẳng đi qua một điểm của đường
ròn và vuông góc với bán kính đi qua điểm đó thì
đ
ường thẳng ấy là một tiếp tuyến của đường tròn.
MA
và
MB
là hai tiếp tuyến của đường tròn

O
.
K
hi đó:
12
34
MA MB
MM
OO
.
ĐƯ
ỜNG TRÒN NỘI TIẾP TAM GIÁC
Đ
ƯỜNG TRÒN BÀNG TIẾP TAM GIÁC
Đường tròn tiếp xúc với ba cạnh của một tam giác
đ
ược gọi là đường tròn nội tiếp tam giác, còn tam gi
á
đ
ược gọi là ngoại tiếp đường tròn.
Tâm của đường tròn nội tiếp tam giác là giao điểm
c
ủa các đường phân giác của các góc trong tam giác.
Đường tròn tiếp xúc với m
ộ
cạnh của tam giác và tiếp xúc
với các phần kéo dài của hai
cạnh kia được gọi là đường
tròn bàng tiếp tam giác.
Mỗi tam giác, có ba đường
tròn bàng tiếp.
B.CÁC DẠNG BÀI TẬP TỰ LUẬN MINH HỌA
Dạng 1: Nhận biết vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn.
Phương pháp giải: So sánh d và R dựa vào bảng vị trí tương đốỉ của đường thẳng và đường tròn đã nêu trong
phần Tóm tắt lý thuyết.
Bài 1: Cho đường tròn tâm
O
bán kính
R
, gọi
d
là khoảng cách từ tâm
O
đến đường thẳng
a
. Viết các hệ
thức tương ứng giữa
d
và R vào bảng sau.
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn Số điểm chung
Hệ thức giữa
d
và
R
Đ
ường thẳng và đường tròn cắt nhau 2
Đ
ường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 1
Đ
ường thẳng và đường tròn không giao nhau 0
3.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Bài 2: Cho đường tròn tâm
O
bán kính
R
, gọi
d
là khoảng cách từ tâm
O
đến đường thẳng
a
. Điền vào
chỗ trống trong bảng sau.
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
R
d
8 6
Đ
ường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau
6
6 8
Bài 3: Điền vào ô trống
V
ị trí của đường thẳng
đ
ường tròn
Số Điểm Chung Hệ thức giữa
R
và
D
Hình Vẽ
C
ắt Nhau
T
iếp Xúc
K
hông Giao Nhau
Bài 4: Vẽ hình theo yêu cầu và xác định vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
a) Vẽ

,5Ocm
đường thẳng

d
cách tâm
O
6cm
b) Vẽ

,10Ocm
đường thẳng

k
cách tâm
O
7cm
c) Vẽ

,5Ocm
đường thẳng

n
cách tâm
O
6cm
d) Vẽ

,10Od cm
dường thẳng

m
cách tâm
O
5cm
Dạng 2: Bài tập vận dụng tính chất tiếp tuyến
Bài 5: Cho điểm A thuộc đường tròn
(;3cm)O
. Trên tiếp tuyến tại A của đường tròn
()O
lấy điểm B sao cho
4.AB cm
Tính độ dài đoạn thẳng OB
Bài 6: Cho đườngtròn
(;15cm)O
, dây
24
AB
cm
. Một tiếp tuyến của đường tròn song song với
AB
cắt các
tia
OA
,
OB
theo thứ tự ở
E
,
F
. Tính độ dài
EF
.
Bài 7: Cho tam giác cân
ABC
(
AB AC
) nội tiếp đường tròn (
O
). Chứng minh rằng:
BC
song song với tiếp tuyến tại
A
của đường tròn (
O
)
Dạng 3: Chứng minh tiếp tuyến của đường tròn
Bài 8: Cho tam giác
ABC
đường cao
AH
. Chứng minh rằng
BC
là tiếp tuyến của đường tròn tâm
A
bán
kính
AH
.
Bài 9: Cho hình thang vuông
ABCD

0
(90)AB
có
O
là trung điểm của
AB
và góc
0
90COD . Chứng
minh
CD
là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
Bài 10: Cho hình vuông
ABCD
có cạnh bằng
a
. Gọi
,
MN
là hai điểm trên các cạnh
,
AB AD
sao cho chu vi
tam giác
AMN
bằng
2a
. Chứng minh đường thẳng
MN
luôn tiếp xúc với
1
đường tròn cố định.
Bài 11: Cho tam giác
ABC
cân tại
A
đường cao
BH
. Trên nửa mặt phẳng chứa
C
bờ
AB
vẽ
Bx BA
cắt
đường tròn tâm
B
bán kính
BH
tại
D
. Chứng minh
CD
là tiếp tuyến của
()
B
4.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Bài 12: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
()
AB AC
đường cao
AH
. Gọi
E
là điểm đối xứng với
B
qua
H
. Đường tròn tâm
O
đường kính
EC
cắt
AC
tại
K
.
Chứng minh
HK
là tiếp tuyến của đường tròn
()
O
.
Dạng 4:Nâng cao phát triển tư duy
Bài 13: Cho nửa đường tròn

O
đường kính
AB
. Qua điểm
C
thuộc nửa đường tròn, kẻ tiếp tuyến
d
của
đường tròn. Gọi
E
và
F
lần lượt là chân các đường vuông góc kẻ từ
A
và
B
đến
d
. Gọi
H
là chân đường
vuông góc kẻ từ
C
đến
AB
. Chứng minh:
a)
CE CF
.
b)
AC
là tia phân giác của góc
BAE
.
c)
2
.CH AE BF
.
Bài 14: Cho
ABC
vuông tại

AAB AC
, đường cao
AH
.
E
là điểm đối xứng của
B
qua
H
. Vẽ đường
tròn đường kính
EC
cắt
AC
tại
K
. Xác định vị trí tương đối của
HK
với đường tròn đường kính
EC
.
HƯỚNG DẪN
Dạng 1: Nhận biết vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn.
Bài 1: Cho đường tròn tâm
O
bán kính
R
, gọi
d
là khoảng cách từ tâm
O
đến đường thẳng
a
. Viết các hệ
thức tương ứng giữa
d
và R vào bảng sau.
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn Số điểm chung
Hệ thức giữa
d
và
R
Đ
ường thẳng và đường tròn cắt nhau 2
dR
Đ
ường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 1
dR
Đ
ường thẳng và đường tròn không giao nhau 0
dR
Bài 2: Cho đường tròn tâm
O
bán kính
R
, gọi
d
là khoảng cách từ tâm
O
đến đường thẳng
a
. Điền vào
chỗ trống trong bảng sau.
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
R
d
Đ
ường thẳng và đường tròn cắt nhau 8 6
Đ
ường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 6 6
Đ
ường thẳng và đường tròn không giao nhau 6 8
Bài 3: Điền vào ô trống
V
ị trí của đường thẳng v
đ
ường tròn
Số Điểm Chung Hệ thức giữa R và D Hình Vẽ
C
ắt Nhau 2 R>D
H
ọc sinh tự vẽ
T
iếp Xúc 1 R=D
H
ọc sinh tự vẽ
K
hông Giao Nhau 0 R<D
H
ọc sinh tự vẽ
5.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Bài 4: Vẽ hình theo yêu cầu và xác định vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
a) Vẽ (O,5cm) dường thẳng (d) cách tâm O 6cm
Đường thẳng không cắt đường tròn
b) Vẽ (O,10cm) dường thẳng (k) cách tâm O 7cm
Đường tròn cắt đường thẳng
d
k
6.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
c) Vẽ (O,5cm) dường thẳng (n) cách tâm O 6cm
d) Vẽ (O,d=10cm) dường thẳng (m) cách tâm O 5cm
Dạng 2: Bài tập vận dụng tính chất tiếp tuyến
Bài 5: Cho điểm A thuộc đường tròn
(;3cm)
O
. Trên tiếp tuyến tại A của đường tròn
()
O
lấy điểm B sao cho
4.AB cm
Tính độ dài đoạn thẳng OB
Lời giải
Do AB là tiếp tuyến của đường tròn
(;3cm)
O
Suy ra
0
90AB OA BOA
Áp dụng định lý Pitago trong tam giác vuông AOB
Ta có:
222
OB OA AB
222
34 25 5
OB OB
Bài 6: Cho đườngtròn
(;15cm)
O
, dây
24AB
cm
. Một tiếp tuyến của đường tròn song song với
AB
cắt các
tia
OA
,
OB
theo thứ tự ở
E
,
F
. Tính độ dài
EF
Lời giải
Dễ thấy rằng
OAB OEF OEF ∽
cântại
O
.
Gọi tiếp điểm
I
, gọi
M
làtrung điểm của
AB
.
Ta có
.OM AB OI EF
Trong tam giácvuông
OMB
có
22 22
15 12 9 cm.OM OB MB
O
A
B
n
m
7.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Vì
MB IF
nên theo định lí Ta-lét ta có
40 cm.
OM AB AB OI
EF
OI EF OM

Bài 7: Cho tam giác cân
ABC
(
AB AC
) nội tiếp đường tròn (
O
).. Chứng minh rằng:
BC
song song với tiếp tuyến tại
A
của đường tròn (
O
)
Lời giải
Gọi d là tiếp tuyến tại A của đường tròn tâm O,
suy ra
(1)
dOA
.
Mà
AB AC
suy ra A thuộc trung trực của đoạn thẳng
BC
Lại có
OB OC
suy ra O thuộc trung trực của đoạn thẳng
BC
Do đó OA là trung trực của đoạn thẳng BC
(2)
OA BC
Từ

1 ; (2) d//BC
Dạng 3: Chứng minh tiếp tuyến của đường tròn
Bài 8: Cho tam giác
ABC
đường cao
AH
. Chứng minh rằng
BC
là tiếp tuyến của đường tròn tâm
A
bán
kính
AH
.
Lời giải
Cách 1: (sử dụng dấu hiệu về khoảng cách)
Ta thấy khoảng cách từ tâm A của (A;AH) đến đường thẳng BC
là AH
Suy ra BC là tiếp tuyến của (A;AH)
Cách 2 (sử dụng dấu hiệu vuông góc)
Ta có H là điểm chung của (A;AH) và BC
Lại có BC ⊥ AH tại H. Suy ra BC là tiếp tuyến của (A; AH)
Bài 9: Cho hình thang vuông
ABCD

0
(90)AB
có
O
là trung điểm của
AB
và góc
0
90COD . Chứng
minh
CD
là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
Lời giải
Kéo dài
OC
cắt
BD
tại
E
vì
0
90COD
Suy ra
0
90EOD .
Xét tam giác
COD
và
EOD
ta có
OD
chung
1
OC OA
OC OD COD EOD
OD OB

.
Suy ra
DC DE
hay tam giác
ECD
cân tại
D
.
Kẻ
OH CD
thì
OBD OHD OH OB
Mà
OB OA OH OB OA
hay
,,
AH B
thuộc đường tròn
()
O
.
Do đó
CD
là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
AB
.
d
A
O
B
C
E
H
D
C
O
B
A
H
A
B
8.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Bài 10: Cho hình vuông
ABCD
có cạnh bằng
a
. Gọi
,
MN
là hai điểm trên các cạnh
,
AB AD
sao cho chu vi
tam giác
AMN
bằng
2a
. Chứng minh đường thẳng
MN
luôn tiếp xúc với
1
đường tròn cố định.
Lời giải
Trên tia đối của
BA
ta lấy điểm
E
sao cho
BE ND
.
Ta có
BCE DCN CN CE
.
Theo giả thiết ta có:
MN AM AN AB AD
AM MB AN DNAM AN MB BE
.
Suy ra
MN MB BE ME
.
Từ đó ta suy ra
MNC MEC CMN CMB . Kẻ
CH MN
CH CB CD a
.
Vậy
,,
DH B
thuộc đường tròn tâm
C
bán kính
CB a
Suy ra
MN
luôn tiếp xúc với đường tròn tâm
C
bán kính bằng
a
.
Bài 11: Cho tam giác
ABC
cân tại
A
đường cao
BH
. Trên nửa mặt phẳng chứa
C
bờ
AB
vẽ
Bx BA
cắt
đường tròn tâm
B
bán kính
BH
tại
D
. Chứng minh
CD
là tiếp tuyến của
()
B
Lời giải
Vì tam giác
ABC
cân tại
A
nên ta có:
BC
.
Vì
0
2
90Bx BA B
.
Mặt khác ta cũng có

0
112
90BBB
 .
Hai tam giác
BHC
và
BDC
Có
BC
chung,
12
BB ,
BH BD R
Suy ra
(..)
BHC BDC c g c
suy ra

0
90BHC BDC .
Nói cách khác
CD
là tiếp tuyến của đường tròn
()
B
Bài 12: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
()
AB AC
đường cao
AH
. Gọi
E
là điểm đối xứng với
B
qua
H
. Đường tròn tâm
O
đường kính
EC
cắt
AC
tại
K
.
Chứng minh
HK
là tiếp tuyến của đường tròn
()
O
.
Lời giải
Vì tam giác
EKC
có một cạnh
EC
là đường kính của
()
O
Nên
0
90EKC . Kẻ
// //HI AC BA HI EK
Suy ra
AI IK
từ đó ta có tam giác
AHK
cân tại
H
.
Do đó
1
KB ( cùng phụ với góc hai góc bằng nhau là
,BAH IHK
).
Mặt khác ta cũng có:
23
KC ( do tam giác
KOC
cân tại
O
).
Mà
00
312
90 90BC K K  suy ra
0
90HKO
H
N
M
E
D
C
B
A
α
2
1
x
D
H
C
B
A
3
2
1
I
K
O
EH
C
B
A
9.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Hay
HK
là tiếp tuyến của
()
O
.
Bài 13: Cho nửa đường tròn

O
đường kính
AB
. Qua điểm
C
thuộc nửa đường tròn, kẻ tiếp tuyến
d
của
đường tròn. Gọi
E
và
F
lần lượt là chân các đường vuông góc kẻ từ
A
và
B
đến
d
. Gọi
H
là chân đường
vuông góc kẻ từ
C
đến
AB
. Chứng minh:
d)
CE CF
.
e)
AC
là tia phân giác của góc
BAE
.
f)
2
.CH AE BF
.
Định hướng
Tứ giác
ABFE
là hình thang và
// //OC AE BF
nên
OC
là đường trung bình của hình thang
ABFE
(vì
O
là
trung điểm
AB
). Suy ra
CE CF
.
Tam giác
AOC
cân tại
O
nên
CAO ACO và
CAE ACO do
//
AE OC
. Suy ra
CAE CAB .
Ta thấy:
2
.CH AH BH
. Mà
AE AH
, tương tự
BF BH
. Suy ra
2
.CH AE BF
.
Lời giải
a) Ta có:
,//AE d BF d AE BF
.
Suy ra tứ giác
AEFB
là hình thang.
Lại có
O
là trung điểm của
AB
và
// //OC AE BF
(vì
OC d
).
C
là trung điểm của
EF CE CF
.
b)
//AE OC CAE ACO (2 góc so le trong) (1).
Mặt khác
OC OA AOC
cân tại

2OACOOAC .
Từ (1) và (2) suy ra
CAE CAO .
Suy ra
AC
là phân giác
BAE
.
c)
Do
C
thuộc nửa đường tròn đường kính
2
AB
OC OA OB ABC vuông tại
C
.
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác
ABC
vuông tại
C
, đường cao
CH
ta có:

2
.3CH AH BH
.
Xét
ACE
và
ACH
vuông ta có:
0
90AEC AHC
CAE CAH

Chung cạnh
AC
ACE ACH 
(cạnh huyền – góc nhọn).
Theo phần b ta có:

4ACE ACH AH AE
.
10.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Tương tự ta có:

5BH BF
.
Từ (3), (4), (5) suy ra
2
.CH AE BF
đpcm.
Bài 14: Cho
ABC
vuông tại

AAB AC
, đường cao
AH
.
E
là điểm đối xứng của
B
qua
H
. Vẽ đường
tròn đường kính
EC
cắt
AC
tại
K
. Xác định vị trí tương đối của
HK
với đường tròn đường kính
EC
.
Lời giải
Gọi
I
là tâm của đường tròn đường kính
EC
,
I
là trung điểm của
EC
.
Vì
EC
là đường kính của

I
và
K
thuộc

I
nên
EK KC
.
Vì
KAC ACEK
.
Mặt khác
ABC
vuông tại
//
AABACABKE

.
Suy ra tứ giác
ABEK
là hình thang (dấu hiệu nhận biết hình thang).
Lấy
M
là trung điểm của
AK
. Vì
E
đối xứng với
B
qua
H
.
Suy ra
H
là trung điểm của
BE
, suy ra
HM
là đường trung bình của hình thang
//ABEK HM EK
, mà
EK AC HM AC HM AK 
.
HM
vừa là đường cao vừa là đường trung tuyến của
AHK
.
AHK
cân tại

1H HAK AKH .
Vì

,AK EK AH BE HAK KEI EKI
.
Vì
E
và
K
thuộc

I
nên
IK IE KEI

cân tại


2I KEI EKI
.
Từ (1) và (2) ta có:
0
90AKH EKI HKI HKE EKI AKH HKE AKE  .
HK IK HK

và đường tròn đường kính
EC
tiếp xúc với nhau.
C.TRẮC NGHIỆM RÈN LUYỆN PHẢN XẠ
Câu 1:
Đường thẳng và đường tròn có nhiều nhất bao nhiêu điểm chung.
A.
1
. B.
2
. C.
3
. D.
4
.
Câu 2: Nếu đường thẳng và đường tròn có duy nhất một điểm chung thì:
A. Đường thẳng tiếp xúc với đường tròn. B. Đường thẳng cắt đường tròn.
C. Đường thẳng không cắt đường tròn. D. Đáp án khác.
Câu 3: Nếu đường thẳng và đường tròn có hai điểm chung thì
A. Đường thẳng tiếp xúc với đường tròn. B. Đường thẳng cắt đường tròn.
C. Đường thẳng không cắt đường tròn. D. Đáp án khác.
Câu 4: Nếu đường thẳng
d
là tiếp tuyến của đường tròn
()O
tại
A
thì:
A.
//dOA
. B.
dOAº
. C.
dOA^
tại
A
. D.
dOA^
tại
O
.
Câu 5: Cho đường tròn
()O
và điểm
A
nằm trên đường tròn
()O
. Nếu đường thẳng
dOA^
tại
A
thì:
11.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
A.
d
là tiếp tuyến của
()O
. B.
d
cắt
()O
tại hai điểm phân biệt.
C.
d
là tiếp xúc với
()O
tại
O
. D. Cả A, B, C đều sai.
Câu 6: Cho đường tròn
()O
và đường thẳng
a
. Kẻ
OH a^
, biết
OH R>
khi đó đường thẳng
a
và đường
thẳng
()
O
.
A. Cắt nhau. B. Không cắt nhau. C. Tiếp xúc. D. Đáp án khác.
Câu 7: Cho đường tròn
()
O
và đường thẳng
a
. Kẻ
OH a^
tại
H
, biết
OH R<
, khi đó đường thẳng
a
và
đường tròn
()
O
.
A. Cắt nhau. B. Không cắt nhau. C. Tiếp xúc. D. Đáp án khác.
Câu 8: Điền vào các vị trí (1); (2) trong bảng sau (
R
là bán kính của đường tròn,
d
là khoảng cách từ tâm đến
đường thẳng).
R
d
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
5cm
4cm
…(1)…
8cm
…(2)… Tiếp xúc nhau
A. (1): cắt nhau; (2):
8cm
. B. (1):
9cm
; (2): Tiếp xúc nhau.
C. (1): không cắt nhau; (2):
8cm
. D. (1): cắt nhau; (2):
6cm
.
Câu 9: Điền vào các vị trí (1); (2) trong bảng sau (
R
là bán kính của đường tròn,
d
là khoảng cách từ tâm đến
đường thẳng).
R
d
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
3cm
5cm
…(1)…
…(2)…
9cm
Tiếp xúc nhau
A. (1): cắt nhau; (2):
9cm
. B. (1): tiếp xúc nhau; (2):
8cm
.
C. (1): không cắt nhau; (2):
9cm
. D. (1): không cắt nhau; (2):
10cm
.
Câu 10: Trên mặt phẳng toạ độ
Oxy
, cho điểm
(4;5)
A
. Hãy xác định tương đối của đường tròn
(;5)
A
và các
trục toạ độ.
A. Trục tung cắt đường tròn và trục hoành tiếp xúc với đường tròn.
B. Trục hoành cắt đường tròn và trục tung tiếp xúc với đường tròn.
C. Cả hai trục toạ độ đều cắt đường tròn.
D. Cả hai trục toạ độ đều tiếp xúc với đường tròn.
Câu 11: Trên mặt phẳng toạ độ
Oxy
, cho điểm
(2;3)
A
-
. Hãy xác định vị trí tương đối của đường tròn
(;2)
A
và các trục toạ độ.
A. Trục tung cắt đường tròn và trục hoành tiếp xúc với đường tròn.
B. Trục hoành không cắt đường tròn và trục tung tiếp xúc với đường tròn.
C. Cả hai trục toạ độ đều cắt đường tròn.
D. Cả hai trục toạ độ đều tiếp xúc với đường tròn.
12.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Câu 12: Cho
;ab
là hai đường thẳng song song và cách nhau một khoảng
3cm
. Lấy điểm
I
trên
a
và vẽ
đường tròn
(;3,5 )
Icm
. Khi đó đường tròn với đường thẳng
b
.
A. Cắt nhau. B. Không cắt nhau. C. Tiếp xúc. D. Đáp án khác.
Câu 13: Cho
;ab
là hai đường thẳng song song và cách nhau một khoảng
2, 5cm
. Lấy điểm
I
trên
a
và vẽ
đường tròn
(;2,5 )
Icm
. Khi đó đường tròn với đường thẳng
b
.
A. Cắt nhau. B. Không cắt nhau. C. Tiếp xúc. D. Đáp án khác.
Câu 14: Cho góc
xOy
(0 180 )xOy<<
. Đường tròn
()
I
là đường tròn tiếp xúc với cả hai cạnh
;Ox Oy
. Khi
đó điểm
I
chạy trên đường nào?
A. Đường thẳng vuông góc với
Ox
tại
O
. B. Tia phân giác của góc
xOy
.
C. Tia
Oz
nằm giữa
Ox
và
Oy
. D. Tia phân giác của góc
xOy
trừ điểm
O
.
Câu 15: Cho đường tròn tâm
O
bán kính
3cm
và một điểm
A
cách
O
là
5cm
. Kẻ tiếp tuyến
AB
với đường
tròn (
B
là tiếp điểm). Tính độ dài
AB
.
A.
3AB cm=
. B.
4AB cm=
. C.
5AB cm=
. D.
2AB cm=
.
Câu 16: Cho đường tròn tâm
O
bán kính
6cm
và một điểm
A
cách
O
là
10cm
. Kẻ tiếp tuyến
AB
với đường
tròn (
B
là tiếp điểm). Tính độ dài
AB
.
A.
12AB cm=
. B.
4AB cm=
. C.
6AB cm=
. D.
8AB cm=
.
Câu 17: Cho đường tròn
(; )
OR
và dây
1, 2AB R=
. Vẽ một tiếp tuyến song song với
AB
, cắt các tia
,OA OB
lần lượt tại
E
và
F
. Tính diện tích tam giác
OEF
theo
R
.
A.
2
0, 75
OEF
SR=
. B.
2
1, 5
OEF
SR=
. C.
2
0, 8
OEF
SR=
. D.
2
1, 7 5
OEF
SR=
.
Câu 18: Cho đường tròn
(;6 )Ocm
và dây
9, 6AB cm=
. Vẽ một tiếp tuyến song song với
AB
, cắt các tia
,OA OB
lần lượt tại
E
và
F
. Tính diện tích tam giác
OEF
theo
R
.
A.
2
36( )
OEF
Scm=
. B.
2
24( )
OEF
Scm=
. C.
2
48( )
OEF
Scm=
. D.
2
96( )
OEF
Scm=
.
Câu 19: Cho đường tròn
(; )OR
. Cát tuyến qua
A
ở ngoài
()O
cắt
()O
tại
B
và
C
. Cho biết
AB BC=
và kẻ
đường kính
COD
. Tính độ dài đoạn thẳng
AD
.
A.
AD R=
. B.
3AD R=
. C.
2
R
AD =
. D.
2AD R=
.
Câu 20: Cho đường tròn
(;5 )Ocm
. Cát tuyến qua
A
ở ngoài
()O
cắt
()O
tại
B
và
C
. Cho biết
AB BC=
và
kẻ đường kính
COD
. Tính độ dài đoạn thẳng
AD
.
A.
2, 5AD cm=
. B.
10AD cm=
. C.
5AD cm=
. D.
15AD cm=
.
Câu 21: Cho hai đường thẳng
a
và
b
song song với nhau một khoảng là
h
. Một đường tròn
()O
tiếp xúc với
a
và
b
. Hỏi tâm
O
di động trên đường nào?
A. Đường thẳng
c
song song và cách đều
,ab
một khoảng
2
h
.
13.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
B. Đường thẳng
c
song song và cách đều
,ab
một khoảng
2
3
h
.
C. Đường thẳng
c
đi qua
O
vuông góc với
,ab
.
D. Đường tròn
(; )AAB
với
,AB
lần lượt là tiếp điểm của
,ab
với
()O
.
Câu 22: Cho hai đường thẳng
a
và
b
song song với nhau, cách nhau một khoảng là
6cm
. Một đường tròn
()O
tiếp xúc với
a
và
b
. Hỏi tâm
O
di động trên đường nào?
A. Đường thẳng
c
song song và cách đều
,ab
một khoảng
4cm
.
B. Đường thẳng
c
song song và cách đều
,ab
một khoảng
6cm
.
C. Đường thẳng
c
đi qua
O
vuông góc với
,ab
.
D. Đường thẳng
c
song song và cách đều
,ab
một khoảng
3cm
.
Cho đường tròn
(; )OR
đường kính
AB
. Vẽ các tia tiếp tuyến
,Ax By
với nửa đường tròn. Lấy điểm
M
di
động trên
Ax
, điểm
N
di động trên tia
Oy
sao cho
2
.AM BN R=
.
Câu 23: Chọn câu đúng:
A.
MN
là tiếp tuyến của đường tròn
()O
. B.
90MON =
.
C. Cả A, B đều đúng. D. Cả A, B đều sai.
Câu 24: Chọn câu đúng:
A. Đường tròn ngoại tiếp tam giác
OMN
luôn tiếp xúc với đường thẳng
AB
cố định.
B. Đường tròn ngoại tiếp tam giác
OMN
luôn tiếp xúc với đường thẳng
AM
cố định.
C. Đường tròn ngoại tiếp tam giác
OMN
luôn tiếp xúc với đường thẳng
BN
cố định.
D. Cả A, B, C đều sai.
Câu 25: Từ một điểm
A
nằm bên ngoài đường tròn
()O
ta vẽ hai tiếp tuyến
,AB AC
với đường tròn (
,BC
là
các tiếp điểm). Trên
AO
lấy điểm
M
sao cho
AM AB=
. Các tia
BM
và
CM
lần lượt cắt đường tròn tại một
điểm thứ hai là
D
và
E
. Chọn câu đúng.
A.
M
là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác
OBC
.
B.
DE
là đường kính của đường tròn
()O
.
C.
M
là tâm đường tròn nội tiếp tam giác
OBC
.
D. Cả A, B, C đều sai.
HƯỚNG DẪN
1. Lời giải:
Đường thẳng và đường tròn có nhiều nhất hai điểm chung.
Đáp án cần chọn là B.
2. Lời giải:
V
ị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
S
ố điểm chung
H
ệ thức giữa
d
và
R
14.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Đ
ường thẳng và đường tròn cắt nhau
2
dR<
Đ
ường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau
1
dR=
Đ
ường thẳng và đường tròn không giao nhau
0
dR>
Đường thẳng và đường tròn chỉ có một điểm chung thì đường thẳng tiếp xúc với đường tròn.
Đáp án cần chọn là A.
3. Lời giải:
V
ị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
S
ố điểm chun
g
H
ệ thức giữa
d
v
à
R
Đ
ường thẳng và đường tròn cắt nhau
2
dR<
Đ
ường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau
1
dR=
Đ
ường thẳng và đường tròn không giao nhau
0
dR>
Đường thẳng và đường tròn có hai điểm chung thì đường thẳng cắt đường tròn.
4. Lời giải:
Nếu một đường thẳng là tiếp tuyến của đường tròn thì nó vuông góc với bán kính đi qua tiếp điểm.
Nên
dOA^
tại điểm
A
.
Đáp án cần chọn là C.
5. Lời giải:
Nếu một đường thẳng đi qua một điểm thuộc
đường tròn và vuông góc với bán kính đi qua
điểm đó thì đường thẳng đó là tiếp tuyến của đường tròn.
Hay
d
là tiếp tuyến của
()O
tại
A
.
Đáp án cần chọn là
A
.
6. Lời giải:
Vì
OH R>
nên
a
không cắt
()O
.
Đáp án cần chọn là B.
d
O
A
a
O
H
15.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
7. Lời giải:
Vì
OH R<
nên
a
cắt
()O
.
Đáp án cần chọn là A.
8. Lời giải:
+ Vì
(4 5 )d R cm cm<<
nên đường thẳng cắt đường tròn.
+ Vì đường thẳng tiếp xúc với đường tròn nên
8
dR cm==
.
Đáp án cần chọn là A.
9. Lời giải:
+ Vì
(5 3 )
d R cm cm>>
nên đường thẳng không cắt đường tròn hay (1) điền là: không cắt nhau.
+ Vì đường thẳng tiếp xúc với đường tròn nên
9
dR cm==
hay (2) điền là
9cm
.
Đáp án cần chọn là C.
10. Lời giải:
Vì
(4 ; 5 )A
nên khoảng cách từ
A
đến trục hoành là
1
||5
A
dy==
, khoảng cách từ
A
đến trục tung là
2
||4
A
dx==
.
Nhận thấy
2
(5)
dR==
nên trục hoành tiếp xúc với đường tròn
(;5)A
.
Và
2
45dR=<=
nên trục tung cắt đường tròn
(;5)A
.
Đáp án cần chọn là A.
11. Lời giải:
Vì
(2;3)A -
nên khoảng cách từ
A
đến trục hoành là
1
||3
A
dy==
, khoảng cách từ
A
đến trục tung là
2
||2
A
dx==
.
Nhận thấy
2
(2)
dR==
nên trục tung tiếp xúc với đường tròn
(;2)A
.
Và
2
32dR=>=
nên trục hoành không cắt đường tròn
(;2)A
.
Đáp án cần chọn là B.
12. Lời giải:
d
H
O
16.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Vì hai đường thẳng song song
,ab
cách nhau một khoảng là
3cm
mà
IaÎ
nên khoảng cách từ tâm
I
đến
đường thẳng
b
là
3dcm=
.
Suy ra
(3 3, 5 )dRcm cm<<
nên đường tròn
(;3,5 )Icm
và đường thẳng
b
cắt nhau.
Đáp án cần chọn là A.
13. Lời giải:
Vì hai đường thẳng song song
,ab
cách nhau một khoảng là
2, 5cm
mà
IaÎ
nên khoảng cách từ tâm
I
đến
đường thẳng
b
là
2, 5dcm=
.
Suy ra
2, 5dR cm==
nên đường tròn
(;2,5 )Icm
và đường thẳng
b
tiếp xúc với nhau.
Đáp án cần chọn là C.
14. Lời giải:
Kẻ
;IA Oy IB Ox^^
tại
,AB
.
Vì
()I
tiếp xúc với cả
;Ox Oy
nên
IA IB=
suy ra
I
thuộc tia phân giác của góc
xOy
()IO¹
(tính chất tia
phân giác của một góc).
Đáp án cần chọn là D.
15. Lời giải:
b
a
I
B
2,5cm
a
b
I
B
y
x
O
I
B
A
17.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Vì
AB
là tiếp tuyến và
B
là tiếp điểm nên
3;OB R cm AB OB== ^
tại
B
.
Áp dụng định lý Pytago cho tam giác
ABO
vuông tại
B
ta được:
2222
53 4
AB OA OB cm=-=-=
.
Vậy
4AB cm=
.
Đáp án cần chọn là B.
16. Lời giải:
Vì
AB
là tiếp tuyến và
B
là tiếp điểm nên
6;OB R cm AB OB== ^
tại
B
.
Áp dụng định lý Pytago cho tam giác
ABO
vuông tại
B
ta được:
22 22
10 6 8
AB OA OB cm=-=-=
.
Vậy
8AB cm=
.
Đáp án cần chọn là D.
17. Lời giải:
Kẻ
OH EF^
tại
H
và cắt
AB
tại
I
suy ra
OI AB^
(vì
//AB EF
)
Xét
()O
có
OI AB^
tại
I
nên
I
là trung điểm của
AB
(liên hệ giữa đường kính và dây)
0, 6
2
AB
IA IB R== =
. Lại có
OA R=
.
O
B
A
O
B
A
I
F
E
B
O
H
A
18.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Áp dụng định lý Pytago cho tam giác vuông
OIA
ta có
22
0, 8OI OA IA R=-=
.
Mà
//AI EH
nên
0, 8 0, 6
0, 75
0, 8
AI OI R R
EH R
EH OH R
== = =
OEFD
cân tại
O
(vì

E F BAO ABO== =
) có
OH EF^
nên
H
là trung điểm của
EF
.
2
.
21,5 0,75
2
EOF
OH EF
EF EH R S R
= = = =
.
Đáp án cần chọn là A.
18. Lời giải:
Kẻ
OH EF^
tại
H
và cắt
AB
tại
I
suy ra
OI AB^
(vì
//AB EF
)
Xét
()O
có
OI AB^
tại
I
nên
I
là trung điểm của
AB
(liên hệ giữa đường kính và dây)
4, 8
2
AB
IA IB cm== =
. Lại có
6OA cm=
.
Áp dụng định lý Pytago cho tam giác vuông
OIA
ta có
22 2 2
64,8 3,6OI OA IA cm=-=-=
.
Mà
//AI EH
nên
3, 6 3 .5 4, 8.5
8
65 3 3
AI OI AI
EH
EH OH
==== = =
OEFD
cân tại
O
(vì

E F BAO ABO== =
) có
OH EF^
nên
H
là trung điểm của
EF
.
2
6.16
216 48()
2
EOF
EF EH cm S cm= = = =
.
Đáp án cần chọn là C.
19. Lời giải:
Xét
()O
có
2
DC
OB OC OD BO BDC=== D
vuông tại
B
(tam giác có đường trung tuyến ứng với một
cạnh bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông).
I
F
E
B
O
H
A
A
O
C
D
B
19.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Suy ra
BD A C^
.
Xét
ADCD
có
BD
vừa là đường trung tuyến vừa là đường cao nên
ADCD
cân tại
2
DDADC R= =
.
Vậy
2AD R=
.
Đáp án cần chọn là D.
20. Lời giải:
Xét
()O
có
2
DC
OB OC OD BO BDC=== D
vuông tại
B
(tam giác có đường trung tuyến ứng với một
cạnh bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông).
Suy ra
BD A C^
.
Xét
ADCD
có
BD
vừa là đường trung tuyến vừa là đường cao nên
ADCD
cân tại
210
DDADC R cm= ==
.
Vậy
10AD cm=
.
Đáp án cần chọn là B.
21. Lời giải:
Kẻ đường thẳng
OA a^
tại
A
cắt
b
tại
B
thì
OB b^
tại
B
vì
//ab
.
Vì
()O
tiếp xúc với cả
,ab
nên
OA OB=
. Lại có
2
h
AB h OA OB= = =
.
Hay tâm
O
cách
a
và
b
một khoảng cùng bằng
2
h
.
Nên
O
chạy trên đường thẳng
c
song song và cách đều
,ab
một khoảng
2
h
.
Đáp án cần chọn là A.
22. Lời giải:
A
O
C
D
B
a
c
b
O
B
A
20.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Kẻ đường thẳng
OA a^
tại
A
cắt
b
tại
B
thì
OB b^
tại
B
vì
//ab
.
Vì
()O
tiếp xúc với cả
,ab
nên
OA OB=
. Lại có
6
63
2
AB cm OA OB cm
====
.
Hay tâm
O
cách
a
và
b
một khoảng cùng bằng
3cm
.
Nên
O
chạy trên đường thẳng
c
song song và cách đều
,ab
một khoảng
3cm
.
Đáp án cần chọn là D.
23. Lời giải:
Vẽ
,OH MN H MN^Î
. Vì
2
..AM BN R AO BO==
nên
AM AO
BO BN
=
.
Xét
AOMD
và
BNOD
có:
90 ;
AM AO
MAO NBO AOM
BO BN
===D
∽
BNOD
(c.g.c)
112 2
;MOON= =
.
Do đó góc
MON
bằng
90
.
Ta có:
AM OM
BO ON
=
(do
AOMD
∽
BNOD
)
AM OA
OM ON
=
Do đó
AOMD
∽
ONMD
(c.g.c)
12
MM=
AOM HOMD=D
(cạnh huyền, góc nhọn)
AO OH OH R==
, do đó
MN
là tiếp tuyến của đường tròn
()O
.
Đáp án cần chọn là C.
24. Lời giải:
a
c
b
O
B
A
2
2
2
1
1
M
N
O
A
B
H
21.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
Gọi
K
là trung điểm của
MN
.
Tam giác
MON
vuông tại
O
có
OK
là tiếp tuyến
KM KN KO==
Suy ra: Đường tròn
(; )KKO
là đường tròn ngoại tiếp tam giác
OMN
.
Ta có
OK
là đường trung bình của hình thang
AMNB
nên
//OK AM
OK A B^
.
Suy ra
OK
là tiếp tuyến của đường tròn
()K
. Vậy đường tròn
()K
ngoại tiếp tam giác
OMN
luôn tiếp xúc với
một đường thẳng cố định là đường thẳng
AB
.
Đáp án cần chọn là A.
25. Lời giải:
Tam giác
ABM
có
AB AM=
nên
ABMD
cân tại
A
ABM AM B=
(1)
Ta có
;OA BC OB A B^^
nên
90
90
ABM MBO
AMB MBC
ì
ï
+=
ï
ï
í
ï
+=
ï
ï
î
(2).
Từ (1) và (2)
MBO MBC=
Tương tự
BCM OCM=
Điểm
M
là giao điểm của hai đừng phân giác của tam giác
OBC
nên
M
là tâm đường tròn nội tiếp tam giác
OBC
.
Vì tam giác
BOD
cân tại
OMBOMDO=
mà
MBO MBC=
nên
MBC MDO=
Mà hai góc này ở vị trí so le trong nên
//OD BC
Chứng minh tương tự, ta có
//OE BC
.
1
1
2
2
2
K
M
N
O
B
A
H
M
D
E
C
B
O
A
22.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
,,DOE
thẳng hàng.
Vậy
DE
là đường kính của đường tròn
()O
.
Đáp án cần chọn là B.
23.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
H
C
B
A
D
E
CB
A
D.TỰ LUYỆN
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
3, 4AB cm AC cm==
. Vẽ đường tròn tâm
A
bán kính
2, 8cm
.
Xác định vị trí tương đối của đường thẳng
BC
và đường tròn tâm
A
bán kính
2, 8cm
.
Bài 2: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
BD
là đường phân giác.
Xác định vị trí tương đối của đường thẳng
BC
và đường tròn tâm
D
bán kính
DA
.
Bài 3: Cho đường thẳng
m
. Tâm
A
của tất cả các đường tròn có bán kính là 3cm và đường thẳng
m
tiếp xúc
nhau nằm trên đường nào?
Bài 4: Cho hình thang vuông
ABCD
có
0
90 , 2 , 6 , 8A B AD cm BC cm CD cm== = = =
.
Chứng minh rằng
AB
tiếp xúc với đường tròn đường kính
CD
.
Bài 5: Cho đường tròn
(; )OR
đường kính
AB
và tiếp tuyến
xAy
. Trên
xy
lấy một điểm
M
, kẻ dây cung
BN
song song với
OM
. Chứng minh
MN
là tiếp tuyến của đường tròn
()O
.
Bài 6: Chứng minh rằng:
a)
Nếu đường thẳng
xy
không cắt
(; )OR
thì mọi điểm của
xy
nằm bên ngoài đường tròn đó.
b)
Nếu đường thẳng
xy
qua một điểm bên trong
(; )OR
thì phải cắt đường tròn này tại hai điểm phân
biệt.
c)
Nếu đường thẳng
xy
cắt
(; )OR
tại
A
và
B
(
A
khác
B
) thì mọi điểm nằm giữa
A
và
B
đều nằm bên
trong đường tròn, các điểm còn lại (trừ
A
,
B
) nằm bên ngoài đường tròn đó.
Bài 7: Cho đường thẳng
d
và đường tròn
(; )OR
không giao nhau.
A
là điểm trên
()O
.
Xác định vị trí điểm
A
để khoảng cách từ
A
đến đường thẳng
d
lớn nhất.
Bài 8: Cho điểm
A
nằm ngoài đường tròn
(; )OR
. Đường thẳng
d
qua
A
, gọi
B
và
C
là giao điểm của đường
thẳng
d
và đường tròn
()O
.
Xác định vị trí của đường thẳng
d
để tổng
AB AC+
lớn nhất.
HƯỚNG DẪN
Bài 1:
Vẽ
AH
là đường cao của tam giác vuông
ABC
Ta có:
222
111
AH AB AC
=+
222
111
34AH
=+
22
222
14.3
34AH
=
+
2, 4 2, 8( )AH cm d R=<<
.
Do đó đường thẳng
BC
và đường tròn
(;2,8 )Acm
cắt nhau.
Bài 2:
24.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
B
A
d'
m
d
I
K
D
CB
A
O
N
B
A
M
y
x
Vẽ
()DE BC E BC^Î
D
thuộc tia phân giác góc
ABC
,DA AB DE BC^^
Nên
DE DA=
Do đó: đường thẳng
BC
và đường tròn tâm
D
bán kính
DA
tiếp xúc nhau.
Bài 3:
Vẽ
()AB m B m^Î
Có
3AB cm=
không đổi, đường thẳng
m
cố định.
Do đó:
A
thuộc đường thẳng song song với
m
cách
m
một khoảng cách bằng
3cm
.
Bài 4:
Gọi
,IK
lần lượt là trung điểm của
CD
và
AB
.
Ta có:
IK
là đường trung bình của hình thang
ABCD
Nên
4( )
2
AD BC
IK cm
+
==
,AD IK AD AB^
Nên
IK AB^
(4 ),
2
CD
IK cm IK AB
== ^
Do đó:
AB
tiếp xúc với đường tròn tâm
I
đường kính
CD
.
Bài 5:
Vì
BN OM
Nên
AOM ABN=
;
MON ONB=
Mà
OBND
cân tại
O
Nên:
OBM ONB=
Do đó:

MON AOM=
Ta có:
OAM ONMD=D
(vì

;;OA ON R AOM MON OM== =
là cạnh chung)
25.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
d
O
M
H
y
x
O
N
d
y
x
MH
BA
Suy ra:

ONM OAM=
Ta lại có:
0
90OAM =
(vì
xy
là tiếp tuyến tại
A
)
Nên ta có:
0
90ONM =
, hay
MN ON^
.
Vậy
MN
là tiếp tuyến của đường tròn
()O
.
Bài 6:
a) Nếu đường thẳng
xy
không cắt
()O
thì
dR>
Kẻ
OH xy^
thì
OH d=
Gọi
M
là một điểm bất kỳ thuộc
d
, ta có
OM OH³
Nên
OM R M>
ở ngoài
(; )OR
b)
Gọi
M
là một điểm ở bên trong
(; )OR
thì
OM R<
Giả sử đường thẳng
xy
qua
M
kẻ
OH xy^
thì
OH d=
Ta có:
OH OM£
Do đó
dR<
suy ra đường thẳng
xy
cắt
(; )OR
ở hai điểm phân biệt
c)
Giả sử
M
là một điểm bất kỳ nằm giữa
A
và
B
có thể xảy ta ba trường hợp:
Nếu
MHº
khi đó
OM OH R M=<
ở bên trong đường tròn
(; )OR
Nếu
M
nằm giữa
A
và
H
khi đó
MH AH OM OA<<
(OM
và
OA
là hai đường xiên kẻ từ
O
tới
xy
,
có hai hình chiếu trên
xy
là
MH
và
AH
).
Do đó
OM R M<
ở bên trong đường tròn
(; )OR
M
nằm giữa
B
và
H
, chứng minh tương tự trên ta được
M
ở bên trong đường tròn
(; )OR
.
Giả sử
M
là một điểm bất kỳ nằm trên
xy
nhưng ở ngoài đường thẳng
AB
, ta luôn luôn có
HN HA>
(hoặc
HB
)
ON OA>
(hoặc
OB
)
ON R>
Vậy
N
nằm ngoài đường tròn
(; )OR
.
26.
TOÁNHỌCSƠĐỒ‐THCS.TOANMATH.com
d
O
HB
A
D'
D
C
H
B
d
A
O
Bài 7:
Gọi
,HB
lần lượt là hình chiếu của
,AO
trên
đường thẳng
d
, ta có
B
cố định
AH HB^
nên
AH AB£
Xét ba điểm
,,OAB
có
AB OA OB£+
Do đó:
,AH R OB R OB£+ +
không đổi
Dấu “=” xảy ra
HB
OnamgiauAvaB
ì
ï
º
ï
í
ï
ï
î
Vậy khi
A
là giao điểm của tia đối tia
OB
và đường tròn
()O
(
B
là hình chiếu của
O
trên
d
) thì khoảng
cách từ
A
đến
d
lớn nhất.
bài 8:
Vẽ đường thẳng qua
A
tiếp xúc với đường tròn
tại
D
và
D
¢
, ta có
D
và
D
¢
cố định.
Nếu
d
trùng với
AD
hoặc
AD
¢
Ta có các điểm
,,BC D
trùng nhau nên
22AB AC AD AD
¢
+= =
Nếu
d
không trùng với
AD
hoặc
AD
¢
Vẽ
()OH d H d^Î
Ta có:
H
là trung điểm
BC
(Định lí đường kính vuông góc dây cung)
Và có
OH R<
Nên
2AB AC AH HB AH HC AH+=++-=
Xét
OAHD
vuông tại
H
nên theo định lý Py-ta-go,
Ta có:
222
OH A H OA+=
Xét
OADD
vuông tại
D
nên theo định lý Py-ta-go,
Ta có:
222
OD AD OA+=
Do đó:
2222
OH AH OD A D+=+
Mà
OH OD R<=
nên
AH AD>
Nên
2AB AC AD+>
Vậy khi đường thẳng
d
tiếp xúc với đường tròn thì
AB AC+
nhỏ nhất.
‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ToánHọcSơĐồ‐‐‐‐‐‐‐‐‐

Preview text:

VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA ĐƯỜNG THẲNG VÀ ĐƯỜNG TRÒN
A.KIẾN THỨC CẦN NHỚ Số điểm
Vị trí tương đối
Hệ thức giữa d và R Hình minh họa chung
Đường thẳng và đường trò 2 d  ; O d   R cắt nhau
d được gọi là cát tuyến của đường tròn O .
Đường thẳng và đường trò 1 d  ; O d   R tiếp xúc nhau
d gọi là tiếp tuyến của O và M tiếp điểm.
Đường thẳng và đường trò 0 d  ; O d   R không cắt nhau
TÍNH CHẤT CỦA TIẾP TUYẾN
TÍNH CHẤT HAI TIẾP TUYẾN CẮT NHAU
1. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
 Nếu một đường thẳng là tiếp tuyến của một đường MA và MB là hai tiếp tuyến của đường tròn O .
tròn thì nó vuông góc với bán kính đi qua tiếp điểm đ MA MB
 Nếu một đường thẳng đi qua một điểm của đường  Khi đó:   M M . 1 2
tròn và vuông góc với bán kính đi qua điểm đó thì   O O  3 4
đường thẳng ấy là một tiếp tuyến của đường tròn.
ĐƯỜNG TRÒN NỘI TIẾP TAM GIÁC
ĐƯỜNG TRÒN BÀNG TIẾP TAM GIÁC
 Đường tròn tiếp xúc với mộ
cạnh của tam giác và tiếp xúc
với các phần kéo dài của hai
 Đường tròn tiếp xúc với ba cạnh của một tam giác
cạnh kia được gọi là đường
được gọi là đường tròn nội tiếp tam giác, còn tam giá
tròn bàng tiếp tam giác.
được gọi là ngoại tiếp đường tròn.
 Mỗi tam giác, có ba đường
 Tâm của đường tròn nội tiếp tam giác là giao điểm tròn bàng tiếp.
của các đường phân giác của các góc trong tam giác.
B.CÁC DẠNG BÀI TẬP TỰ LUẬN MINH HỌA
Dạng 1: Nhận biết vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn.
Phương pháp giải: So sánh d và R dựa vào bảng vị trí tương đốỉ của đường thẳng và đường tròn đã nêu trong
phần Tóm tắt lý thuyết.
Bài 1: Cho đường tròn tâm O bán kính R , gọi d là khoảng cách từ tâm O đến đường thẳng a . Viết các hệ
thức tương ứng giữa d và R vào bảng sau. Hệ thức giữa
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn Số điểm chung d và R
Đường thẳng và đường tròn cắt nhau 2
Đường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 1
Đường thẳng và đường tròn không giao nhau 0
2. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Bài 2: Cho đường tròn tâm O bán kính R , gọi d là khoảng cách từ tâm O đến đường thẳng a . Điền vào
chỗ trống trong bảng sau.
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn R d 8 6
Đường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 6 6 8
Bài 3: Điền vào ô trống
Vị trí của đường thẳng Số Điểm Chung
Hệ thức giữa R và D Hình Vẽ đường tròn Cắt Nhau Tiếp Xúc Không Giao Nhau
Bài 4: Vẽ hình theo yêu cầu và xác định vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
a) Vẽ O,5cm đường thẳng d  cách tâm O 6cm
b) Vẽ O,10cm đường thẳng k  cách tâm O 7cm
c) Vẽ O,5cm đường thẳng n cách tâm O 6cm
d) Vẽ O, d  10cm dường thẳng m cách tâm O 5cm
Dạng 2: Bài tập vận dụng tính chất tiếp tuyến
Bài 5: Cho điểm A thuộc đường tròn (O;3cm) . Trên tiếp tuyến tại A của đường tròn (O) lấy điểm B sao cho AB  4c .
m Tính độ dài đoạn thẳng OB
Bài 6: Cho đườngtròn (O;15cm) , dây AB  24 cm . Một tiếp tuyến của đường tròn song song với AB cắt các
tia OA , OB theo thứ tự ở E , F . Tính độ dài EF .
Bài 7: Cho tam giác cân ABC ( AB AC ) nội tiếp đường tròn ( O ). Chứng minh rằng:
BC song song với tiếp tuyến tại A của đường tròn ( O )
Dạng 3: Chứng minh tiếp tuyến của đường tròn
Bài 8: Cho tam giác ABC đường cao AH . Chứng minh rằng BC là tiếp tuyến của đường tròn tâm A bán kính AH .
Bài 9: Cho hình thang vuông ABCD   0
( A B  90 ) có O là trung điểm của AB và góc  0 COD  90 . Chứng
minh CD là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
Bài 10: Cho hình vuông ABCD có cạnh bằng a . Gọi M , N là hai điểm trên các cạnh AB, AD sao cho chu vi
tam giác AMN bằng 2a . Chứng minh đường thẳng MN luôn tiếp xúc với 1 đường tròn cố định.
Bài 11: Cho tam giác ABC cân tại A đường cao BH . Trên nửa mặt phẳng chứa C bờ AB vẽ Bx BA cắt
đường tròn tâm B bán kính BH tại D . Chứng minh CD là tiếp tuyến của (B)
3. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Bài 12: Cho tam giác ABC vuông tại A (AB AC)
đường cao AH . Gọi E là điểm đối xứng với B qua H . Đường tròn tâm O đường kính EC cắt AC tại K .
Chứng minh HK là tiếp tuyến của đường tròn (O) .
Dạng 4:Nâng cao phát triển tư duy
Bài 13: Cho nửa đường tròn O đường kính AB . Qua điểm C thuộc nửa đường tròn, kẻ tiếp tuyến d của
đường tròn. Gọi E và F lần lượt là chân các đường vuông góc kẻ từ A và B đến d . Gọi H là chân đường
vuông góc kẻ từ C đến AB . Chứng minh: a) CE CF . b)
AC là tia phân giác của góc  BAE . c) 2
CH AE.BF . Bài 14: Cho ABC
vuông tại A AB AC , đường cao AH . E là điểm đối xứng của B qua H . Vẽ đường
tròn đường kính EC cắt AC tại K . Xác định vị trí tương đối của HK với đường tròn đường kính EC . HƯỚNG DẪN
Dạng 1: Nhận biết vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn.
Bài 1: Cho đường tròn tâm O bán kính R , gọi d là khoảng cách từ tâm O đến đường thẳng a . Viết các hệ
thức tương ứng giữa d và R vào bảng sau.
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
Số điểm chung Hệ thức giữa d và R
Đường thẳng và đường tròn cắt nhau 2 d R
Đường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 1 d R
Đường thẳng và đường tròn không giao nhau 0 d R
Bài 2: Cho đường tròn tâm O bán kính R , gọi d là khoảng cách từ tâm O đến đường thẳng a . Điền vào
chỗ trống trong bảng sau.
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn R d
Đường thẳng và đường tròn cắt nhau 8 6
Đường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 6 6
Đường thẳng và đường tròn không giao nhau 6 8
Bài 3: Điền vào ô trống
Vị trí của đường thẳng v Số Điểm Chung Hệ thức giữa R và D Hình Vẽ đường tròn Cắt Nhau 2 R>D Học sinh tự vẽ Tiếp Xúc 1 R=D Học sinh tự vẽ Không Giao Nhau 0 RHọc sinh tự vẽ
4. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Bài 4: Vẽ hình theo yêu cầu và xác định vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
a) Vẽ (O,5cm) dường thẳng (d) cách tâm O 6cm d
Đường thẳng không cắt đường tròn
b) Vẽ (O,10cm) dường thẳng (k) cách tâm O 7cm k
Đường tròn cắt đường thẳng
5. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
c) Vẽ (O,5cm) dường thẳng (n) cách tâm O 6cm n
d) Vẽ (O,d=10cm) dường thẳng (m) cách tâm O 5cm m
Dạng 2: Bài tập vận dụng tính chất tiếp tuyến
Bài 5: Cho điểm A thuộc đường tròn (O;3cm) . Trên tiếp tuyến tại A của đường tròn (O) lấy điểm B sao cho AB  4c .
m Tính độ dài đoạn thẳng OB Lời giải A
Do AB là tiếp tuyến của đường tròn (O;3cm) Suy ra  0
AB OA BOA  90
Áp dụng định lý Pitago trong tam giác vuông AOB B O Ta có: 2 2 2
OB OA AB 2 2 2
OB  3  4  25  OB  5
Bài 6: Cho đườngtròn (O;15cm) , dây AB  24 cm . Một tiếp tuyến của đường tròn song song với AB cắt các
tia OA , OB theo thứ tự ở E , F . Tính độ dài EF Lời giải Dễ thấy rằng OAB  ∽ OEF OEF  cântại O .
Gọi tiếp điểm I , gọi M làtrung điểm của AB .
Ta có OM AB OI EF.
Trong tam giácvuôngOMB có 2 2 2 2
OM OB MB  15 12  9 cm.
6. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com OM AB AB OI
Vì MB IF nên theo định lí Ta-lét ta có   EF   40 cm. OI EF OM
Bài 7: Cho tam giác cân ABC ( AB AC ) nội tiếp đường tròn ( O ).. Chứng minh rằng:
BC song song với tiếp tuyến tại A của đường tròn ( O ) Lời giải A d
Gọi d là tiếp tuyến tại A của đường tròn tâm O,
suy ra d OA (1) .
Mà AB AC suy ra A thuộc trung trực của đoạn thẳng BC O
Lại có OB OC suy ra O thuộc trung trực của đoạn thẳng BC
Do đó OA là trung trực của đoạn thẳng BC  OA BC (2) B C Từ   1 ; (2)  d//BC
Dạng 3: Chứng minh tiếp tuyến của đường tròn
Bài 8: Cho tam giác ABC đường cao AH . Chứng minh rằng BC là tiếp tuyến của đường tròn tâm A bán kính AH . Lời giải
Cách 1: (sử dụng dấu hiệu về khoảng cách)
Ta thấy khoảng cách từ tâm A của (A;AH) đến đường thẳng BC A là AH
Suy ra BC là tiếp tuyến của (A;AH)
Cách 2 (sử dụng dấu hiệu vuông góc)
Ta có H là điểm chung của (A;AH) và BC B H
Lại có BC ⊥ AH tại H. Suy ra BC là tiếp tuyến của (A; AH)
Bài 9: Cho hình thang vuông ABCD   0
( A B  90 ) có O là trung điểm của AB và góc  0 COD  90 . Chứng
minh CD là tiếp tuyến của đường tròn đường kính Lời giải A C
Kéo dài OC cắt BD t ại E vì  0 COD  90 Suy ra  0 EOD  90 . H
Xét tam giác COD và EOD ta có OD chung O OC OA
 1 OC OD  COD  EOD . OD OB
Suy ra DC DE hay tam giác ECD cân tại D . E D B
Kẻ OH CD thì OBD  OHD OH OB
Mà OB OA OH OB OA hay ,
A H , B thuộc đường tròn (O) .
Do đó CD là tiếp tuyến của đường tròn đường kính AB .
7. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Bài 10: Cho hình vuông ABCD có cạnh bằng a . Gọi M , N là hai điểm trên các cạnh AB, AD sao cho chu vi
tam giác AMN bằng 2a . Chứng minh đường thẳng MN luôn tiếp xúc với 1 đường tròn cố định. Lời giải M B E A
Trên tia đối của BA ta lấy điểm E sao cho BE ND . H
Ta có BCE  DCN CN CE . N Theo giả thiết ta có: D C
MN AM AN AB AD AM MB AN DN AM AN MB BE .
Suy ra MN MB BE ME . Từ đó ta suy ra   MNC M
EC CMN CMB . Kẻ CH MN CH CB CD a .
Vậy D, H , B thuộc đường tròn tâm C bán kính CB a
Suy ra MN luôn tiếp xúc với đường tròn tâm C bán kính bằng a .
Bài 11: Cho tam giác ABC cân tại A đường cao BH . Trên nửa mặt phẳng chứa C bờ AB vẽ Bx BA cắt
đường tròn tâm B bán kính BH tại D . Chứng minh CD là tiếp tuyến của (B) Lời giải A
Vì tam giác ABC cân tại A nên ta có:  
B C   . H Vì  0
Bx BA B    90 . 2 α Mặt khác ta cũng có  0  
B   90  B B . 1 B C 1 1 2 2
Hai tam giác BHC và BDC x D Có BC chung,  
B B , BH BD R 1 2
Suy ra BHC  BDC( .
c g.c) suy ra   0
BHC  BDC  90 .
Nói cách khác CD là tiếp tuyến của đường tròn (B)
Bài 12: Cho tam giác ABC vuông tại A (AB AC)
đường cao AH . Gọi E là điểm đối xứng với B qua H . Đường tròn tâm O đường kính EC cắt AC tại K .
Chứng minh HK là tiếp tuyến của đường tròn (O) . Lời giải A I
Vì tam giác EKC có một cạnh EC là đường kính của (O) K 1 2 Nên  0
EKC  90 . Kẻ HI AC BA / /HI / /EK 3 C B H E O
Suy ra AI IK từ đó ta có tam giác AHK cân tại H . Do đó  
K B ( cùng phụ với góc hai góc bằng nhau là   BAH , IHK ). 1 Mặt khác ta cũng có:  
K C ( do tam giác KOC cân tại O ). 2 3 Mà   0   0
B C  90  K K  90 suy ra  0 HKO  90 3 1 2
8. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Hay HK là tiếp tuyến của (O) .
Bài 13: Cho nửa đường tròn O đường kính AB . Qua điểm C thuộc nửa đường tròn, kẻ tiếp tuyến d của
đường tròn. Gọi E và F lần lượt là chân các đường vuông góc kẻ từ A và B đến d . Gọi H là chân đường
vuông góc kẻ từ C đến AB . Chứng minh: d) CE CF . e)
AC là tia phân giác của góc  BAE . f) 2
CH AE.BF . Định hướng
 Tứ giác ABFE là hình thang và OC / / AE / /BF nên OC là đường trung bình của hình thang ABFE (vì O là
trung điểm AB ). Suy ra CE CF .
 Tam giác AOC cân tại O nên  
CAO ACO và  
CAE ACO do AE / /OC . Suy ra   CAE CAB .  Ta thấy: 2
CH AH.BH . Mà AE AH , tương tự BF BH . Suy ra 2
CH AE.BF . Lời giải a)
Ta có: AE d, BF d AE / /BF .
Suy ra tứ giác AEFB là hình thang.
Lại có O là trung điểm của AB và OC / / AE / /BF (vì OC d ).
C là trung điểm của EF CE CF . b)  
AE / /OC CAE ACO (2 góc so le trong) (1). Mặt khác
OC OA  AOC cân tại  
O ACO OAC 2 . Từ (1) và (2) suy ra   CAE CAO .
Suy ra AC là phân giác  BAE . AB c)
Do C thuộc nửa đường tròn đường kính  OC OA OB
 ABC vuông tại C . 2
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác ABC vuông tại C , đường cao CH ta có: 2
CH AH.BH 3 .
Xét ACE và ACH vuông ta có:   0
AEC AHC  90   CAE CAH Chung cạnh AC ACE
 ACH (cạnh huyền – góc nhọn).
Theo phần b ta có: ACE  ACH AH AE 4 .
9. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Tương tự ta có: BH BF 5 . Từ (3), (4), (5) suy ra 2
CH AE.BF  đpcm. Bài 14: Cho ABC
vuông tại A AB AC , đường cao AH . E là điểm đối xứng của B qua H . Vẽ đường
tròn đường kính EC cắt AC tại K . Xác định vị trí tương đối của HK với đường tròn đường kính EC . Lời giải
Gọi I là tâm của đường tròn đường kính EC , I là trung điểm của EC .
Vì EC là đường kính của I  và K thuộc I  nên EK KC .
Vì K AC AC EK .
Mặt khác ABC vuông tại A AB AC AB / /KE .
Suy ra tứ giác ABEK là hình thang (dấu hiệu nhận biết hình thang).
Lấy M là trung điểm của AK . Vì E đối xứng với B qua H .
Suy ra H là trung điểm của BE , suy ra HM là đường trung bình của hình thang ABEK HM / /EK , mà
EK AC HM AC HM AK .
HM vừa là đường cao vừa là đường trung tuyến của AHK  .  AHK  cân tại  
H HAK AKH   1 . Vì   
AK EK, AH BE HAK KEI EKI .
Vì E và K thuộc I  nên IK IE  KEI cân tại  
I KEI EKI 2 . Từ (1) và (2) ta có:         0
AKH EKI HKI HKE EKI AKH HKE AKE  90 .
HK IK HK và đường tròn đường kính EC tiếp xúc với nhau.
C.TRẮC NGHIỆM RÈN LUYỆN PHẢN XẠ
Câu 1: Đường thẳng và đường tròn có nhiều nhất bao nhiêu điểm chung. A. 1 . B. 2 . C. 3 . D. 4 .
Câu 2: Nếu đường thẳng và đường tròn có duy nhất một điểm chung thì:
A. Đường thẳng tiếp xúc với đường tròn.
B. Đường thẳng cắt đường tròn.
C. Đường thẳng không cắt đường tròn. D. Đáp án khác.
Câu 3: Nếu đường thẳng và đường tròn có hai điểm chung thì
A. Đường thẳng tiếp xúc với đường tròn.
B. Đường thẳng cắt đường tròn.
C. Đường thẳng không cắt đường tròn. D. Đáp án khác.
Câu 4: Nếu đường thẳng d là tiếp tuyến của đường tròn (O) tại A thì:
A. d//OA . B. d º OA .
C. d ^ OA tại A .
D. d ^ OA tại O .
Câu 5: Cho đường tròn (O) và điểm A nằm trên đường tròn (O) . Nếu đường thẳng d ^ OA tại A thì:
10. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
A. d là tiếp tuyến của (O) .
B. d cắt (O) tại hai điểm phân biệt.
C. d là tiếp xúc với (O) tại O .
D. Cả A, B, C đều sai.
Câu 6: Cho đường tròn (O) và đường thẳng a . Kẻ OH ^ a , biết OH > R khi đó đường thẳng a và đường thẳng (O) . A. Cắt nhau.
B. Không cắt nhau. C. Tiếp xúc. D. Đáp án khác.
Câu 7: Cho đường tròn (O) và đường thẳng a . Kẻ OH ^ a tại H , biết OH < R , khi đó đường thẳng a và đường tròn (O) . A. Cắt nhau.
B. Không cắt nhau. C. Tiếp xúc. D. Đáp án khác.
Câu 8: Điền vào các vị trí (1); (2) trong bảng sau (R là bán kính của đường tròn, d là khoảng cách từ tâm đến đường thẳng). R d
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn 5cm 4cm …(1)… 8cm …(2)… Tiếp xúc nhau
A. (1): cắt nhau; (2): 8cm . B. (1): 9cm ; (2): Tiếp xúc nhau.
C. (1): không cắt nhau; (2): 8cm . D. (1): cắt nhau; (2): 6cm .
Câu 9: Điền vào các vị trí (1); (2) trong bảng sau (R là bán kính của đường tròn, d là khoảng cách từ tâm đến đường thẳng). R d
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn 3cm 5cm …(1)… …(2)… 9cm Tiếp xúc nhau
A. (1): cắt nhau; (2): 9cm . B. (1): tiếp xúc nhau; (2): 8cm .
C. (1): không cắt nhau; (2): 9cm . D. (1): không cắt nhau; (2): 10cm .
Câu 10: Trên mặt phẳng toạ độ Oxy , cho điểm (4
A ; 5) . Hãy xác định tương đối của đường tròn ( ; A 5) và các trục toạ độ.
A. Trục tung cắt đường tròn và trục hoành tiếp xúc với đường tròn.
B. Trục hoành cắt đường tròn và trục tung tiếp xúc với đường tròn.
C. Cả hai trục toạ độ đều cắt đường tròn.
D. Cả hai trục toạ độ đều tiếp xúc với đường tròn.
Câu 11: Trên mặt phẳng toạ độ Oxy , cho điểm (
A -2; 3) . Hãy xác định vị trí tương đối của đường tròn ( ; A 2) và các trục toạ độ.
A. Trục tung cắt đường tròn và trục hoành tiếp xúc với đường tròn.
B. Trục hoành không cắt đường tròn và trục tung tiếp xúc với đường tròn.
C. Cả hai trục toạ độ đều cắt đường tròn.
D. Cả hai trục toạ độ đều tiếp xúc với đường tròn.
11. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Câu 12: Cho a;b là hai đường thẳng song song và cách nhau một khoảng 3cm . Lấy điểm I trên a và vẽ
đường tròn (I; 3, 5cm) . Khi đó đường tròn với đường thẳng b . A. Cắt nhau.
B. Không cắt nhau. C. Tiếp xúc. D. Đáp án khác.
Câu 13: Cho a;b là hai đường thẳng song song và cách nhau một khoảng 2, 5cm . Lấy điểm I trên a và vẽ
đường tròn (I;2, 5cm). Khi đó đường tròn với đường thẳng b . A. Cắt nhau.
B. Không cắt nhau. C. Tiếp xúc. D. Đáp án khác. Câu 14: Cho góc  xOy  (0 < xOy < 180 )
 . Đường tròn (I ) là đường tròn tiếp xúc với cả hai cạnh Ox;Oy . Khi
đó điểm I chạy trên đường nào?
A. Đường thẳng vuông góc với Ox tại O .
B. Tia phân giác của góc  xOy .
C. Tia Oz nằm giữa Ox và Oy . D. Tia phân giác của góc 
xOy trừ điểm O .
Câu 15: Cho đường tròn tâm O bán kính 3cm và một điểm A cách O là 5cm . Kẻ tiếp tuyến AB với đường
tròn (B là tiếp điểm). Tính độ dài AB .
A. AB = 3cm .
B. AB = 4cm .
C. AB = 5cm . D. AB = 2cm .
Câu 16: Cho đường tròn tâm O bán kính 6cm và một điểm A cách O là 10cm . Kẻ tiếp tuyến AB với đường
tròn (B là tiếp điểm). Tính độ dài AB .
A. AB = 12cm . B. AB = 4cm .
C. AB = 6cm . D. AB = 8cm .
Câu 17: Cho đường tròn (O;R) và dây AB = 1, 2R . Vẽ một tiếp tuyến song song với AB , cắt các tia , OA OB
lần lượt tại E và F . Tính diện tích tam giác OEF theo R . A. 2 S = 0, 75R . B. 2 S = 1, 5R . C. 2 S = 0, 8R . D. 2 S = 1, 75R . OEF OEF OEF OEF
Câu 18: Cho đường tròn (O; 6cm) và dây AB = 9, 6cm . Vẽ một tiếp tuyến song song với AB , cắt các tia ,
OA OB lần lượt tại E và F . Tính diện tích tam giác OEF theo R . A. 2 S = 36(cm ). B. 2 S = 24 (cm ) . C. 2 S = 48 (cm ). D. 2 S = 96(cm ) . OEF OEF OEF OEF
Câu 19: Cho đường tròn (O;R). Cát tuyến qua A ở ngoài (O) cắt (O) tại B và C . Cho biết AB = BC và kẻ
đường kính COD . Tính độ dài đoạn thẳng AD . A. R AD = R .
B. AD = 3R . C. AD = .
D. AD = 2R . 2
Câu 20: Cho đường tròn (O; 5cm). Cát tuyến qua A ở ngoài (O) cắt (O) tại B và C . Cho biết AB = BC và
kẻ đường kính COD . Tính độ dài đoạn thẳng AD .
A. AD = 2, 5cm .
B. AD = 10cm .
C. AD = 5cm . D. AD = 15cm .
Câu 21: Cho hai đường thẳng a và b song song với nhau một khoảng là h . Một đường tròn (O) tiếp xúc với
a và b . Hỏi tâm O di động trên đường nào? A. Đường thẳng h
c song song và cách đều a,b một khoảng . 2
12. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com B. Đường thẳng h
c song song và cách đều a,b một khoảng 2 . 3
C. Đường thẳng c đi qua O vuông góc với a,b . D. Đường tròn ( ; A AB) với ,
A B lần lượt là tiếp điểm của a,b với (O) .
Câu 22: Cho hai đường thẳng a và b song song với nhau, cách nhau một khoảng là 6cm . Một đường tròn (O)
tiếp xúc với a và b . Hỏi tâm O di động trên đường nào?
A. Đường thẳng c song song và cách đều a,b một khoảng 4cm .
B. Đường thẳng c song song và cách đều a,b một khoảng 6cm .
C. Đường thẳng c đi qua O vuông góc với a,b .
D. Đường thẳng c song song và cách đều a,b một khoảng 3cm .
Cho đường tròn (O;R) đường kính AB . Vẽ các tia tiếp tuyến Ax, By với nửa đường tròn. Lấy điểm M di
động trên Ax , điểm N di động trên tia Oy sao cho 2
AM .BN = R .
Câu 23: Chọn câu đúng:
A. MN là tiếp tuyến của đường tròn (O) . B. MON = 90 .
C. Cả A, B đều đúng.
D. Cả A, B đều sai.
Câu 24: Chọn câu đúng:
A. Đường tròn ngoại tiếp tam giác OMN luôn tiếp xúc với đường thẳng AB cố định.
B. Đường tròn ngoại tiếp tam giác OMN luôn tiếp xúc với đường thẳng AM cố định.
C. Đường tròn ngoại tiếp tam giác OMN luôn tiếp xúc với đường thẳng BN cố định.
D. Cả A, B, C đều sai.
Câu 25: Từ một điểm A nằm bên ngoài đường tròn (O) ta vẽ hai tiếp tuyến AB,AC với đường tròn ( B,C là
các tiếp điểm). Trên AO lấy điểm M sao cho AM = AB . Các tia BM và CM lần lượt cắt đường tròn tại một
điểm thứ hai là D và E . Chọn câu đúng.
A. M là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác OBC .
B. DE là đường kính của đường tròn (O) .
C. M là tâm đường tròn nội tiếp tam giác OBC .
D. Cả A, B, C đều sai. HƯỚNG DẪN 1. Lời giải:
Đường thẳng và đường tròn có nhiều nhất hai điểm chung. Đáp án cần chọn là B. 2. Lời giải:
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn Số điểm chung Hệ thức giữa d và R
13. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Đường thẳng và đường tròn cắt nhau 2 d < R
Đường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 1 d = R
Đường thẳng và đường tròn không giao nhau 0 d > R
Đường thẳng và đường tròn chỉ có một điểm chung thì đường thẳng tiếp xúc với đường tròn. Đáp án cần chọn là A. 3. Lời giải:
Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn Số điểm chungHệ thức giữa d và R
Đường thẳng và đường tròn cắt nhau 2 d < R
Đường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau 1 d = R
Đường thẳng và đường tròn không giao nhau 0 d > R
Đường thẳng và đường tròn có hai điểm chung thì đường thẳng cắt đường tròn. 4. Lời giải: O d A
Nếu một đường thẳng là tiếp tuyến của đường tròn thì nó vuông góc với bán kính đi qua tiếp điểm.
Nên d ^ OA tại điểm A . Đáp án cần chọn là C. 5. Lời giải:
Nếu một đường thẳng đi qua một điểm thuộc
đường tròn và vuông góc với bán kính đi qua
điểm đó thì đường thẳng đó là tiếp tuyến của đường tròn.
Hay d là tiếp tuyến của (O) tại A .
Đáp án cần chọn là A . 6. Lời giải: O a H
Vì OH > R nên a không cắt (O). Đáp án cần chọn là B.
14. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com 7. Lời giải: O d H
Vì OH < R nên a cắt (O). Đáp án cần chọn là A. 8. Lời giải:
+ Vì d < R (4cm < 5cm) nên đường thẳng cắt đường tròn.
+ Vì đường thẳng tiếp xúc với đường tròn nên d = R = 8cm . Đáp án cần chọn là A. 9. Lời giải:
+ Vì d > R (5cm > 3cm) nên đường thẳng không cắt đường tròn hay (1) điền là: không cắt nhau.
+ Vì đường thẳng tiếp xúc với đường tròn nên d = R = 9cm hay (2) điền là 9cm . Đáp án cần chọn là C. 10. Lời giải: Vì (4
A ;5) nên khoảng cách từ A đến trục hoành là d =| y |= 5 , khoảng cách từ A đến trục tung là 1 A d =| x |= 4 . 2 A Nhận thấy d = (
R = 5) nên trục hoành tiếp xúc với đường tròn ( ; A 5) . 2
Và d = 4 < 5 = R nên trục tung cắt đường tròn ( ; A 5) . 2 Đáp án cần chọn là A. 11. Lời giải: Vì ( A 2
- ; 3) nên khoảng cách từ A đến trục hoành là d =| y |= 3 , khoảng cách từ A đến trục tung là 1 A d =| x |= 2 . 2 A Nhận thấy d = (
R = 2) nên trục tung tiếp xúc với đường tròn ( ; A 2) . 2
Và d = 3 > 2 = R nên trục hoành không cắt đường tròn ( ; A 2) . 2 Đáp án cần chọn là B. 12. Lời giải:
15. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com I a b B
Vì hai đường thẳng song song a,b cách nhau một khoảng là 3cm mà I Î a nên khoảng cách từ tâm I đến
đường thẳng b là d = 3cm .
Suy ra d < R (3cm < 3, 5cm) nên đường tròn (I;3,5cm) và đường thẳng b cắt nhau. Đáp án cần chọn là A. 13. Lời giải: a I 2,5cm b B
Vì hai đường thẳng song song a,b cách nhau một khoảng là 2, 5cm mà I Î a nên khoảng cách từ tâm I đến
đường thẳng b là d = 2, 5cm .
Suy ra d = R = 2, 5cm nên đường tròn (I;2,5c )
m và đường thẳng b tiếp xúc với nhau. Đáp án cần chọn là C. 14. Lời giải: x B I O y A
Kẻ IA ^ Oy;IB ^ Ox tại , A B .
Vì (I ) tiếp xúc với cả Ox;Oy nên IA = IB suy ra I thuộc tia phân giác của góc 
xOy (I ¹ O) (tính chất tia
phân giác của một góc). Đáp án cần chọn là D. 15. Lời giải:
16. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com B A O
Vì AB là tiếp tuyến và B là tiếp điểm nên OB = R = 3cm;AB ^ OB tại B .
Áp dụng định lý Pytago cho tam giác ABO vuông tại B ta được: 2 2 2 2
AB = OA -OB = 5 - 3 = 4cm .
Vậy AB = 4cm . Đáp án cần chọn là B. 16. Lời giải: B A O
Vì AB là tiếp tuyến và B là tiếp điểm nên OB = R = 6cm;AB ^ OB tại B .
Áp dụng định lý Pytago cho tam giác ABO vuông tại B ta được: 2 2 2 2
AB = OA -OB = 10 - 6 = 8cm .
Vậy AB = 8cm . Đáp án cần chọn là D. 17. Lời giải: E H F A B I O
Kẻ OH ^ EF tại H và cắt AB tại I suy ra OI ^ AB (vì AB//EF )
Xét (O) có OI ^ AB tại I nên I là trung điểm của AB (liên hệ giữa đường kính và dây) ABIA = IB =
= 0, 6R . Lại có OA = R . 2
17. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Áp dụng định lý Pytago cho tam giác vuông OIA ta có 2 2
OI = OA - IA = 0, 8R . AI OI 0, 8R 0, 6R
Mà AI//EH nên = =  EH = = 0, 75R EH OH R 0, 8
DOEF cân tại O (vì    
E = F = BAO = ABO ) có OH ^ EF nên H là trung điểm của EF . OH.EF 2
EF = 2EH = 1, 5R S = = 0, 75R . EOF 2 Đáp án cần chọn là A. 18. Lời giải: E H F A B I O
Kẻ OH ^ EF tại H và cắt AB tại I suy ra OI ^ AB (vì AB//EF )
Xét (O) có OI ^ AB tại I nên I là trung điểm của AB (liên hệ giữa đường kính và dây) ABIA = IB =
= 4, 8cm . Lại có OA = 6cm . 2
Áp dụng định lý Pytago cho tam giác vuông OIA ta có 2 2 2 2
OI = OA - IA = 6 - 4, 8 = 3, 6cm . AI OI AI
Mà AI//EH nên 3, 6 3 .5 4, 8.5 = = =  EH = = = 8 EH OH 6 5 3 3
DOEF cân tại O (vì    
E = F = BAO = ABO ) có OH ^ EF nên H là trung điểm của EF . 6.16 2
EF = 2EH = 16cm S = = 48 (cm ) . EOF 2 Đáp án cần chọn là C. 19. Lời giải: C B O A D DC
Xét (O) có OB = OC = OD BO =
 DBDC vuông tại B (tam giác có đường trung tuyến ứng với một 2
cạnh bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông).
18. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com
Suy ra BD ^ AC .
Xét DADC có BD vừa là đường trung tuyến vừa là đường cao nên DADC cân tại D DA = DC = 2R . Vậy AD = 2R . Đáp án cần chọn là D. 20. Lời giải: C B O A D DC
Xét (O) có OB = OC = OD BO =
 DBDC vuông tại B (tam giác có đường trung tuyến ứng với một 2
cạnh bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông).
Suy ra BD ^ AC .
Xét DADC có BD vừa là đường trung tuyến vừa là đường cao nên DADC cân tại
D DA = DC = 2R = 10cm .
Vậy AD = 10cm . Đáp án cần chọn là B. 21. Lời giải: b B c O a A
Kẻ đường thẳng OA ^ a tại A cắt b tại B thì OB ^ b tại B vì a//b . h
Vì (O) tiếp xúc với cả a,b nên OA = OB . Lại có AB = h OA = OB = . 2 h
Hay tâm O cách a và b một khoảng cùng bằng . 2 h
Nên O chạy trên đường thẳng c song song và cách đều a,b một khoảng . 2 Đáp án cần chọn là A. 22. Lời giải:
19. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com b B c O a A
Kẻ đường thẳng OA ^ a tại A cắt b tại B thì OB ^ b tại B vì a//b .
Vì (O) tiếp xúc với cả a,b nên OA = OB . Lại có 6
AB = 6cm OA = OB = = 3cm . 2
Hay tâm O cách a và b một khoảng cùng bằng 3cm .
Nên O chạy trên đường thẳng c song song và cách đều a,b một khoảng 3cm . Đáp án cần chọn là D. 23. Lời giải: M 2 1 H N 2 2 1 A O B AM AO
Vẽ OH ^ MN, H Î MN . Vì 2
AM.BN = R = A . O BO nên = . BO BN Xét AM AO
DAOM và DBNO có:   MAO = NBO = 90 ;  =  A
D OM ∽ DBNO (c.g.c) BO BN    
M = O ;O = N . 1 1 2 2
Do đó góc MON bằng 90 . AM OM AM OA Ta có: =
(do DAOM ∽ DBNO )  = BO ON OM ON
Do đó DAOM ∽ DONM (c.g.c)    M = M 1 2
DAOM = DHOM (cạnh huyền, góc nhọn)
AO = OH OH = R , do đó MN là tiếp tuyến của đường tròn (O). Đáp án cần chọn là C. 24. Lời giải:
20. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com M 2 1 K H N 2 2 1 A O B
Gọi K là trung điểm của MN .
Tam giác MON vuông tại O có OK là tiếp tuyến  KM = KN = KO
Suy ra: Đường tròn (K;KO) là đường tròn ngoại tiếp tam giác OMN .
Ta có OK là đường trung bình của hình thang AMNB nên OK//AM OK ^ AB .
Suy ra OK là tiếp tuyến của đường tròn (K). Vậy đường tròn (K) ngoại tiếp tam giác OMN luôn tiếp xúc với
một đường thẳng cố định là đường thẳng AB . Đáp án cần chọn là A. 25. Lời giải: E B M A O C D
Tam giác ABM có AB = AM nên DABM cân tại A  
ABM = AMB (1) ìï  AB ï M + MBO = 90
Ta có OA ^ BC;OB ^ AB nên ïí (2). ï  AM ï B + MBC = 90 ïî Từ (1) và (2)    MBO = MBC Tương tự   BCM =OCM
Điểm M là giao điểm của hai đừng phân giác của tam giác OBC nên M là tâm đường tròn nội tiếp tam giác OBC .
Vì tam giác BOD cân tại  
O MBO = MDO mà  
MBO = MBC nên   MBC = MDO
Mà hai góc này ở vị trí so le trong nên // OD BC
Chứng minh tương tự, ta có OE//BC .
21. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com  , D , O E thẳng hàng.
Vậy DE là đường kính của đường tròn (O). Đáp án cần chọn là B.
22. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com D.TỰ LUYỆN
Bài 1: Cho tam giác ABC vuông tại A có AB = 3cm, AC = 4cm . Vẽ đường tròn tâm A bán kính 2, 8cm .
Xác định vị trí tương đối của đường thẳng BC và đường tròn tâm A bán kính 2, 8cm .
Bài 2: Cho tam giác ABC vuông tại A có BD là đường phân giác.
Xác định vị trí tương đối của đường thẳng BC và đường tròn tâm D bán kính DA.
Bài 3: Cho đường thẳng m . Tâm A của tất cả các đường tròn có bán kính là 3cm và đường thẳng m tiếp xúc
nhau nằm trên đường nào?
Bài 4: Cho hình thang vuông ABCD có   0
A = B = 90 , AD = 2 , cm BC = 6 , cm CD = 8cm .
Chứng minh rằng AB tiếp xúc với đường tròn đường kính CD .
Bài 5: Cho đường tròn (O;R) đường kính AB và tiếp tuyến xAy . Trên xy lấy một điểm M , kẻ dây cung BN
song song với OM . Chứng minh MN là tiếp tuyến của đường tròn (O).
Bài 6: Chứng minh rằng: a)
Nếu đường thẳng xy không cắt (O;R) thì mọi điểm của xy nằm bên ngoài đường tròn đó. b)
Nếu đường thẳng xy qua một điểm bên trong (O;R) thì phải cắt đường tròn này tại hai điểm phân biệt. c)
Nếu đường thẳng xy cắt (O;R) tại A và B (A khác B ) thì mọi điểm nằm giữa A và B đều nằm bên
trong đường tròn, các điểm còn lại (trừ A , B ) nằm bên ngoài đường tròn đó.
Bài 7: Cho đường thẳng d và đường tròn (O;R) không giao nhau. A là điểm trên (O).
Xác định vị trí điểm A để khoảng cách từ A đến đường thẳng d lớn nhất.
Bài 8: Cho điểm A nằm ngoài đường tròn (O;R). Đường thẳng d qua A , gọi B và C là giao điểm của đường
thẳng d và đường tròn (O).
Xác định vị trí của đường thẳng d để tổng AB + AC lớn nhất. B HƯỚNG DẪN H Bài 1:
Vẽ AH là đường cao của tam giác vuông ABC C 1 1 1 A Ta có: = + 2 2 2 AH AB AC 1 1 1 = + 2 2 2 AH 3 4 2 2 1 4 .3 = 2 2 2 AH 3 + 4
AH = 2, 4cm < 2, 8(d < R).
Do đó đường thẳng BC và đường tròn ( ;
A 2, 8cm) cắt nhau. A D Bài 2:
23. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com B E C
Vẽ DE ^ BC(E Î BC )
D thuộc tia phân giác góc ABC DA ^ A , B DE ^ BC Nên DE = DA
Do đó: đường thẳng BC và đường tròn tâm D d
bán kính DA tiếp xúc nhau. Bài 3: B m
Vẽ AB ^ m(B Î m)
Có AB = 3cm không đổi, đường thẳng m cố định. d'
Do đó: A thuộc đường thẳng song song với m cách A
m một khoảng cách bằng 3cm . Bài 4:
Gọi I, K lần lượt là trung điểm của CD và AB . A D
Ta có: IK là đường trung bình của hình thang ABCD + Nên AD BC IK = = 4(cm) 2 K I
AD IK, AD ^ AB Nên IK ^ AB B C CD IK =
(= 4cm), IK ^ AB 2
Do đó: AB tiếp xúc với đường tròn tâm I đường kính CD . Bài 5: Vì BN OM Nên   AOM = ABN ;   y MON = ONB M Mà OBN D cân tại O N Nên:   OBM = ONB Do đó:   MON = AOM A O B Ta có: DOAM = O D NM (vì   OA = ON = ;
R AOM = MON;OM là cạnh chung) x
24. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com Suy ra:   ONM = OAM Ta lại có:  0
OAM = 90 (vì xy là tiếp tuyến tại A ) Nên ta có:  0
ONM = 90 , hay MN ^ ON .
Vậy MN là tiếp tuyến của đường tròn (O). Bài 6: O O d d x N A M H B y x H M y a)
Nếu đường thẳng xy không cắt (O) thì d > R
Kẻ OH ^ xy thì OH = d
Gọi M là một điểm bất kỳ thuộc d , ta có OM ³OH
Nên OM > R M ở ngoài (O;R) b)
Gọi M là một điểm ở bên trong (O;R) thì OM < R
Giả sử đường thẳng xy qua M kẻ OH ^ xy thì OH = d
Ta có: OH £OM
Do đó d < R suy ra đường thẳng xy cắt (O;R) ở hai điểm phân biệt c)
Giả sử M là một điểm bất kỳ nằm giữa A và B có thể xảy ta ba trường hợp:
 Nếu M º H khi đó OM = OH < R M ở bên trong đường tròn (O;R)
 Nếu M nằm giữa A và H khi đó MH < AH OM < OA (OM và OA là hai đường xiên kẻ từ O tới xy ,
có hai hình chiếu trên xy là MH và AH ).
Do đó OM < R M ở bên trong đường tròn (O;R)
M nằm giữa B và H , chứng minh tương tự trên ta được M ở bên trong đường tròn (O;R).
Giả sử M là một điểm bất kỳ nằm trên xy nhưng ở ngoài đường thẳng AB , ta luôn luôn có HN > HA (hoặc HB )
ON > OA (hoặc OB )  ON > R
Vậy N nằm ngoài đường tròn (O;R).
25. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com Bài 7:
Gọi H,B lần lượt là hình chiếu của , A O trên A
đường thẳng d , ta có B cố định O
AH ^ HB nên AH £ AB Xét ba điểm O, ,
A B có AB £OA +OB
Do đó: AH £ R +O ,
B R +OB không đổi H B d ìï H º B Dấu “=” xảy ra ï  í O ï namgiauAvaB ïî
Vậy khi A là giao điểm của tia đối tia OB và đường tròn (O) (B là hình chiếu của O trên d ) thì khoảng
cách từ A đến d lớn nhất. bài 8:
Vẽ đường thẳng qua A tiếp xúc với đường tròn
tại D và D¢ , ta có D và D¢ cố định.
 Nếu d trùng với AD hoặc AD¢ C D' H Ta có các điểm ,
B C, D trùng nhau nên B A
AB + AC = 2AD = 2AD¢ O d
 Nếu d không trùng với AD hoặc AD¢
Vẽ OH ^ d(H Î d) D
Ta có: H là trung điểm BC
(Định lí đường kính vuông góc dây cung)
Và có OH < R
Nên AB + AC = AH + HB + AH - HC = 2AH Xét OA D
H vuông tại H nên theo định lý Py-ta-go, Ta có: 2 2 2
OH + AH = OA
Xét DOAD vuông tại D nên theo định lý Py-ta-go, Ta có: 2 2 2
OD + AD = OA Do đó: 2 2 2 2
OH + AH = OD + AD Mà
OH < OD = R nên AH > AD Nên
AB + AC > 2AD
Vậy khi đường thẳng d tiếp xúc với đường tròn thì AB + AC nhỏ nhất.
‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐Toán Học Sơ Đồ‐‐‐‐‐‐‐‐‐
26. TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ‐ THCS.TOANMATH.com