1
HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Khái niệm hệ phương trình bậc nhất hai ẩn
- Hệ phương trình bậc nhất hai ẩn là hệ phương trình có dạng:
'' '
ax by c
ax by c
+=
+=
Trong đó:
, , ', '
aba b
là các số thực cho trước và
22 2 2
0' ' ' 0ab a b+≠ + ≠
và
,
xy
là ẩn
- Nếu hai phương trình (1)(2) có nghiệm chung
( )
00
;xy
thì
( )
00
;xy
gọi là nghiệm của hệ
phương trình
- Nếu hai phương trình (1)(2) không có nghiệm chung thì hệ phương trình vô nghiệm
- Giải hệ phương trình là tìm tất cả các nghiệm của nó (tập nghiệm)
2. Minh họa hình học tập nghiệm của hệ phương trình bậc nhất hai ẩn.
Xét hệ phương trình:
( )
( )
' ' ''
ax by c d
ax by c d
+=
+=
- Tập nghiệm của hệ phương trình bậc nhất hai ẩn được biểu diễn bởi tập hợp các điểm chung
của hai đường thẳng
( )
:
d ax by c
+=
và
+) TH1: Nếu
d
cắt
'd
thì hệ phương trình có 1 nghiệm duy nhất
+) TH2:
// 'dd
thì hệ phương trình vô nghiệm
+) TH3:
'dd≡
thì hệ phương trình có vô số nghiệm.
3. Tổng quát
Xét hệ phương trình:
(
)
( )
,, 0
' ' ' ', ', ' 0
ax by c a b c
ax by c abc
+= ≠
+= ≠
- Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
a
a' '
b
b
⇔≠
- Hệ phương trình vô nghiệm
a
a' ' '
bc
bc
⇔= ≠
- Hệ phương trình có vô số nghiệm
a
a' ' '
bc
bc
⇔= =
4. Hệ phương trình tương đương
Hai hệ phương trình được gọi là tương đương với nhau nếu chúng có cùng tập nghiệm.
2
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: không giải hệ phương trình dự đoán số nghiệm của hệ phương trình bậc nhất
hai ẩn
Cách giải:
Xét hệ phương trình:
( )
( )
,, 0
' ' ' ', ', ' 0
ax by c a b c
ax by c abc
+= ≠
+= ≠
- Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
''
ab
ab
⇔≠
- Hệ phương trình vô nghiệm
'''
abc
abc
⇔=≠
- Hệ phương trình có vô số nghiệm
'''
abc
abc
⇔==
Bài 1: Dựa vào các hệ số
, , , ', ', 'abca b c
hãy dự đoán số nghiệm của các hệ phương trình sau
a)
22 3
32 6 7
xy
xy
−=
−=
b)
1
2
2
33
3
24
xy
xy
− +=
−+ =
c)
22 4 3
3
22
2
xy
xy
+=
− −=
d)
0 5 11
2 0 23
xy
xy
−=−
−=
Lời giải
a) Ta có:
'''
abc
abc
=≠⇒
hệ vô nghiệm
b) Hệ phương trình vô nghiệm vì
'''
abc
abc
= ≠
c) Hệ phương trình vô nghiệm vì
'''
abc
abc
= ≠
d) Hệ phương trình có có nghiệm duy nhất vì
''
ab
ab
≠
Bài 2: Cho hệ phương trình
1
2
xy
mx y m
+=
+=
, xác định các giá trị của tham số m để HPT
a) Có nghiệm duy nhất b) Vô nghiệm
3
c) Vô số nghiệm
Lời giải
Xét các tỷ số:
' ''
; 1; 2
1
am b c
mm
a bc
= = = =
a) Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
''
1
ab
m
ab
⇔ ≠ ⇔≠
Vậy
1m ≠
là giá trị cần tìm
b) Hệ phương trình vô nghiệm
1
'''
1
2
m
abc
m
mm
abc
=
⇔ = ≠ ⇔ ⇔=
≠
Vậy
1
m
=
là giá trị cần tìm
c) Hệ phương trình vô nghiệm
1
'''
2
m
abc
m
mm
abc
=
⇔ = = ⇔ ⇔ ∈∅
=
Vậy không có giá trị nào của
m
để hệ vô nghiệm
Bài 3: Cho hệ phương trình
2
1
mx y
xym
−=
−=
, xác định các giá trị của tham số m để HPT
a) Có nghiệm duy nhất b) Vô nghiệm
c) Vô số nghiệm
Lời giải
- Với
0m =
thì hệ phương trình có nghiệm duy nhất
- Với
0m ≠
a) Ta tìm được điều kiện của
m
là
1m = ±
b) Ta tìm được điều kiện của
m
là
1m = −
c) Ta tìm được điều kiện của
m
là
1m =
4
Dạng 2: Kiểm tra một cặp số cho trước có phải là nghiệm của hệ phương trình bậc nhất
hai ẩn hay không?
Cách giải: Cặp số
(
)
00
;
xy
là nghiệm của hệ phương trình:
( )
( )
,, 0
' ' ' ', ', ' 0
ax by c a b c
ax by c abc
+= ≠
+= ≠
khi và chỉ
khi nó thỏa mãn cả hai phương trình của hệ.
Bài 1: Kiểm tra xem cặp số (-4; 5) là nghiệm của hệ phương trình nào trong các hệ phương
trình sau
a)
23
3 2 21
xy
xy
+=−
−+ =
b)
1
2 12
2
17
33
xy
x
−=−
−
+=
Lời giải
a) Thay
5; 5
xy=−=
vào
3 2 21xy−+ =
ta được:
(
)
1. 4 2.5 21
− −+ =
(vô lý)
Vậy cặp số
(
)
4;5−
không phải là nghiệm của hệ phương trình
23
3 2 21
xy
xy
+=−
−+ =
b) Tương tự ta có cặp số
( )
4;5−
là nghiệm của hệ phương trình
1
2 12
2
17
33
xy
x
−=−
−
+=
Bài 2: Hãy kiểm tra xem mỗi cặp số sau có là nghiệm của hệ phương trình tương ứng hay
không
a)
( )
1; 2
và
35 7
24
xy
xy
−=−
+=
b)
( )
2;5−
và
2 3 19
32 7
xy
xy
−=−
−+ =
Lời giải
a) Thay
1; 2xy= =
vào hệ phương trình ta được:
3.1 5.2 7 7 7
2.1 2 4 4 4
− =− −=−

⇔

+= =

(luôn đúng)
Vậy cặp số
( )
1; 2
là nghiệm của hệ phương trình
b) Thay
2; 5xy=−=
vào hệ phương trình ta được:
5
( )
( )
2. 2 3.5 19
4 15 19
6 10 7
3. 2 2.5 7
−− =−
−− =−
⇔

+=
− −+ =
(vô lý)
Vậy cặp số
( )
2;5−
không là nghiệm của hệ phương trình
2 3 19
32 7
xy
xy
−=−
−+ =
Bài 3: Cho hệ phương trình
2
2
7
mx y m
x my
− +=−
−=−
. Tìm các giá trị của tham số m để HPT nhận cặp
số (1; 2) làm nghiệm
Lời giải
Thay
1; 2xy= =
vào hệ phương trình ta được:
2
22
2
12 7
mm
m
m
−+=−
⇒=−
−=−
.
Vậy
2m
= −
là giá trị cần tìm.
Bài 4: Cho hệ phương trình
2
16
mx y m
x my m
+=
− =−−
. Tìm các giá trị của tham số m để cặp số
( )
2;1−
là nghiệm của phương trình đã cho
Lời giải
Thay
2; 1xy=−=
vào hệ phương trình ta được:
( )
2. 2 1
41
1
51
5
2 16
mm
mm
m
m
mm
− +=
− +=
⇔ ⇔=

=
−− =−−
.
Vậy
1
5
m =
là giá trị cần tìm.
6
Dạng 3: Giải hệ phương trình bằng phương pháp đồ thị
Cách giải
Bước 1: Vẽ hai đường thẳng
( ) ( )
: ; ': ' ' 'd ax by c d a x b y c+= + =
trên cùng một hệ trục tọa độ
Bước 2: Xác định nghiệm của hệ phương trình dựa vào đồ thị đã vẽ ở bước 1
Bài 1: Cho hai đường thẳng
( ) ( )
12
: 2 5; : 2 1d xy d x y−= − =
a) Vẽ hai đường thẳng
12
,
dd
trên cùng một hệ trục tọa độ
b) Từ độ thị của
12
,dd
tìm nghiệm của hệ phương trình:
25
21
xy
xy
−=
−=
c) Cho đường thẳng
( )
3
: 2 1 3.d mx m y+ −=
Tìm các giá trị của tham số m để ba đường thẳng
123
,,ddd
đồng quy.
Lời giải
b) Từ đồ thị của
12
,dd
ta xác định được tọa độ giao điểm của
12
,dd
là
( )
3;1M
Vậy
( )
3;1
là nghiệm của hệ phương trình
c)
123
,,ddd
đồng quy
3
4
(3;1)
5
M dm⇔ ∈⇔=
Bài 2: Cho ba đường thẳng
(
)
123
: 2 5, :2 4, :2 1 3 1d x y d x y d mx m y m+ = += + − = +
a) Vẽ hai đường thẳng
12
,dd
trên cùng một hệ trục tọa độ
b) Từ độ thị của
12
,dd
tìm nghiệm của hệ phương trình:
25
24
xy
xy
+=
+=
c) Tìm các giá trị của tham số m để ba đường thẳng
123
,,ddd
đồng quy.
Lời giải
b) Tìm được nghiệm của hệ phương trình
25
24
xy
xy
+=
+=
là
( )
1; 2
c) Ba đường thẳng đồng quy
3m⇔=
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
7
Câu 1: Tìm
mR∈
để điểm
( )
1; 3M −
để đường thẳng
( ) (
)
1
:2 3 , ' : 2 2d x y m d mx y−= +=
cắt nhau
tại một điểm trên trục hoành
A.
1
m = −
B.
2m = ±
C.
2m
=
D. Đáp án
,,
ABC
đều sai
Lời giải
Chọn đáp án: B
Giải thích:
Giao điểm của
( )
d
với trục hoành là
( )
11 1
;0 2 ;0
22
mm
Mx x m x M

⇒ =⇔=⇒


Giao điểm của
(
)
'd
với trục hoành là
( )
2 22
22
;0 2 ;0
N x mx x M
mm

⇒ =⇔=⇒


(để đường thẳng
( )
'd
cắt được trục hoành thì
0m ≠
)
Hai đường thẳng
( ) ( )
:2 3 , ' : 2 2d x y m d mx y
−= +=
cắt nhau tại 1 điểm trên trục hoành khi đó:
2
2
42
2
m
MN m m
m
≡⇔ = ⇔ =⇔=±
Câu 2: Số nghiệm của hệ phương trình
( )
( )
2 31
22 36 1
xy
xy
+=
+ ++ =
A. Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
B. Hệ phương trình có vô số nghiệm
C. Hệ phương trình vô nghiệm
D. Hệ phương trình có hai nghiệm
,xy
phân biệt
Lời giải
Chọn đáp án: C
Giải thích:
Xét phương trình thứ hai của hệ phương trình ta được:
( ) ( ) ( ) ( )
( )
( )
21
22 36 1 212 312 1 1
3
31 2
x y x yy x+++=⇔+++=⇔=−+
+
8
Gọi đường thẳng
( )
( )
1
21
:
3
31 2
dy x= +
+
+) Phương trình thứ nhất của hệ:
21
2 31
33
yy x+ =⇔=− +
Gọi đường thẳng
( )
2
21
:
33
dy x
=−+
+) Như vậy ta thấy nghiệm của hệ phương trình chính là giao điểm của
( )
1
d
và
(
)
2
d
+) Hai đường thẳng này có cùng hệ số góc, tung độ gốc khác nhau, do đó chúng song song
Như vậy không có giao điểm chung giữa hai đường thẳng hay hệ vô nghiệm.
Câu 3: Trong mặt phẳng tọa độ cho bốn điểm:
( )
( )
13 2
1;2 , ; , ;1 , 3;2
24 5
MN P Q
−−



. Điểm nào
trong bốn điểm trên biểu diễn nghiệm của hệ phương trình
1
22
2
65
xy
xy
+=
−=−
A. Điểm
M
B. Điểm
N
C. Điểm
P
D. Điểm
Q
Lời giải
Chọn đáp án: B
Giải thích:
Lần lượt thay tọa độ tung điểm vào hệ phương trình, khi đó ta tìm được điểm
N
chính là
điểm có tọa độ thỏa mãn hệ phương trình
Câu 4: Giá trị
2; 2xy= = −
là nghiệm của hệ phương trình nào dưới đây
A.
20
22
2
xy
y
x
+=
−=
B.
( )
12 2
22
2
xy
y
x
+ +=
−=
C.
20
22
2
xy
y
x
+=
−=
D.
20
22
2
xy
y
x
+=
−=
Lời giải
9
Chọn đáp án: A
Giải thích:
Thay giá trị vào từng hệ phương trình, ta tìm được đáp án
A
thỏa mãn
Câu 5: Hệ phương trình nào dưới đây có nghiệm duy nhất
A.
35
15
33
yx
xy
= +
−=
B.
63 2
6
32
3
xy
yx
+=
= −
C.
3
yx
xy
= −
+=
D.
2
3 3 32 0
yx
xy
= +
−+ − =
Lời giải
Chọn đáp án: B
Giải thích:
Xét từng hệ phương trình:
+) Câu
A
:
35
35 35
15
3 5 35
33
yx
yx yx
xy y x
xy
= +
=+=+

⇔⇔⇒

−= = −
−=

hệ vô nghiệm
+) Câu
0
:
33
y x xy
C
xy xy
=− +=

⇔⇒

+= +=

hệ vô nghiệm
+) Câu
22
:
3 3 32 0 3 3 32
yx xy
D
xy xy

= + −+ =

⇔

−+ − = −+ =


Có:
11 2
33
32
−
= = ⇒
−
hệ vô nghiệm
Từ đó ta có đáp án
B
đúng.
10
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1: không giải hệ phương trình, xác định số nghiệm của các hệ phương trình sau
a)
02 4
1
21
2
xy
xy
−=
+=
b)
22 2
1
333
xy
xy
+=
+=
c)
4
02
xy
xy
−=
−=
Hướng dẫn giải
a) Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
b) Hệ phương trình vô số nghiệm
c) Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
Bài 2: Cho hệ phương trình
32
3 13
mx y m
x my m
+=
− − =−+
. Xác định các giá trị của tham số m để hệ
phương trình:
a) Có nghiệm duy nhất b) Vô nghiệm
c) Vô số nghiệm d) Nhận
1 10
;
93
−



làm nghiệm
Hướng dẫn giải
a) Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
1m⇔=±
b) Hệ phương trình vô nghiệm
1m⇔=−
c) Hệ phương trình vô số nghiệm
1m
⇔=
d) Hệ phương trình nhận
1 10
;
93
−



làm nghiệm
2m⇔=−
Bài 3: Cho hai đường thẳng
1
:2 3d xy+=
và
2
:46dx y−=
a) Vẽ hai đường thẳng
1
d
và
2
d
trên cùng một hệ trục tọa độ
b) Từ đồ thị của
12
,dd
tìm nghiệm của hệ phương trình:
23
46
xy
xy
+=
−=
c) Cho đường thẳng
( )
3
:2 1 2 3d m x my m++=−
. Tìm các giá trị của tham số
m
để ba đường
thẳng
123
,,ddd
đồng quy.
11
Hướng dẫn giải
b) Từ độ thị ta thấy nghiệm của hệ phương trình là
(
) (
)
; 2; 1
xy = −
c) Ba đường thẳng
123
,,ddd
đồng quy
5m⇔=−

Preview text:

HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN A. Tóm tắt lý thuyết
1. Khái niệm hệ phương trình bậc nhất hai ẩn

- Hệ phương trình bậc nhất hai ẩn là hệ phương trình có dạng: ax + by = c
a ' x + b ' y = c '
Trong đó: a,b,a',b' là các số thực cho trước và 2 2 2 2
a + b ≠ 0'a ' + b' ≠ 0 và x, y là ẩn
- Nếu hai phương trình (1)(2) có nghiệm chung (x ; y thì (x ; y gọi là nghiệm của hệ 0 0 ) 0 0 ) phương trình
- Nếu hai phương trình (1)(2) không có nghiệm chung thì hệ phương trình vô nghiệm
- Giải hệ phương trình là tìm tất cả các nghiệm của nó (tập nghiệm)
2. Minh họa hình học tập nghiệm của hệ phương trình bậc nhất hai ẩn. ax + by =  c(d ) Xét hệ phương trình: 
a ' x + b ' y = c '  (d ')
- Tập nghiệm của hệ phương trình bậc nhất hai ẩn được biểu diễn bởi tập hợp các điểm chung
của hai đường thẳng (d ): ax +by = c và (d '): a'x +b' y = c'
+) TH1: Nếu d cắt d ' thì hệ phươ ng trình có 1 nghiệm duy nhất
+) TH2: d / /d ' thì hệ phương trình vô nghiệm
+) TH3: d ≡ d ' thì hệ phương trình có vô số nghiệm. 3. Tổng quát
ax + by = c(a,b,c ≠  0) Xét hệ phương trình: 
a ' x + b ' y = c ' 
(a',b',c' ≠ 0)
- Hệ phương trình có nghiệm duy nhất a b ⇔ ≠ a' b'
- Hệ phương trình vô nghiệm a b c ⇔ = ≠ a' b' c '
- Hệ phương trình có vô số nghiệm a b c ⇔ = = a' b' c '
4. Hệ phương trình tương đương
Hai hệ phương trình được gọi là tương đương với nhau nếu chúng có cùng tập nghiệm. 1
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: không giải hệ phương trình dự đoán số nghiệm của hệ phương trình bậc nhất hai ẩn Cách giải:
ax + by = c(a,b,c ≠  0) Xét hệ phương trình: 
a ' x + b ' y = c ' 
(a',b',c' ≠ 0)
- Hệ phương trình có nghiệm duy nhất a b ⇔ ≠ a ' b'
- Hệ phương trình vô nghiệm a b c ⇔ = ≠
a ' b' c '
- Hệ phương trình có vô số nghiệm a b c ⇔ = =
a ' b' c '
Bài 1: Dựa vào các hệ số a,b,c,a',b',c' hãy dự đoán số nghiệm của các hệ phương trình sau  1  2 − x + y = 
a)  2x − 2y = 3  2  b)  3
 2x − 6y = 7 3 3  3 − x + y =  2 4 2 2x + 4y = 3
0x −5y = 11 − c)  3 d) 
− 2x − 2y =
2x − 0y = 2 3  2 Lời giải a) Ta có: a b c = ≠ ⇒ hệ vô nghiệm
a ' b' c '
b) Hệ phương trình vô nghiệm vì a b c = ≠
a ' b' c '
c) Hệ phương trình vô nghiệm vì a b c = ≠
a ' b' c '
d) Hệ phương trình có có nghiệm duy nhất vì a b ≠ a ' b'
Bài 2: Cho hệ phương trình x + y =1 
, xác định các giá trị của tham số m để HPT
mx + y = 2m a) Có nghiệm duy nhất b) Vô nghiệm 2 c) Vô số nghiệm Lời giải
Xét các tỷ số: a' m b' c ' = = ; m = 1; = 2m a 1 b c
a) Hệ phương trình có nghiệm duy nhất a' b' ⇔ ≠ ⇔ m ≠ 1 a b
Vậy m ≠1 là giá trị cần tìm
b) Hệ phương trình vô nghiệm
a ' b' c ' m =1 ⇔ = ≠ ⇔  ⇔ m =1 a b cm ≠ 2m
Vậy m =1 là giá trị cần tìm
c) Hệ phương trình vô nghiệm
a ' b' c ' m =1 ⇔ = = ⇔  ⇔ m∈∅ a b cm = 2m
Vậy không có giá trị nào của m để hệ vô nghiệm Bài 3:  − =
Cho hệ phương trình mx y 1 
, xác định các giá trị của tham số m để HPT 2
x − y = m a) Có nghiệm duy nhất b) Vô nghiệm c) Vô số nghiệm Lời giải
- Với m = 0 thì hệ phương trình có nghiệm duy nhất - Với m ≠ 0
a) Ta tìm được điều kiện của m là m = 1 ±
b) Ta tìm được điều kiện của m là m = 1 −
c) Ta tìm được điều kiện của m là m =1 3
Dạng 2: Kiểm tra một cặp số cho trước có phải là nghiệm của hệ phương trình bậc nhất hai ẩn hay không?
ax + by = c(a,b,c ≠  0)
Cách giải: Cặp số (x ; y là nghiệm của hệ phương trình: khi và chỉ 0 0 ) 
a ' x + b ' y = c ' 
(a',b',c' ≠ 0)
khi nó thỏa mãn cả hai phương trình của hệ.
Bài 1: Kiểm tra xem cặp số (-4; 5) là nghiệm của hệ phương trình nào trong các hệ phương trình sau 1 x−2y = 12 −  a) 2x + y = 3 − 2  b)   3 − x + 2y = 21 1 7 x −  + =  3 3 Lời giải a) Thay x = 5; − y = 5 vào 3
− x + 2y = 21 ta được: 1. − ( 4 − ) + 2.5 = 21 (vô lý) Vậy cặp số (  x + y = − 4;
− 5) không phải là nghiệm của hệ phương trình 2 3   3 − x + 2y = 21 1 x−2y = 12 − 
b) Tương tự ta có cặp số ( 4;
− 5) là nghiệm của hệ phương trình 2  1 7 x −  + =  3 3
Bài 2: Hãy kiểm tra xem mỗi cặp số sau có là nghiệm của hệ phương trình tương ứng hay không a) (
x − y = −
x − y = − 1;2) và 3 5 7  b) ( 2; − 5) và 2 3 19  2x + y = 4  3 − x + 2y = 7 Lời giải
a) Thay x =1; y = 2 vào hệ phương trình ta được: 3.1  − 5.2 = 7 −  7 − = 7 −  ⇔ (luôn đúng) 2.1 2 4  + = 4 = 4
Vậy cặp số (1;2) là nghiệm của hệ phương trình b) Thay x = 2;
− y = 5 vào hệ phương trình ta được: 4 2.( 2 − ) − 3.5 = 19 −  4 − −15 = 19 −  ⇔  (vô lý)  3. −  ( 2 − ) + 2.5 = 7 6 +10 = 7 Vậy cặp số (
x − y = − 2;
− 5) không là nghiệm của hệ phương trình 2 3 19   3 − x + 2y = 7 Bài 3: − + = −
Cho hệ phương trình mx y 2m
. Tìm các giá trị của tham số m để HPT nhận cặp 2 x − m y = 7 − số (1; 2) làm nghiệm Lời giải − + = − Thay m 2 2m
x =1; y = 2 vào hệ phương trình ta được:  ⇒ m = 2 − . 2 1  − 2m = 7 − Vậy m = 2
− là giá trị cần tìm.
Bài 4: Cho hệ phương trình 2mx + y = m
. Tìm các giá trị của tham số m để cặp số ( 2; − ) 1 x − my = 1 − − 6m
là nghiệm của phương trình đã cho Lời giải 2 . m ( 2 − ) Thay +1 = m  4 − m +1 = m 1 x = 2;
− y =1 vào hệ phương trình ta được:  ⇔  ⇔ m = .  2 − − m = 1 − − 6m 5  m = 1 5 Vậy 1
m = là giá trị cần tìm. 5 5
Dạng 3: Giải hệ phương trình bằng phương pháp đồ thị Cách giải
Bước 1: Vẽ hai đường thẳng (d ): ax +by = ;c(d '): a'x +b' y = c' trên cùng một hệ trục tọa độ
Bước 2: Xác định nghiệm của hệ phương trình dựa vào đồ thị đã vẽ ở bước 1
Bài 1: Cho hai đường thẳng (d : 2x − y = 5; d : x − 2y =1 1 ) ( 2)
a) Vẽ hai đường thẳng d ,d trên cùng một hệ trục tọa độ 1 2 b) Từ độ thị của  x − y =
d ,d tìm nghiệm của hệ phương trình: 2 5 1 2  x − 2y = 1
c) Cho đường thẳng d : mx + 2m −1 y = 3. Tìm các giá trị của tham số m để ba đường thẳng 3 ( )
d ,d ,d đồng quy. 1 2 3 Lời giải
b) Từ đồ thị của d ,d ta xác định được tọa độ giao điểm của d ,d là M (3; ) 1 1 2 1 2 Vậy (3; )
1 là nghiệm của hệ phương trình
c) d ,d ,d đồng quy 4 ⇔ ∈ ⇔ = 1 2 3 M (3;1) d m 3 5
Bài 2: Cho ba đường thẳng d : x + 2y = 5,d : 2x + y = 4,d : 2mx + m −1 y = 3m +1 1 2 3 ( )
a) Vẽ hai đường thẳng d ,d trên cùng một hệ trục tọa độ 1 2 b) Từ độ thị của x + y =
d ,d tìm nghiệm của hệ phương trình: 2 5 1 2  2x + y = 4
c) Tìm các giá trị của tham số m để ba đường thẳng d ,d ,d đồng quy. 1 2 3 Lời giải
b) Tìm được nghiệm của hệ phương trình x + 2y = 5  là (1;2) 2x + y = 4
c) Ba đường thẳng đồng quy ⇔ m = 3
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM 6
Câu 1: Tìm m∈ R để điểm M (1; 3
− ) để đường thẳng (d : 2x −3y = ,
m d ' : mx + 2y = 2 cắt nhau 1 ) ( )
tại một điểm trên trục hoành A. m = 1 − B. m = 2 ± C. m = 2 D. Đáp án ,
A B,C đều sai Lời giải Chọn đáp án: B Giải thích:
Giao điểm của (d ) với trục hoành là ( ;0 2 m m M x x m x M  ;0 ⇒ = ⇔ = ⇒ 1 ) 1 1 2 2   
Giao điểm của (d ') với trục hoành là N ( 2  2 x ;0 mx 2 x M  ;0 ⇒ = ⇔ = ⇒ (để đường thẳng 2 ) 2 2 m m   
(d ') cắt được trục hoành thì m ≠ 0 )
Hai đường thẳng (d ): 2x −3y = ,
m (d '): mx + 2y = 2 cắt nhau tại 1 điểm trên trục hoành khi đó: m 2 2
M ≡ N ⇔ = ⇔ m = 4 ⇔ m = 2 ± 2 m  2x + 3y =1
Câu 2: Số nghiệm của hệ phương trình ( 2 + 2  )x+( 3+ 6)y =  1
A. Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
B. Hệ phương trình có vô số nghiệm
C. Hệ phương trình vô nghiệm
D. Hệ phương trình có hai nghiệm x, y phân biệt Lời giải Chọn đáp án: C Giải thích:
Xét phương trình thứ hai của hệ phương trình ta được:
( + )x+( + )y = ⇔ ( + )x+ ( + ) 2 1 2 2 3 6 1 2 1 2 3 1
2 y =1 ⇔ y = − x + ( + ) ( )1 3 3 1 2 7 Gọi đường thẳng ( 2 1 d : y = x + 1 ) 3 3 (1+ 2)
+) Phương trình thứ nhất của hệ: 2 1
2 + 3y =1 ⇔ y = − x + 3 3 Gọi đường thẳng ( 2 1 d : y = − x + 2 ) 3 3
+) Như vậy ta thấy nghiệm của hệ phương trình chính là giao điểm của (d và (d 2 ) 1 )
+) Hai đường thẳng này có cùng hệ số góc, tung độ gốc khác nhau, do đó chúng song song
Như vậy không có giao điểm chung giữa hai đường thẳng hay hệ vô nghiệm.
Câu 3: Trong mặt phẳng tọa độ cho bốn điểm: M ( )  1 − 3   2 − 1;2 , N ; , P ;1   
,Q(3;2) . Điểm nào  2 4   5   1 2x + 2y =
trong bốn điểm trên biểu diễn nghiệm của hệ phương trình  2
x −6y = 5 − A. Điểm M B. Điểm N C. Điểm P D. Điểm Q Lời giải Chọn đáp án: B Giải thích:
Lần lượt thay tọa độ tung điểm vào hệ phương trình, khi đó ta tìm được điểm N chính là
điểm có tọa độ thỏa mãn hệ phương trình
Câu 4: Giá trị x = 2; y = 2
− là nghiệm của hệ phương trình nào dưới đây  2x + y = 0
(1+ 2)x+ y = 2  A.  y B.  x − = y  2 2 x − = 2 2  2  2  2x + y = 0  2x + y = 0 C.    y D.  x − = y  2 2 x − =  2 2  2  2 Lời giải 8 Chọn đáp án: A Giải thích:
Thay giá trị vào từng hệ phương trình, ta tìm được đáp án A thỏa mãn
Câu 5: Hệ phương trình nào dưới đây có nghiệm duy nhất y = 3x + 5 6x + 3y = 2 A.    1 5 B.  x − y = 6  3 3 y = − 3 2x  3 y = −x y = x + 2 C.  D.  x + y = 3  3
− x + 3y −3 2 = 0 Lời giải Chọn đáp án: B Giải thích:
Xét từng hệ phương trình: y = 3x + 5  y = 3x + 5 y = 3x + 5 +) Câu A:  1 5 ⇔  ⇔  ⇒ hệ vô nghiệm x − y = 3  x − y = 5 y = 3x − 5  3 3
+) Câu y = −xx + y = 0 C :  ⇔  ⇒ hệ vô nghiệm x + y = 3 x + y = 3  = +  +) Câu y x 2 −x + y = 2 D :  ⇔   3
− x + 3y − 3 2 = 0  3 − x + 3y = 3 2 Có: 1 − 1 2 = = ⇒ hệ vô nghiệm 3 − 3 3 2
Từ đó ta có đáp án B đúng. 9 BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1: không giải hệ phương trình, xác định số nghiệm của các hệ phương trình sau 0x − 2y = 4 2x + 2y = 2 a)    1 b)  2x + y = x y 1  1 + =  2 3 3 3
c) x − y = 4  0x − y = 2 Hướng dẫn giải
a) Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
b) Hệ phương trình vô số nghiệm
c) Hệ phương trình có nghiệm duy nhất
Bài 2: Cho hệ phương trình 3
mx + y = 2m
. Xác định các giá trị của tham số m để hệ  3 − x − my = 1 − + 3m phương trình: a) Có nghiệm duy nhất b) Vô nghiệm c) Vô số nghiệm d) Nhận  1 10 − ;   làm nghiệm 9 3    Hướng dẫn giải
a) Hệ phương trình có nghiệm duy nhất ⇔ m = 1 ±
b) Hệ phương trình vô nghiệm ⇔ m = 1 −
c) Hệ phương trình vô số nghiệm ⇔ m =1
d) Hệ phương trình nhận  1 10 − ;  
làm nghiệm ⇔ m = 2 − 9 3   
Bài 3: Cho hai đường thẳng d : 2x + y = 3 và d : x − 4y = 6 1 2
a) Vẽ hai đường thẳng d và d trên cùng một hệ trục tọa độ 1 2 b) Từ đồ thị của  x + y =
d ,d tìm nghiệm của hệ phương trình: 2 3 1 2  x − 4y = 6
c) Cho đường thẳng d : 2m +1 x + my = 2m −3. Tìm các giá trị của tham số m để ba đường 3 ( )
thẳng d ,d ,d đồng quy. 1 2 3 10 Hướng dẫn giải
b) Từ độ thị ta thấy nghiệm của hệ phương trình là ( ;x y) = (2;− ) 1
c) Ba đường thẳng d ,d ,d đồng quy ⇔ m = 5 − 1 2 3 11