1
LIÊN HỆ GIỮA DÂY VÀ KHOẢNG CÁCH TỪ TÂM ĐẾN DÂY
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Trong một đường tròn
- Hai dây bằng nhau thì cách đều tâm:
Trong đường tròn
( )
O
có:
,;
AB CD OI AB I OK CD K= ⊥= ⊥=
OI OK⇒=
- Hai dây cách đều tâm thì bằng nhau:
Trong đường tròn
( )
O
có:
,,OI AB I OK CD K OI OK AB CD⊥= ⊥= =⇒=
OI OK⇒=
2. Trong hai dây của một đường tròn
- Dây nào lớn hơn thì dây đó gần tâm hơn
- Dây nào gần tâm hơn thì dây đó lớn hơn
Cụ thể:
,AB CD
là hai dây của đường tròn
(
)
O
,OI OK
là khoảng cách từ tâm
tới
,AB CD
Ta có:
AB CD>
thì
OI OK<
B. Bài tập áp dụng
Bài 1:
Cho đường tròn tâm
và hai dây
,AB CD
bằng nhau và vuông góc với nhau tại
I
. Giả
sử
2, 4IA cm IB cm= =
. Tính khoảng cách từ
tâm
O
đến mỗi dây
Lời giải
Vẽ
,OH AB OK CD⊥⊥
, ta được:
3
HA HB cm= =
21IA cm IH cm= ⇒=
Xét
OKIH◊
có 3 góc vuông nên là hình chữ nhật
1OK HI OH OK cm⇒====
(hai dây bằng nhau cách đều tâm)
H
K
O
D
C
B
A
K
I
O
C
D
B
A
2
Bài 2:
Cho đường tròn tâm
O
bán kính
11OA cm=
.
Điểm
M
thuộc bán kinh
OA
và cách
O
một
khoảng 7cm. Qua
M
kẻ dây
CD
có độ dài
18cm. Tính
( )
,
MC MD MC MD<
Lời giải
Kẻ
9OH CD HC HD cm⊥⇒==
Xét
02
( 90 ) 40 2 10( )OHD H OH OH cm
∆ =⇒ =⇒=
Xét
02
( 90 ) 9 3( )
OHM H MH MH cm∆ =⇒ =⇒=
Ta có:
12 ; 6MD MH HD cm MC HC MH cm= += =− =
Bài 3:
Cho đường tròn
( )
;3O cm
, dây
4AB cm=
a) Tính khoảng cách từ tâm
O
đến dây
AB
b)
M
là điểm sao cho
2OM cm=
. Vẽ dây
CD
vuông góc với
OM
tại
M
. So sánh
AB
và
CD
.
Lời giải
a) Vẽ
OH AB H H⊥=⇒
là trung điểm của dây
AB
(định lí đường kính vuông góc vớ
i dây
cung)
Ta có:
2
2
AB
AH HB cm= = =
Tam giác
OAH
vuông tại
( )
2 2 2 222
23 5H OH AH OA OH OH cm⇒+=⇒+=⇒=
b) Ta có:
5 42 OH OM AB CD>=⇒ > ⇒<
(định lí liên hệ giữa dây và khoảng cách từ tâm
đến dây)
M
4
7
H
D
O
C
A
C
D
M
O
H
B
A
3
Bài 4:
Cho đường tròn
( )
;25O cm
, dây
40AB cm=
. Vẽ
dây cung
CD
song song với
AB
và có khoảng
cách đến
AB
bằng
22cm
. Tính độ
dài dây
cung
CD
Lời giải
Kẻ
OH AB⊥
cắt dây
CD
tại
K
thì
( )
//HK CD AB CD⊥
nên
20 ,
2
CD
AH HB cm CK KD= = = =
Và
,OH OK
lần lượt là khoảng cách từ
đến
, , 22
AB CD HK cm
=
Áp dụng hệ thức pytago cho
OHB∆
vuông tại
H
có cạnh huyền
25OB cm=
ta được:
( )
2 22222
25 20 15 0
OB BH HO OH OH cm OH= + ⇒=+ ⇔ = >
( )
22 15 7OK KH OH cm⇒ = − =−=
Áp dụng hệ thức Pytago vào tam giác
OKD
vuông tại
K
có cạnh huyền
25OD cm=
ta được:
( )
2 2 2 2 22 2 2
25 7 24 24OD DK OK DK DK DK cm= + ⇒ = +⇔ = ⇔ =
Vậy
48CD cm
=
.
Bài 5:
Cho đường tròn tâm
O
, dây
0
24 , 20 , 90AB cm AC cm BAC= = <
và điểm
nằm trong
BAC
. Gọi
M
là trung điểm của
AC
, khoảng cách từ
M
đến
AB
là 8cm
a. Chứng minh rằng
ABC∆
cân tại
C
b. Tính bán kính của đường tròn
Lời giải
a. Kẻ
;MH AB H CK AB K
⊥= ⊥=
MH
⇒
là đường trung bình của
1
10 , 6 12
2
AKC AM cm AH cm AK cm AK AB∆ ⇒ = = ⇒= ⇒=
K
H
M
O
C
B
A
20
20
25
25
C
K
D
O
B
H
A
4
Xét
ABC∆
, có
CK
là đường cao đồng thời là đường trung tuyến
ABC
⇒∆
cân tại
C
(
CK
đi
qua
O
vì
CK
là đường trung tuyến của
ABC∆
)
b. Ta có
10
( ) 12,5( )
16 20
MC OC OC
MA MC OM AC OMC AKC gg OC cm
KC AC
= ⇒ ⊥ ⇒∆ ∆ ⇒ = ⇒ = ⇒ =
Bài 6:
Cho điểm
A
nằm trên đường tròn
( )
O
có
CB
là đường kính và
AB AC
<
. Vẽ dây
AD
vuông
góc với
BC
tại
H
. Chứng minh rằng
a. Tam giác
ABC
vuông tại
A
b.
H
là trung điểm
,AD AC AD=
, và
BC
là tia
phân giác của góc
ABD
c.
ABC ADC
=
Lời giải
a) Vì
OA OB OC R ABC= = = ⇒∆
vuông tại A
b. Vì
OH AD AH HD H⊥⇒=⇒
là trung điểm của
AD
+) Xét
ADC∆
, có
CH
là đường cao đồng thời là đường trung tuyến
ADC⇒∆
cân tại
C CA CD⇒=
+) Xét
ADB
∆
, có
BH
là đường cao đồng thời là đường trung tuyến
ADB⇒∆
cân tại
B BC⇒
là phân giác của
ABD
c) Ta có:
;ABC CBD CDH CBD ABC CDH= =⇒=
Bài 7:
Cho đường tròn
( )
;OR
đường kính
AB
. Gọi
M
và
N
theo thứ tự là trung điểm của
OA
và
OB
. Qua
M
và
N
lần lượt vẽ các dây
CD
và
EF
song song với nhau (
C
và
nằm trên ột
nửa đường tròn đường kính
AB
)
a) Chứng minh tứ giác
CDFE
là hình chữ
nhật
H
O
D
A
C
B
O
K
H
N
M
B
F
D
E
C
A
5
b) Giả sử
CD
và
EF
tạo vỡi
AB
một góc
nhọn
0
30
. Tính diện tích hình chữ nhật
CDFE
Lời giải
a) Kẻ
;
OH CD H K OH EF⊥= =∩
Do
HOM KON OH OK CD EF∆ =∆ ⇒ =⇒=
(hai dây cách đều tâm thì bằng nhau)
CDFE
⇒◊
là hình bình hành,
HK
là đường trung bình nên
0
/ / 90
HK CE E⇒=
CDFE⇒◊
là hình chữ nhật
b) Tam giác vuông
HOM
có:
0
11 1
30
24 2
M OH OM R HK R
=⇒= =⇒=
Ta có
0
90E CF= ⇒
là đường kính
Tam giác
CEF
vuông tại
2 22 2
15 15
42
E EF CF CE R EF R⇒ = − = ⇒=
2
15 1 15
.
22 2
CDFE
S RR R= =
Bài 8:
Cho tam giác
ABC∆
có ba góc nhọn nội tiếp
đường tròn
( )
O
. Đường cao
AH
của tam giác
ABC
cắt đường tròn ở
D
. Vẽ đườ
ng kính
AOE
a. Chứng minh rằng
BEDC
là hình thang cân
b. Gọi
M
là điểm chính giữa của cung
DE
,
OM
cắt
BC
tại
I
. Chứng minh rằng
là
trung điểm của
BC
c) Tính bán kính đường tròn biết
24 , 8BC cm IM cm= =
Lời giải
a) Ta có:
//
AD BC
BC DE BE CD BE CD
AD DE
⊥
⇒ ⇒=⇒=
⊥
mặt khác ta lại có:
BE ED CD DE BD CE BD CE+=+⇒=⇒=
I
M
O
H
E
D
B
C
A
6
Vậy BEDC là hình thang cân
Ta có:
BE EM CD DM MB MC IB IC+ = + ⇒ = ⇒=
Lại có:
BI IC OI BC
=⇒⊥
(đường kính qua trung điểm của dây)
Đặt
,
OC OM R= =
xét
OIC∆
vuông:
( )
2
2 22 2 2
8 12 13
OC OI IC R R R cm= + ⇔ = − + ⇒=
Bài 9:
Hai đường tròn
(
)
O
và
( )
'O
cùng bán kính
cắt nhau tại
M
và
a) Chứng minh rằng hai cung nhỏ
MN
của
hai đường tròn bằng nhau
b) Vẽ các đường kính
MOA
và
'MO B
. Chứng
minh:
NA NB=
c) Vẽ đường kính
NOC
. Tia
BM
cắt đường
tròn
( )
O
tại
D
. Chứng minh rằ
ng các cung
nhỏ
,,MN AC CD
bằng nhau
Lời giải
a) Vì
MN
là dây chung của hai đường tròn bằng nhau nên hai cung nhỏ
MN
của hai đường
tròn bằng nhau
b) Ta có:
AM MB=
(hai đường tròn bằng nhau)
AN AM MN MB MN NB=−=−=
Tứ giác
ACMN
là hình bình hành vì có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi
đường, nên:
( )
// 1CM AN AC MN⇒=
Mặt khác ta lại có:
,,AN B
thẳng hàng và
AN BN=
nên
ON
là đường trung bình của tam giác
( )
// 2
ABD CN DM MN CD⇒ ⇒=
Từ
( )( )
12 MN AC CD⇒==
(đpcm)
Bài 10:
A
O
C
B
O'
N
M
D
7
Cho tam giác
ABC
. Trên tia đối của tia
AB
lấy một điểm
D
sao cho
AD AC=
. Vẽ đường
tròn tâm
ngoại tiếp tam giác
DBC
. Từ
lần lượt hạ các đường vuông góc
OH
,
OK
với
BC
và
( )
;BD H BC K BD∈∈
a) Chứng minh rằng:
OH OK
>
b) So sánh hai cung nhỏ
BD
và
BC
Lời giải
a) Xét
OBD∆
và
OBC∆
cân tại
có các đường cao kẻ từ đỉnh theo thứ tự là
OK
và
OH
nên
chúng đồng thời là các trung tuyến
11
;
22
KD BD CH BC
⇒= =
mặt khác trong
DBC∆
có:
BD BA AD BA AC BC KD HC=+=+>⇒>
Xét
OKD∆
và
OHC∆
, vuông ta có:
22 22 22
OK OD KD OC KD OC HC OH OK OH= − = − < − =⇒<
b) Ta có:
BD BC BD BC>⇒>
Bài 11:
Cho đường tròn
( )
;OR
đường kính
AB
, dây
cung
DE
. Tia
DE
cắt
AB
ở
C
. Biết
0
90 ; 3DOE OC R= =
a) Tính độ dài
CD
và
CE
theo
b) Chứng minh
..CD CE CACB=
Lời giải
a) Tam giác
ODE
vuông cân tại
, ta có:
2 2 22 2
22DE OD OE R DE R= + = ⇒=
Kẻ
2
2
R
OH DE OH⊥⇒ =
K
O
D
C
B
A
A
O
B
C
E
H
D
8
Tam giác
COH
vuông tại
H
, có:
( )
2
2 2 22
34 2
17
9;
22
2
R
RR
CH OC OH R CH CE CH EH
−
= − = −⇒ = = − =
( )
34 2
17 2
22
2
R
RR
CD CH HD
+
=+= + =
b) Ta có:
(
)( )
( )
2
2
34 2 34 2
34 2
.8
44
R
R
CD CE R
−+
−
= = =
2
. 4 .2 8 . .
CA CB R R R CE CD CACB
==⇒=
Bài 12:
Cho đường tròn
( )
O
có hai dây
AB
và
CD
bằng nhau và vuông góc với nhau tại
,
4 , 28IC cm ID cm= =
a) Tính khoảng cách từ
O
đến mỗi dây
b) Vẽ đường kính
DF
của đường tròn
(
)
O
.
So sánh hai khoảng cách từ tâm
đế
n hai
dây cung
CF
và
AB
Lời giải
a) Kẻ
,OM CD H ON AB N⊥= ⊥=
, ta có:
( )
32CD CE ED cm=+=
( ) ( )
16 ; 12
2
CD
CM cm EM CM CE cm
= = = −=
Vì
CD AB OM ON=⇒=
Tứ giác
ENOM
là hình chữ nhật có
OM ON EMON= ⇒◊
là hình vuông
( )
12OM ON EM cm⇒===
b) Ta có:
OM CD MC MD⊥⇒ =
(định lí đường vuông góc dây cung). Do đó
OM
là đường
trung bình của
( )
2 2.12 24FCD FC OM cm∆ ⇒= = =
Vì
( )
24 32;
FC AB AB CD< <=
nên khoảng cách từ tâm
đến dây cung
FC
lớn hơn khoảng
cách từ tâm
đến dây
AB
(định lý liên hệ giữa dây và khoảng đến tâm).
N
E
M
F
D
C
B
A
O
9
Bài 13:
Cho đường tròn
(
)
;OR
và hai dây
,AB CD
trong đó
3CD R=
a) Hãy so sánh diện tích củ
a các tam giác
,AOB COD
nếu
2AB R
=
b) Hãy xác định độ dài AB sao cho
AB CD
<
mà
AOB COD
SS=
Lời giải
a) Vẽ
23
,;
22
RR
OH AB OK CD HA HB KC KD⊥ ⊥⇒== ==
Khi đó:
2
2
2 2 22
22
22 2
RR R
OH OA HA R OH

=− =− =⇒=



2
2
2 2 22
31
;.
24 2 2
AOB
RR R
OK OC KC R OK S AB OH

= − =− =⇒= =



(
)
( )
22
1 22 1 3
2. 1 ; . 2
2 24 2 4
COD
RR R
R S CD OK= = = =
. Từ
( )
( )
(
)
12 2 3
AOB COD
SS
⇒> >
b) Ta có
00
33
60 120
22
CK R
SinCOK COK COD
CO R
===⇒=⇒=
Góc nhọn giữa hai đường thẳng
,OC OD
là
0
60
0 20
11
. . 60 60
22
COD
S CO DO sin R sin= =
Gọi góc nhọn giữa hai đường thẳng
,OA OB
là
2 2 20 0
1 1 11
. . . ; . . 60 60
2 2 22
AOB AOB COD
S OA OB sin R sin S S R sin R sin
αα α α
= = = ⇔ = ⇔=
Do đó
0
60COD =
hoặc
0
120 .
Để cho
AB CD<
, ta lấy
0
60AOB =
lúc đó tam giác
AOB
đều, suy
ra:
AB OA R CD= = <
*) Lưu ý: Thay cho việc vẽ
,OH AB OK CD⊥⊥
ta có thể gọi
H
và
K
lần lượt là trung điểm
của
AB
và
CD
. Thế thì
,OH AB OK CD⊥⊥
.
K
H
D
C
B
A
O
10
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Cho đường tròn
(
)
O
đường kính
AB
và dây
CD
không cắt đường kính
AB
. Gọi
M
và
N
theo thứ tự là hình chiếu của
và
trên đường thẳng
CD
. Hỏi tam giác
MON
là tam
giác gì
A) Tam giác cân B) Tam giác đều
C) Tam giác vuông D) Tam giác vuông cân
Chọn đáp án A
Giải thích:
Ta có:
( )
//AM BN CD AMNB⊥ ⇒◊
là hình
thang vuông
Lại có:
( ) ( )
1 // //IC ID gt OI CD OI AM BN
= ⇒⊥ ⇒
Trong hình thang
AMNB
có:
( )
; // // 2OA OB OI AM BN IM IN= ⇒=
Từ
( )( )
12 OI⇒
vừa là đường cao, vừa là
đường trung tuyến của
MON∆
nên
MON∆
cân
tại
O
Câu 2: Cho đường tròn
( )
O
và hai dây bằng nhau
AB
và
CD
cắt nhau tại điểm
nằm ngoài
( )
O
. Gọi
H
và
K
theo thứ tự là trung điểm của hai dây
AB
và
CD
. Chọn đáp án đúng
A)
OH OK=
B)
PH PK=
C)
OPH OPK=
D)
,AB
đúng và
sai
Chọn đáp án D
Giải thích:
Ta có:
HA HB OH AB=⇒⊥
KC KD OK CD=⇒⊥
Do
AB CD OH OK=⇒=
Hai tam tam giác vuông
OHP
và
OKP
có
OP
A
O
B
N
D
I
C
M
C
K
D
O
P
B
H
A
11
cạnh huyền chung
Lại có:
OH OK OHP OKP PH PK= ⇒∆ =∆ ⇒ =
Và
OPH OPK=
.
Câu 3: Cho đường tròn
( )
;6,5
O cm
có đường kính
MN
và dây
12MP cm=
. Vẽ dây
PQ
vuông
góc với
MN
tại
H
. Tính độ dài dây
PQ
(làm tròn đến số thập phân thứ nhất)
A)
( )
8,5
cm
B)
( )
9, 2 cm
C)
(
)
10, 4 cm
D)
( )
10,8 cm
Chọn đáp án B
Giải thích:
MNP∆
nội tiếp đường tròn
( )
O
, có cạnh
MN
là đường kính của
( )
O MNP⇒∆
vuông tại
P
Theo địn lý Pitago ta có:
( )
2 2 22
13 12 5NP MN MP cm= − = −=
MNP∆
vuông tại
P
, nên ta có:
( )
.
. . 4,6
PM PN
PH MN PM PN PH cm
MN
= ⇒= =
Có
2 9, 2MN PQ HP HQ PQ HP⊥⇒=⇒= =
Câu 4: Cho đường tròn
( )
;15
O cm
và dây
( )
24AB cm=
. Tính số đo các góc trong tam giác
OAB
(làm tròn đến độ)
A)
00
106 ; 37O AB= = =
B)
00
100 ; 40O AB= = =
C)
00
110 ; 35O AB= = =
D) Cả
,,ABC
đều sai
Chọn đáp án B
Giải thích:
Kẻ
( )
12OM AB MA MB cm⊥⇒= =
Tam giác
OMA
vuông tại
M
, ta có:
0
12
0,8 37
15
AM
cos A A
OA
= = = ⇒=
12
6,6
H
Q
N
P
M
15cm
A
M
B
O
12
AOB∆
có
( )
15OA OB cm= =
Do đó
AOB∆
cân tại
nên
0
37AB= =
0 00
180 2.37 106O⇒= − =
Vậy các góc trong tam giác
OAB
là:
00
10 , 37O AB= = =
.
Câu 5: Cho đường tròn
( )
;OR
và hai đường kính vuông góc
,AB CD
. Trên bán kính
AO
lấy
đoạn
2
3
AO
AI =
, vẽ tia
CI
cắt
( )
O
tại
E
. Tính
theo
CE
A)
10
3
R
B)
3 10
4
R
C)
3 10
5
R
D)
15 11
4
R
Chọn đáp án C
Giải thích:
Ta có
22 2
3 3 33
AO R R R
AI OI R= = ⇒=−=
OCI∆
vuông tại
O
, ta có:
2
22 2
10
33
RR
CI OC OI R

= +=+ =


CED
∆
nội tiếp đường tròn
có cạnh
CD
là
đường kính
CED⇒∆
vuông tại
Hai tam giác vuông
OCI
và
CED
có
:C chung
.CO CI CO CD
COI CED CE
CE CD CI
⇒∆ ∆ ⇒ = ⇒ =#
.2 6 3 10
5
10 10
3
RR R R
R
= = =
D
E
I
O
R
C
B
A
13
Câu 6: Cho
ABC∆
cân tại
A
nội tiếp đường tròn
( )
O
. Gọi
,EF
theo thứ tự là hình chiếu của
( )
O
lên
AB
và
AC
. Khẳng định nào sau đây đúng
A)
OE OF=
B)
AO
là tia phân giác của
BAC
C)
AEF∆
cân tại
A
D) Cả
,,ABC
đều đúng
Chọn đáp án B
Giải thích:
Ta có:
ABC∆
cân tại
A AB AC OE OF⇒=⇒=
Xét hai tam giác vuông
AOE
và
AOF
, có:
+)
OA
: cạnh chung
+)
OE OF=
: Chứng minh trên
AOE AOF⇒∆ =∆
( )
( )
12
1
2
AA
AE AF
=
⇒
=
Từ
( )( )
12 AO⇒
là phân giác của
BAC
Từ
( )
2 AEF
⇒∆
cân tại
A
.
2
1
O
E
F
C
B
A

Preview text:

LIÊN HỆ GIỮA DÂY VÀ KHOẢNG CÁCH TỪ TÂM ĐẾN DÂY
A. Tóm tắt lý thuyết B
1. Trong một đường tròn I
- Hai dây bằng nhau thì cách đều tâm: A O
Trong đường tròn (O) có: AB = CD,OI ⊥ AB = I;OK ⊥ CD = K D ⇒ OI = OK K C
- Hai dây cách đều tâm thì bằng nhau:
Trong đường tròn (O) có:
OI ⊥ AB = I,OK ⊥ CD = K,OI = OK ⇒ AB = CD ⇒ OI = OK
2. Trong hai dây của một đường tròn
- Dây nào lớn hơn thì dây đó gần tâm hơn
- Dây nào gần tâm hơn thì dây đó lớn hơn
Cụ thể: AB,CD là hai dây của đường tròn (O)
OI,OK là khoảng cách từ tâm O tới AB,CD
Ta có: AB > CD thì OI < OK
B. Bài tập áp dụng Bài 1:
Cho đường tròn tâm O và hai dây AB,CD C
bằng nhau và vuông góc với nhau tại I . Giả sử IA = 2c ,
m IB = 4cm . Tính khoảng cách từ K O
tâm O đến mỗi dây A H B D Lời giải
Vẽ OH ⊥ AB,OK ⊥ CD , ta được: HA = HB = 3cm
IA = 2cm ⇒ IH =1cm
Xét ◊OKIH có 3 góc vuông nên là hình chữ nhật
⇒ OK = HI = OH = OK =1cm (hai dây bằng nhau cách đều tâm) 1 Bài 2:
Cho đường tròn tâm O bán kính OA =11cm .
Điểm M thuộc bán kinh OA và cách O một C
khoảng 7cm. Qua M kẻ dây CD có độ dài 4 7 O A M
18cm. Tính MC,MD(MC < MD) H D Lời giải
Kẻ OH ⊥ CD ⇒ HC = HD = 9cm Xét ∆  0 2
OHD(H = 90 ) ⇒ OH = 40 ⇒ OH = 2 10(cm) Xét ∆  0 2
OHM (H = 90 ) ⇒ MH = 9 ⇒ MH = 3(cm)
Ta có: MD = MH + HD =12c ;
m MC = HC − MH = 6cm Bài 3: Cho đường tròn ( ;
O 3cm) , dây AB = 4cm H A B
a) Tính khoảng cách từ tâm O đến dây AB D
b) M là điểm sao cho OM = 2cm . Vẽ dây CD
vuông góc với OM tại M . So sánh AB và O CD . M C Lời giải
a) Vẽ OH ⊥ AB = H ⇒ H là trung điểm của dây AB (định lí đường kính vuông góc với dây cung) Ta có: AB AH = HB = = 2cm 2
Tam giác OAH vuông tại 2 2 2 2 2 2
H ⇒ OH + AH = OA ⇒ OH + 2 = 3 ⇒ OH = 5 (cm)
b) Ta có: 5 > 4 = 2 ⇒ OH > OM ⇒ AB < CD (định lí liên hệ giữa dây và khoảng cách từ tâm đến dây) 2 Bài 4: Cho đường tròn ( ;
O 25cm) , dây AB = 40cm . Vẽ
dây cung CD song song với AB và có khoảng H 20 A B 20
cách đến AB bằng 22cm . Tính độ dài dây 25 O cung CD 25 C K D Lời giải
Kẻ OH ⊥ AB cắt dây CD tại K thì HK CD
⊥ CD( AB / /CD) nên AH = HB = 20c , m CK = KD = 2
Và OH,OK lần lượt là khoảng cách từ O đến AB,CD, HK = 22cm
Áp dụng hệ thức pytago cho OHB ∆
vuông tại H có cạnh huyền OB = 25cm ta được: 2 2 2 2 2 2
OB = BH + HO ⇒ 25 = 20 + OH ⇔ OH =15cm(OH > 0)
⇒ OK = KH − OH = 22 −15 = 7(cm)
Áp dụng hệ thức Pytago vào tam giác OKD vuông tại K có cạnh huyền OD = 25cm ta được: 2 2 2 2 2 2 2 2
OD = DK + OK ⇒ 25 = DK + 7 ⇔ DK = 24 ⇔ DK = 24(cm)
Vậy CD = 48cm. Bài 5: Cho
đường tròn tâm O , dây H K = =  0 AB 24c , m AC 20c ,
m BAC < 90 và điểm O A B nằm trong 
BAC . Gọi M là trung điểm của O M
AC , khoảng cách từ M đến AB là 8cm
a. Chứng minh rằng A
∆ BC cân tại C C
b. Tính bán kính của đường tròn Lời giải
a. Kẻ MH ⊥ AB = H;CK ⊥ AB = K
⇒ MH là đường trung bình của 1 A
∆ KC ⇒ AM =10c ,
m AH = 6cm ⇒ AK =12cm ⇒ AK = AB 2 3 Xét A
∆ BC , có CK là đường cao đồng thời là đường trung tuyến ⇒ A
∆ BC cân tại C (CK đi
qua O vì CK là đường trung tuyến của A ∆ BC ) b. Ta có MC OC 10 = ⇒ ⊥ ⇒ ∆  ∆ ( ) OC MA MC OM AC OMC AKC gg ⇒ = ⇒ =
⇒ OC =12,5(cm) KC AC 16 20 Bài 6:
Cho điểm A nằm trên đường tròn (O) có CB A
là đường kính và AB < AC . Vẽ dây AD vuông
góc với BC tại H . Chứng minh rằng O B C
a. Tam giác ABC vuông tại A H
b. H là trung điểm AD, AC = AD , và BC là tia D
phân giác của góc ABD c.  =  ABC ADC Lời giải
a) Vì OA = OB = OC = R ⇒ A ∆ BC vuông tại A
b. Vì OH ⊥ AD ⇒ AH = HD ⇒ H là trung điểm của AD +) Xét A
∆ DC , có CH là đường cao đồng thời là đường trung tuyến ⇒ A ∆ DC cân tại
C ⇒ CA = CD +) Xét A
∆ DB , có BH là đường cao đồng thời là đường trung tuyến ⇒ A ∆ DB cân tại
B ⇒ BC là phân giác của  ABD
c) Ta có:  =   =  ⇒  =  ABC CB ; D CDH CBD ABC CDH Bài 7: Cho đường tròn ( ;
O R) đường kính AB . Gọi D
M và N theo thứ tự là trung điểm của OA và H F
OB . Qua M và N lần lượt vẽ các dây CD và M A B
EF song song với nhau (C và E nằm trên ột O N C K
nửa đường tròn đường kính AB ) a) Chứng minh tứ giác E CDFE là hình chữ nhật 4
b) Giả sử CD và EF tạo vỡi AB một góc nhọn 0
30 . Tính diện tích hình chữ nhật CDFE Lời giải
a) Kẻ OH ⊥ CD = H;K = OH ∩ EF Do HOM ∆ = K
∆ ON ⇒ OH = OK ⇒ CD = EF (hai dây cách đều tâm thì bằng nhau)
⇒ ◊CDFE là hình bình hành, HK là đường trung bình nên ⇒  0 HK / /CE E = 90
⇒ ◊CDFE là hình chữ nhật
b) Tam giác vuông HOM có:  0 1 1 1
M = 30 ⇒ OH = OM = R ⇒ HK = R 2 4 2 Ta có  0
E = 90 ⇒ CF là đường kính
Tam giác CEF vuông tại 2 2 2 15 2 15
E ⇒ EF = CF − CE = R ⇒ EF = R 4 2 15 1 15 2 S = R R = R CDFE . 2 2 2 Bài 8: Cho tam giác A
∆ BC có ba góc nhọn nội tiếp A
đường tròn (O) . Đường cao AH của tam giác
ABC cắt đường tròn ở D . Vẽ đường kính AOE O
a. Chứng minh rằng BEDC là hình thang cân
b. Gọi M là điểm chính giữa của cung DE , B I H C
OM cắt BC tại I . Chứng minh rằng O là
trung điểm của BC E M D
c) Tính bán kính đường tròn biết BC = 24c , m IM = 8cm Lời giải  ⊥ a) Ta có: AD BC  ⇒ ⇒  =  BC / /DE
BE CD ⇒ BE = CD AD ⊥ DE
mặt khác ta lại có:  +  =  +  ⇒  =  BE ED CD DE
BD CE ⇒ BD = CE 5
Vậy BEDC là hình thang cân
Ta có:  +  =  +  ⇒  =  BE EM CD DM
MB MC ⇒ IB = IC
Lại có: BI = IC ⇒ OI ⊥ BC (đường kính qua trung điểm của dây)
Đặt OC = OM = R, xét O ∆ IC vuông: 2 2 2 2
OC = OI + IC ⇔ R = (R − )2 2
8 +12 ⇒ R =13cm Bài 9:
Hai đường tròn (O) và (O') cùng bán kính
cắt nhau tại M và D
a) Chứng minh rằng hai cung nhỏ MN của M C
hai đường tròn bằng nhau
b) Vẽ các đường kính MOA và MO'B . Chứng O O' minh:  =  NA NB A B
c) Vẽ đường kính NOC . Tia BM cắt đường N
tròn (O) tại D . Chứng minh rằng các cung
nhỏ MN, AC,CD bằng nhau Lời giải
a) Vì MN là dây chung của hai đường tròn bằng nhau nên hai cung nhỏ MN của hai đường tròn bằng nhau b) Ta có:  = 
AM MB (hai đường tròn bằng nhau)
 =  −  =  −  =  AN AM MN MB MN NB
Tứ giác ACMN là hình bình hành vì có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường, nên: ⇒  =  CM / / AN AC MN ( ) 1 Mặt khác ta lại có: ,
A N, B thẳng hàng và AN = BN nên ON là đường trung bình của tam giác ⇒ ⇒  =  ABD CN / /DM MN CD (2)
Từ ( )( ) ⇒  =  =  1 2 MN AC CD (đpcm) Bài 10: 6
Cho tam giác ABC . Trên tia đối của tia AB D
lấy một điểm D sao cho AD = AC . Vẽ đường
tròn tâm O ngoại tiếp tam giác DBC . Từ O
lần lượt hạ các đường vuông góc OH , OK
với BC và BD(H ∈ BC;K ∈ BD) K O
a) Chứng minh rằng: OH > OK A
b) So sánh hai cung nhỏ BD và BC B C Lời giải a) Xét OB ∆ D và OB ∆
C cân tại O có các đường cao kẻ từ đỉnh theo thứ tự là OK và OH nên
chúng đồng thời là các trung tuyến 1 1 ⇒ KD = B ; D CH = BC 2 2 mặt khác trong DB ∆
C có: BD = BA + AD = BA + AC > BC ⇒ KD > HC Xét OK ∆ D và OHC ∆ , vuông ta có: 2 2 2 2 2 2
OK = OD − KD = OC − KD < OC − HC = OH ⇒ OK < OH b) Ta có: > ⇒  >  BD BC BD BC Bài 11: Cho đường tròn ( ;
O R) đường kính AB , dây D H
cung DE . Tia DE cắt AB ở C . Biết E  0
DOE = 90 ;OC = 3R A O B C
a) Tính độ dài CD và CE theo R b) Chứng minh . CD CE = . CACB Lời giải
a) Tam giác ODE vuông cân tại O , ta có: 2 2 2 2 2
DE = OD + OE = 2R ⇒ DE = 2R Kẻ R 2
OH ⊥ DE ⇒ OH = 2 7
Tam giác COH vuông tại H , có: 2 R 34 − 2 2 2 2 2 R R 17 ( )
CH = OC − OH = 9R − ⇒ CH =
;CE = CH − EH = 2 2 2 R R R ( 34 + 2 17 2 )
CD = CH + HD = + = 2 2 2 R( 34 − 2)( 34 + 2) 2 R (34 − 2) b) Ta có: 2 . CD CE = = = 8R 4 4 2 . CACB = 4 .2
R R = 8R ⇒ CE.CD = . CACB Bài 12:
Cho đường tròn (O) có hai dây AB và CD A
bằng nhau và vuông góc với nhau tại E , F IC = 4c , m ID = 28cm
a) Tính khoảng cách từ O đến mỗi dây N O
b) Vẽ đường kính DF của đường tròn (O) .
So sánh hai khoảng cách từ tâm O đến hai C E M D B
dây cung CF và AB Lời giải
a) Kẻ OM ⊥ CD = H,ON ⊥ AB = N , ta có: CD = CE + ED = 32(cm) CD CM =
= 16(cm); EM = CM − CE =12(cm) 2
Vì CD = AB ⇒ OM = ON
Tứ giác ENOM là hình chữ nhật có OM = ON ⇒ ◊EMON là hình vuông
⇒ OM = ON = EM =12(cm)
b) Ta có: OM ⊥ CD ⇒ MC = MD (định lí đường vuông góc dây cung). Do đó OM là đường trung bình của F
∆ CD ⇒ FC = 2OM = 2.12 = 24(cm)
Vì FC < AB(24 < 32; AB = CD) nên khoảng cách từ tâm O đến dây cung FC lớn hơn khoảng
cách từ tâm O đến dây AB (định lý liên hệ giữa dây và khoảng đến tâm). 8 Bài 13: Cho đường tròn ( ;
O R) và hai dây AB,CD A
trong đó CD = R 3 H B
a) Hãy so sánh diện tích của các tam giác
AOB,COD nếu AB = R 2 O
b) Hãy xác định độ dài AB sao cho AB < CD C K D mà S = S AOB COD Lời giải a) Vẽ R 2 R 3
OH ⊥ AB,OK ⊥ CD ⇒ HA = HB = ; KC = KD = 2 2 2 2 Khi đó:   2 2 2 2 R 2 R R 2
OH = OA − HA = R −   = ⇒ OH =  2  2 2   2 2   2 2 2 2 R 3 R R 1
OK = OC − KC = R −   = ⇒ OK = ;S = AB OH AOB .  2  4 2 2   2 2 1 R 2 2R = R = ( ) 1 R 3 2. 1 ;S = CD OK = . Từ ( ) 1 (2) ⇒ S > S > AOB COD (2 3) COD . (2) 2 2 4 2 4 b) Ta có  CK R 3 3 = = = ⇒  0 = ⇒  0 SinCOK COK 60 COD =120 CO 2R 2
Góc nhọn giữa hai đường thẳng OC,OD là 0 60 1 0 1 2 0 S = CO DO sin = R sin COD . . 60 60 2 2
Gọi góc nhọn giữa hai đường thẳng , OA OB là α 1 1 2 1 2 1 2 0 0 S
= OAOB sinα = R sinα S = S
⇔ R sinα = R sin ⇔ α = AOB . . . ; AOB COD . . 60 60 2 2 2 2 Do đó  0 COD = 60 hoặc 0
120 . Để cho AB < CD , ta lấy  0
AOB = 60 lúc đó tam giác AOB đều, suy
ra: AB = OA = R < CD
*) Lưu ý: Thay cho việc vẽ OH ⊥ AB,OK ⊥ CD ta có thể gọi H và K lần lượt là trung điểm
của AB và CD. Thế thì OH ⊥ AB,OK ⊥ CD. 9
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Cho đường tròn (O) đường kính AB và dây CD không cắt đường kính AB . Gọi M và
N theo thứ tự là hình chiếu của A và B trên đường thẳng CD . Hỏi tam giác MON là tam giác gì
A) Tam giác cân B) Tam giác đều
C) Tam giác vuông D) Tam giác vuông cân Chọn đáp án A M C Giải thích: I D
Ta có: AM / /BN (⊥ CD) ⇒ ◊AMNB là hình N thang vuông Lại có: A O B
IC = ID(gt) ⇒ OI ⊥ CD ( )
1 ⇒ OI / / AM / /BN
Trong hình thang AMNB có: OA = ;
OB OI / / AM / /BN ⇒ IM = IN (2) Từ ( )
1 (2) ⇒ OI vừa là đường cao, vừa là
đường trung tuyến của MO ∆ N nên MO ∆ N cân tại O
Câu 2: Cho đường tròn (O) và hai dây bằng nhau AB và CD cắt nhau tại điểm P nằm ngoài
(O) . Gọi H và K theo thứ tự là trung điểm của hai dây AB và CD. Chọn đáp án đúng
A) OH = OK B) PH = PK C)  =  OPH OPK D) ,
A B đúng và C sai Chọn đáp án D A H Giải thích: B
Ta có: HA = HB ⇒ OH ⊥ AB P O
KC = KD ⇒ OK ⊥ CD D
Do AB = CD ⇒ OH = OK K
Hai tam tam giác vuông OHP và OKP có OP C 10 cạnh huyền chung
Lại có: OH = OK ⇒ OHP ∆ = OK ∆
P ⇒ PH = PK Và  =  OPH OPK .
Câu 3: Cho đường tròn ( ;
O 6,5cm) có đường kính MN và dây MP =12cm . Vẽ dây PQ vuông
góc với MN tại H . Tính độ dài dây PQ (làm tròn đến số thập phân thứ nhất)
A) 8,5(cm) B) 9,2(cm)
C) 10,4(cm) D) 10,8(cm) Chọn đáp án B P Giải thích: 12 MN ∆
P nội tiếp đường tròn (O) , có cạnh MN
là đường kính của (O) ⇒ MN ∆
P vuông tại P M 6,6 H N
Theo địn lý Pitago ta có: 2 2 2 2
NP = MN − MP = 13 −12 = 5(cm) Q MN ∆
P vuông tại P , nên ta có: PM. . = . PN
PH MN PM PN ⇒ PH = = 4,6(cm) MN
Có MN ⊥ PQ ⇒ HP = HQ ⇒ PQ = 2HP = 9,2
Câu 4: Cho đường tròn ( ;
O 15cm) và dây AB = 24(cm) . Tính số đo các góc trong tam giác OAB (làm tròn đến độ) A)  0 =  =  0
O 106 ; A B = 37 B)  0 =  =  0
O 100 ; A B = 40 C)  0 =  =  0
O 110 ; A B = 35 D) Cả ,
A B,C đều sai Chọn đáp án B B Giải thích: M
Kẻ OM ⊥ AB ⇒ MA = MB =12(cm)
Tam giác OMA vuông tại M , ta có: A 15cm O  AM 12 = = = ⇒  0 cosA 0,8 A = 37 OA 15 11 A
∆ OB có OA = OB =15(cm) Do đó A
∆ OB cân tại O nên  =  0 A B = 37 ⇒  0 0 0 O =180 − 2.37 =106
Vậy các góc trong tam giác OAB là:  0 =  =  0
O 10 , A B = 37 .
Câu 5: Cho đường tròn ( ;
O R) và hai đường kính vuông góc AB,CD . Trên bán kính AO lấy đoạn 2AO AI =
, vẽ tia CI cắt (O) tại E . Tính R theo CE 3
A) R 10 B) 3R 10 3 4
C) 3R 10 D) 15R 11 5 4 Chọn đáp án C C Giải thích: Ta có 2AO 2R 2R R AI = = ⇒ OI = R − = R 3 3 3 3 I OC ∆
I vuông tại O , ta có: A O B 2 2 2 2 R R 10 CI OC OI R   = + = + =  3    3 E C
∆ ED nội tiếp đường tròn O có cạnh CD là D đường kính ⇒ C
∆ ED vuông tại E
Hai tam giác vuông OCI và CED có C :chung CO CI . CO CD ⇒ CO ∆ I# CE ∆ D ⇒ = ⇒ CE = CE CD CI .2 R R 6R 3R 10 = = = 10 10 5 R 3 12 Câu 6: Cho A
∆ BC cân tại A nội tiếp đường tròn (O) . Gọi E, F theo thứ tự là hình chiếu của
(O) lên AB và AC . Khẳng định nào sau đây đúng
A) OE = OF B) AO là tia phân giác của  BAC C) A
∆ EF cân tại A D) Cả ,
A B,C đều đúng Chọn đáp án B A Giải thích: 1 2 Ta có: A
∆ BC cân tại A ⇒ AB = AC ⇒ OE = OF
Xét hai tam giác vuông AOE và AOF , có: E F +) OA: cạnh chung O
+) OE = OF : Chứng minh trên B C   =  A A 1 1 2 ( ) ⇒ A ∆ OE = A ∆ OF ⇒  AE = AF  (2) Từ ( )
1 (2) ⇒ AO là phân giác của  BAC Từ (2) ⇒ A
∆ EF cân tại A . 13