1
VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA ĐƯỜNG THẲNG VÀ ĐƯỜNG TRÒN
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
Gọi
d
là khoảng cách từ tâm
O
của đường tròn
( )
;OR
đến đường thẳng
a
, khi đó ta có:
Hệ thức
Số điểm chung
Quan hệ
dR<
2
Đường thẳng
a
cắt đường tròn
( )
;OR
tại 2 điểm
dR
=
1
Đường thẳng
a
tiếp xúc
đường tròn
(
)
;OR
dR>
0
Đường thẳng
a
không cắt
đường tròn
( )
;OR
2. Định lý
Nếu một đường thẳng là tiếp tuyến của một đường tròn thì nó vuông góc với bán kính đi qua
tiếp điểm.
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Xác định vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn và ngược lại
Cách giải: So sánh
d
và
R
dựa vào bảng vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn đã
nêu trong lý thuyết
a
B
A
H
d
O
a
H
d=R
O
a
O
d
H
2
Bài 1:
Cho
ABC
∆
vuông tại
A
có
BD
là đường phân
giác. Xác định vị trí tương đối của đường
thẳng
BC
và đường tròn tâm
D
bán kính
DA
Lời giải
Vẽ
( )
DE BC E BC
⊥∈
D
thuộc tia phân giác
;,
ABC DA AB DE BC DE DA⊥ ⊥⇒=
Do đó đường thẳng
BC
và đường tròn tâm
D
bán kính
DA
tiếp xúc nhau.
Bài 2:
Cho
ABC∆
vuông tại
A
có
3, 4
AB cm AC cm= =
Vẽ đường tròn tâm
A
bán kính
2,8cm
. Xác
định vị trí tương đối của đường thẳng
BC
vầ
đường tròn tâm
A
bán kính
2,8cm
.
Lời giải
Vẽ
AH
là đường cao của tam giác vuông
ABC
Ta có:
( )
2 2 222
1 1 1 11
2, 4 2,8
34
AH cm d r
AH AB AC
= + =+⇒ = < <
Do đó đường thẳng
BC
và đường tròn
( )
; 2,8A cm
cắt nhau
B
E
C
A
D
B
A
C
H
3
Bài 3:
Cho hình thang vuông
ABCD
có
0
90 , 2 , 6 , 8
A B AD cm BC m CD cm
= = = = =
.
Chứng minh rằng
AB
tiếp xúc với đường tròn
đường kính
CD
Lời giải
Gọi
,
IK
lần lượt là trung điểm của
CD
và
AB
Ta có:
IK
là đường trung bình của hình thang
( )
4
2
AD BC
ABCD IK cm
+
⇒= =
Lại có:
(
)
// , ; 4 ,
2
CD
AD IK AD AB IK AB IK cm IK AB⊥ ⇒⊥ = = ⊥
Do đó
AB
tiếp xúc với đường tròn tâm
I
đường kính
CD
.
K
B
C
I
D
A
6
2
4
Dạng 2: Bài toán liên quan đến tính độ dài
Cách giải: Ta nối tâm với tiếp điểm để vận dụng định lý về tính chất của tiếp điểm và sử
dụng định lý pyatago.
Bài 1:
Cho đường tròn tâm
O
bán kính 6cm và một
điểm
A
cách
O
là 10cm. Kẻ tiếp tuyến
AB
với đường tròn trong đó
B
là tiếp điểm. Tính
độ dài đoạn
AB
Lời giải
Ta có
ABC∆
vuông tại
B
8AB cm
⇒=
Bài 2:
Cho đường tròn
( )
;
OR
và dây
8
5
AB R=
. Vẽ
một tiếp tuyến song song với
AB
, cắt các tia
,OA OB
lần lượt tại
M
và
N
. Tính diện tích
tam giác
OMN
Lời giải
Tiếp tuyến
MN
, tiếp điểm
K
. Vì
//AB MN
nên
OK AB⊥
Ta tính được:
2
34 4
53 3
OMN
OK R KN R S R
=⇒=⇒ =
Bài 3:
Cho đường tròn
( )
;2O cm
và một điểm
A
chạy
trên đường tròn đó. Từ
A
vẽ tiếp tuyến
xy
.
Trên
xy
lấy một điêm
M
sao cho
( )
23AM cm=
. Hỏi điểm
M
di động trên
đường nào khi
A
chạy trên
( )
O
6
4
B
A
O
2
3
2
M
A
O
K
O
N
M
B
A
5
Lời giải
Tính được
4OM M= ⇒
di chuyển trên
( )
;4O cm
Bài 4:
Cho đường tròn
( )
;2O cm
và điểm
A
ngoài
(
)
O
. Từ
A
kẻ cát tuyến với
( )
O
, cắt
( )
O
tại
B
và
C
. Cho biết
AB BC=
và kẻ đường kính
COD
, tính độ dài đoạn thẳng
AD
.
Lời giải
Chứng minh được
OB
là đường trung bình của
4CDA AD cm∆ ⇒=
Bài 5:
Cho điểm
M
cách đường thẳng
xy
6cm, vẽ
đường tròn
( )
;10M cm
a. Chứng minh rằng đường tròn tâm
M
và
đường thẳng
xy
cắt nhau
b. Gọi hai giao điểm là
P
và
Q
. Tính
PQ
Lời giải
a. Kẻ
MH xy H MH⊥=⇒
là khoảng cách từ
M
đến
xy
6
10
MH cm
MH R xy
R cm
=
⇒ ⇒ <⇒
=
cắt
(
)
;10O cm
tại
P
và
Q
b. Ta có
1
2
MH PQ HP HQ PQ⊥⇒= =
(Quan hệ vuông góc đường kính và dây)
2.PQ HQ⇒=
Xét
0
( 90 ) 8 ( 0) 16( )MHQ H HQ cm HQ PQ cm∆ = ⇒ = >⇒ =
2
2
D
C
B
A
O
Q
P
H
M
y
x
6
Bài 6:
Cho hình vuông
ABCD
, trên đường chéo
BD
lấy điểm
I
sao cho
BI BA=
. Đường thẳng kẻ
qua
I
vuông góc với
BD
cắt
AD
ở
E
.
a. So sánh:
,,AE EI ID
b. Xác định vị trí tương đối của đường thẳng
BD
với đường tròn
( )
;
E EA
Lời giải
a. Ta có :
( ) (1)AEB IEB ch cgv AE EI∆ =∆ − ⇒=
00
1
( 90 ), 45EID I D∆= =⇒
vuông cân
(2)IE ID
⇒=
Từ (1)(2)
AE EI ID
⇒==
b. Ta lại có
(; )EI EA I E EA R EI= ⇒∈ ⇒ =
mặt khác:
EI BD d EI d R⊥ ⇒= ⇒=⇒
đường thẳng
BD
tiếp xúc với
(
)
;E EA
Bài 7:
Cho nửa đường tròn tâm
O
, đường kính
AB
,
M
là 1 điểm thuộc nửa đường tròn, qua
M
vẽ tiếp tuyến với nửa đường tròn. Gọi
D
và
C
theo thứ tự là các hình chiếu của
A
và
B
trên tiếp tuyến ấy
a. Chứng minh rằng
M
là trung điểm của
CD
b. Chứng minh:
AB BC AD= +
c. Giả sử:
AOM BOM>
, gọi
E
là giao điểm
của
AD
với nửa đường tròn. Xác định dạng
của tứ giác
BDCE
d. Xác định vị trí của điểm
M
trên nửa
đường tròn sao cho tứ giác
ABCD
có diện tích
lớn nhất. Tính diện tích đó theo bán kính của
1
I
E
D
C
B
A
E
O
C
M
D
B
A
7
nửa đường tròn đã cho.
Lời giải
a. Hình thang
ABCD
có
, // //AO OB OM AD BC M
= ⇒
là trung điểm của
CD
b. Ta có:
2AB OM BC AD= = +
c. Tứ giác
BDCE
là hình chữ nhật vì có 3 góc vuông
d.
2
. . .2
2
ABCD
AD BC
S BE OM BE OM AB R
+
= =≤=
2
2
ABCD
maxS R OM AB⇒ =⇔⊥
Bài 8:
Cho đoạn thẳng
AB
và trung điểm
O
của
AB
. Trên cùng một nửa mặt phẳng bờ
AB
vẽ tia
,
Ax By
vuông góc với
AB
. Trên các tia
Ax
và
By
lấy theo thứ tự hai điểm
C
và
D
sao cho
0
90COD =
, kẻ
OH CD⊥
a. Chứng minh rằng
H
thuộc đường tròn tâm
O
đường kính
AB
b. Xác định vị trí tương đối của
CD
với
đường tròn
( )
O
Lời giải
a. Kéo dài
DO
cắt
AC
ở
E
, ta có :
() ; ( )
AOE BOD gcg E D OD OE OHD OAE ch gn∆ =∆ ⇒ = = ⇒∆ =∆ −
(; )OH OA OB H O AB
⇒ = = ⇒∈
b. Ta có
H
thuộc đường tròn
( )
O
,
CD OH⊥
tại
H
⇒
khoảng cách từ
O
đến
CD
bằng bán
kính của
( )
O
. Vậy
CD
tiếp xúc với
( )
O
tại
H
.
H
O
D
C
B
A
8
Bài 9:
Cho điểm
A
cách đường thẳng
xy
một
khoảng 12 cm
a. Chứng minh
(
)
;13A cm
cắt đường thẳng
xy
tại hai điểm phân biệt
b. Gọi hai giao điểm của
( )
;13
A cm
với
xy
là
,BC
. Tính độ dài đoạn thẳng
BC
Lời giải
a) Kẻ
12 ( )AH xy AH cm R A
⊥ ⇒ = <⇒
cắt
xy
tại hai điểm
B
và
C
b) Tính được :
2. 10 .BC HC cm= =
Bài 10:
Cho nửa đường tròn
( )
O
đường kính
AB
.
Lấy điểm
C
là điểm thuộc
(
)
O
và gọi d là
tiếp tuyến qua
C
với với
( )
O
. Kẻ
AE
và
BF
cùng vuông góc với
d
;
CH
vuông góc với
AB
a. Chứng minh:
CE CF=
và
2
.CH AE BF=
b. Khi
C
di chuyển trên một nửa đường tròn,
tìm vị trí của điểm
C
để
EF
có độ dài lớn
nhất.
Lời giải
a) Chứng minh được
OC
là đường trung bình của hình thang
AEFB
nên
C
là trung điểm của
EF
. Chứng minh được :
2
, ..AE AH BH BF CH HA HB AE BF= =⇒= =
b) Ta có:
( ) { }
max
BF O H EF AH AB EF AB C∩= ⇒= ≤⇒ =⇒
là điểm chính giữa
AB
.
A
y
x
C
B
H
H
C
F
E
O
B
A
9
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Từ điểm
A
nằm bên ngoài đường tròn
(
)
;8
O cm
sao cho
12OA cm=
. Kẻ tia
Ax
tạo với
OA
một góc
0
30
. Gọi
H
là hình chiếu của
O
trên tia
Ax
. Khẳng định nào sau đây đúng
A) Tia
Ax
và đường tròn
O
không có điểm chung nào
B) Tia
Ax
và đường tròn
O
chỉ có một điểm chung
C) Tia
Ax
và đường tròn
O
có hai điểm chung
Chọn đáp án C
Giải thích:
Từ
AOH∆
vuông tại
H
, ta có:
( )
0
. 12. 30 12.0,5 6OH OA sinA sin cm= = = =
OH R⇒<
(bán kính)
Vậy tia
Ax
và đường tròn
( )
O
cắt nhau tại
hai điểm.
Câu 2: Cho đường tròn
( )
;OR
và đường thẳng
a
. Gọi
d
là khoảng cách từ
O
đến
a
. Điền
vào bảng để được các khẳng định đúng
Vị trí tương đối của
a
và
( )
O
Số điểm
chung
Hệ số giữa
d
và
R
a
và
( )
O
cắt nhau
dR=
a
và
( )
O
không giao nhau
Đáp án
Vị trí tương đối của
a
và
( )
O
Số điểm
chung
Hệ số giữa
d
và
R
a
và
( )
O
cắt nhau
2
dR<
1
dR=
a
và
( )
O
không giao nhau
0
dR>
A
O
H
6
12
8
10
Câu 3: Cho đường tròn
( )
;OR
, bán kính
OA
, dây
CD
là trung trực của
OA
. Kẻ tiếp tuyến với
đường tròn
( )
O
tại
C
, tiếp tuyến này cắt đường thẳng
OA
tại I. Khẳng định nào sau đây đúng
A)
OAC∆
là tam giác đều B) Tứ giác
OCAD
là hình thoi
C)
3CI R
=
D) Cả A, B, C đều đúng
Chọn đáp án D
Giải thích:
A) Gọi
J
là giao điểm của
OA
và
CD
Do
CD
là đường trung trực của
OA
nên
( )
1CA CO R OA OC CA R==⇒===
Vậy
OAC
∆
là tam giác đều
B) Chứng minh tương tự:
( )
2OA OD AD R= = =
Từ
(
)(
)
12
OC OD AC AD R
⇒====
OCAD⇒◊
là hình thoi
C) Xét
OCI∆
, ta có:
00
90 ; 60OCI COI= =
0
. . 60 3CI OC tanCOI R tan R
⇒= = =
Câu 4: Cho đường tròn
( )
;
OR
và điểm
P
nằm bên ngoài đường tròn sao cho
2OP R
=
. Kẻ hai
tiếp tuyến
PM
và
PN
với đường tròn. Khẳng định nào sau đây sai
A)
0
120MON =
B) Tam giác
PMN
là tam giác đều
C)
MN R
=
D) Cả A, B, C đều sai
Chọn đáp án B
Giải thích:
A) Ta có
0
90PM OM OMP⊥⇒ =
OMP∆
vuông tại
M
, ta có:
0
1
60
22
OM R
cosPOM POM
OP R
===⇒=
Ta có
00
60 120POM PON MON==⇒=
R
D
A
I
C
O
R
2
1
2
1
N
P
C
O
11
B) Ta có
PM PN PMN= ⇒∆
cân tại
( )
1P
OMP∆
có:
00 0
11112
90 30 30OPPPP+= ⇒= ⇒==
Do đó
(
)
0
60 2MPN
=
Từ
( )( )
12 PMN⇒∆
là tam giác đều
C)
OMN∆
cân tại
O
, có
00
120 30
MON OMN ONM=⇒==
MON OMN MN ON⇒ > ⇒>
12
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1:
Cho
ABC∆
vuông cân tại
A
. Vẽ tia phân giác
BI
a) Chứng minh rằng đường tròn
( )
;I IA
tiếp
xúc với đường thẳng
,AB AC
b) Cho biết
AB a
=
. Tính
IA
và từ đó suy ra
0
22 33' 2 1tan = −
Lời giải
a) Ta có
( ) ( )
,,
IA BA IA d I BA I IA
⊥ ⇔= ⇔
tiếp xúc với
BA
tại
A
mặt khác
BI
là tia phân giác của
ABC
Do đó đường tròn
(
)
,I IA
tiếp xúc với
BC
b) Áp dụng tính chất tia phân giác trong
ABC∆
, ta có:
.2 2
IA IC AC IA IA a IA
IB BC a
AB a
−−
= = ⇔=
( )
2. 2 1
21
a
IA a IA IA a⇔ =−⇔= = −
+
, khi đó
ABC∆
vuông tại
A
ta có:
IA
tan ABI
BA
=
( )
0
21
22 33' 2 1
a
tan
a
−
⇔= =−
(đpcm).
Bài 2:
Cho đường tròn
( )
;OR
đường kính
AB
và
tiếp tuyến
xAy
. Trên
xy
lấy một điểm
M
, kẻ
dây cung
BN
song song với
OM
. Chứng
minh
MN
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
O
.
Lời giải
Vì
// ;BN OM AOM ABN MON ONB⇒= =
B
C
I
A
y
x
O
B
N
A
M
13
Mà
OBN∆
cân tại
O OBM ONB MON AOM⇒=⇒=
Ta có:
( )
; ;:OAM ONM OA ON R AOM MON OM chung∆=∆ == =
ONM OAM⇒=
Ta lại có:
0
90
OAM
=
(vì
xy
là tiếp tuyến tại
A
), nên ta có:
0
90ONM MN ON=⇔⊥
Vậy
MN
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
O
.
Bài 3:
Cho điểm
( )
O
cách đường thẳng
a
là
6cm
.
Vẽ đường tròn
(
)
,10
O cm
a) Chứng minh rằng
( )
O
có hai giao điểm với
đường thẳng
d
b) Gọi hia giao điểm nói trên là
B
và
C
. Tính
độ dài
BC
Lời giải
a) Kẻ
6OH a OH cm⊥⇒ =
là khoảng cách từ tâm
O
đến đường thẳng
a
Do
( )
6 10 O<⇒
có hai giao điểm với đường thẳng
a
b) Vì
2
BC
OH a OH BC BH HC⊥⇒ ⊥ ⇒ = =
Áp dụng hệ thức pytago vào
OHC∆
vuông tại
H
có cạnh huyền
10OC cm=
, ta được:
( )( )
222222 22
10 6 8 8 0OC CH HO CH CH CH cm CH= + ⇔ = +⇔ =⇔ = >
Vậy
( )
16BC cm=
.
Bài 4:
Cho đường thẳng
d
và đường tròn
( )
;OR
không giao nhau.
A
là điểm trên
( )
O
. Xác
định vị trí điểm
A
để khoảng cách từ
A
đến
đường thẳng
d
lớn nhất
6
10
H
O
C
B
d
H
B
A
O
14
Lời giải
Gọi
,HB
lần lượt là hình chiếu của
,AO
trên đường thẳng
d
, ta có:
B
cố định
AH HB AH AB⊥⇒ ≤
Xét ba điểm
,OA B
ta có:
,AB OA OB AH R OB R OB≤ + ⇒ ≤+ +
không đổi
Dấu ‘‘=’’ xảy ra
HB
O nam giua Ava B
≡
⇔
Vậy khi
A
là giao điểm của tia đối tia
OB
và đường tròn
( )
O
(
B
là hình chiếu của
(
)
O
trên
d
) thì khoảng cách từ
A
đến
d
lớn nhất.
Bài 5:
Cho điểm
A
nằm ngoài đường tròn
( )
;
OR
.
Đường thẳng
d
qua
A
, gọi
B
và
C
là giao
điểm của đường thẳng
d
và đường tròn
( )
O
.
Xác định vị trí của đường thẳng
d
để tổng
AB AC+
lớn nhất
Lời giải
Vẽ đường thẳng qua
A
tiếp xúc với đường tròn tại
D
và
'D
, ta có
D
và
'D
cố định
- Nếu
d
trùng với
AD
hoặc
'AD
Ta có các điểm
,,BCD
trùng nhau nên:
2 2'AB AC AD AD+= =
- Nếu
d
không trùng với
AD
hoặc
'AD
Vẽ
( )
OH d H d⊥∈
. Ta có
H
là trung điểm của
BC
(địn lý đường kính vuông góc với dây
cung) và có
2OH R AB AC AH HB AH HC AH<⇒ + = + + − =
Xét
OAH∆
vuông tại
2 22
H OH AH OA⇒+=
Xét
OAD∆
vuông tại
222
D OD AD OA⇒+=
Do đó :
2222
OH AH OD AD+=+
, mà
2OH OD R AH AD AB AC AD< =⇒ > ⇒+>
Vậy khi đường thẳng
d
tiếp xúc với đường tròn thì
AB AC+
nhỏ nhất.
D
O
H
C
D'
B
A

Preview text:

VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA ĐƯỜNG THẲNG VÀ ĐƯỜNG TRÒN A. Tóm tắt lý thuyết
1. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
Gọi d là khoảng cách từ tâm O của đường tròn ( ;
O R) đến đường thẳng a , khi đó ta có:
Hệ thức Số điểm chung Quan hệ Hình vẽ d < R 2
Đường thẳng a cắt đường tròn ( ; O R) tại 2 điểm O d a A H B d = R 1
Đường thẳng a tiếp xúc đường tròn ( ; O R) O d=R a H d > R 0
Đường thẳng a không cắt đường tròn ( ; O R) O d a H 2. Định lý
Nếu một đường thẳng là tiếp tuyến của một đường tròn thì nó vuông góc với bán kính đi qua tiếp điểm.
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Xác định vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn và ngược lại
Cách giải: So sánh d và R dựa vào bảng vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn đã nêu trong lý thuyết 1 Bài 1: Cho A
∆ BC vuông tại A có BD là đường phân
giác. Xác định vị trí tương đối của đường A
thẳng BC và đường tròn tâm D bán kính DA D B E C Lời giải
Vẽ DE ⊥ BC (E ∈ BC)
D thuộc tia phân giác 
ABC; DA ⊥ AB, DE ⊥ BC ⇒ DE = DA
Do đó đường thẳng BC và đường tròn tâm D bán kính DA tiếp xúc nhau. Bài 2: Cho A
∆ BC vuông tại A có AB = 3c , m AC = 4cm B
Vẽ đường tròn tâm A bán kính 2,8cm. Xác H
định vị trí tương đối của đường thẳng BC vầ
đường tròn tâm A bán kính 2,8cm. A C Lời giải
Vẽ AH là đường cao của tam giác vuông ABC Ta có: 1 1 1 1 1 = + = +
⇒ AH = 2,4cm < 2,8 d < r 2 2 2 2 2 ( ) AH AB AC 3 4
Do đó đường thẳng BC và đường tròn ( ;
A 2,8cm) cắt nhau 2 Bài 3:
Cho hình thang vuông ABCD có A 2 D  =  0
A B = 90 , AD = 2c , m BC = 6 , m CD = 8cm .
Chứng minh rằng AB tiếp xúc với đường tròn đường kính CD K I B C 6 Lời giải
Gọi I, K lần lượt là trung điểm của CD và AB Ta có: +
IK là đường trung bình của hình thang AD BC ABCD ⇒ IK = = 4(cm) 2 Lại có: / / , ⊥ ⇒ ⊥ ; CD AD IK AD AB IK AB IK =
(= 4cm),IK ⊥ AB 2
Do đó AB tiếp xúc với đường tròn tâm I đường kính CD. 3
Dạng 2: Bài toán liên quan đến tính độ dài
Cách giải: Ta nối tâm với tiếp điểm để vận dụng định lý về tính chất của tiếp điểm và sử dụng định lý pyatago. Bài 1:
Cho đường tròn tâm O bán kính 6cm và một B
điểm A cách O là 10cm. Kẻ tiếp tuyến AB
với đường tròn trong đó B là tiếp điểm. Tính A 4 6 O độ dài đoạn AB Lời giải Ta có A
∆ BC vuông tại B ⇒ AB = 8cm Bài 2: Cho đường tròn ( ; O R) và dây 8 AB = R . Vẽ K 5 N M
một tiếp tuyến song song với AB , cắt các tia ,
OA OB lần lượt tại M và N . Tính diện tích O A B tam giác OMN Lời giải
Tiếp tuyến MN , tiếp điểm K . Vì AB / /MN nên OK ⊥ AB Ta tính được: 3 4 4 2
OK = R ⇒ KN = R ⇒ S = R 5 3 OMN 3 Bài 3: Cho đường tròn ( ;2
O cm) và một điểm A chạy A
trên đường tròn đó. Từ A vẽ tiếp tuyến xy . 2 3 2
Trên xy lấy một điêm M sao cho M O
AM = 2 3 (cm) . Hỏi điểm M di động trên
đường nào khi A chạy trên (O) 4 Lời giải
Tính được OM = 4 ⇒ M di chuyển trên ( ;4 O cm) Bài 4: Cho đường tròn ( ;2
O cm) và điểm A ngoài A
(O) . Từ A kẻ cát tuyến với (O) , cắt (O) tại
B và C . Cho biết AB = BC và kẻ đường kính B
COD , tính độ dài đoạn thẳng AD . 2 D O 2 C Lời giải
Chứng minh được OB là đường trung bình của C
∆ DA ⇒ AD = 4cm Bài 5:
Cho điểm M cách đường thẳng xy 6cm, vẽ
đường tròn (M;10cm) M
a. Chứng minh rằng đường tròn tâm M và y x
đường thẳng xy cắt nhau P H Q
b. Gọi hai giao điểm là P và Q . Tính PQ Lời giải
a. Kẻ MH ⊥ xy = H ⇒ MH là khoảng cách từ M đến xy MH = 6cm ⇒ 
⇒ MH < R ⇒ xy cắt ( ;
O 10cm) tại P và Q R = 10cm b. Ta có 1
MH ⊥ PQ ⇒ HP = HQ = PQ (Quan hệ vuông góc đường kính và dây) ⇒ PQ = 2.HQ 2 Xét ∆  0
MHQ(H = 90 ) ⇒ HQ = 8cm(HQ > 0) ⇒ PQ =16(cm) 5 Bài 6:
Cho hình vuông ABCD , trên đường chéo BD A B
lấy điểm I sao cho BI = BA . Đường thẳng kẻ
qua I vuông góc với BD cắt AD ở E . E
a. So sánh: AE, EI, ID I 1
b. Xác định vị trí tương đối của đường thẳng D C
BD với đường tròn (E; EA) Lời giải a. Ta có : A ∆ EB = I
∆ EB(ch − cgv) ⇒ AE = EI(1) 0 ∆  =  0
EID(I 90 ), D = 45 ⇒ vuông cân ⇒ IE = ID(2) 1
Từ (1)(2) ⇒ AE = EI = ID
b. Ta lại có EI = EA ⇒ I ∈(E;E )
A ⇒ R = EI
mặt khác: EI ⊥ BD ⇒ d = EI ⇒ d = R ⇒ đường thẳng BD tiếp xúc với (E;EA) Bài 7:
Cho nửa đường tròn tâm O , đường kính AB , D
M là 1 điểm thuộc nửa đường tròn, qua M E M
vẽ tiếp tuyến với nửa đường tròn. Gọi D và C
C theo thứ tự là các hình chiếu của A và B A
trên tiếp tuyến ấy O B
a. Chứng minh rằng M là trung điểm của CD
b. Chứng minh: AB = BC + AD c. Giả sử:  > 
AOM BOM , gọi E là giao điểm
của AD với nửa đường tròn. Xác định dạng của tứ giác BDCE
d. Xác định vị trí của điểm M trên nửa
đường tròn sao cho tứ giác ABCD có diện tích
lớn nhất. Tính diện tích đó theo bán kính của 6
nửa đường tròn đã cho. Lời giải
a. Hình thang ABCD có AO = OB,OM / /AD / /BC ⇒ M
là trung điểm của CD
b. Ta có: AB = 2OM = BC + AD
c. Tứ giác BDCE là hình chữ nhật vì có 3 góc vuông d. AD + BC 2 S =
BE = OM BE ≤ OM AB = R ABCD . . . 2 2 2 ⇒ maxS
= R ⇔ OM ⊥ AB ABCD 2 Bài 8:
Cho đoạn thẳng AB và trung điểm O của AB D
. Trên cùng một nửa mặt phẳng bờ AB vẽ tia H C
Ax, By vuông góc với AB . Trên các tia Ax và B A
By lấy theo thứ tự hai điểm C và D sao cho O  0
COD = 90 , kẻ OH ⊥ CD
a. Chứng minh rằng H thuộc đường tròn tâm
O đường kính AB
b. Xác định vị trí tương đối của CD với đường tròn (O) Lời giải
a. Kéo dài DO cắt AC ở E , ta có : ∆ = ∆ ⇒  =  AOE BOD(gcg) E ;
D OD = OE ⇒ OHD ∆ = OA ∆
E(ch − gn) ⇒ OH = OA = OB ⇒ H ∈( ; O AB)
b. Ta có H thuộc đường tròn (O) , CD ⊥ OH tại H ⇒ khoảng cách từ O đến CD bằng bán
kính của (O) . Vậy CD tiếp xúc với (O) tại H . 7 Bài 9:
Cho điểm A cách đường thẳng xy một B H C khoảng 12 cm x y a. Chứng minh ( ;
A 13cm) cắt đường thẳng xy
tại hai điểm phân biệt A
b. Gọi hai giao điểm của ( ;
A 13cm) với xy là
B,C . Tính độ dài đoạn thẳng BC Lời giải
a) Kẻ AH ⊥ xy ⇒ AH =12cm < R ⇒ ( )
A cắt xy tại hai điểm B và C
b) Tính được : BC = 2.HC =10c . m Bài 10:
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB . F
Lấy điểm C là điểm thuộc (O) và gọi d là C
tiếp tuyến qua C với với (O) . Kẻ AE và BF E
cùng vuông góc với d ; CH vuông góc với AB A H O B
a. Chứng minh: CE = CF và 2
CH = AE.BF
b. Khi C di chuyển trên một nửa đường tròn,
tìm vị trí của điểm C để EF có độ dài lớn nhất. Lời giải
a) Chứng minh được OC là đường trung bình của hình thang AEFB nên C là trung điểm của
EF . Chứng minh được : 2
AE = AH, BH = BF ⇒ CH = H .
A HB = AE.BF b) Ta có:
BF ∩(O) = {H} ⇒ EF = AH ≤ AB ⇒ EF = AB ⇒ C là điểm chính giữa  max AB . 8
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Từ điểm A nằm bên ngoài đường tròn ( ;8
O cm) sao cho OA =12cm . Kẻ tia Ax tạo với OA một góc 0
30 . Gọi H là hình chiếu của O trên tia Ax . Khẳng định nào sau đây đúng
A) Tia Ax và đường tròn O không có điểm chung nào
B) Tia Ax và đường tròn O chỉ có một điểm chung
C) Tia Ax và đường tròn O có hai điểm chung Chọn đáp án C Giải thích: H Từ A
∆ OH vuông tại H , ta có: 6 8 0 OH = .
OA sinA =12.si 30 n = 12.0,5 = 6(cm) A 12 O
⇒ OH < R (bán kính)
Vậy tia Ax và đường tròn (O) cắt nhau tại hai điểm.
Câu 2: Cho đường tròn ( ;
O R) và đường thẳng a . Gọi d là khoảng cách từ O đến a . Điền
vào bảng để được các khẳng định đúng
Vị trí tương đối của a và Số điểm Hệ số giữa (O) chung d và R
a và (O) cắt nhau d = R
a và (O) không giao nhau Đáp án
Vị trí tương đối của a và Số điểm Hệ số giữa (O) chung d và R
a và (O) cắt nhau 2 d < R 1 d = R
a và (O) không giao nhau 0 d > R 9
Câu 3: Cho đường tròn ( ;
O R) , bán kính OA, dây CD là trung trực của OA. Kẻ tiếp tuyến với
đường tròn (O) tại C , tiếp tuyến này cắt đường thẳng OA tại I. Khẳng định nào sau đây đúng A) OA ∆
C là tam giác đều B) Tứ giác OCAD là hình thoi
C) CI = R 3 D) Cả A, B, C đều đúng Chọn đáp án D C Giải thích: A) Gọi R
J là giao điểm của OA và CD
Do CD là đường trung trực của OA nên O I A
CA = CO = R ⇒ OA = OC = CA = R ( ) 1 Vậy OA ∆
C là tam giác đều D B) Chứng minh tương tự:
OA = OD = AD = R(2) Từ ( )
1 (2) ⇒ OC = OD = AC = AD = R
⇒ ◊OCAD là hình thoi C) Xét OC ∆ I , ta có:  0 =  0
OCI 90 ;COI = 60 ⇒ =  0 CI OC.tanCOI = . R tan60 = R 3
Câu 4: Cho đường tròn ( ;
O R) và điểm P nằm bên ngoài đường tròn sao cho OP = 2R . Kẻ hai
tiếp tuyến PM và PN với đường tròn. Khẳng định nào sau đây sai A)  0
MON =120 B) Tam giác PMN là tam giác đều
C) MN = R D) Cả A, B, C đều sai Chọn đáp án B C Giải thích: A) Ta có ⊥ ⇒  0 PM OM OMP = 90 1 1 O P O
∆ MP vuông tại M , ta có: 2 2  OM R 1 = = = ⇒  0 cosPOM POM = 60 R OP 2R 2 N Ta có  =  0 = ⇒  0 POM PON 60 MON =120 10
B) Ta có PM = PN ⇒ P
∆ MN cân tại P ( ) 1 O ∆ MP có:  +  0 = ⇒  0 = ⇒  =  0 O P 90 P 30 P P = 30 1 1 1 1 2 Do đó  0 MPN = 60 (2) Từ ( ) 1 (2) ⇒ P
∆ MN là tam giác đều C) O
∆ MN cân tại O , có  0 = ⇒  =  0 MON 120 OMN ONM = 30 ⇒  > 
MON OMN ⇒ MN > ON 11 BÀI TẬP VỀ NHÀ Bài 1: Cho A
∆ BC vuông cân tại A . Vẽ tia phân giác A BI I
a) Chứng minh rằng đường tròn (I;IA) tiếp
xúc với đường thẳng AB, AC B C
b) Cho biết AB = a . Tính IA và từ đó suy ra 0 tan22 33' = 2 −1 Lời giải
a) Ta có IA ⊥ BA ⇔ IA = d (I, BA) ⇔ (I, IA) tiếp xúc với BA tại A
mặt khác BI là tia phân giác của  ABC
Do đó đường tròn (I, IA) tiếp xúc với BC
b) Áp dụng tính chất tia phân giác trong − − A IA IC AC IA IA a IA ∆ BC , ta có: = = ⇔ = IB BC A . B 2 a a 2 ⇔ 2. a
IA = a − IA ⇔ IA =
= a( 2 − )1, khi đó A
∆ BC vuông tại A ta có:  IA tanABI = 2 +1 BA a 2 −1 0 ( ) ⇔ tan22 33' = = 2 −1 (đpcm). a Bài 2: Cho đường tròn ( ;
O R) đường kính AB và y M
tiếp tuyến xAy . Trên xy lấy một điểm M , kẻ
dây cung BN song song với OM . Chứng N
minh MN là tiếp tuyến của đường tròn (O) . A O B x Lời giải Vì ⇒  =   =  BN / /OM
AOM ABN;MON ONB 12 Mà OB ∆
N cân tại ⇒  =  ⇒  =  O OBM ONB MON AOM Ta có: ∆ = ∆ = =  =  OAM ONM (OA ON ;
R AOM MON;OM : chung) ⇒  =  ONM OAM Ta lại có:  0
OAM = 90 (vì xy là tiếp tuyến tại A ), nên ta có:  0
ONM = 90 ⇔ MN ⊥ ON
Vậy MN là tiếp tuyến của đường tròn (O) . Bài 3:
Cho điểm (O) cách đường thẳng a là 6cm .
Vẽ đường tròn (O,10cm)
a) Chứng minh rằng (O) có hai giao điểm với O đường thẳng d 6 10
b) Gọi hia giao điểm nói trên là B và C . Tính B H C độ dài BC Lời giải
a) Kẻ OH ⊥ a ⇒ OH = 6cm là khoảng cách từ tâm O đến đường thẳng a
Do 6 <10 ⇒ (O) có hai giao điểm với đường thẳng a b) Vì BC
OH ⊥ a ⇒ OH ⊥ BC ⇒ BH = HC = 2
Áp dụng hệ thức pytago vào OHC ∆
vuông tại H có cạnh huyền OC =10cm , ta được: 2 2 2 2 2 2 2 2
OC = CH + HO ⇔ 10 = CH + 6 ⇔ CH = 8 ⇔ CH = 8(cm)(CH > 0)
Vậy BC =16(cm). Bài 4:
Cho đường thẳng d và đường tròn ( ; O R)
không giao nhau. A là điểm trên (O) . Xác A
định vị trí điểm A để khoảng cách từ A đến O
đường thẳng d lớn nhất d H B 13 Lời giải
Gọi H, B lần lượt là hình chiếu của ,
A O trên đường thẳng d , ta có: B cố định
AH ⊥ HB ⇒ AH ≤ AB Xét ba điểm ,
OA B ta có: AB ≤ OA+ OB ⇒ AH ≤ R + OB, R + OB không đổi  ≡ Dấu ‘‘=’’ xảy ra H B ⇔ O   nam giua Ava B
Vậy khi A là giao điểm của tia đối tia OB và đường tròn (O) ( B là hình chiếu của (O) trên
d ) thì khoảng cách từ A đến d lớn nhất. Bài 5:
Cho điểm A nằm ngoài đường tròn ( ; O R) . C D'
Đường thẳng d qua A , gọi B và C là giao H B
điểm của đường thẳng d và đường tròn (O) . O A
Xác định vị trí của đường thẳng d để tổng
AB + AC lớn nhất D Lời giải
Vẽ đường thẳng qua A tiếp xúc với đường tròn tại D và D', ta có D và D' cố định
- Nếu d trùng với AD hoặc AD'
Ta có các điểm B,C, D trùng nhau nên: AB + AC = 2AD = 2AD'
- Nếu d không trùng với AD hoặc AD'
Vẽ OH ⊥ d (H ∈d ) . Ta có H là trung điểm của BC (địn lý đường kính vuông góc với dây
cung) và có OH < R ⇒ AB + AC = AH + HB + AH − HC = 2AH Xét OA ∆ H vuông tại 2 2 2
H ⇒ OH + AH = OA Xét OA ∆ D vuông tại 2 2 2
D ⇒ OD + AD = OA Do đó : 2 2 2 2
OH + AH = OD + AD , mà OH < OD = R ⇒ AH > AD ⇒ AB + AC > 2AD
Vậy khi đường thẳng d tiếp xúc với đường tròn thì AB + AC nhỏ nhất. 14